جبل
ج - ب - ل
جذر- الورود: ٤١
- الآيات: ٣٩
- الصيغ: ١٥
- المعاجم: ١٢
Dağ anlamındadır. Cibal, dağ demektir. Sıra dağlara rasiye, sivri dağa da alem denmektedir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Dağ anlamındadır. Cibal, dağ demektir. Sıra dağlara rasiye, sivri dağa da alem denmektedir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٧٥٥باب الجيم واللام والباء معهما
ج ل ب، ب ج ل، ج ب ل، ب ل ج، ل ب ج، ل ج ب مستعملات
جلب:
الجِلَبُ: ما يُجلبُ من السَّبي أو الغنم، والجَمعُ وأجلابٌ، والفِعلُ يّجلبون.
وعبدٌ جَليبُ، وعبيدُ جُلَباءُ، إذا جِلِبوا من أيامهم وسنِتهم. والجَلَبُ والجَلَبَةُ في جماعات النّاس، والفعلُ: أجلبوا من الصِّياحِ ونحوه.
والجَلوبةُ: ما يُجلبُ للبيع نحو النّابِ والفَحلِ والقلُوصِ، وأما كِرامُ الإناثِ والفُحُولةُ التي
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٢٩الجَبَلُ: واحد الجِبال. وجَبَلَهُ الله، أي خلَقه. وأَجْبَلَ القومُ، إذا حفَروا فبلغوا المكانَ الصُلْبَ. وأَجْبَلَ القومُ أيضاً، أي صاروا إلى الجبل، والجِبْلَةُ بالكسر: الخِلْقَةُ. يقال للرجل إذا كان غليظاً: إنّه لذو جِبْلَةٍ. قال قيس بن الخطيم:
بين شُكولِ النساءِ خِلْقَتُهـاقَصْدٌ فلا جِبْلَةٌ ولا قَضَفُ
والشُكولُ: الضُروبُ. ويقال أيضاً: مالٌ جِبْلٌ، أي كثيرٌ. ويقال أيضاً: حيٌّ جِبْلٌ، أي
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٤٬٥٣٢ج ل ب
جلب ، جبل ، لجب ، لبج ، بلج ، بجل : مستعملات .
جلب : قال اللَّيث : الْجَلَبُ ما جَلَبَ القومُ
من غَنَمٍ أو سَبْي ، والجمع أَجْلاب ، والفِعْل يَجْلِبُون ، وعَبْدٌ جَلِيبٌ ، وعَبيدٌ جُلَبَاء ، قال : والْجَلَبُ : الْجَلَبَةُ في جَماعةِ النّاس ، والفعل أَجْلَبُوا وجَلَّبوا من الصّياح ، والْجَلُوبَةُ : ما جُلِبَ للبيع ، نحوِ النّاب والفَحْل والقَلُوص ، فأَمَّا كِرامُ الإبل والفُحولة التي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢١٢(باب الجيم والباء وما يثلهما)
(جبت) الجيم والباء والتاء كلمةٌ واحدة. الجِبْت: السّاحر، ويقال الكاهن.
(جبذ) الجيم والباء والذال ليس أصلاً؛ لأنه كلمةٌ واحدةٌ مقلوبة، يقال جَبَذْت الشّيء بمعنى جَذَبْتُه.
(جبر) الجيم والباء والراء أصلٌ واحد، وهو جِنْسٌ من العظَمة والعُلوّ والاستقامة. فالجَبَّار: الذي طَال وفاتَ اليد، يقال فرسٌ جَبَّارٌ، ونخلة جَبَّارَةٌ. وذو الجَُبُّورة وذو الجُبَُرُوت: الله جلّ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٠٩ج ب ل
جبله الله على الكرم: خلقه وهو مجبول عليه وأجن الله جباله أي قبر خلقه من الجنن.
وجبلة فلان على كذا وهو من الجبلة الأولين " ولقد أضل منكم جبلاً كثيراً " وأجبل القوم وتجبلوا: صاروا في الجبال.
ومن المجاز: امرأة بجلة: عظيمة الخلق.
وناقة جبلة السنام: تامكته.
ورجل جبل الوجه وجبل الرأس: غليظهما.
وسيف جبل ومجبال: لم يرقق.
قال: صافي الحديدة لا ناب ولا جبل
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٨٢٢الجَبَل: اسم لكل وَتِدٍ من أَوتاد الأَرض إِذا عَظُم وطال من الأَعلام والأَطواد والشَّناخِيب، وأَما ما صغُر وانفرد فهو من القِنان والقُور والأَكَم، والجمع أَجْبُل وأَجْبال وجِبال.
وأَجْبَل القومُ: صاروا إِلى الجَبَل. وتَجَبَّلوا: دَخَلوا في الجَبَل؛ واستعاره أَبو النجم للمَجْد والشَّرَف فقال:
وجَبَلاً، طَالَ مَعَدّاً فاشْمَخَر،
أَشَمَّ لا يَسطِيعُه النَّاسُ، الدَّهَر
وأَراد الدَّهْرَ وهو مذكور في
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٣٨* ج ب ل * * الجَبَلُ * واحد الجبال و * جَبَلَهُ * الله أي خلقه و * أجْبَلَ * القوم صاروا إلى الجبال و * الجِبْلَةُ * بوزن القبلة الخلقة ويقال مال جبل وحي جبل بوزن شبل أي كثير و * الجَبْلُ * الجماعة من الناس وفيه لغات قرئ بها قوله تعالى ﴿ولقد أضل منكم جبلا كثيرا﴾ قرئ جبلا بوزن قفل وجبلا بوزن عدل وجِبِلا بكسرتين مشدد اللام ومخففها و * الجِبِلَّةُ * الخلقة ومنه قوله تعالى ﴿والجبلة الأولين﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٨٥١الجبل، محركة: كل وتد للأرض، عظم وطال، فإن انفرد، فأكمة أو قنة، ج: أجبل كأفلس وجبال بالكسر وأجبال والثاني في القرآن كثير، كقوله تعالى: ألم نجعل الأرض مهادا. والجبال أوتادا وتنحتون من الجبال بيوتا والجبال أرساها . وشاهد الأخير قول الشاعر:
يا رب ماء لك بالأجبال
أجبال سلمى الشمخ الطوال اعتبر معانيه فاستعير واشتق منه بحسبه، فقيل: الجبل: سيد القوم وعالمهم عن الفراء. والجبلان لطيئ:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٨٧٣جَبَلَهُ
1 جَبَلَهُ جبل جبله جبلة , (S, Msb, K,) aor. جَبُلَ (Msb, K) and جَبِلَ , (K,) inf. n. جَبْلٌ, (KL.) He (God) created him. (S, Msb, K, KL.) So in the phrase, جَبَلَهُ عَلَى كَذَا, (Msb,) or على الشَّىْءِ, (K,) He (God) created him with an adaptation, or a disposition, to such a thing, or to the thing; adapted him, or disposed him, by nature thereto. (Msb.) It is said in a trad., جُبِلَتِ
جَبَلَهُ 1 جَبَلَهُ جبل جبله جبلة , (S, Msb, K,) aor. جَبُلَ (Msb, K) and جَبِلَ , (K,) inf. n. جَبْلٌ, (KL.) He (God) created him. (S, Msb, K, KL.) So in the phrase, جَبَلَهُ عَلَى كَذَا, (Msb,) or على الشَّىْءِ, (K,) He (God) created him with an adaptation, or a disposition, to such a thing, or to the thing; adapted him, or disposed him, by nature thereto. (Msb.) It is said in a trad., جُبِلَتِ القُلُوبُ عَلَى حُبِّ مَنْ أَحْسَنَ اـِلَيْهَا وَبُغْضِ مَنْ أَسَآءَ اـِلَيْهَا [Hearts are created with a disposition to the love of him who does good to them, and the hatred of him who does evil to them]. (TA.) ― -b2- Also, (K,) inf. n. as above, (TA,) i. q. جَبَرَهُ [evidently as meaning He compelled him, against his will, عَلَى الأَمْرِ to do the thing; for he who is created with a disposition to do a thing is as though he were compelled to do it]; and so ↓ اجبلهُ, (K, TA,) inf. n. اـِجْبَالٌ. (TA.) -A2- جَبِلَ (assumed tropical:) He (a man) became like a mountain (جَبَل) in bigness, thickness, coarseness, or roughness. (TA.) ― -b2- جَبِلَ حَدِيدُهُمْ (K, TA; in the CK, جَبَلَ; and in a MS. copy of the K, without any vowels;) (assumed tropical:) Their iron was, or became, blunt, such as would not penetrate. (K, * TA.)
جابل 3 جابل جابل He (a man) alighted, or descended and abode, or sojourned, or settled, in a mountain. (AA, TA.)
اجبل 4 اجبل أجبل اجبل جبل He came, or went, or betook himself, to the mountain. (ISk, S, K.) ― -b2- (tropical:) He (a digger) reached a hard place, (S, K,) or stone, (Mgh,) in his digging. (TA. [الحَافِر, meaning “ the digger, ” Golius seems to have misunderstood as meaning “ the hoof ” of a horse.]) ― -b3- [Hence,] (tropical:) He (a poet) experienced difficulty in diction, (K, TA,) so that he said nothing original, nor anything in the way of repetition. (TA.) ― -b4- And طَلَبَ حَاجَةً فَأَجْبَلَ (assumed tropical:) He sought a thing that he wanted, and failed of attaining it. (TA.) ― -b5- And سَأَلْنَاهُمْ فَأَجْبَلُوا (tropical:) We asked them, and they refused, and did not give. (Ibn-'Abbلd, Z, TA.) ― -b6- And أَجْبَلُوا (tropical:) Their iron became blunt, so that it would not penetrate. (K, * TA.) -A2- اجبلهُ (tropical:) He found him to be a جَبَل, i. e. a niggard: (K, TA:) it is considered as implying fixedness. (TA.) ― -b2- See also 1.
تجبّلوا 5 تجبّلوا جبل تجبلوا They entered a mountain: (K:) or, accord. to the O, you say, تجبّل القَوْمُ الجِبَالَ, meaning, the people, or company of men, entered the mountains. (TA.)
جَبْلٌ جَبْلٌ جبل (assumed tropical:) Big, thick, coarse, or rough; (TA;) as also ↓ جَبِلٌ, applied to a thing (S, O, K) of any kind: (K:) or this latter is applied to an arrow, signifying (assumed tropical:) coarsely, roughly, or rudely, pared. (K.) You say رَجُلٌ جَبْلُ الرَّأْسِ, (K, TA, [in the CK, erroneously, جَبَلُ الرأس,]) and الوَجْهِ, (TA,) (tropical:) A man having a big, thick, coarse, or rough, head, and face; (TA;) having little sweetness. (K, TA.) [See also جَبِيلٌ.] And ↓ رَجُلٌ مِجْبَالٌ (assumed tropical:) A big, thick, coarse, or rough, and heavy, man. (Ham p. 818.) And اِمْرَأَةٌ جَبْلَةٌ (K [in one place in the CK جَبَلَةٌ and جِبْلَةٌ, but only جَبْلَةٌ accord. to the TA,]) and ↓ مِجْبَالٌ (S, K) (tropical:) A woman big, thick, coarse, or rough, (S, K, TA,) in make; (S;) large in make. (TA.) And خِلْقَةٌ جَبْلَةٌ (assumed tropical:) A big, thick, coarse, or rough, make. (Ham p. 821.) And نَاقَةٌ جَبْلَةُ السَّنَامِ (tropical:) A she-camel having an increasing hump. (TA.) And سَيْفٌ جَبْلٌ and ↓ مِجْبَالٌ (assumed tropical:) A sword not made thin. (TA.) -A2- Also (K, TA, [in the CK, جَبَل,]) A court [of a house]; syn. سَاحَةٌ. (K.)
جُبْلٌ جُبْلٌ جبل : see جِبْلٌ: ― -b2- and جِبِلٌّ. -A2- Also Dry trees. (K.)
جِبْلٌ جِبْلٌ جبل Much; or numerous; (S, K;) as also ↓ جُبْلٌ (K.) So in the phrases مَالٌ جِبْلٌ [Much property; or numerous cattle]; and حَىٌّ جِبْلٌ A numerous tribe. (S.) ― -b2- See also جِبِلٌّ, in two places.
جَبَلٌ جَبَلٌ جبل [A mountain: or] any of the mountains (أَوْتَاد [lit. “pegs,” or “stakes,” a term applied to the mountains because they are supposed to make the earth firm, or fast,]) of the earth, that is great and long; (Mgh, K;) or, as some say, only such as is long; (Msb;) such as is isolated being called أَكَمَةٌ, or قُنَّةٌ: (K:) [and also applied to a rocky tract; any rocky elevation, however little elevated:] and sometimes it means stone; [or rock;] such, for instance, as is reached by the digger: and hence it is applied to Es-Safà and El-Marweh: (Mgh:) pl. [of mult.] جِبَالٌ (S, Msb, K) and (of pauc., Msb) أَجْبُلٌ (Msb, K) and أَجْبَالٌ. (K.) ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) A man who does not remove from his place: you say of such a one, هُوَ جَبَلٌ. (TA.) ― -b3- (tropical:) A niggard. (K, TA.) [See 4.] ― -b4- (tropical:) The lord, or chief, of a people, or company of men: and their learned man. (Fr, K, TA.) ― -b5- ابْنَةُ الجَبَل (assumed tropical:) The serpent: (K:) because it keeps to the جَبَل. (TA.) ― -b6- (assumed tropical:) Calamity, or misfortune. (K.) ― -b7- (assumed tropical:) The bow that is made from the tree called نَبْع; (K, TA;) because this is one of the trees of the جَبَل. (TA.) ― -b8- (assumed tropical:) The echo. (Har p. 472.)
جَبُلٌ جَبُلٌ جبل : see جِبِلٌّ.
جَبِلٌ جَبِلٌ جبل : see جَبْلٌ. ― -b2- Also, applied to the iron head, or blade, of an arrow, or of a spear, or of a sword, &c., (tropical:) Blunt; that will not penetrate into a thing: (Ibn-' Abbلd, K, * TA:) and so, with ة, applied to a فَأْس. (TA.)
جُبُلٌ جُبُلٌ جبل : see جِبِلٌّ.
جَبْلَةٌ جَبْلَةٌ جبل جبله جبلة (K, TA, [in the CK جَبَلَةٌ,]) and ↓ جِبْلَةٌ The face: or the بَشَرَة [or external skin] thereof: or the part thereof that is turned towards one. (K.) -A2- Also, (K,) or the former, (TA,) A vice, fault, defect, or blemish. (K.) -A3- And Strength. (K.) ― -b2- And Hardness of the earth, or ground. (Lth, K.) -A4- See also جُبْلَةٌ: -A5- and see جِبْلَپٌ.
جُبْلَةٌ جُبْلَةٌ جبل جبله جبلة A camel's hump; (S, K;) as also ↓ جَبْلَةٌ. (K.) -A2- See also جِبِلٌّ: -A3- and see جِبِلَّةٌ, in two places.
جِبْلَةٌ جِبْلَةٌ جبل جبله جبلة : see جِبِلَّةٌ. ― -b2- Also The origin, or stock, (K, TA,) of any created thing; (TA;) and so ↓ جُبُلَّةٌ. (K, TA.) ― -b3- The fundamental nature, or composition, of a mountain. (TA.) ― -b4- ثَوْبٌ جَيِّدُ الجِبْلَةِ (tropical:) A garment, or piece of cloth, good in respect of the thread (K, TA) and the weaving. (TA.) ― -b5- رَجُلٌ ذُو جِبْلَةٍ (assumed tropical:) A big, thick, coarse, or rough, man. (S, K.) -A2- See also جِبِلٌّ, in two places: -A3- and see جَبْلَةٌ.
جَبَلَةٌ جَبَلَةٌ جبل جبله جبلة : see جِبِلَّةٌ.
جُبُلٌّ جُبُلٌّ جبل : see what next follows.
جِبِلٌّ جِبِلٌّ جبل and ↓ جُبُلٌّ and ↓ جِبْلٌ [accord. to the CK like عَدْلٌ, but correctly like عِدْلٌ,] and ↓ جُبْلٌ and ↓ جُبُلٌ, (S, K,) accord. to different readings of the instance occurring in the Kur xxxvi. 62, the first being the reading of the people of ElMedeeneh, (S,) [and the most common,] A great company of men; as also ↓ جِبِلَّةٌ and ↓ جَبِيلٌ: (K:) or [simply] a company of men; (S;) as also ↓ جَبُلٌ, accord. to Kh; (Sgh, TA;) and so ↓ جَبْلَةٌ and ↓ جُبْلَةٌ and ↓ جِبِلَّةٌ: which last three signify also the same as أُمَّةٌ [a nation, or people, &c.]: (K:) it is said [by some] that جِبِلٌّ is pl. [or coll. gen. n.] of ↓ جِبِلَّةٌ meaning a numerous company: (TA:) جِبَلَةٌ is pl. of ↓ جِبْلٌ: one says, قَبَحَ اللّٰهُ جِبَلَتَكُمْ [May God remove far from prosperity, or success,] your companies: (Fr, TA:) and جِبَلٌ is pl. of ↓ جِبْلَةٌ. (Bd in xxxvi. 62.)
جُبُلَّةٌ جُبُلَّةٌ جبل جبله جبلة Much, or an abundance, or a large quantity or number, or anything; as also ↓ جِبِلَّةٌ. (K.) -A2- See also جِبْلَةٌ: -A3- and see what next follows, in two places.
جِبِلَّةٌ جِبِلَّةٌ جبل جبله جبلة (S, Msb, K) and ↓ جُبُلَّةٌ and ↓ جَبِيلَةٌ (Sgh, MF) and ↓ جِبْلَةٌ (AA, S, K) and ↓ جُبْلَةٌ and ↓ جَبْلَةٌ and ↓ جَبَلَةٌ, (K,) but this last, accord. to MF, is unknown, (TA,) Nature; or natural, native, innate, or original, constitution, disposition, temper, or other quality or property; idiosyncrasy; syn. خِلْقَةٌ (AA, S, Sgh, Msb, K) and طَبِيعَةٌ (Msb, K) and غَرِيزَةٌ; all these signifying the same: (Msb:) pl. of the first جِبِلَّاتٌ. (S.) Hence, in the Kur [xxvi. 184], وَالجِبِلَّةَ الأَوَّلِينَ, (S,) meaning الخَلِيقَةَ, (Jel,) or ذَوِي الجِبِلَّةِ, i. e. And the preceding created beings: (Bd:) El- Hasan read with damm [i. e. ↓ الجُبُلَّةَ or ↓ الجثبْلَةَ]. (S.) -A2- See also جِبِلٌّ, in three places: ― -b2- and see جُبُلَّةٌ.
جَبَلِىٌّ جَبَلِىٌّ جبل جبلى جبلي جبليي Of, or relating to, a mountain or mountains; contr. of سُهْلِىٌّ. (The Lexicons &c. passim.)
جِبِلّىٌّ جِبِلّىٌّ جبل جبلى جبلي جبليي Natural; i. e. of, or relating to, the natural, native, innate, or original, constitution, disposition, temper, or other quality or property; like طَبِيعِىٌّ; i. e. essential; resulting from the Creator's ordering of the natural disposition in the body. (Msb.)
جِبَالٌ جِبَالٌ جبال جبل (tropical:) The body, with, or without, the members; syn. جَسَدٌ and بَدَنٌ; (K, TA;) as being likened to a mountain in bigness [?]. (TA.) One says, أَحْسَنَ اللّٰهُ جِبَالَهُ, meaning, (tropical:) [May God render beautiful] his body (جَسَدَهُ): and [render good] his created خُلُق [or mind, with its qualities and attributes: but I rather think that خُلُق is here a mistranscription for خَلْق, meaning make]. (Ibn-' Abbلd, TA.)
جَبِيلٌ جَبِيلٌ جبيل : see جِبِلٌّ. -A2- جَبِيلُ الوَجْهِ (tropical:) A man having a bad, or an ugly, face. (K, TA.) [See also جَبْلٌ.]
جَبِيلَةٌ جَبِيلَةٌ جبيل جبيله جبيلة : see جِبِلَّةٌ.
مِجْبَالٌ مِجْبَالٌ مجبال : see جَبْلٌ, in three places.
مَجْبُولٌ مَجْبُولٌ مجبول , applied to a man, (assumed tropical:) Great, large, or big, (K, TA,) in make; as though he were a mountain. (TA.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٠٠جَبَلَ
جَبَلَ I , U ( n. ac. جَبْل 1 ),
a. Formed, created; shaped, modelled.
b. Mixed.
أَجْبَلَ
أَجْبَلَ IV ,
a. Went to, was amongst the mountains.
تَجَبَّلَ
تَجَبَّلَ V ,
a. see IV .
جَبْل
جَبْل 1 ,
a. Creation, formation.
b. Kneading.
c. Rough, coarse.
d. Hall, court.
جِبْلَة
جِبْلَة 2t ,
a. Make, composition; constitution; nature, temperament.
جُبْلَة
جُبْلَة 3t ,
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٥٬١١٣جبل
جَبَلَ - يَجْبِلُ (جَبَلَ - يَجْبُلُ) - جِبِلّ - جِبِلَّة - جَبَل - جِبَال
جَبَلَ - يَجْبِلُ (جَبَلَ - يَجْبُلُ) + الكائن: يشتد ويصلب ويخشن ويقوى ويتماسك: يكون ذا تكوين صلب شديد متماسك قوي
جِبِلّ: على وزن "فـِعـِلّ": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " جَبَلَ - يَجْبِلُ ": الخشن الصلب العتيد القوي الجبار: الذي يتعامل مع الأمور بصلابة وجفاء
الصيغ(١٥)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٩ (الإجمالي: ٢٢٦)
- سير
الآيات المشتركة: ٥ · Gezerler
- نحت
الآيات المشتركة: ٣ · Yontulmuş taş demektir
- عهن
الآيات المشتركة: ٢ · Taranmış yün demektir
- نسف
الآيات المشتركة: ٢ · Toz halinde savurmak
- دكك
الآيات المشتركة: ٢ · Üstü düz tümsek (plato) demektir
- بيت
الآيات المشتركة: ٤ · Beyt ev demektir
- طير
الآيات المشتركة: ٣ · “Tayr” kuş demektir
- موج
الآيات المشتركة: ٢ · Dalga
- رأي
الآيات المشتركة: ٨ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- زول
الآيات المشتركة: ٢ · “Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer…
- سحب
الآيات المشتركة: ٢ · Fışkıran sudur
- أرض
الآيات المشتركة: ٩ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
الآيات التي ورد فيها(٣٩)
وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى …
Dağlar
وَقَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَعِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ وَإِنْ كَانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبَالُ
Dağlar
تَكَادُ السَّمَوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنْشَقُّ الْأَرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا
Dağlar
وَتَسِيرُ الْجِبَالُ سَيْرًا
Dağlar
وَبُسَّتِ الْجِبَالُ بَسًّا
Dağlar
وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ
Dağlar
يَوْمَ تَرْجُفُ الْأَرْضُ وَالْجِبَالُ وَكَانَتِ الْجِبَالُ كَثِيبًا مَهِيلًا
Dağlar
وَإِذَا الْجِبَالُ نُسِفَتْ
Dağlar
وَسُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَابًا
Dağlar
وَإِذَا الْجِبَالُ سُيِّرَتْ
Dağlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جبل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طود, علم, رسو |
| Zıt Kök | سهل |
| Çekirdek Özet 1 | Yoğunlaşma, katılık ve kütlesel yükselme ile oluşan sabit cisim |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik dengenin ve değişmez fıtrî yaratılış dokusunun somut timsali |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel ve fıtrî planda sarsılmaz dayanıklılık, ağırlık ve temel yapı |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca coğrafi bir yükselti (dağ) olarak anlaşılıp fıtrat ve yaratılış kanununu kuran ontolojik ağırlığının göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جب | Kütlesel yoğunlaşma, kesip ayırma, içi dolgun veya çukur bir biçim oluşturma; جبب (kesme, kuyu), جبت (katı put, kütle), جبر (kırığı sarıp kaynaştırma, zorla toparlama), جبه (alın, sert yüzey), جبي (su toplama, havuz yapma) köklerinde olduğu gibi bir maddeyi toplama, sertleştirme ve sınırlandırma | ل | Temel kütlesel yoğunlaşmaya dikey boyut, kalıcılık ve fıtrî bir kuruluş (dokusal süreklilik) ekleyerek kütleyi yükselen, yekpare ve sert bir mimariye (جبل) dönüştürmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Kütleyi bir araya toplama, yükü ve ağırlığı bünyesinde barındırma |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | İçsel bütünlük, sığınılacak korunaklı bir iç hacim ve zemin kurma |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Dikey yönde uzanma, bağlayıcılık, sınırları belirleme ve sabitleme |
| جبل | Ağırlığı toplayıp sağlam bir iç yapı kurarak yukarıya doğru yükselen ve sabitleyen kütle | Taş ve toprağın sıkışarak yukarı doğru yükselmesi; varlığın fıtrî dokusunun sağlam bir nizamla inşa edilmesi hareketini ifade eder |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yerin katı, yüksek ve yekpare kütlesi; kuyuda kazı yapılırken ulaşılan delinmez sert taş tabakası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ, devesinin hörgücünün sağlamlığını ve etli yapısını taş kütlesine benzeterek şöyle der: وطَالَ السّنامُ على جَبْلَةٍ / كخَلْقاءَ مِن هَضَباتِ الحَضَن |
| Erken Arapça kullanım | Kuyucuların kazarken delinemez sert kayaya ulaşmalarını anlatmak için حَفَرَ القومُ فأجْبَلُوا ifadesi kullanılmış; mecazen sözü kesilip tıkanan hatip için de bu kalıp işletilmiştir |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde جبل kökü, hem fiziksel coğrafi yükseltiyi hem de sınır ve çevreleme olgusunu ifade eden arkaik bir morfolojiye dayanır. İbranicede yer alan גְּבוּל (gevul / gəḇūl) biçimi «sınır, hudut, kuşatılmış dağlık bölge» anlamına gelirken, גַּבְלוּת (gavlut) «örülmüş, dokunmuş yapı» anlamını taşır. Süryanicede ܓܒܠ (g-b-l) kökü «yoğurmak, şekil vermek, çamurdan kurmak, fıtrat vermek» manasında olup Arapçadaki جَبَلَ اللهُ الخَلْقَ (Allah varlığı fıtrat üzere kurdu) ifadesiyle doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler. Akadcada doğrudan bir dağ adı olarak bulunmasa da kablu/gablu (orta, sınır, merkez) kelimesiyle dolaylı bir hat çizer. Arapça, kökün bu iki damarını (fiziksel yüksek kütle ile yoğrulmuş fıtrî hilkat/hamur dokusu) tek bir semantik eksende birleştirmiş; dağın yer kabuğundaki sınırlayıcı ve kazık işlevini, insanın bünyesindeki sarsılmaz fıtrat dokusuyla (جبلة) eşleştirmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sertleşme, yoğunlaşma ve yükselme | Maddenin yoğrularak sert bir doku kazanması; toprağın dağa, mizacın fıtrata dönüşmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice גבול (hudut, bölge) ve Süryanice ܓܒܠ (yoğurmak, biçimlendirmek) | Coğrafi sınır ile ontolojik biçimlendirme ve fıtrat anlamlarının Sami havzasında ortak oluşu | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda katılaşma ve kütle oluşturma tabanı | Çamur ve kilin pişerek ya da kuruyarak yekpare taşlaşması olgusuyla bağlantılı arkaik tasarımlar | Muhtemel |
المصدر Lisān al-ʿArab, HALOT, Payne Smith.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جبل | Anlamlı | Yükselti, sert kütle, fıtrat | Dağ, büyük insan topluluğu, sağlam dokunmuş yapı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جلب | Anlamlı | Çekip getirmek, kabuk bağlamak | Bir şeyi uzaktan kendine çekmek; yaranın üstünde sert tabaka oluşması | Kökün katılaşma ve çekme unsuruyla ortak taban; Kur'an'da geçer |
| بجل | Anlamlı | Büyütmek, yetinmek, ululamak | Bir şeye saygı duyup onu kütlesel olarak yüceltmek | Hedef kökle hacimce ve makamca büyüklük yönünden ilişkili; Kur'an'da geçmez |
| بلج | Anlamlı | Açılmak, parlamak, aydınlanmak | Sabahın aydınlanması, engelsiz ve berrak bir şekilde ortaya çıkma | Zıt yönlü bir hareket; kapalılığın ve kütlesel sertliğin yarılması; Kur'an'da geçmez |
| لجب | Anlamlı | Uğuldamak, dalgalanmak | Kalabalığın veya denizin kütlesel olarak çıkardığı gürültülü ses | Büyük kütlenin hareket ve yankı hali; Kur'an'da geçmez |
| لبج | Anlamlı | Yere çarpmak, sermek | Bir nesneyi sertçe zemine vurup yaymak | Kütlenin yerle olan sert teması; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جبل | Merkez | Yükselti, sarsılmaz kütle, fıtrat dokusu | Maddenin katılaşıp yükselerek kazıklaşması ve yaratılışın değişmez hamuru | Kendinde sertlik, hacimce büyüklük ve ontolojik yerleşiklik taşır |
| طود | Komşu | Yüksek ve azametli dağ | Özellikle genişlik ve ufuktaki kütlesel büyüklüğü bildirir | Kök anlamında fıtrat dokusu veya kazık işlevi değil, yalnızca büyüklük öne çıkar |
| علم | Komşu | Belirti, yol işareti olan sivri dağ | Yol gösterici işaret olma vasfıyla öne çıkan münferit yükselti | Kütlenin yapısından ziyade gözlemlenebilir işaret değeri esastır |
| رسو | Komşu | Sabitlenme, demirleme, derin kök | Yerin sarsılmasını önleyen ve derinlemesine sabitleyen denge unsuru | Dağın morfolojisinden çok dengeleyici ve tutucu işlevini ifade eder |
| سهل | Zıt | Düzlük, yumuşak zemin, kolaylık | Ayak basması ve işlenmesi zahmetsiz olan engebesiz toprak | Sert, sarp ve fıtraten delinmez kütlenin tam karşıtıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جبل | Dağ, fıtrat, büyük kitle | Hem coğrafi kütleyi hem de yaratılış dokusunu karşılar | Kesin |
| Latince | Mons, natura | Dağ, fıtrat/yaratılış | Mons sadece coğrafi kütleyi karşılarken, kökün fıtrat boyutunu natura verir | Güçlü |
| İngilizce | Mountain, innate nature | Dağ, fıtrî bünye | Tek bir sözcük her iki alanı kapsamaz; morfoloji ile hilkat ayrışır | Güçlü |
| Almanca | Berg, Naturanlage | Dağ, fıtrî donanım | Kütlesel yükselti ile insanın yoğrulduğu temel yapı iki ayrı kelimedir | Güçlü |
| Fransızca | Montagne, constitution naturelle | Dağ, doğal yapı | Maddî yükselti ve ontolojik doku kavramsal olarak parçalanarak karşılanır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْجِبَالُ / الْجَبَلَ | Yeryüzünün sarsılmaz dengesi ve ağırlığı olan jeolojik yükseltiler | Yaratılışın sağlamlığı, kıyametteki çözülüş ve tecelli sahneleri; A‘râf 7:143, Nahl 16:15, Hacc 22:18 |
| جِبَالٍ | Gökyüzündeki kütlesel dolu ve bulut yığınları | Tabiat hadiselerinin büyüklüğü ve dehşeti; Nûr 24:43 |
| جِبِلًّا / جِبِلَّةَ | Değişmez fıtrat dokusuna sahip büyük insan kütlesi, nesiller | Tarihsel topluluklar, insanın yaratılış dokusu ve şeytanın saptırdığı halklar; Şuarâ 26:184, Yâsîn 36:62 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fıtrat ve tecelli bahsi | Dağın tecelli karşısında parçalanması ve insanın fıtrî kabiliyetinin cebir mi ihtiyar mı olduğu meselesi | Varlığın en dayanıklı kütlesinin bile ilahî kudret karşısındaki zayıflığı |
| Fıkıh | Harem sınırları, arazi türleri ve kıble tayini | Dağların mülkiyeti, ihya edilemeyen sarp arazinin statüsü ve doğal sınır tayini | Mülkiyete konu olamayan doğal engel ve koruyucu sınır hattı |
| Tefsir | Kozmolojik ayetler ve kıyamet tasvirleri | Dağların yer için kazık kılınması ile kıyamette yün gibi atılmasının ontolojik anlamı | Fiziksel düzenin ve sarsılmaz dengenin nihai bozulması |
| Hadis | Uhud sevgisi ve ahlakî metanet | Uhud dağının aidiyeti ve dağlar gibi ağır sevap/günah metaforları | Sarsılmaz ve yerinden oynamaz ahlakî duruş ve manevi hacim |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık nizamı ve fıtrat | Temel ontolojik doku | İtikadi kararlılık ve sarsılmaz teminat | İlahî iradenin varlığa yerleştirdiği değişmez yaratılış kanunudur | Güçlü |
| İlmi | Jeoloji ve yer kabuğu fiziği | Dengeleyici izostasi unsuru | Yerkürenin dengelenmesi ve kök salma | Kökleri manto tabakasına inen ağırlık merkezleriyle sarsıntıyı önleme | Kesin |
| Siyasi | Doğal sınırlar ve jeopolitik | Aşılmaz savunma hattı | Toplumları koruma ve sınır belirleme | Coğrafi olarak siyasal egemenlik alanlarını doğal biçimde paylaştırma | Güçlü |
| İktisadi | Doğal kaynaklar ve su havzaları | Sabit sermaye ve rezerv | Maden ve suyun depolanıp dağıtılması | Toplumun ortak faydalandığı zenginlik ve su kaynaklarının menbaı | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu ve atalet momenti (kütleçekimsel denge) | Kütlenin bir merkezde toplanarak sisteme kinetik sarsıntılara karşı direnç kazandırması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yapı ve fıtrî/toplumsal doku (sosyal matris) | Bir toplumun kolay kolay değiştirilemeyen tarihsel hafızası, ahlakî omurgası ve geleneksel sağlamlığı | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca cansız, durağan bir coğrafi yer şekli olarak görülüp جبلة (fıtrî doku, bünye) ile bağının koparılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem yeryüzünün sarsıntısını önleyen kozmik bir denge unsuru hem de insandaki değiştirilemez yaratılış fıtratı ve büyük insan kütleleridir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dağlarla ilgili ayetlerin yalnızca peyzaj tasviri sayılması; fıtrat ile tabiat yasaları arasındaki ontolojik sürekliliğin gözden kaçırılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kâinat mimarisi ile insan fıtratı arasında kurduğu organik bağı gösterir; taşın sertliği ile insanın yaratılış dokusunu tek bir kavramsal kökte birleştirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın nizamını kuran kozmolojik ayetlerde (örneğin Nebe 78:7, Nahl 16:15), kıyametteki büyük çözülüş tasvirlerinde (örneğin Kâria 101:5) ve insan fıtratının sapmasını anlatan uyarılarda (örneğin Yâsîn 36:62). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiatın başıboş ve rastlantısal olduğu algısını düzeltir; dağların birer ağırlık ve kazık, insanın da ilahî bir kalıpla yoğrulmuş sorumlu bir fıtrat taşıdığını gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamTaş ve toprağın yoğrularak sertleşmesi, yükselip yer kabuğuna kök salarak devasa bir kütle haline gelmesi.
- Soyut anlamVarlığın kurucu hamuruna işlenmiş, dış tesirlerle kolayca bozulmayan fıtrî sağlamlık, metanet ve toplumsal süreklilik.
- Sistematik karşılıkBir sistemin sarsıntıya ve kaosa kapılmasını engelleyen kurucu kütleçekimsel merkez veya dokusal omurga.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , toplanan ve yoğunlaşan kütleyi; , kütlenin dikey yönde yükseliş gradyanını; , bu yükseltinin yer kabuğuna kazık gibi çakılarak sağladığı sabitleme katsayısını temsil eder. Zamana () bağlı bu integral, jeolojik ve fiziki boyuttaki dağın oluşum ve denge sürecini verir. ise toplanan bu sertliğin insanın yaratılış dokusuna ve fıtrî donanımına () intikal eden potansiyel enerjisini ifade ederek kökün her iki anlam kutbunu tek bir yapıda birleştirir.