جبل

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ج-ب-لالصيغ: ١٥ · الجذور المجاورة: ٤٩ · الآيات: ٣٩ · السور: ٣٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».لِلْجَبَلِجِبِلًّاوَالْجِبَالَكَالْجِبَالِجبلسيرالْجِبَالَنحتجِبَالٍصنعنسفالْجِبَالُطيرأرض

الجذرالصيغ ١٥الآيات ٣٩السور ٣٣المجاورة ٤٩

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

جبل

ج - ب - ل

جذر
  • الورود: ٤١
  • الآيات: ٣٩
  • الصيغ: ١٥
  • المعاجم: ١٢

Dağ anlamındadır. Cibal, dağ demektir. Sıra dağlara rasiye, sivri dağa da alem denmektedir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Dağ anlamındadır. Cibal, dağ demektir. Sıra dağlara rasiye, sivri dağa da alem denmektedir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٧٥٥
باب الجيم واللام والباء معهما ج ل ب، ب ج ل، ج ب ل، ب ل ج، ل ب ج، ل ج ب مستعملات جلب: الجِلَبُ: ما يُجلبُ من السَّبي أو الغنم، والجَمعُ وأجلابٌ، والفِعلُ يّجلبون. وعبدٌ جَليبُ، وعبيدُ جُلَباءُ، إذا جِلِبوا من أيامهم وسنِتهم. والجَلَبُ والجَلَبَةُ في جماعات النّاس، والفعلُ: أجلبوا من الصِّياحِ ونحوه. والجَلوبةُ: ما يُجلبُ للبيع نحو النّابِ والفَحلِ والقلُوصِ، وأما كِرامُ الإناثِ والفُحُولةُ التي
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٢٩
الجَبَلُ: واحد الجِبال. وجَبَلَهُ الله، أي خلَقه. وأَجْبَلَ القومُ، إذا حفَروا فبلغوا المكانَ الصُلْبَ. وأَجْبَلَ القومُ أيضاً، أي صاروا إلى الجبل، والجِبْلَةُ بالكسر: الخِلْقَةُ. يقال للرجل إذا كان غليظاً: إنّه لذو جِبْلَةٍ. قال قيس بن الخطيم: بين شُكولِ النساءِ خِلْقَتُهـاقَصْدٌ فلا جِبْلَةٌ ولا قَضَفُ والشُكولُ: الضُروبُ. ويقال أيضاً: مالٌ جِبْلٌ، أي كثيرٌ. ويقال أيضاً: حيٌّ جِبْلٌ، أي
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٤٬٥٣٢
ج ل ب جلب ، جبل ، لجب ، لبج ، بلج ، بجل : مستعملات . جلب : قال اللَّيث : الْجَلَبُ ما جَلَبَ القومُ من غَنَمٍ أو سَبْي ، والجمع أَجْلاب ، والفِعْل يَجْلِبُون ، وعَبْدٌ جَلِيبٌ ، وعَبيدٌ جُلَبَاء ، قال : والْجَلَبُ : الْجَلَبَةُ في جَماعةِ النّاس ، والفعل أَجْلَبُوا وجَلَّبوا من الصّياح ، والْجَلُوبَةُ : ما جُلِبَ للبيع ، نحوِ النّاب والفَحْل والقَلُوص ، فأَمَّا كِرامُ الإبل والفُحولة التي
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢١٢
(باب الجيم والباء وما يثلهما) (جبت) الجيم والباء والتاء كلمةٌ واحدة. الجِبْت: السّاحر، ويقال الكاهن. (جبذ) الجيم والباء والذال ليس أصلاً؛ لأنه كلمةٌ واحدةٌ مقلوبة، يقال جَبَذْت الشّيء بمعنى جَذَبْتُه. (جبر) الجيم والباء والراء أصلٌ واحد، وهو جِنْسٌ من العظَمة والعُلوّ والاستقامة. فالجَبَّار: الذي طَال وفاتَ اليد، يقال فرسٌ جَبَّارٌ، ونخلة جَبَّارَةٌ. وذو الجَُبُّورة وذو الجُبَُرُوت: الله جلّ
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٠٩
ج ب ل جبله الله على الكرم‏:‏ خلقه وهو مجبول عليه وأجن الله جباله أي قبر خلقه من الجنن‏.‏ وجبلة فلان على كذا وهو من الجبلة الأولين ‏"‏ ولقد أضل منكم جبلاً كثيراً ‏"‏ وأجبل القوم وتجبلوا‏:‏ صاروا في الجبال‏.‏ ومن المجاز‏:‏ امرأة بجلة‏:‏ عظيمة الخلق‏.‏ وناقة جبلة السنام‏:‏ تامكته‏.‏ ورجل جبل الوجه وجبل الرأس‏:‏ غليظهما‏.‏ وسيف جبل ومجبال‏:‏ لم يرقق‏.‏ قال‏:‏ صافي الحديدة لا ناب ولا جبل
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٨٢٢
الجَبَل: اسم لكل وَتِدٍ من أَوتاد الأَرض إِذا عَظُم وطال من الأَعلام والأَطواد والشَّناخِيب، وأَما ما صغُر وانفرد فهو من القِنان والقُور والأَكَم، والجمع أَجْبُل وأَجْبال وجِبال. وأَجْبَل القومُ: صاروا إِلى الجَبَل. وتَجَبَّلوا: دَخَلوا في الجَبَل؛ واستعاره أَبو النجم للمَجْد والشَّرَف فقال: وجَبَلاً، طَالَ مَعَدّاً فاشْمَخَر، أَشَمَّ لا يَسطِيعُه النَّاسُ، الدَّهَر وأَراد الدَّهْرَ وهو مذكور في
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٣٨
* ج ب ل * * الجَبَلُ * واحد الجبال و * جَبَلَهُ * الله أي خلقه و * أجْبَلَ * القوم صاروا إلى الجبال و * الجِبْلَةُ * بوزن القبلة الخلقة ويقال مال جبل وحي جبل بوزن شبل أي كثير و * الجَبْلُ * الجماعة من الناس وفيه لغات قرئ بها قوله تعالى ﴿ولقد أضل منكم جبلا كثيرا﴾ قرئ جبلا بوزن قفل وجبلا بوزن عدل وجِبِلا بكسرتين مشدد اللام ومخففها و * الجِبِلَّةُ * الخلقة ومنه قوله تعالى ﴿والجبلة الأولين﴾
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٨٥١
الجبل، محركة: كل وتد للأرض، عظم وطال، فإن انفرد، فأكمة أو قنة، ج: أجبل كأفلس وجبال بالكسر وأجبال والثاني في القرآن كثير، كقوله تعالى: ألم نجعل الأرض مهادا. والجبال أوتادا وتنحتون من الجبال بيوتا والجبال أرساها . وشاهد الأخير قول الشاعر: يا رب ماء لك بالأجبال أجبال سلمى الشمخ الطوال اعتبر معانيه فاستعير واشتق منه بحسبه، فقيل: الجبل: سيد القوم وعالمهم عن الفراء. والجبلان لطيئ:
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٨٧٣
جَبَلَهُ 1 جَبَلَهُ جبل جبله جبلة , (S, Msb, K,) aor. جَبُلَ (Msb, K) and جَبِلَ , (K,) inf. n. جَبْلٌ, (KL.) He (God) created him. (S, Msb, K, KL.) So in the phrase, جَبَلَهُ عَلَى كَذَا, (Msb,) or على الشَّىْءِ, (K,) He (God) created him with an adaptation, or a disposition, to such a thing, or to the thing; adapted him, or disposed him, by nature thereto. (Msb.) It is said in a trad., جُبِلَتِ
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٠٠
جَبَلَ جَبَلَ I , U ( n. ac. جَبْل 1 ), a. Formed, created; shaped, modelled. b. Mixed. أَجْبَلَ أَجْبَلَ IV , a. Went to, was amongst the mountains. تَجَبَّلَ تَجَبَّلَ V , a. see IV . جَبْل جَبْل 1 , a. Creation, formation. b. Kneading. c. Rough, coarse. d. Hall, court. جِبْلَة جِبْلَة 2t , a. Make, composition; constitution; nature, temperament. جُبْلَة جُبْلَة 3t , a.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٥٬١١٣
جبل جَبَلَ - يَجْبِلُ (جَبَلَ - يَجْبُلُ) - جِبِلّ - جِبِلَّة - جَبَل - جِبَال جَبَلَ - يَجْبِلُ (جَبَلَ - يَجْبُلُ) + الكائن: يشتد ويصلب ويخشن ويقوى ويتماسك: يكون ذا تكوين صلب شديد متماسك قوي جِبِلّ: على وزن "فـِعـِلّ": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " جَبَلَ - يَجْبِلُ ": الخشن الصلب العتيد القوي الجبار: الذي يتعامل مع الأمور بصلابة وجفاء
رابط المدخل

جبل جَبَلَ - يَجْبِلُ (جَبَلَ - يَجْبُلُ) - جِبِلّ - جِبِلَّة - جَبَل - جِبَال جَبَلَ - يَجْبِلُ (جَبَلَ - يَجْبُلُ) + الكائن: يشتد ويصلب ويخشن ويقوى ويتماسك: يكون ذا تكوين صلب شديد متماسك قوي جِبِلّ: على وزن "فـِعـِلّ": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " جَبَلَ - يَجْبِلُ ": الخشن الصلب العتيد القوي الجبار: الذي يتعامل مع الأمور بصلابة وجفاء وخشونة جِبِلَّة: جمع " جِبِلّ " جَبَل: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " جَبَلَ - يَجْبِلُ ": اسم مكان وآلة منه: الكائن الصلب المتماسك القوي الخشن: وهو اصطلاحاً: الجزء المرتفع العالي من سطح الأرض جِبَال: جمع " جَبَل " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اليبوسة والصلابة والقساوة "، وهي: جَبَلَ - يَجْبِلُ (جَبَلَ - يَجْبُلُ)، قَسَطَ - يَقْسِطُ، يَبِسَ - يَيْبَسُ، قَسَا - يَقْسُوْ، صَلُبَ - يَصْلُبُ (صَلِبَ - يَصْلَبُ)، هَاجَ - يَهِيْجُ

جبلة ﴿وَاتَّقُوا الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِينَ(184)﴾ الشعراء جبل - جِبِلًّا ﴿وَلَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيرًا أَفَلَمْ تَكُونُوا تَعْقِلُونَ(62)﴾ يس جَبَل - جبال ﴿وإذ قال إبراهيم رب أرني كيف تحي الموتى قال أولم تؤمن قال بلى ولكن ليطمئن قلبي قال فخذ أربعة من الطير فصرهن إليك ثم اجعل على كل جبل منهن جزءا ثم ادعهن يأتينك سعيا واعلم أن الله عزيز حكيم(260)﴾ البقرة ﴿قال سآوي إلى جبل يعصمني من الماء قال لا عاصم اليوم من أمر الله إلا من رحم وحال بينهما الموج فكان من المغرقين(43)﴾ هود ﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فأخرجنا به ثمرات مختلفا ألوانها ومن الجبال جدد بيض وحمر مختلف ألوانها وغرابيب سود (27)﴾ فاطر. ﴿وهي تجري بهم في موج كالجبال ونادى نوح ابنه وكان في معزل يابني اركب معنا ولا تكن مع الكافرين(42)﴾ هود ﴿ولا تمش في الأرض مرحا إنك لن تخرق الأرض ولن تبلغ الجبال طولا(37)﴾ الإسراء ﴿ألم ترى أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار(43)﴾ النور ﴿ففهمناها سليمان وكلا آتينا حكما وعلما وسخرنا مع داوود الجبال يسبحن والطير وكنا فاعلين(79)﴾ الأنبياء ﴿إنا سخرنا الجبال معه يسبحن بالعشي والإشراق(18)﴾ ص ﴿ولقد آتينا داوود منا فضلا ياجبال أوبي معه والطير وألنا له الحديد(10)﴾ سبأ ﴿ألم ترى أن الله يسجد له من في السماوات ومن في الأرض والشمس والقمر والنجوم والجبال والشجر والدواب وكثير من الناس وكثير حق عليه العذاب ومن يهن الله فما له من مكرم إن الله يفعل ما يشاء(18)﴾ الحج ﴿إنا عرضنا الأمانة على السماوات والأرض والجبال فأبين أن يحملنها وأشفقن منها وحملها الإنسان إنه كان ظلوما جهولا(72)﴾ الأحزاب ﴿واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد عاد وبوأكم في الأرض تتخذون من سهولها قصورا وتنحتون الجبال بيوتا فاذكروا آلاء الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين(74)﴾ الأعراف ﴿وتنحتون من الجبال بيوتا فارهين (149)﴾ الشعراء ﴿وكانوا ينحتون من الجبال بيوتا آمنين (82)﴾ الحجر ﴿والله جعل لكم مما خلق ظلالا وجعل لكم من الجبال أكنانا وجعل لكم سرابيل تقيكم الحر وسرابيل تقيكم بأسكم كذلك يتم نعمته عليكم لعلكم تسلمون(81)﴾ النحل ﴿وأوحى ربك إلى النحل أن اتخذي من الجبال بيوتا ومن الشجر ومما يعرشون(68)﴾ النحل ﴿والجبال أوتادا (7)﴾ النبأ ﴿والجبال أرساها (32)﴾ النازعات ﴿وإلى الجبال كيف نصبت (19)﴾ الغاشية هد الجبال ﴿تكاد السماوات يتفطرن منه وتنشق الأرض وتخر الجبال هدا (90)﴾ مريم خاشع - متصدع ﴿لو أنزلنا هذا القرآن على جبل لرأيته خاشعا متصدعا من خشية الله وتلك الأمثال نضربها للناس لعلهم يتفكرون(21)﴾ الحشر سيرت الجبال ﴿ولو أن قرآنا سيرت به الجبال أو قطعت به الأرض أو كلم به الموتى بل لله الأمر جميعا أفلم ييئس الذين آمنوا أن لو يشاء الله لهدى الناس جميعا ولا يزال الذين كفروا تصيبهم بما صنعوا قارعة أو تحل قريبا من دارهم حتى يأتي وعد الله إن الله لا يخلف الميعاد(31)﴾ الرعد دك الجبال ﴿ولما جاء موسى لميقاتنا وكلمه ربه قال رب أرني أنظر إليك قال لن تراني ولكن انظر إلى الجبل فإن استقر مكانه فسوف تراني فلما تجلى ربه للجبل جعله دكا وخر موسى صعقا فلما أفاق قال سبحانك تبت إليك وأنا أول المؤمنين(143)﴾ الأعراف ﴿وحملت الأرض والجبال فدكتا دكة واحدة (14)﴾ الحاقة حمل الجبل ﴿وإذ نتقنا الجبل فوقهم كأنه ظلة وظنوا أنه واقع بهم خذوا ما آتيناكم بقوة واذكروا ما فيه لعلكم تتقون (171)﴾ الأعراف رفع الجبل ﴿ورفعنا فوقهم الطور بميثاقهم وقلنا لهم ادخلوا الباب سجدا وقلنا لهم لا تعدوا في السبت وأخذنا منهم ميثاقا غليظا (154)﴾ النساء ﴿وإذ أخذنا ميثاقكم ورفعنا فوقكم الطور خذوا ما آتيناكم بقوة واذكروا ما فيه لعلكم تتقون (63)﴾ البقرة ﴿والطور (1)﴾ الطور ﴿والتين والزيتون (1) وطور سينين (2)﴾ التين يزول الجبل ﴿وقد مكروا مكرهم وعند الله مكرهم وإن كان مكرهم لتزول منه الجبال (46)﴾ إبراهيم ﴿وسيرت الجبال فكانت سرابا (20)﴾ النبأ مرور - تحرك الجبل ﴿وترى الجبال تحسبها جامدة وهي تمر مر السحاب صنع الله الذي أتقن كل شيء إنه خبير بما تفعلون(88)﴾ النمل الجبال يوم القيامة ترجف﴿يوم ترجف الأرض والجبال وكانت الجبال كثيبا مهيلا (14)﴾ المزمل تسير ﴿وسيرت الجبال فكانت سرابا (20)﴾ النبأ ﴿وإذا الجبال سيرت (3)﴾ التكوير ﴿ولو أن قرآنا سيرت به الجبال أو قطعت به الأرض أو كلم به الموتى بل لله الأمر جميعا أفلم ييئس الذين آمنوا أن لو يشاء الله لهدى الناس جميعا ولا يزال الذين كفروا تصيبهم بما صنعوا قارعة أو تحل قريبا من دارهم حتى يأتي وعد الله إن الله لا يخلف الميعاد(31)﴾ الرعد ﴿وتسير الجبال سيرا (10)﴾ الطور ﴿ويوم نسير الجبال وترى الأرض بارزة وحشرناهم فلم نغادر منهم أحدا(47)﴾ الكهف تحمل ﴿وحملت الأرض والجبال فدكتا دكة واحدة (14)﴾ الحاقة ثم تدك ﴿وحملت الأرض والجبال فدكتا دكة واحدة (14)﴾ الحاقة جاء في التفسير : الجبلة : الأمم - الخليقة، وجبل فلان على كذا: أي خلق جاء في التفسير: جبلاً: جمع " جبلة ": خلق كثير- جموع كثيرة - جيل واحد: عشرة آلاف مختار الصحاح ● [جبل] ج ب ل: الجَبَلُ واحد الجبال و جَبَلَهُ الله أي خلقه و أجْبَلَ القوم صاروا إلى الجبال و الجِبْلَةُ بوزن القبلة الخلقة ويقال مال جبل وحي جبل بوزن شبل أي كثير و الجَبْلُ الجماعة من الناس وفيه لغات قرئ بها قوله تعالى ﴿ولقد أضل منكم جبلا كثيرا﴾ قرئ جبلا بوزن قفل وجبلا بوزن عدل وجِبِلا بكسرتين مشدد اللام ومخففها و الجِبِلَّةُ الخلقة ومنه قوله تعالى ﴿والجبلة الأولين﴾ وقرأها الحسن بضم الجيم والجمع الجِبِلاَّتُ الراغب الجبل - الجبل جمعه: أجبال وجبال، وقال عز وجل: }ألم نجعل الأرض مهادا *** والجبال أوتادا﴿[النبأ/6 - 7]، وقال تعالى:﴾والجبال أرساها﴿[النازعات/32]، وقال تعالى:﴾وينزل من السماء فيها من برد﴿[النور/43]، وقال تعالى:﴾ومن الجبال جدد بيض وحمر مختلف ألوانها{ [فاطر

الصيغ(١٥)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٩ (الإجمالي: ٢٢٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. سير

    الآيات المشتركة: ٥ · Gezerler

  2. نحت

    الآيات المشتركة: ٣ · Yontulmuş taş demektir

  3. عهن

    الآيات المشتركة: ٢ · Taranmış yün demektir

  4. نسف

    الآيات المشتركة: ٢ · Toz halinde savurmak

  5. دكك

    الآيات المشتركة: ٢ · Üstü düz tümsek (plato) demektir

  6. بيت

    الآيات المشتركة: ٤ · Beyt ev demektir

  7. طير

    الآيات المشتركة: ٣ · “Tayr” kuş demektir

  8. موج

    الآيات المشتركة: ٢ · Dalga

  9. رأي

    الآيات المشتركة: ٨ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  10. زول

    الآيات المشتركة: ٢ · “Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer…

  11. سحب

    الآيات المشتركة: ٢ · Fışkıran sudur

  12. أرض

    الآيات المشتركة: ٩ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

الآيات التي ورد فيها(٣٩)

  1. وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى …

    Dağlar

  2. وَقَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَعِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ وَإِنْ كَانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبَالُ

    Dağlar

  3. تَكَادُ السَّمَوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنْشَقُّ الْأَرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا

    Dağlar

  4. وَتَسِيرُ الْجِبَالُ سَيْرًا

    Dağlar

  5. وَبُسَّتِ الْجِبَالُ بَسًّا

    Dağlar

  6. وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ

    Dağlar

  7. يَوْمَ تَرْجُفُ الْأَرْضُ وَالْجِبَالُ وَكَانَتِ الْجِبَالُ كَثِيبًا مَهِيلًا

    Dağlar

  8. وَإِذَا الْجِبَالُ نُسِفَتْ

    Dağlar

  9. وَسُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَابًا

    Dağlar

  10. وَإِذَا الْجِبَالُ سُيِّرَتْ

    Dağlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökجبل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطود, علم, رسو
Zıt Kökسهل
Çekirdek Özet 1Yoğunlaşma, katılık ve kütlesel yükselme ile oluşan sabit cisim
Çekirdek Özet 2Kozmik dengenin ve değişmez fıtrî yaratılış dokusunun somut timsali
Çekirdek Özet 3Fiziksel ve fıtrî planda sarsılmaz dayanıklılık, ağırlık ve temel yapı
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca coğrafi bir yükselti (dağ) olarak anlaşılıp fıtrat ve yaratılış kanununu kuran ontolojik ağırlığının göz ardı edilmesi

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جبKütlesel yoğunlaşma, kesip ayırma, içi dolgun veya çukur bir biçim oluşturma; جبب (kesme, kuyu), جبت (katı put, kütle), جبر (kırığı sarıp kaynaştırma, zorla toparlama), جبه (alın, sert yüzey), جبي (su toplama, havuz yapma) köklerinde olduğu gibi bir maddeyi toplama, sertleştirme ve sınırlandırmaلTemel kütlesel yoğunlaşmaya dikey boyut, kalıcılık ve fıtrî bir kuruluş (dokusal süreklilik) ekleyerek kütleyi yükselen, yekpare ve sert bir mimariye (جبل) dönüştürmüştür

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaKütleyi bir araya toplama, yükü ve ağırlığı bünyesinde barındırma
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaİçsel bütünlük, sığınılacak korunaklı bir iç hacim ve zemin kurma
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaDikey yönde uzanma, bağlayıcılık, sınırları belirleme ve sabitleme
جبلAğırlığı toplayıp sağlam bir iç yapı kurarak yukarıya doğru yükselen ve sabitleyen kütleTaş ve toprağın sıkışarak yukarı doğru yükselmesi; varlığın fıtrî dokusunun sağlam bir nizamla inşa edilmesi hareketini ifade eder

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYerin katı, yüksek ve yekpare kütlesi; kuyuda kazı yapılırken ulaşılan delinmez sert taş tabakası
Cahiliye şiiri kullanımıel-A‘şâ, devesinin hörgücünün sağlamlığını ve etli yapısını taş kütlesine benzeterek şöyle der: وطَالَ السّنامُ على جَبْلَةٍ / كخَلْقاءَ مِن هَضَباتِ الحَضَن
Erken Arapça kullanımKuyucuların kazarken delinemez sert kayaya ulaşmalarını anlatmak için حَفَرَ القومُ فأجْبَلُوا ifadesi kullanılmış; mecazen sözü kesilip tıkanan hatip için de bu kalıp işletilmiştir

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde جبل kökü, hem fiziksel coğrafi yükseltiyi hem de sınır ve çevreleme olgusunu ifade eden arkaik bir morfolojiye dayanır. İbranicede yer alan גְּבוּל (gevul / gəḇūl) biçimi «sınır, hudut, kuşatılmış dağlık bölge» anlamına gelirken, גַּבְלוּת (gavlut) «örülmüş, dokunmuş yapı» anlamını taşır. Süryanicede ܓܒܠ (g-b-l) kökü «yoğurmak, şekil vermek, çamurdan kurmak, fıtrat vermek» manasında olup Arapçadaki جَبَلَ اللهُ الخَلْقَ (Allah varlığı fıtrat üzere kurdu) ifadesiyle doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler. Akadcada doğrudan bir dağ adı olarak bulunmasa da kablu/gablu (orta, sınır, merkez) kelimesiyle dolaylı bir hat çizer. Arapça, kökün bu iki damarını (fiziksel yüksek kütle ile yoğrulmuş fıtrî hilkat/hamur dokusu) tek bir semantik eksende birleştirmiş; dağın yer kabuğundaki sınırlayıcı ve kazık işlevini, insanın bünyesindeki sarsılmaz fıtrat dokusuyla (جبلة) eşleştirmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSertleşme, yoğunlaşma ve yükselmeMaddenin yoğrularak sert bir doku kazanması; toprağın dağa, mizacın fıtrata dönüşmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice גבול (hudut, bölge) ve Süryanice ܓܒܠ (yoğurmak, biçimlendirmek)Coğrafi sınır ile ontolojik biçimlendirme ve fıtrat anlamlarının Sami havzasında ortak oluşuKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda katılaşma ve kütle oluşturma tabanıÇamur ve kilin pişerek ya da kuruyarak yekpare taşlaşması olgusuyla bağlantılı arkaik tasarımlarMuhtemel

المصدر Lisān al-ʿArab, HALOT, Payne Smith.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جبلAnlamlıYükselti, sert kütle, fıtratDağ, büyük insan topluluğu, sağlam dokunmuş yapıHedef kök; Kur'an'da geçer
جلبAnlamlıÇekip getirmek, kabuk bağlamakBir şeyi uzaktan kendine çekmek; yaranın üstünde sert tabaka oluşmasıKökün katılaşma ve çekme unsuruyla ortak taban; Kur'an'da geçer
بجلAnlamlıBüyütmek, yetinmek, ululamakBir şeye saygı duyup onu kütlesel olarak yüceltmekHedef kökle hacimce ve makamca büyüklük yönünden ilişkili; Kur'an'da geçmez
بلجAnlamlıAçılmak, parlamak, aydınlanmakSabahın aydınlanması, engelsiz ve berrak bir şekilde ortaya çıkmaZıt yönlü bir hareket; kapalılığın ve kütlesel sertliğin yarılması; Kur'an'da geçmez
لجبAnlamlıUğuldamak, dalgalanmakKalabalığın veya denizin kütlesel olarak çıkardığı gürültülü sesBüyük kütlenin hareket ve yankı hali; Kur'an'da geçmez
لبجAnlamlıYere çarpmak, sermekBir nesneyi sertçe zemine vurup yaymakKütlenin yerle olan sert teması; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جبلMerkezYükselti, sarsılmaz kütle, fıtrat dokusuMaddenin katılaşıp yükselerek kazıklaşması ve yaratılışın değişmez hamuruKendinde sertlik, hacimce büyüklük ve ontolojik yerleşiklik taşır
طودKomşuYüksek ve azametli dağÖzellikle genişlik ve ufuktaki kütlesel büyüklüğü bildirirKök anlamında fıtrat dokusu veya kazık işlevi değil, yalnızca büyüklük öne çıkar
علمKomşuBelirti, yol işareti olan sivri dağYol gösterici işaret olma vasfıyla öne çıkan münferit yükseltiKütlenin yapısından ziyade gözlemlenebilir işaret değeri esastır
رسوKomşuSabitlenme, demirleme, derin kökYerin sarsılmasını önleyen ve derinlemesine sabitleyen denge unsuruDağın morfolojisinden çok dengeleyici ve tutucu işlevini ifade eder
سهلZıtDüzlük, yumuşak zemin, kolaylıkAyak basması ve işlenmesi zahmetsiz olan engebesiz toprakSert, sarp ve fıtraten delinmez kütlenin tam karşıtıdır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجبلDağ, fıtrat, büyük kitleHem coğrafi kütleyi hem de yaratılış dokusunu karşılarKesin
LatinceMons, naturaDağ, fıtrat/yaratılışMons sadece coğrafi kütleyi karşılarken, kökün fıtrat boyutunu natura verirGüçlü
İngilizceMountain, innate natureDağ, fıtrî bünyeTek bir sözcük her iki alanı kapsamaz; morfoloji ile hilkat ayrışırGüçlü
AlmancaBerg, NaturanlageDağ, fıtrî donanımKütlesel yükselti ile insanın yoğrulduğu temel yapı iki ayrı kelimedirGüçlü
FransızcaMontagne, constitution naturelleDağ, doğal yapıMaddî yükselti ve ontolojik doku kavramsal olarak parçalanarak karşılanırGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْجِبَالُ / الْجَبَلَYeryüzünün sarsılmaz dengesi ve ağırlığı olan jeolojik yükseltilerYaratılışın sağlamlığı, kıyametteki çözülüş ve tecelli sahneleri; A‘râf 7:143, Nahl 16:15, Hacc 22:18
جِبَالٍGökyüzündeki kütlesel dolu ve bulut yığınlarıTabiat hadiselerinin büyüklüğü ve dehşeti; Nûr 24:43
جِبِلًّا / جِبِلَّةَDeğişmez fıtrat dokusuna sahip büyük insan kütlesi, nesillerTarihsel topluluklar, insanın yaratılış dokusu ve şeytanın saptırdığı halklar; Şuarâ 26:184, Yâsîn 36:62

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamFıtrat ve tecelli bahsiDağın tecelli karşısında parçalanması ve insanın fıtrî kabiliyetinin cebir mi ihtiyar mı olduğu meselesiVarlığın en dayanıklı kütlesinin bile ilahî kudret karşısındaki zayıflığı
FıkıhHarem sınırları, arazi türleri ve kıble tayiniDağların mülkiyeti, ihya edilemeyen sarp arazinin statüsü ve doğal sınır tayiniMülkiyete konu olamayan doğal engel ve koruyucu sınır hattı
TefsirKozmolojik ayetler ve kıyamet tasvirleriDağların yer için kazık kılınması ile kıyamette yün gibi atılmasının ontolojik anlamıFiziksel düzenin ve sarsılmaz dengenin nihai bozulması
HadisUhud sevgisi ve ahlakî metanetUhud dağının aidiyeti ve dağlar gibi ağır sevap/günah metaforlarıSarsılmaz ve yerinden oynamaz ahlakî duruş ve manevi hacim

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık nizamı ve fıtratTemel ontolojik dokuİtikadi kararlılık ve sarsılmaz teminatİlahî iradenin varlığa yerleştirdiği değişmez yaratılış kanunudurGüçlü
İlmiJeoloji ve yer kabuğu fiziğiDengeleyici izostasi unsuruYerkürenin dengelenmesi ve kök salmaKökleri manto tabakasına inen ağırlık merkezleriyle sarsıntıyı önlemeKesin
SiyasiDoğal sınırlar ve jeopolitikAşılmaz savunma hattıToplumları koruma ve sınır belirlemeCoğrafi olarak siyasal egemenlik alanlarını doğal biçimde paylaştırmaGüçlü
İktisadiDoğal kaynaklar ve su havzalarıSabit sermaye ve rezervMaden ve suyun depolanıp dağıtılmasıToplumun ortak faydalandığı zenginlik ve su kaynaklarının menbaıGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel kuyu ve atalet momenti (kütleçekimsel denge)Kütlenin bir merkezde toplanarak sisteme kinetik sarsıntılara karşı direnç kazandırmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal yapı ve fıtrî/toplumsal doku (sosyal matris)Bir toplumun kolay kolay değiştirilemeyen tarihsel hafızası, ahlakî omurgası ve geleneksel sağlamlığıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca cansız, durağan bir coğrafi yer şekli olarak görülüp جبلة (fıtrî doku, bünye) ile bağının koparılması
Kur'an içi daha geniş anlamHem yeryüzünün sarsıntısını önleyen kozmik bir denge unsuru hem de insandaki değiştirilemez yaratılış fıtratı ve büyük insan kütleleridir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDağlarla ilgili ayetlerin yalnızca peyzaj tasviri sayılması; fıtrat ile tabiat yasaları arasındaki ontolojik sürekliliğin gözden kaçırılması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kâinat mimarisi ile insan fıtratı arasında kurduğu organik bağı gösterir; taşın sertliği ile insanın yaratılış dokusunu tek bir kavramsal kökte birleştirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılışın nizamını kuran kozmolojik ayetlerde (örneğin Nebe 78:7, Nahl 16:15), kıyametteki büyük çözülüş tasvirlerinde (örneğin Kâria 101:5) ve insan fıtratının sapmasını anlatan uyarılarda (örneğin Yâsîn 36:62).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiatın başıboş ve rastlantısal olduğu algısını düzeltir; dağların birer ağırlık ve kazık, insanın da ilahî bir kalıpla yoğrulmuş sorumlu bir fıtrat taşıdığını gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamTaş ve toprağın yoğrularak sertleşmesi, yükselip yer kabuğuna kök salarak devasa bir kütle haline gelmesi.
  • Soyut anlamVarlığın kurucu hamuruna işlenmiş, dış tesirlerle kolayca bozulmayan fıtrî sağlamlık, metanet ve toplumsal süreklilik.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin sarsıntıya ve kaosa kapılmasını engelleyen kurucu kütleçekimsel merkez veya dokusal omurga.
  • LaTeX modeliS=∫0T(∇M⋅κ)dt+Φ(F)
  • LaTeX açıklamasıModelde M, toplanan ve yoğunlaşan kütleyi; ∇M, kütlenin dikey yönde yükseliş gradyanını; κ, bu yükseltinin yer kabuğuna kazık gibi çakılarak sağladığı sabitleme katsayısını temsil eder. Zamana (t) bağlı bu integral, jeolojik ve fiziki boyuttaki dağın oluşum ve denge sürecini verir. Φ(F) ise toplanan bu sertliğin insanın yaratılış dokusuna ve fıtrî donanımına (F) intikal eden potansiyel enerjisini ifade ederek kökün her iki anlam kutbunu tek bir yapıda birleştirir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ج