ترب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ت-ر-بالصيغ: ٨ · الجذور المجاورة: ٢٩ · الآيات: ٢٢ · السور: ١٨؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».وَالتَّرَائِبِبعثتُرَابٌكفرأَتْرَابٌتربالتُّرَابِعمرنطفمَتْرَبَةٍخلقأَتْرَابًاخرجطفلزوجعلقسمي

الجذرالصيغ ٨الآيات ٢٢السور ١٨المجاورة ٢٩

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

ترب

ت - ر - ب

جذر
  • الورود: ٢٢
  • الآيات: ٢٢
  • الصيغ: ٨
  • المعاجم: ١٣

Toprak demektir. “Teribe” göğüs veya kaburga kemiği demektir. Aynı zamanda yumak anlamına da gelir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Toprak demektir. “Teribe” göğüs veya kaburga kemiği demektir. Aynı zamanda yumak anlamına da gelir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٥٤٠
باب التاء والراء والباء معهما ر ت ب، ت ر ب، ت ب ر، ب ت ر، ب ر ت مستعملات رتب: الرُّتُوبُ: الانِتصاب كما يُرتِبُ الصَّبيُّ الكَعْبَ إرتاباً، والمُصَلِّي يَرْتُبُ أي ينتَصِبُ. والرَّتَبُ: ما أشرَفَ من الأرض كالدَّرَج. ورَنَبَةً كقولِك: دَرَجَةٌ، ويجمع على رَتَب كما يقال: دَرَج سواء. والرَّتَبَةُ واحدةٌ من رَتَبات الدَّرَج. ورَتبْتُه ورَتَّبْتُه سواء. والمُرْتبةُ: المنزلة عند الملوك ونحوها.
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٢٤
التُرابُ فيه لُغاتٌ، تُرابٌ وتَوْرابٌ وتَوْرَبٌ وتَيْرَبٌ وتُرْبٌ وتُرْبَةٌ وتَرْباءُ وتَيْرابٌ وتِرْيَبٌ وتَريبٌ، وجمع التُرابِ أَتْرِبَةٌ وتِرْبانٌ. والتَرْباءُ: الأرضُ نَفْسُها. وتَرِبَ الشَيْءُ بالكسر: أصابه التُرابُ. ومنه تَرِبَ الرجل: افتَقَرَ، كأنَّهُ لَصِقَ بالترابِ. يقال: تَرِبَتْ يَداك! وهو على الدُعاءِ، أي لا أَصَبْتَ خيراً. وتَرَّبْتُ الشَيْءَ تَتْريباً فَتَتَرَّبَ، أي تَلَطَّخَ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٥٢٣
ت ر ب ترب ، تبر ، برت ، بتر ، رتب ، ربت : مستعملات . ترب : أبو عبيد عن الأصمعي : التُّرْتُبُ الأمرُ الثَّابتُ . أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : التُّرْتُبُ بضم التاءَين العَبْدُ السوء ، وقال : والتُّرْتُبُ التُّراب أيضاً . أبو عبيد عن أبي عمرو : التَّيْرَبُ التراب وقال غيره يقال : بِفيهِ التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ والتَّرْباء والتَّوْراب . شمر عن ابن الأعرابي : بفية التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ .
رابط المدخل

ت ر ب ترب ، تبر ، برت ، بتر ، رتب ، ربت : مستعملات . ترب : أبو عبيد عن الأصمعي : التُّرْتُبُ الأمرُ الثَّابتُ . أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : التُّرْتُبُ بضم التاءَين العَبْدُ السوء ، وقال : والتُّرْتُبُ التُّراب أيضاً . أبو عبيد عن أبي عمرو : التَّيْرَبُ التراب وقال غيره يقال : بِفيهِ التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ والتَّرْباء والتَّوْراب . شمر عن ابن الأعرابي : بفية التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ . ويقال : بَعِيرٌ تَرَبُوتٌ إذا كان ذَلُولاً ، وناقةَ تَرْبُوتٌ كذلك ، فهذه الحروف التي جاءت في هذا الباب مع زيادة التاء والياء والواو . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( تُنكَحُ المرأة لِمِيسَمِهَا ولِمالِها ولحَسبِها ، عليك بذاتِ الدِّين تَرِبَتْ يَداك ) . قال أبو عبيد قوله : تربَتْ يداك ، يقال للرجل إذا قلّ ماله : قد تَرِبَ أي افْتَقَر حتى لَصِقَ بالتُّراب . قال الله جلّ وعزّ : ( مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْكِيناً ذَا ) ( البلد : 16 ) ، قال : ويروى والله أعلم أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لم يَتَعَمَّد الدعاءَ عليه بالفَقْرِ ولكنها كلمةٌ جارية على أَلْسِنة العرب يقولونها وهم لا يريدون وقوع الأمر ، قال وقال بعض الناس : إنَّ قوله : تَرِبَتْ يداك يريدون استغْنت يداك ، وهذا خطأ لا يجوز في الكلام ، ولو كان كما قال لقال : أتْرَبَتْ يداك ، يقال : أَتْرَبَ الرجلُ فهو مُتْرِبٌ إذا كَثُرَ ماله ، فإذا أرادوا الفقر قالوا تَرِبَ يَتْرَبُ . وقال ابن عرفة : أراد بقوله : تَرِبَتْ يداك ، إن لم تَفْعَل ما أمرتُك به . قال أبو بكر : معناه : لِلَّهِ دَرُّك إذا استعملتَ ما أمرتُك به ، واتَّعظت بِعظتي . وذهب بعض أهل العِلْم إلى أنه دعاء على الحقيقة . وقوله في حديث خُزَيْمَةَ : ( أَنَعِمْ صباحاً تَرِبتْ يداك ) ، يدلّ على أَنه ليس بدعاء عليه ، بل هو دعاء له وترْغيبٌ في استعمال ما تقدمت الوَصاةُ به ، ألا تراهُ قال : أنعم صباحاً ثم عَقبَه ، تربَتْ يداك ، والعربُ تقولُ : لا أمَّ لك ولا أبَ لك ، يريدون لِلَّه دَرُّك ، قال : هَوَتْ أُمُّه ما يَبْعَثُ الصبحُ غادِياً وماذا يؤَدِّي الليلُ حِينَ يَؤُوبُ فظاهره : أَهْلَكه الله ، وباطِنه : لِلَّه درّه ، قال : وهذا المعنى أراده جميل بقوله : رَمَى اللَّهُ في عَيْنَيْ بُثَيْنَة بِالقَذَى وبالغُرّ من أبنائِها بالفَوادِحِ أراد لِلَّه درّها ما أحسن عَيْنَيْها ، وأراد بالغُر من أبنائها ساداتِ أهل بيتها ، قال : وقال بعضهم : لا أُمَّ لك ولا أَرْضَ لك ، ذَمٌ ولا أبَ لك ولا أباً لك ، مدح وهذا خطأ ، ألا ترى أن الفصيح من الشعراء قال : وهَوَتْ أمُّه ، في موضع المدح . ورَوَى شمر عن ابن الأعرابي : رجل تَرِب فقير ، ورجل تَرِبٌ لازِقٌ بالتراب من الحاجة ليس بينه وبين الأرض شيء . وقال أبو العباس : التَّتْرِيْبُ كَثْرَةُ المال ، قال : والتَّتْرِيبُ قلة المال أيضاً ، قال : وأَتْرَبَ الرجلُ إذا مَلَك عَبْداً مُلِكَ ثلاثَ مرَّاتٍ . وقال الليث : التُّرْبُ والتُّرابُ واحد إلا أنهم أَنَّثوا قالوا : التُّرْبةُ ، يقال : أرض طيّبة التربة ، أي خِلْقَةُ ترابها ، فإذا عَنَيْتَ طاقةً واحدةً من التراب قلت : تُرَابَةٌ ، وتلك لا تدرك بالبصر دِقَّةً إلا بالتوهّم ، وطعامٌ تَرِبٌ إذا تَلَوَّث بالتُّراب . ومنه حديث علي : ( لئن وَلِيتُ بَني أُمَيَّةَ لانْفُضَنَّهم نَفْضَ القَصَّابِ الوِزَامَ التَّرِبَةَ ) . وقال غيره : تَتَرَّبَ فُلاناً تَتَرُّباً إذا تَلَوَّث في التُّراب ، وتَرَّبَ الكتاب تتريباً ، ورِيحٌ تَرِبٌ وتَرِبَةٌ قد حَمَلَت تُراباً . قال ذو الرمة : مرَّا سَحَابٌ ومَرَّ بارِحٌ تَرِبُ وقيل : تَرِبٌ أي كثير التراب . وقال الليث : التَّرْبَاءُ نَفْسُ التُّراب ، يقال : والتُّرباء ، لأضربنه حتى يَعَضَّ بالتَّرْباءِ . وفي الحديث : ( خَلَقَ الله التُّرْبَةَ يوم السبت ، وخلق فيها الجبالَ يوم الأحد ، والشجرَ يومَ الاثنين ، والتِّرْبُ اللِّدَةُ ، ويقال : هذه تِرْب هذه ، وقوله : ( أَبْكَاراً عُرُباً أَتْرَاباً ) ( الواقعة : 37 ) أي أَمْثَالاً وهما تِرْبان . وقال ابن السكيت : تُرَبَةُ واد من أودية اليمن . ابن بزرج : قالوا تَرَبتُ القرطاس فأنا أتْرُبة تَرْباً وتَرَبت فلان الإهاب لتصلحه ، وتَرَبت السِّقاء وكل ما يصلح فهو متروب ، وكل ما يفسد فهو مترَّب مشدد . قال الفراء في قول الله جلّ ثناؤه : ( خُلِقَ مِن مَّآءٍ ( ) دَافِقٍ يَخْرُجُ مِن بَيْنِ الصُّلْبِ ) ( الطارق : 6 ، 7 ) . قال : الترائب ما اكتنف لَبّاتِ المرأة مما يقع عليه القِلادة ، وقوله من الصلب والترائب يعني صُلْبَ الرجلِ وتَرائبَ المرأة يقال للشيئين ليخرجن من بَني هذين خيرٌ كثير ومن هذين خيرٌ كثير . وقال الزجاج : جاء في التفسير : أن الترائب أربع أضلاع من مَيْمَنَةِ الصَّدر وأربع أضلاع من يَسْرَةِ الصدر . وجاء أيضاً في التفسير : أن الترائب اليدان والرجلان والعيْنَان . وقال أهل اللغة أجمعون : التَّرائِب موضع القِلادة من الصَّدر وأنشدوا فقالوا : مُهَفْهَفَةٌ بيضاءُ غيرُ مُفاضَةٍ تَرائبُها مَصْقُولة كالسَّجَنْجَلِ قال المنذري : أخبرني أبو الحسن الشيخي عن الرياشي قال : التَّرِيبَتانِ الضِّلعان اللَّتان تَلِيَان التَّرْقُوَتَيْن ، وأنشد : ومِنْ ذَهَبٍ يَلُوح على تَرِيبٍ كَلَوْنِ العَاجِ لَيْسَ له غُضُونُ أبو عبيد : الصدر فيه النحر ، وهو موضع القِلادة ، واللَّبّةُ مَوضِعُ النَّحْر ، والثُّغْرةُ ثُغْرَةُ النَّحْر ، وهي الهَزْمَةُ بين التَّرْقُوَتَيْن ، وقال : والزَّعْفَرَانُ على تَرائِبها شَرِقٍ به اللَّبّاتُ والنَّحْرُ والتَّرْقُوَتَان العَظْمَان المُشْرِفان في أعلى الصَّدر من رأْسَ المَنكِبَيْن إلى طَرَفِ ثُغْرَةِ النَّحْر ، وباطِن التَّرقُوَتَين الهواءُ الذي يهوي في الجوف لو خُرِق ، ويقال له القَلْتَانُ . وهما الحافِنَتَانِ أيضاً ، والزَّاقِنَةُ طَرفُ الحُلْقُوم . تبر : قال الليث : التِّبْر الذَّهبُ والفِضَّة قبل أن يُصاغا . قال : وبعضهم يقول : كلُّ جوهرٍ قبل أن يستعملَ تِبْرٌ ، من النحاس والصُّفْر ، وأنشد : كلُّ قومٍ صِيغَةٌ مِن تِبْرِهِمْ وبَنُو عَبْدِ مَنافٍ من ذَهَبْ ثعلب عن ابن الأعرابي : التِّبْرُ الفُتَاتُ من الذَّهب والفِضَّة قبل أن يُصاغا ، قلت : التبر يقع على جميع جواهر الأرض قبل أن تُصاغ ، منها النحاس والصُّفر والشَّبة والزجاج وغيره ، فإذا صيغَا فهما ذهب وفضّة ، وقول الله جلّ وعزّ : ( وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلاَ تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلاَّ ) ( نوح : 28 ) . قال الزجاج : معناه إلا هلاكاً ولذلك سمي كل مُكَسَّر تِبْراً ، وقال في قوله : ( وَكُلاًّ تَبَّرْنَا تَتْبِيراً ) ( الفرقان : 39 ) ، قال : والتَّتْبِيرُ التَّدْميرُ ، وكل شيء كَسَرته وفتّتَّهُ فقد تَبَّرْتَهُ ، ومن هذا قيل لِمُكَسَّر الزجاج : التِّبْرُ وكذلك تِبْرُ الذهب . وقال الليث : تَبِرَ الشيءُ يَتْبِرُ تَباراً . ثعلب عن ابن الأعرابي : المَتْبُورُ الهالكُ ، والمتبورُ الناقص ، قال : والتَّبْراء الحسنةُ اللَّونِ من النُّوق . بتر : قال الليث : البَتْرُ قَطْعُ الذَّنَبِ ونحوِه إذا استأصلْتَه . وقال غيره : يقال : بَتَرْتُه فانْبَتَر ، وأبتَرْته فَبُتِر ، وصاحِبُه أبتر وذَنَبٌ أَبتَرُ . قال الله جلّ وعزّ : ( وَانْحَرْ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ ) ( الكوثر : 3 ) . قال أبو إسحاق : نَزَلتْ في العاصي ابن وائل ، دخل على النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وهو جالس ، فقال : هذا الأبتَرُ أي هذا الذي لا عَقِبَ له ، فقال الله جلّ وعزّ : ( وَانْحَرْ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ ( ، فجائز أن يكون هذا المنْقَطِعَ العَقِبِ وجائز أن تكون هو المنقطع عنه كل خير . قال : والبَتْرُ استئصالُ القَطْع . ثعلب عن ابن الأعرابي : أبتر الرجلُ إذا أعطى ومنع ، وأَبتَر إذا صَلَّى الضُّحَى حين تُقَضِّبُ الشمس ، ويقال : تُقَضِّبُ أي يَخْرِج شُعاعها كالقُضبانِ . وفي حديث عليّ : أنه سئل عن صلاة الضحى ، فقال : حين تَبْهَرُ البُتَيْراءُ الأرضَ . عمرو عن أبيه : البُتَيْرَاءُ الشمسُ ، وسيف باترٌ وبَتَّارٌ قَطَّاع . وقال ابن الأعرابي : البُتَيْرَةُ تصغيرُ البَتْرَة وهي الأَتَان . برت : أبو عبيد عن الأصمعي : قال البُرْتُ : الرجلُ الدَّليلُ وجمعه أَبْراتٌ . قال شمر : رواه المسدى : البِرت بالكسر ولا بأس . أبو نصر عن الأصمعي : يقال للدَّليل الحاذق : البُرتُ والبِرتُ ، وقاله ابن الأعرابي رواه عنهما أبو العباس . وقال شمر : هو البِرِّيتُ والخِرِّيتُ أيضاً قال : والبُرتُ الفأس أيضاً . وقال الليث : هو البُرت بلغة أهل اليمن قال : والبُرت بلغتهم السُّكر الطَّيْرزَد . وقال شمر : يقال للسكر الطَّبَرْزَد : مِبْرَتٌ ومِبَرَّت . وقال أبو عبيد : البرِّيتُ المستوِي من الأرض . وقال ابن الأعرابي عن أبي عون : البِرِّيتُ مكانٌ معروف كثير الرمل . وقال شمر يقال : الحَزْنُ والبِرِّيتُ أرضان بناحية البصرة ، ويقال : البريتُ الجَدْبَةُ المسْتَوِيَةِ وأنشد : بِرِّيتُ أَرْضٍ بَعْدها بِرِّيتُ وقال الليث : البِرِّيت اسم اشتق من البَرِّية : كأنما سَكَنت الياء فصارت الهاءُ ياء لازمة كأنها أصلية كما قالوا : عِفْريتٌ والأصل عِفْرِيَةٌ . ثعلب عن ابن أبي عمرو عن أبيه : بَرِتَ الرجلُ إذا تحيَّر وبَرَتَ بالتاء إذا تَنَعَّمَ تَنعُّماً واسعاً ، قال : والبُرْتَةُ الحذاقَةُ بالأمر ، وأَبْرَتَ إذا حَذِق صِناعةً ما . ربت : قال : رَبَّتُّ الصبيَّ ورَبَّيتُه تَرْبِيتاً وتَرْبِيَة . وقال الراجز : لَيْس لمن ضُمِّنَهُ تَرْبِيتُ رتب : ثعلب عن ابن الأعرابي : أرْتَبَ الرجلُ إذا سأل بعد غِنًى ، وأرْتَبَ الرجلُ إذا دَعا النقري إلى طعامه ، قال : ورَتَبَ الشيءُ رُتوباً إذا انتصب فإنما هو راتبٌ وأنشد : وإذا يَهُب مِن المنام رأيتَه كَرُتُوبِ كَعْبِ السَّاق ليس بزُمَّلِ وقال الليث : الصبي يُرْتِبُ الكَعْبَ إرتاباً قال : والرَّتَبَةُ الواحدةُ من رَتَبَاتِ الدَّرَج ، والمرْتَبَةُ المنزلةُ عند الملوك ونحوها ، والمراتب في الجبال والصحارى من الأعلام التي يُرَتَّبُ فيها العيون والرُّقَباء ، ويقال : ما في عيشة رَتَبٌ ، وما في هذا الأمر رَتَبٌ ولا عَتَبٌ أي هو سهل مُستقيم ، قلت : هو بمعنى النَّصَب والتَّعب . وقال ابن الأعرابي : الرَّتْباءُ النَّاقَةُ المنْتَصِبةُ في سيرها ، والرّقْبَاءُ الناقةُ المُندَفِعَةُ .

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٧١٥
(باب التاء والراء وما يثلثهما) (ترز) التاء والراء والزاء كلمةٌ واحدة صحيحة. تَرِزَ الشّيءُ صَلُبَ. وكلُّ مستحكِمٍ تارز. والميِّت تارزٌ؛ لأنَّه قد يَبِسَ. قال: * كأنَّ الذي يُرمَى من الوحشِ تارِزُ([1]) * وقال امرؤ القيس -ويدلّ على أنّ التارز الصُّلب -: بعَِجْلَِزَةٍ قد أتْرَزَ الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])ويقال أتْرَزَتِ المرأةُ حَبْلَها: فتلَتْه([3]) فتلاً شديداً.
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٨٧
- التراب معروف، قال تعالى: ﴿أئذا كنا ترابا﴾ [الرعد/5]، وقال تعالى: ﴿خلقكم من تراب﴾ [فاطر/11]، ﴿يا ليتني كنت ترابا﴾ [النبأ/40]. وترب: افتقر، كأنه لصق بالتراب، قال تعالى: ﴿أو مسكينا ذا متربة﴾ [البلد/16]، أي: ذا لصوق بالتراب لفقره. وأترب: استغنى، كأنه صار له المال بقدر التراب، والترباء: الأرض نفسها، والتيرب واحد التيارب، والتورب والتوراب: التراب، وريح تربة: تأتي بالتراب، ومنه قوله عليه السلام: (عليك
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٢٢
ت ر ب أرض طيبة التربة‏.‏ ووطئت كل تربة في أرض العرب فوجدت تربة أطيب الترب وهي واد على مسيرة أربع ليال من الطائف ورأيت ناساً من أهلها وكان عندنا بمكة التربي المؤتى بعض مزاميـر آل داود‏.‏ وتـرب الكتـاب وأتربـه‏.‏ ولحـم تـرب‏:‏ عفـر بالتـراب‏.‏ وبـارح ترب‏:‏ يأتى بالسافياء‏.‏ وبينهما ما بين الجرباء والترباء وهما السماء والأرض‏.‏ ولأضربنه حتى بعض بالترباء‏.‏ ورأى أعرابـي عيونـاً ينظـر إلـى
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٦٧٧
التُّرْبُ والتُّرابُ والتَّرْباءُ والتُّرَباءُ والتَّوْرَبُ والتَّيْرَبُ والتَّوْرابُ والتَّيْرابُ والتِّرْيَبُ والتَّرِيبُ، الأَخيرة عن كراع، كله واحد، وجَمْعُ التُّرابِ أَتْرِبةٌ وتِرْبانٌ، عن اللحياني. ولم يُسمع لسائر هذه اللغات بجمع، والطائفة من كل ذلك تُّرْبةٌ وتُرابةٌ.وبفيهِ التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ. الليث: التُّرْبُ والتُّرابُ واحد، إِلا أَنهم إِذا أَنَّثُوا قالوا التُّرْبة. يقال: أَرضٌ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٢٦
* ت ر ب * * التُّرَابُ * و * التَّوْرَابُ * و * التَّوْرَبُ * و * التَّيْرَبُ * و * التَّيْرَابُ * و * التَّرْباءُ * بفتح التاء و * التُّرْبُ * و * التَّرْبَةُ * بضم التاء فيهما كله بمعنى وجمع التراب * أَتْرِبةٌ * و * تِرْبانٌ * بكسر التاء و * تَرِبَ * الشيء أصابه التراب وبابه طرب ومنه ترب الرجل أي افتقر كأنه لصق بالتراب و * تَرِبَتْ يَدَاهُ * دعاء عليه أي لا أصاب خيرا و * تَرَّبَهُ تتريباً
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٣٬٧٥٧
الترب والتراب والتربة بالضم في الثلاثة، وإنما أغفل عن الضبط للشهرة والترباء كنفساء والتيرب كصيقل والتيراب بزيادة الألف، وتقدم الراء على الياء فيقال ترياب والتورب كجوهر والتوراب بزيادة الألف والتريب كعثير، وقول شيخنا كمريم في غير محله، أو هو لغة فيه وقيل بكسر الياء وفتحها والتريب كأمير، الأخير عن كراع م وكلها مستعمل في كلام العرب، ذكرها القزاز في الجامع والإمام علم الدين السخاوي في سفر السعادة
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٣٤١
تَرِبَ 1 تَرِبَ أراب أربى راب رب ربا ربى ترب تربة , (S, M, K,) aor. تَرَبَ , (K,) inf. n. تَرَبٌ, (M,) It (a thing) became dusted, or dusty; dust lighted upon it: (S, TA:) it (a place, M,) had much dust, or earth; abounded with dust, or earth. (M, K, TA.) ― -b2- He (a man, M) had dust, or earth, in his hand. (M, K.) ― -b3- Also, (T, S, M, &c.,) inf. n. as above, (M,) He clave to the dust, or
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٩٦
تَرِبَ تَرِبَ A ( n. ac. تَرَب 4 , مَتْرَب 17 ), a. Clave to the earth, the dust. b. Became dusty. c. Suffered loss, became poor. d. Became possessed of much land. تَرَّبَ تَرَّبَ II , a. Covered with earth, dust. b. Threw down. c. Became poor. d. Became rich. e. Turned to dust. تَاْرَبَ تَاْرَبَ III , a. Matched; was associated with. أَتْرَبَ أَتْرَبَ IV , a. Sprinkled
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٤٣٬٤٩٢
ترب تَرِبَ - يَتْرَبُ - تُراب - تَرائِب تَرِبَ - يَتْرَبُ + الكائن: يكون من تراب، أو يتغطى بالتراب: تكسوه وتتشكل عليه طبقة رقيقة من الهباء والتراب الناعم الدقيق مَتْرَبَة: على وزن " مـَفـْعـَلـَة" مصدر ميمي من " تَرِبَ - يَتْرَبُ ": الكسوة والتغطية بالتراب ﴿أو مسكينا ذا متربة﴾: أو مسكيناً ذا كسوة وتغطية بالتراب: أي صار على التراب من الفقر:
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٨)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٩ (الإجمالي: ١٣٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. نطف

    الآيات المشتركة: ٤ · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır

  2. خلق

    الآيات المشتركة: ٧ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  3. موت

    الآيات المشتركة: ٦ · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

  4. طفل

    الآيات المشتركة: ٢ · Yeni doğan çocuktur

  5. بعث

    الآيات المشتركة: ٤ · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir

  6. عظم

    الآيات المشتركة: ٥ · Büyük

  7. علق

    الآيات المشتركة: ٢ · Sülük demektir

  8. كون

    الآيات المشتركة: ١٢ · Kevn, tepe demektir

  9. خرج

    الآيات المشتركة: ٥ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  10. عمر

    الآيات المشتركة: ٢ · “U’mare” katlı bina demektir

  11. أجل

    الآيات المشتركة: ٢ · İcl havuz demektir

  12. سمي

    الآيات المشتركة: ٢ · Ad verilen

الآيات التي ورد فيها(٢٢)

  1. وَإِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ أَئِذَا كُنَّا تُرَابًا أَئِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ …

    Toprak

  2. أَيَعِدُكُمْ أَنَّكُمْ إِذَا مِتُّمْ وَكُنْتُمْ تُرَابًا وَعِظَامًا أَنَّكُمْ مُخْرَجُونَ

    Toprak

  3. قَالُوا أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ

    Toprak

  4. وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَئِذَا كُنَّا تُرَابًا وَآبَاؤُنَا أَئِنَّا لَمُخْرَجُونَ

    Toprak

  5. أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ

    Toprak

  6. أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَدِينُونَ

    Toprak

  7. أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا ذَلِكَ رَجْعٌ بَعِيدٌ

    Toprak

  8. وَكَانُوا يَقُولُونَ أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ

    Toprak

  9. إِنَّا أَنْذَرْنَاكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَالَيْتَنِي كُنْتُ تُرَابًا

    Toprak

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökترب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطين, حمأ, صلصل, ثرى
Zıt Kökسما
Çekirdek Özet 1İnce, ufalanmış, tabaka oluşturan zemin tozu ve toprağı; simetri, denklik ve yatay hizada birbiriyle eşleşme
Çekirdek Özet 2İnsanın biyolojik ve ontolojik başlangıç zemini, ölümle geri dönülen en temel tabaka ve aynı yaş/hizadaki denklik
Çekirdek Özet 3Varoluşsal tevazu, asgari varoluş eşiği ve dikey hiyerarşiyi sıfırlayan mutlak yatay eşitlik ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir jeolojik materyale indirgeyip ontolojik başlangıç-dönüş eksenini ve «denklik/hizalanma» (أتراب ve ترائب) anlam boyutunu kopuk addetmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ترZayıflık, gevşeme, ayrılma veya geride bırakılma temelinde bir durumdan diğerine akış veya çözülme hissi taşıyan hareket; bu hareket ترك kökünde bir şeyi ardında bırakıp ayrılma, ترف kökünde ise gevşeyip bolluk ve refah içinde yumuşama biçiminde somutlaşırبİçe doğru kapanma, barınma ve zemin bulma imgesi eklenerek çözülen ve ufalanan nesnenin zemin düzeyinde durağan, homojen ve yapışık bir tabakaya dönüşmesi sağlanmıştır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
تİşaret, sınır ve antlaşma çizgisi; varlığın belirlendiği nihai sınırOluşumun ve dönüşümün sınır çizgisi, bir başlangıç ve bitiş haddi
رİnsan başı; başlangıç, üst ve yönelme hareketiBaşın veya yönün varoluşsal olarak yöneldiği asal kaynak veya en üstten aşağı iniş noktası
بÇadır, ev, iç zemin; barınma ve içine alma mahalliKapsayan, içine alan, temas edilen ve en dipte sığınılan yer
تربBelirlenmiş sınırın (ت), baştan/köken noktadan (ر) gelip zeminde toplanarak içte barınması (ب)Göksel veya dikey formun ufalanıp yatay zemine dökülmesi, insanın hem varoluşsal sınırını hem de içine dönüp barınacağı nihai yatağı oluşturan tabaka

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYeryüzünün en ince, ufalanmış ve havada savrulabilen kuru toz tabakası; fakirlikten toprağa yapışma (تَرِبَ) veya zenginlikten toprak kadar çok mala erme (أَتْرَبَ); göğüs kafesinde karşılıklı simetrik dizilen kaburga kemikleri (تَرِيبَة)
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays veya erken dönem bedevi şairlerinin metinlerinde sevgilinin göğüs yapısını ve kaburga simetrisini tasvir eden beyitlerde yer alır; İbn Fâris’in naklettiği şahitte göğüslerin kaburga hizasındaki simetrik yükselişi şu mısra ile kaydedilmiştir: أشْرَفَ ثَدْيَاها على التَّريبِ
Erken Arapça kullanımKurak rüzgârın savurduğu toz için ريحٌ تَرِبَةٌ denmesi; erken rivayetlerde toprağa yapışacak derecede muhtaç kalan kimse için kullanılan تَرِبَتْ يَدَاكَ deyimi ve Hz. Ali’nin kasabın tozlanan eti temizlemesine teşbih ettiği sözü: لئنْ وَلِيتُ بني أُميّة لأَنْفُضَنَّهُم نفضَ القَصّابِ الوِزامَ التَّرِبةَ

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ترب kökü, Sami dillerinde yeryüzü tozu, gevşek toprak ve zemin parçacığı semantiğini taşıyan köklerle fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik sergiler. İbranicede gevşek toprak, kuru toz ve ufalanmış materyal için kullanılan ʿāpār veya toza bulanma fiilleriyle kavramsal olarak örtüşmekle birlikte, doğrudan /t-r-b/ konsonant dizilimi Arapça ve Güney Sami dillerinde belirgin bir leksikal bağımsızlık kazanmıştır. Akatçada toprağı, tozu ve yeraltı âlemini niteleyen eperu kökünün taşıdığı «varlığın en alt/asgari maddesi» katmanı, Arapçada ترب kökünde sesleşir. Kökün dikkat çeken diğer anlam katmanı olan «denklik, eşlik, simetri» (أتراب ve تريبة) olgusu, toprağın her şeyi aynı düzlemde eşitleyen, pürüzleri örterek tek bir ufki hizada buluşturan fiziksel yapısıyla semantik bir matris oluşturur. Klasik dilcilerin iki ayrı asıl (aslü’t-turâb ve aslü’t-tesâvî) olarak gördüğü bu iki hat, erken Sami algısında yatay düzlemde türdeşlik ve eş-hizalanma fikrinde birleşir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönİnce toprak ile karşılıklı denklik (tesâvî) arasındaki semantik bağZemin toprağının düzleştirici ve eşitleyici vasfı, yaşça ve boyca denk olanlara (أتراب) ve karşılıklı simetrik dizilen göğüs kemiklerine (ترائب) ad olmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça sahasında leksikalleşmiş zemin ve toz kavramıKuzeybatı Sami dillerindeki toz/toprak kavramlarının kavramsal izomorfizmi; Arapçada /t-r-b/ diziliminin karakteristik kökleşmesiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda zemin, tortu ve ufalanma göstergeleriUfalanmış toz ve tabaka formundaki yeryüzü örtüsüyle ilgili köklerle tipolojik paralellikMuhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
تربAnlamlıToprak, toz, yatay denklikKuru zemin tozu; göğüs kemiği; yaşıt ve denk olma durumuHedef kök; Kur'an'da geçer
تبرAnlamlıKırmak, helak etmek, ufalamakBir yapıyı kırarak toza ve parçalara dönüştürmek; külçe altın/madenKur'an'da geçer; ufalanma ilişkisi
رتبAnlamlıSabit olmak, dizilmek, dereceBir şeyin yerli yerinde durması, mertebelerin ve sıranın belirlenmesiKur'an'da geçmez; dizilim ve nizam bağı
ربتAnlamlıIslah etmek, büyütmek, terbiye etmekÇocuğu veya canlıyı özenle besleyip yetiştirmekKur'an'da geçmez; nadir kullanım
بترAnlamlıKesmek, kökünü kazımakBir şeyi devamı gelmeyecek şekilde arkasından koparıp ayırmakKur'an'da geçer; zeminle bağı koparma
برتAnlamlıKılavuz, hüccet, baltaYolu açan keskin alet veya yolu bilen rehberKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'mel

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
تربMerkezKuru zemin tozu ve eş düzeylikUfalanmış, ince, kuru, başlangıç ve dönüş mahalli olan toz zeminİnsanın ilk ve son biyolojik maddesi
طينKomşuSu ile karışmış toprakToprağın su ile yoğrulup kıvam ve şekil alma kabiliyeti kazanmış haliÇamur evresi; şekillenme kabiliyeti taşır
حمأKomşuKokuşmuş, siyah balçıkSu ve toprağın uzun süre bekleyip mayalanmasıyla oluşan organik tortuDeğişime uğramış, kokulu balçık evresi
صلصلKomşuKurumuş, çınlayan balçıkÇamurun fırınlanmış veya kuruyup ses çıkaracak sertliğe ulaşmış evresiPişmiş seramik benzeri sert katman
ثرىKomşuIslak ve nemli toprakZemin toprağının su ile nemlenip henüz çamurlaşmadığı yumuşak durumuNemli alt tabaka; verimlilik ve yumuşaklık
سماZıtYükseklik, gök, dikey yücelikDikey eksende yukarıda olma, fiziksel ve ontolojik yücelikترب kökünün temsil ettiği en alt yatay zeminin tam zıddı

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaتربToprak, toz, yaşıt, denklikKuru zemin örtüsü, varoluşsal başlangıç ve eşitlik zeminiKesin
LatinceHumus, pulvis, aequalisToprak, zemin tozu, eşit/akranHumus organik zemin katmanını, pulvis ince tozu verir; aequalis ise أتراب boyutundaki denkliği karşılarGüçlü
İngilizceDust, soil, peer, coevalKuru toprak, toz, denk, akranDust ufalanmış tozu, soil toprağı karşılar; peer ve coeval kavramları ise kökün yaş ve statü denkliği yönünü taşırGüçlü
AlmancaStaub, Erde, GleichaltrigeToz, toprak, akran/yaşıtStaub kuru partikülleri, Erde fiziki zemini, Gleichaltrige ise yaş ve simetri denkliğini karşılarGüçlü
FransızcaPoussière, terre, pairToz, toprak, eş/akranPoussière uçuşan zemin tozunu, pair ise aralarında hiyerarşi bulunmayan denkliği nitelerGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Arabic-English Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تُرَاب / تُرَابًاİnsanın ilk yaratılış maddesiBiyolojik varlığın başlangıcı ve ontolojik asgari temel (Âl-i İmrân 3:59, Hac 22:5, Rûm 30:20)
تُرَاب / تُرَابًاÖlüm sonrası çürüme ve dağılmaBedensel formun bozulup aslına dönmesi, diriliş inkârcılarının argümanı (Ra'd 13:5, Mü'minûn 23:82, Neml 27:67)
تُرَابًاVaroluşsal pişmanlık ve silinme arzusuKıyamet gününde cezanın dehşetinden ötürü hiç var olmamış veya cansız madde olarak kalmış olma temennisi (Nebe 78:40)
أَتْرَاب / أَتْرَابًاCennette tam yaş ve estetik denklikCennet ehlinin eşlerinin birbirine denk, aynı yaşta, pürüzsüz ve hiyerarşisiz uyumu (Sâd 38:52, Vâkıa 56:37, Nebe 78:33)
مَتْرَبَةAşırı sefalet ve toprağa yapışmaYokluktan dolayı başını sokacak yeri olmayıp toprak üstünde kalan yoksulun hali (Beled 90:16)
التَّرَائِبGöğüs/kaburga kemikleri simetrisiİnsanın yaratılış sıvısının atıldığı gövde ekseni, omurga ile göğüs kafesi arasındaki anatomik bölge (Târık 86:7)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBa's (yeniden diriliş) ve insanın ontolojisiÇürüyüp toza dönüşen bedenin aynı parçalarla mı yoksa benzeriyle mi iade edileceği (iâdetü'l-ma'dûm)Asli cevher ve beden atomlarının indirgendiği en alt seviye
FıkıhTeyemmüm ve taharet hükümleriSu bulunmadığında kullanılan temiz zemin toprağının (saîd/turâb) niteliği ve necisliği giderici özelliğiHükmi temizlik vasıtası olan temiz yer tozu
TefsirAhiret tasvirleri ve yaratılış safhalarıİnsanın nütfe öncesi evresi olan turâb ile cennetteki eşlerin vasfı olan etrâb arasındaki estetik/varoluşsal bağBiyolojik köken ile cennetteki kusursuz denklik arasındaki anlam köprüsü
HadisAhlak, zühd ve tevazu metaforlarıDünyevi kibrin kırılması, evlilikte dindarlık tercihi (تربت يداك) ve insanın topraktan yaratılıp eşit olduğu vurgusuTevazu, dünyevi sıfırlanma ve beşeri eşitlik zemini

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniOntolojik köken ve akıbet bilinciTevazu ve mutlak dönüş eşiğiKibri sıfırlamak ve ölümü hatırlatmakİnsanın asgari yaratılış maddesi olarak her türlü ilahi iddiayı ve kibri kökten çürütürKesin
İlmiMaddenin döngüsü ve jeobiyolojik tabakaİnorganik elementler deposuCanlılığın kimyasal hammaddesi olmakBiyosferdeki elementlerin canlı bedene girip tekrar ayrıştığı temel inorganik havuzdurGüçlü
SiyasiHiyerarşisiz eşitlik ve tebaa denkleşmesiYatay vatandaşlık ve ortak paydaSınıf tahakkümünü gayrimeşru kılmakHerkesin topraktan geldiği ilkesi dikey aristokratik üstünlük iddialarını geçersiz kılarGüçlü
İktisadiSefalet sınırı ve mülkiyetin sıfır noktasıAsgari geçim eşiği (metrabe)Sosyal dayanışmayı tetiklemekBireyin toprağa yapışacak kadar yoksullaşması sistemin müdahale etmesi gereken acil taban sınırıdırGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropik taban düzeyi ve potansiyel enerjinin sıfır referans noktasıKarmaşık organize yapıların çözülerek ulaştığı en düşük serbest enerji ve maksimum düzensizlik hali; yerçekimi potansiyelinde zemin referansı (h=0)Güçlü
Beşeri bilimlerMutlak eşitlikçilik (egalitarianism) ve asgari tabanToplumsal sınıfların, dikey ayrıcalıkların ve unvanların ilga edildiği, bireylerin akran (etrâb) olarak eşitlendiği taban düzlemGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece tarımsal veya jeolojik bir toprak parçası sayarak onun ontolojik denklik, simetri ve sıfır noktası işlevini göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamترب kökü yalnızca cansız maddeyi değil; insanın başlangıç kodunu, ölümle indirgendiği seviyeyi, sefaletin dip noktasını ve cennetteki hiyerarşisiz estetik denkliği kuşatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCennetteki «etrâb» vasfını salt bedensel bir yaş benzerliğine indirgemek; yaratılış ayetlerindeki «turâb» vurgusunu ise biyolojik tekâmülden kopuk mekanik bir materyalizm olarak yorumlamak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tasavvurunda kibrin kırıldığı en temel ontolojik eşiktir; insan göğe ait bir iddiayla değil, yerin en mütevazı ve parçalanmış unsuru olan toprakla tanımlanır ve eşitlenir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış safhalarını bildiren ayetlerde (Hac 22:5), ba's ve diriliş münazaralarında (Ra'd 13:5), cennet ehlinin vasıflarında (Nebe 78:33) ve infak ahlakının anlatıldığı ayetlerde (Beled 90:16)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın soy, ırk veya kasta dayalı üstünlük iddialarını köken ortaklığıyla yıkar; ölümün yok oluş değil, biyolojik bir dekompozisyon ve yeniden toparlanma eşiği olduğunu gösterir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamYeryüzünün kuru, ufalanmış, tabaka oluşturan en ince toz katmanı; karşılıklı dizilen kaburga kemikleri ve aynı yaşta olanların oluşturduğu pürüzsüz yatay hiza.
  • Soyut anlamDikey karmaşıklığın ve hiyerarşinin sıfırlandığı, varlığın asgari düzeyde türdeşleştiği ve tüm unsurların yatay bir denklik düzleminde buluştuğu ontolojik referans eşiği.
  • Sistematik karşılıkCanlılığın inorganik başlangıç havuzu, ölüm sonrası geri dönülen temel entropik zemin, toplumsal adalette dip eşik (metrabe) ve cennet estetiğinde kusursuz simetrik denklik (etra^b).
  • LaTeX modeliS0=lim⁡t→∞∑i=1n(Φi(t)−Δi)  ⟹  ∀i,j:Hi=Hj=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Φi(t), i nolu bireyin veya kompleks formun zaman içindeki dinamik ve dikey varoluşsal durumunu; Δi çözülme ve biyolojik dekompozisyon sürecini temsil eder. Süreç nihai sınırına vardığında (t→∞), bütün karmaşık yapılar temel zemin durumu olan S0'a indirgenir. Bu taban düzeyinde, her bir unsurun hiyerarşik veya dikey potansiyel yüksekliği sıfırlanarak (Hi=Hj=0) tam bir yatay denklik ve eşitlik düzlemi (etra^b) hâsıl olur.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ت