حسر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ح-س-رالصيغ: ١٠ · الجذور المجاورة: ٧٠ · الآيات: ١٢ · السور: ١٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».غززبصرعنقمَحْسُورًاحَسِيرٌيَاحَسْرَتَاحسريَاحَسْرَتَنَاكررالْحَسْرَةِفرطخسأبغتحَسَرَاتٍصنع

الجذرالصيغ ١٠الآيات ١٢السور ١٢المجاورة ٧٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

حسر

ح - س - ر

جذر
  • الورود: ١٢
  • الآيات: ١٢
  • الصيغ: ١٠
  • المعاجم: ١٢

Hasir(ha,sin) : Susuz kalmış, çorak yer demektir. Bir şeyi arzulamak anlamında kullanılmaktadır. “Hasre" harap olmuş yer demektir. Mastar olarak yıkılmak parçalanmak, çökmek anlamlarında kullanılmaktadır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Hasir(ha,sin) : Susuz kalmış, çorak yer demektir. Bir şeyi arzulamak anlamında kullanılmaktadır. “Hasre" harap olmuş yer demektir. Mastar olarak yıkılmak parçalanmak, çökmek anlamlarında kullanılmaktadır.

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٧٩
حَسَرْتُ كُمِّي عن ذراعي أًحْسِرُهُ حَسْراً: كشفت. والحاسِرُ: الذي لا مِغْفَرَ له ولا دِرع. والانْحِسارُ: الانكشاف. والمِحْسَرَةُ: المِكْنَسَةُ. وحسَرَ البعيرُ يَحْسِرُ حُسوراً: أعيا. واسْتَحْسَرَ وتَحَسَّرَ مثلُه. وحَسَرْتُهُ أنا حَسْراً، يتعدَّى ولا يتعدَّى، وأَحْسَرْتُهُ أيضاً، فهو حَسيرٌ، والجمع حَسْرى. وحَسَرَ بصرُه يَحْسِرُ حُسوراً، أي كَلَّ وانقطع نظَره من طولٍ مَدىً وما أشبهَ ذلك، فهو
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢١٬٣٣٥
ح س ر حسر ، حرس ، سحر ، سرح ، رسح : مستعملة . حسر : قال الليث : الْحَسْرُ : كَشْطُكَ الشَّيءَ عن الشيءِ . يقال : حَسَرَ عن ذِراعيه ، وحَسَرَ البَيْضَة عن رأسه ، وحَسَرَت الرِّيحُ السّحابَ حَسْراً . وانْحَسَرَ الشيءُ إذا طاوَع . وقد يجيء في الشِّعر حَسَرَ لازماً مثل انْحَسَر . وقال الليث : حَسَرَ البَحرُ عن الساحل إذا نَضِبَ عنه حتى بدا ما تحت الماء من الأرض ، ولا يُقالُ : انحسَرَ البَحْرُ . وقال
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٣٩٧
(باب الحاء والسين وما يثلهما) (حسف) الحاء والسين والفاء أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يتقشَّر عن شيء ويسقط. فمن ذلك الحُسَافة، وهو ما سَقَط من التمر والثَّمَر. ويقال انحسف الشّيءُ، إذا تفتَّت في يدك. وأمَا الحَسيفَة، وهي العداوة، فجائزٌ أن يكون من هذا الباب. والذي عندي أنها من باب الإبدال، وأنّ الأصل الحسيكة؛ فأُبدلت الكاف فاءً. وقد ذكرت الحسيكة وقياسُها بعد هذا الباب. ويقال الحَسَفُ الشَّوك، وهو من
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٩٨
- الحسر: كشف الملبس عما عليه، يقال: حسرت عن الذراع، والحاسر: من لا درع عليه ولا مغفر، والمحسرة: المكنسة، وفلان كريم المحسر، كناية عن المختبر، وناقة حسير: انحسر عنها اللحم والقوة، ونوق حسرى، والحاسر: المعيا لانكشاف قواه، ويقال للمعيا حاسر ومحسور، أما الحاسر فتصورا أنه قد حسر بنفسه قواه، وأما المحسور فتصورا أن التعب قد حسره، وقوله عز وجل: ﴿ينقلب إليك البصر خاسئا وهو حسير﴾ [الملك/4]، يصح أن يكون
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٨٠
ح س ر حسر عن ذراعيه كشف وحسر عمامته عن رأسه وحسر كمّه عن ذراعه وحسرت المرأة درعهـا عـن جسدهـا وكذلـك كل شيء كشف فقد حسر‏.‏ وامرأة حسنة المحاسر‏.‏ وانحسر عنه الظلام وتحسر‏.‏ وتحسر الوبر عن الإبل والريش عن الطير وحسرت الطير‏:‏ أسقطت ريشها‏.‏ ورجـل حاسـر‏:‏ مكشـوف الـرأس‏.‏ وحسـرت على كذا وتحسرت عليه ويا حسرتا عليه وحسرني فلان‏.‏ وحسرت الدابة فهي حسير ودواب حسرى وحسرت الدابة بنفسها حسوراً
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٩٩٣
الحَسْرُ: كَشْطُكََ الشيء عن الشيء. حَسَرَ الشيءَ عن الشيء يَحْسُرُه ويَحْسِرُه حَسْراً وحُسُوراً فانْحَسَرَ: كَشَطَهُ، وقد يجيء في الشعر حَسَرَ لازماً مثل انْحَسَر على المضارعة. والحاسِرُ: خلاف الدَّارِع. والحاسِرُ: الذي لا بيضة على رأْسه؛ قال الأَعشى: في فَيْلَقٍ جَأْواءَ مَلْمُومَةٍ، تَقْذِفُ بالدَّارِعِ والحاسِرِ ويروى: تَعْصِفُ؛ والجمع حُسَّرٌ، وجمع بعض الشعراء حُسَّراً على حُسَّرِينَ؛ أَنشد
رابط المدخل

الحَسْرُ: كَشْطُكََ الشيء عن الشيء. حَسَرَ الشيءَ عن الشيء يَحْسُرُه ويَحْسِرُه حَسْراً وحُسُوراً فانْحَسَرَ: كَشَطَهُ، وقد يجيء في الشعر حَسَرَ لازماً مثل انْحَسَر على المضارعة. والحاسِرُ: خلاف الدَّارِع. والحاسِرُ: الذي لا بيضة على رأْسه؛ قال الأَعشى: في فَيْلَقٍ جَأْواءَ مَلْمُومَةٍ، تَقْذِفُ بالدَّارِعِ والحاسِرِ ويروى: تَعْصِفُ؛ والجمع حُسَّرٌ، وجمع بعض الشعراء حُسَّراً على حُسَّرِينَ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: بِشَهْباءَ تَنْفِي الحُسَّرِينَ كأَنَّها إِذا ما بَدَتْ، قَرْنٌ من الشمسِ طالِعُ ويقال للرَّجَّالَةِ في الحرب: الحُسَّرُ، وذلك أَنهم يَحْسُِرُون عن أَيديهم وأَرجلهم، وقيل: سُمُّوا حُسَّراً لأَنه لا دُرُوعَ عليهم ولا بَيْضَ. وفي حديث فتح مكة: أَن أَبا عبيدة كان يوم الفتح على الحُسَّرِ؛ هم الرَّجَّالَةُ، وقيلب هم الذين لا دروع لهم. ورجل حاسِرٌ: لا عمامة على رأْسه. وامرأَة حاسِرٌ، بغير هاء، إِذا حَسَرَتْ عنها ثيابها. ورجل حاسر: لا درع عليه ولا بيضة على رأْسه. وفي الحديث: فَحَسَر عن ذراعيه أَي أَخرجهما من كُمَّيْهِ. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: وسئلتْ عن امرأَة طلقها زوجها وتزّوجها رجل فَتَحَسَّرَتْ بين يديه أَي قعدت حاسرة مكشوفة الوجه. ابن سيده: امرأَة حاسِرٌ حَسَرَتْ عنها درعها. وكلُّ مكشوفة الرأْس والذراعين: حاسِرٌ، والجمع حُسَّرٌ وحَواسِر؛ قال أَبو ذؤيب: وقامَ بَناتي بالنّعالِ حَواسِراً، فأَلْصَقْنَ وَقْعَ السِّبْتِ تحتَ القَلائدِ ويقال: حَسَرَ عن ذراعيه، وحَسَرَ البَيْضَةَ عن رأْسه، وحَسَرَتِ الريحُ السحابَ حَسْراً. الجوهري: الانحسار الانكشاف. حَسَرْتُ كُمِّي عن ذراعي أَحْسِرُه حَسْراً: كشفت. والحَسْرُ والحَسَرُ والحُسُورُ: الإِعْياءُ والتَّعَبُ. حَسَرَتِ الدابةُ والناقة حَسْراً واسْتَحْسَرَتْ: أَعْيَثْ وكَلَّتْ، يتعدّى ولا يتعدى؛ وحَسَرَها السير يَحْسِرُها ويَحْسُرها حَسْراً وحُسُوراً وأَحْسَرَها وحَسَّرَها؛ قال: إِلاَّ كَمُعْرِضِ المُحَسِّر بَكْرَهُ، عَمْداً يُسَيِّبُنِي على الظُّلْمِ أَراد إِلاَّ مُعرضاً فزاد الكاف؛ ودابة حاسِرٌ حاسِرَةٌ وحَسِيرٌ، الذكر والأُنثى سواء، والجمع حَسْرَى مثل قتيل وقَتْلَى. وأَحْسَرَ القومُ: نزل بهم الحَسَرُ. أَبو الهيثم: حَسِرَتِ الدابة حَسَراً إِذا تعبت حتى تُنْقَى، واسْتَحْسَرَتْ إِذا أَعْيَتْ. قال الله تعالى: ولا يَسْتَحْسِروُن . وفي الحديث: ادْعُوا الله عز وجل ولا تَسْتَخْسِرُوا؛ أَي لا تملوا؛ قال: وهو استفعال من حَسَرَ إِذا أَعيا وتعب. وفي حديث جرير: ولا يَحْسَِرُ صائحها أَي لا يتعب سائقها. وفي الحديث: الحَسِيرُ لا يُعْقَرُ؛ أَي لا يجوز للغازي إِذا حَسَِرَتْ دابته وأَعيت أَن يَعْقِرَها، مخافة أَن يأْخذها العدوّ ولكن يسيبها، قال: ويكون لازماً ومتعدياً. وفي الحديث: حَسَرَ أَخي فرساً له؛ يعني النَّمِرَ وهو مع خالد بن الوليد. ويقال فيه: أَحْسَرَ أَيضاً. وحَسِرَتِ العين: كَلَّتْ. وحَسَرَها بُعْدُ ما حَدَّقَتْ إِليه أَو خفاؤُه يَحْسُرُها: أَكَلَّها؛ قال رؤبة: يَحْسُرُ طَرْفَ عَيْنِه فَضاؤُه وحَسَرَ بَصَرُه يَحْسِرُ حُسُوراً أَي كَلَّ وانقطع نظره من طول مَدًى وما أَشبه ذلك، فهو حَسِير ومَحْسُورٌ؛ قال قيس بن خويلد الهذلي يصف ناقة:إِنَّ العَسِيرَ بها دَاءٌ مُخامِرُها، فَشَطْرَها نَظَرُ العينينِ مَحْسُورُ العسير: الناقة التي لم تُرَضْ، ونصب شطرها على الظرف أَي نَحْوَها. وبَصَرٌ حَسير: كليل. وفي التنزيل: ينقلب إِليك البصر خاسئاً وهو حَسِيرٌ؛ قال الفراء: يريد ينقلب صاغراً وهو حسير أَي كليل كما تَحْسِرُ الإِبلُ إِذا قُوِّمَتْ عن هُزال وكَلالٍ؛ وكذلك قوله عز وجل: ولا تَبْسُطْها كُلَّ البَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً؛ قال: نهاه أَن يعطي كل ما عنده حتى يبقى محسوراً لا شيء عنده؛ قال: والعرب تقول حَسَرْتُ الدابة إِذا سَيَّرتها حتى ينقطع سَيْرُها؛ وأَما البصر فإِنه يَحْسَِرُ عند أَقصى بلوغ النظر؛ وحَسِرَ يَحْسَرُ حَسَراً وحَسْرَةً وحَسَراناً، فهو حَسِيرٌ وحَسْرانُ إِذا اشتدّت ندامته على أَمرٍ فاته؛ وقال المرّار: ما أَنا اليومَ على شيء خَلا، يا ابْنَة القَيْن، تَوَلَّى بِحَسِرْ والتَّحَسُّر: التَّلَهُّفُ. وقال أَبو اسحق في قوله عز وجل: يا حَسْرَةً على العباد ما يأْتيهم من رسول؛ قال: هذا أَصعب مسأَلة في القرآن إِذا قال القائل: ما الفائدة في مناداة الحسرة، والحسرة مما لا يجيب؟ قال: والفائدة في مناداتها كالفائدة في مناداة ما يعقل لأَن النداء باب تنبيه، إِذا قلت يا زيد فإِن لم تكن دعوته لتخاطبه بغير النداء فلا معنى للكلام، وإِنما تقول يا زيد لتنبهه بالنداء، ثم تقول: فعلت كذا، أَلا ترى أَنك إِذا قلت لمن هو مقبل عليك: يا زيد، ما أَحسن ما صنعت؛ فهو أَوكد من أَن تقول له: ما أَحسن ما صنعت، بغير نداء؛ وكذلك إِذا قلت للمخاطَب: أَنا أَعجب مما فعلت، فقد أَفدته أَنك متعجب، ولو قلت: واعجباه مما فعلت، ويا عجباه أَن تفعل كذا كان دعاؤُك العَجَبَ أَبلغ في الفائدة، والمعنى يا عجبا أَقبل فإِنه من أَوقاتك، وإِنما النداء تنبيه للمتعجَّب منه لا للعجب. والحَسْرَةُ: أَشدَّ الندم حتى يبقى النادم كالحَسِيرِ من الدواب الذي لا منفعة فيه. وقال عز وجل: فلا تَذْهَبْ نَفْسُك عليهم حَسَراتٍ؛ أَي حسرة وتحسراً. وحَسَرَ البحرُ عن العِراقِ والساحلِ يَحْسُِرُ: نَضَبَ عنه حتى بدا ما تحت الماء من الأَرض. قال الأَزهري: ولا يقال انْحَسَرَ البحرُ. وفي الحديث: لا تقوم الساعة حتى يَحْسِرُ الفرات عن جبل من ذهب؛ أَي يكشف. يقال: حَسَرْتُ العمامة عن رأْسي والثوب عن بدني أَي كشفتهما؛ وأَنشد: حتى يقالَ حاسِرٌ وما حَسَرْ وقال ابن السكيت: حَسَرَ الماءُ ونَضَبَ وجَزَرَ بمعنى واحد؛ وأَنشد أَبو عبيد في الحُسُورِ بمعنى الانكشاف: إِذا ما القَلاسِي والعَمائِمُ أُخْنِسَتْ، فَفِيهنَّ عن صُلْعِ الرجالِ حُسُورُ قال الأَزهري: وقول العجاج: كَجَمَلِ البحر، إِذا خاضَ جَسَرْ غَوارِبَ اليَمِّ إِذا اليَمُّ هَدَرْ، حتى يقالَ: حاسِرٌ وما حَسَرْ (* قوله: «كجمل البحر إلخ» الجمل؛ بالتحريك: سمكة طولها ثلاثون ذراعاً). يعني اليم. يقال: حاسِرٌ إِذا جَزَرَ، وقوله إِذا خاض جسر، بالجيم، أَي اجترأَ وخاض معظم البحر ولم تَهُلْهُ اللُّجَجُ. وفي حديث يحيى بن عَبَّادٍ: ما من ليلة إِلاَّ مَلَكٌ يَحْسِرُ عن دوابِّ الغُزاةِ الكَلالَ أَي يكشف، ويروى: يَحُسُّ، وسيأْتي ذكره. وفي حديث علي، رضوان الله عليه: ابنوا المساجدَ حُسَّراً فإِن ذلك سيما المسلمين؛ أَي مكشوفة الجُدُرِ لا شُرَفَ لها؛ ومثله حديث أَنس. رضي الله عنه: ابنوا المساجد جُمّاً. وفي حديث جابر: فأَخذتُ حَجَراً فكسرته وحَسَرْتُه؛ يريد غصناً من أَغصان الشجرة أَي قشرته بالحجر. وقال الأَزهري في ترجمة عرا، عند قوله جارية حَسَنَةُ المُعَرَّى والجمع المَعارِي، قال: والمَحاسِرُ من المرأَة مثل المَعارِي. قال: وفلاة عارية المحاسر إِذا لم يكن فيها كِنٌَّ من شجر، ومَحاسِرُها: مُتُونُها التي تَنْحَسِرُ عن النبات. وانْحَسَرتِ الطير: خرجت من الريش العتيق إِلى الحديث. وحَسَّرَها إِبَّانُ ذلك: ثَقَّلَها، لأَنه فُعِلَ في مُهْلَةٍ. قال الأَزهري: والبازي يَكْرِزُ للتَّحْسِيرِ، وكذلك سائر الجوارح تَتَحَسَّرُ. وتَحَسَّر الوَبَرُ عن البعير والشعرُ عن الحمار إِذا سقط؛ ومنه قوله: تَحَسَّرَتْ عِقَّةٌ عنه فَأَنْسَلَها، واجْتابَ أُخْرَى حَدِيداً بعدَما ابْتَقَلا وتَحَسَّرَتِ الناقة والجارية إِذا صار لحمها في مواضعه؛ قال لبيد: فإِذا تَغالى لَحْمُها وتَحَسَّرَتْ، وتَقَطَّعَتْ، بعد الكَلالِ، خِدامُها قال الأَزهري: وتَحَسُّرُ لحمِ البعير أَن يكون للبعير سِمْنَةٌ حتى كثر شحمه وتَمَكَ سَنامُه، فإِذا رُكب أَياماً فذهب رَهَلُ لحمه واشتدّ بعدما تَزَيَّمَ منه في مواضعه، فقد تَحَسَّرَ. ورجل مُحَسَّر: مُؤْذًى محتقر. وفي الحديث: يخرج في آخر الزمان رجلٌ يسمى أَمِيرَ العُصَبِ، وقال بعضهم: يسمى أَمير الغَضَبِ. أَصحابه مُحَسَّرُونَ مُحَقَّرُونَ مُقْصَوْنَ عن أَبواب السلطان ومجالس الملوك، يأْتونه من كل أَوْبٍ كأَنهم قَزَعُ الخريف يُوَرِّثُهُم الله مشارقَ الأَرض ومغاربَها؛ محسرون محقرون أَي مؤْذون محمولون على الحسرة أَو مطرودون متعبون من حَسَرَ الدابة إِذا أَتعبها. أَبو زيد: فَحْلٌ حاسِرٌ وفادرٌ وجافِرٌ إِذا أَلْقَحَ شَوْلَه فَعَدَل عنها وتركها؛ قال أَبو منصور: روي هذا الحرف فحل جاسر، بالجيم، أَي فادر، قال: وأَظنه الصواب. والمِحْسَرَة: المِكْنَسَةُ. وحْسَرُوه يَحْسِرُونَه حَسْراً وحُسْراً: سأَلوه فأَعطاهم حتى لم يبق عنده شيء. والحَسارُ: نبات ينبت في القيعان والجَلَد وله سُنْبُل وهو من دِقّ المُرَّيْقِ وقُفُّهُ خير من رَطْبِه، وهو يستقل عن الأَرض شيئاً قليلاً يشبه الزُّبَّادَ إِلاَّ أَنه أَضخم منه ورقاً؛ وقال أَبو حنيفة: الحَسارُ عشبة خضراء تسطح على الأَرض وتأْكلها الماشية أَكلاً شديداً؛ قال الشاعر يصف حماراً وأُتنه: يأْكلنَ من بُهْمَى ومن حَسارِ، ونَفَلاً ليس بذي آثارِ يقول: هذا المكان قفر ليس به آثار من الناس ولا المواشي. قال: وأَخبرني بعض أَعراب كلب أَن الحَسَار شبيه بالحُرْفِ في نباته وطعمه ينبت حبالاً على الأَرض؛ قال: وزعم بعض الرواة أَنه شبيه بنبات الجَزَرِ. الليث: الحَسار ضرب من النبات يُسْلِحُ الإِبلَ. الأَزهري: الحَسَارُ من العشب ينبت في الرياض، الواحدة حَسَارَةٌ. قال: ورجْلُ الغراب نبت آخر، والتَّأْوِيلُ عشب آخر. وفلان كريم المَحْسَرِ أَي كريم المَخْبَرِ. وبطن مُحَسِّر، بكسر السين: موضع بمنى وقد تكرر في الحديث ذكره، وهو بضم الميم وفتح الحاء وكسر السين، وقيل: هو واد بين عرفات ومنى.

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦١٩
* ح س ر * * حَسَرَ * كُمّه عن ذراعه كشفه وبابه ضرب و * الانْحِسارُ * الانكشاف و * حَسَر * البعير أعيا و * حَسَرهُ * غيره و * استَحْسَر * أيضا أعيا قلت ومنه قوله تعالى ﴿ملوما محسورا﴾ وقوله ﴿ولا يستحسرون﴾ و * حَسَ * بصره كَلّ وانقطع نظره من طول مدى وما أشبه ذلك فهو * حَسِيرٌ * و * مَحْسور * أيضا وبابه جلس و * الحَسْرةُ * أشد التلهف على الشيء الفائت تقول * حَسِرَ * على الشيء من باب طرب و *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٢٠٢
حسره يحسره، بالضم، ويحسره، بالكسر، حسرا، بفتح فسكون: كشفه. والحسر أيضا: كشطك الشيء، حسر الشيء عن الشيء يحسره، ويحسره، حسرا وحسورا: كشطه، فانحسر، قد يجيء في الشعر حسر لازما مثل انحسر، على المضارعة. يقال: حسر الشيء حسورا، بالضم، أي انكشف. وفي الصحاح: الانحسار: الانكشاف. حسرت كمى عن ذراعي أحسره حسرا: كشفت. وفي الأساس: حسر كمه عن ذراعه: كشف، وعمامته عن رأسه، والمرأة درعها عن جسدها. وكل شيء
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٨٩٢
حَسَرَهُ 1 حَسَرَهُ حسر حسره حسرة , aor. حَسُرَ (S, Msb, K) and حَسِرَ , (Mgh, Msb, K,) inf. n. حَسْرٌ (S, Msb, K) and حُسُورٌ, (TA,) He removed it, put it off, took it off, or stripped if off, (Mgh, K, TA,) عَنْ شَىْءٍ from a thing which it covered or concealed. (TA.) حُسِرَ is said of anything as meaning It was removed, put off, taken off, or stripped off, from a thing which it covered or
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١١١
حَسَرَ حَسَرَ I , U ( n. ac. حَسْر 1 , حُسُوْر 27 ), a. Uncovered, bared, stripped. b. Was fatigued, weary, jaded, exhausted. حَسِرَ حَسِرَ A ( n. ac. حَسَر 4 ), a. see supra (b) & see V (a) . حَسَّرَ حَسَّرَ II , a. Vexed, ill-treated, grieved. b. Moulted ( bird ). أَحْسَرَ أَحْسَرَ IV , a. Exhausted, overdrove ( cattle ). تَحَسَّرَ تَحَسَّرَ V a. [ 'Ala ], Sighed, grieved for,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٣٬٨٢٠
حسر 1.BAB حَسَرَ - يَحْسُرُ - حَسِيْر - اسْتَحْسَرَ - يَسْتَحْسِرُ حَسَرَ - يَحْسُرُ + كائن أو شيء أو أمر + عن كائن أو شيء أو أمر: يبطؤ ويكل ويعيا ويقصر عن القيام بالفعل أو بلوغ الغاية المطلوبة حَسِيْر: على وزن "فـَعيل": اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " حَسَرَ - يَحْسُرُ ": قاصر عن بلوغ المطلوب اسْتَحْسَرَ - يَسْتَحْسِرُ + كائن + عن فعل:
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٠)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٠ (الإجمالي: ٩٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. كرر

    الآيات المشتركة: ٢ · Kalın katmerli örülmüş urgan demektir

  2. فرط

    الآيات المشتركة: ٢ · Fert (tı) Topluluktan ayrılan kişidir

  3. غزز

    الآيات المشتركة: ١ · Akına çıkanlar

  4. خسأ

    الآيات المشتركة: ١ · Hasi : Buruşmuş, kırışmış elbise demektir

  5. عنق

    الآيات المشتركة: ١ · Onların boyunları

  6. لوم

    الآيات المشتركة: ١ · Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir

  7. بغت

    الآيات المشتركة: ١ · Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir

  8. غلل

    الآيات المشتركة: ١ · Ğille, İç gömlek demektir

  9. وزر

    الآيات المشتركة: ١ · Kemiksiz et parçası demektir

  10. عمل

    الآيات المشتركة: ٣ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  11. بصر

    الآيات المشتركة: ٢ · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…

  12. صنع

    الآيات المشتركة: ١ · İmal ederler

الآيات التي ورد فيها(١٢)

  1. … مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ

    Hasretler

  2. أَفَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَنًا فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

    Hasretler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökحسر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerندم, اسف, لهف, عيي
Zıt Kökستر
Çekirdek Özet 1Örtüyü, zırhı veya giysiyi sıyırıp açığa çıkarma; süpürüp soyma; takatin tamamen tükenip zafiyetin açıkta kalması
Çekirdek Özet 2Kişinin kaçırdığı imkânlar karşısında korumasız, dermansız ve çıplak kalarak yaşadığı onarılmaz iç tükeniş ve pişmanlık
Çekirdek Özet 3Bir varlığın örtüsünden veya enerjisinden soyularak mutlak sınırına varması, savunmasız ve bitkin halde gerçeğe toslaması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir «özlem» veya «iç çekme» sayıp ardındaki çıplak kalma, dermansızlık ve telafisizlik dinamiklerini gözden kaçırma

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حسAlgı alanına çıkarma, hissetme, kazıyıp yok etme veya kökten ayıklama; حسس, حسم, حسن, حسب köklerinde olduğu gibi bir durumun örtüsünü kaldırıp belirgin kılma ve sonuca bağlamaرÇekirdeğin taşıdığı açığa çıkarma ve kazıma hareketine süreklilik, akış ve yayılma katarak örtünün sıyrılması, dermanın büsbütün tükenip takatsizliğin ortada kalması anlamını pekiştirmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaSınırlandırılmış, korunmuş veya örtü altında tutulan güvenli alanı temsil eder
سdiken, destek; tutunma, dayanma, korumaVarlığı ayakta tutan desteği, zırhı veya dayanma noktasını gösterir
رinsan başı; baş, ilk, üstVarlığın üst kısmını, seyrini, hareketin vardığı nihai uç noktayı simgeler
حسرKoruyucu çitin ve dayanağın sıyrılarak varlığın üstünden kalkması; örtüsüz ve takatsiz kalıp açıkta bırakılma hareketiKoruyucu çit ve dayanağın sıyrılmasıyla varlığın üst katmanının bütünüyle açılması, zırhsız kalması ve tüm dermanını tüketerek durması hareketini bütünleştirir

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin üzerindeki örtüyü, giysiyi veya tozu sıyırıp açığa çıkarmak; savaşçının zırhını ve miğferini çıkarıp korumasız (hâsir) kalması; bineğin gücünün tükenip dermansız (hasîr) düşmesi
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ bir beytinde savaş ordusunu tasvir ederken zırhlı ve zırhsız/korumasız savaşçıları şöyle anar: في فَيْلَقٍ جَأْواءَ مَلْمُومَةٍ / تَقْذِفُ بالدَّارِعِ والحاسِرِ
Erken Arapça kullanımBir kadının başörtüsünü veya elbisesini üzerinden sıyırması için حَسَرَتِ المرأَةُ ثَوْبَهَا veya kolunu açması için حَسَرَ عَنْ ذِرَاعَيْهِ denilir; evi süpürüp temizlemeye ve süpürgeye de örtüyü ve çöpü sıyırdığı için مِحْسَرَة adı verilir

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde حسر kökü, üzerindeki katmanı sıyırma, örtüyü kazıma, dermanı tüketerek çıplak ve korumasız kalma semantik dairesiyle örtüşür. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında kökün doğrudan ses denkliği gösteren türevleri çoğunlukla eksilme, zayıflama, yetersiz kalma ve mahrum bırakılma (İbranice חסר h-s-r «eksik olmak, yoksun kalmak, tükenmek») anlam eksenine oturur. Arapçada kök, hem bu yoksunluk ve derman tükenişini korumuş hem de fiziksel düzlemde giysinin, zırhın veya süprüntünün sıyrılıp altındakinin apaçık ortaya çıkması biçimindeki somut açma hareketini merkezde tutmuştur. Bu iki hat birleşerek kişinin tüm manevi ve ameli kalkanlarından soyulup telafisiz bir eksiklik ve çıplaklık içinde kalması anlamındaki hasret kavramını meydana getirmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÖrtüyü, zırhı sıyırma ve gücün tükenmesiKolun sıyrılması, zırhsız kalma ve yürümekten yorulup çöken deve (hasîr) somut çekirdeğinden türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice חסר (h-s-r)Varlığın eksilmesi, dermanın çekilmesi, mahrumiyet ve açıkta kalma ile birebir ses ve anlam paralelliği gösterirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök katmanıKabuğun veya koruyucu katmanın dökülüp eksilmesine dayanan arkaik biçimlenmelerle uyumludurMuhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حسرAnlamlıÖrtüyü sıyırma, zırhsız kalma, takatsizlikHedef köktür; dermanın ve örtünün tükenip açıkta kalınmasını anlatırKur'an'da geçer
حرسAnlamlıGözetleme, koruma, beklemeSınırları muhafaza etme ve açık vermeme hareketidir; korumanın kalkmasını anlatan hedef kökün karşıt işlevli kardeşi gibidirKur'an'da geçer
سحرAnlamlıHakikati örtme, aldatma, şafak vaktiGerçeğin üzerini yanıltıcı bir perdeyle örtme; hedef kökün açığa çıkarma hareketinin zıddı yönde işlerKur'an'da geçer
سرحAnlamlıSerbest bırakma, yayılma, salıvermeBağları ve kayıtları çözüp varlığı serbest akışa bırakma hareketidirKur'an'da geçer
رحسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilişinde anlamlı bağımsız bir kök kaydı oluşmamıştırKur'an'da geçmez
رسحAnlamlıZayıflık, kalçada etsizlik ve çelimsizlikBedenin etinden ve diriliğinden soyulup kuru kalması halidir; hedef kökteki derman sıyrılmasıyla benzeşirKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حسرMerkezAçığa çıkma, derman tükenişi, onarılmaz pişmanlıkÖrtünün kalkması sonucu hiçbir korunak ve telafi imkânı kalmaksızın açıkta ve bitkin kalmayı ifade ederTüm zırh ve bahanelerin dökülmesiyle yaşanan içsel çöküştür
ندمKomşuPişmanlık, geçmiş fiilden ötürü kederlenmeندم yapılan hatanın ardından duyulan suçluluk hissidir; حسر kökündeki dermansız kalma ve çıplaklık şart değildirAkli bir pişmanlık ve nedamet sürecini merkezine alır
اسفKomşuDerin keder, şiddetli üzüntü ve öfkeاسف içinde öfke ve reaksiyon barındıran yoğun bir kederdir; حسر ise direncin kırılıp elin kolun bağlanmasıdırDuygusal patlama veya hüzünlü öfke tonu ağır basar
لهفKomşuElden kaçana yanma, iç çekmeلهف kaçırılan fırsata duyulan arzu ve yakınmadır; حسر ise kaçan şeyin ardından takatin büsbütün tükenmesidirFırsatın ardından hayıflanma ve sızlanma öne çıkar
عييKomşuTakatsizlik, acizlik, sözün veya gücün bitmesiعيي bir işi başarmaktan aciz düşmektir; حسر kökünde ise tükenişle birlikte örtünün sıyrılıp açığa çıkması vardırFiziksel ve zihinsel iflası anlatır
سترZıtÖrtme, gizleme, perdelemeVarlığın üzerini koruyucu bir örtüyle kapatıp kusur ve zayıflıkları gizleme eylemidir; kökün mutlak zıddıdırAçığa çıkarmanın karşıtı olarak saklama hareketidir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحسرÖrtünün sıyrılması, derman tükenişi, hasretSomut zırhsız kalış ile telafisiz manevi çöküntüyü bir arada taşırKesin
LatinceDenudare, fatigare, angorÇıplak bırakmak, yormak, iç sıkıntısıDenudare soyma yönünü, fatigare bitkinliği, angor ise boğucu kederi karşılarGüçlü
İngilizceStrip bare, exhaust, irremediable regretSoyup açığa çıkarmak, tüketmek, onarılmaz pişmanlıkRegret tek başına iç kederi verir fakat kökteki dermanın soyulup çıplak kalma tabiatını tam kapsamazGüçlü
AlmancaEntblößen, erschöpfen, VerzweiflungAçığa çıkarmak, tüketip yormak, çaresiz esefErschöpfen dermanın tükenişini, entblößen örtünün kalkmasını verirGüçlü
FransızcaDénuder, épuiser, amertume / désolationÇıplak bırakmak, tüketmek, onarılmaz acıDénuder ve épuiser fiziksel kök anlamına çok yakınken désolation boşluk hissini karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَسْرَةً / حَسَرَاتٍ / الْحَسْرَةِOnarılmaz pişmanlık, telafisiz iç tükenişiAhirette hakikatin örtüsü kalkınca amellerin boşa çıktığını görenlerin veya elçileri yalanlayanların durumu; Bakara 2:167, Âl-i İmrân 3:156, Meryem 19:39, Yâsîn 36:30
حَسِيرٌYorgunluktan dermanı kesilmiş, gerçeği aramaktan aciz düşmüş gözİlahi yaratılışta kusur arayan gözün hiçbir noksan bulamayarak takatsiz geri dönmesi bağlamı; Mülk 67:4
مَحْسُورًاİmkânlarından bütünüyle soyulmuş, açıkta ve dermansız kalmış kimseİnfakta aşırıya kaçıp elindekini savuran ve sonunda korumasız, muhtaç kalan kişi uyarısı; İsrâ 17:29
يَسْتَحْسِرُونَİbadetten ve itaatten dolayı yorulmak, bıkkınlık ve dermansızlık göstermekMeleklerin Allah katındaki kesintisiz ve takatsizlikten münezzeh kullukları bağlamı; Enbiyâ 21:19

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret halleri, cehennem azabı ve adaletullahKafirlerin dünyada yaptıkları amellerin hasrete dönüşmesi ve bu manevi azabın bedeni azapla ilişkisiAmelin hakikat perdesi sıyrılınca bizzat bir ızdırap kaynağına dönüşmesi
Fıkıhİktisadi denge, infak ve mülkiyet tasarruflarıİsrâ 17:29 bağlamında kişinin ailesini ve kendini muhtaç (mahsûr) bırakacak derecede ölçüsüz saçıp savurmasının hükmüBütün kaynaklarını tüketip korumasız ve açıkta kalma tehlikesi
TefsirKıyamet isimleri (Yevmü'l-Hasre) ve psikolojik tasvirlerMeryem 19:39 ve diğer ayetlerde hasretin sıradan üzüntüden farkı; ölümün boğazlanması ve telafi kapısının mutlak kapanışıGeri dönüşsüzlük, telafisizlik ve örtülerin kalkmasıyla beliren çıplak acı
HadisZamanın ve amellerin zayi edilmesiAllah'ın anılmadığı meclislerin ve boşa harcanan ömrün kıyamet günü insan üzerine hasret olacağı uyarılarıFırsat eldeyken fark edilmeyen ziyanın sonradan bütün çıplaklığıyla açığa çıkması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhiret muhasebesiHakikatin çıplaklaşmasıTelafisizlik şokuAldatıcı dünya perdeleri kalktığında insanın hiçbir ameli kalkanının kalmaması haliKesin
İlmiAraştırma ve idrak sınırıİdrakin doyuma ulaşıp tükenmesiSınır tayiniAklın ve duyuların mutlak nizam karşısında kusur bulmaktan aciz kalıp yorulmasıGüçlü
SiyasiSavunma ve kamu gücüZırhsızlık ve donanımsızlık haliGüvenlik açığıBir yapının tüm koruyucu sistemlerinden soyunarak düşman karşısında savunmasız kalmasıGüçlü
İktisadiKaynak yönetimi ve harcamaİflas ve likidite tükenişiDengeleyici sınırÖlçüsüz saçıp savurma neticesinde sermayesiz, korumasız ve açıkta (mahsûr) kalma riskiKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik entropi ve enerji tükenişiBir sistemin kullanılabilir serbest enerjisini tüketerek artık hiçbir iş yapamaz, direnç gösteremez hale gelmesi (termodinamik yorgunluk)Güçlü
Beşeri bilimlerTükenmişlik sendromu ve telafisiz iflasKişinin veya kurumun bütün savunma mekanizmalarını, kaynaklarını tüketip dış etkilere karşı tamamen korumasız kalarak çökmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü modern Türkçedeki «özlem», «uzaktakini arzulama» veya sadece geçmişe dair sıradan bir «hayıflanma» manasına hapsetmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök; koruyucu örtünün kalkmasını, kişinin tüm manevi ve maddi kalkanlarından soyulup çırılçıplak kalmasını, takatin sıfırlanmasını ve telafisi imkânsız bir sonuca toslamayı bildirir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki hasret kavramı duygusal bir duygu durumu sanılır; oysa hasret, amellerin boşa çıkmasıyla koruyucu zırhın yok olması ve insanın mutlak çaresizlik içinde kendi çıplaklığıyla yüzleşmesidir

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan psikolojisini ahiret ve sorumluluk bilinci üzerinden nasıl inşa ettiğini gösterir; kâfirin nihai akıbetinin sadece fiziki ceza değil, kalkanların kalkmasıyla gelen telafisiz iç tükeniş olduğunu açıklar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ahiret pişmanlığını ve hesaplaşmayı tasvir eden ayetlerde, infakta itidal sınırını çizen emirlerde ve kâinatın kusursuzluğunu gözlemlemeye çağıran kozmolojik ayetlerde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Pişmanlığın her zaman telafi edilebilir bir iç muhasebe olduğu zannını yıkar; belirli bir eşikten sonra örtünün kalktığını ve dermanın tükenmesiyle pişmanlığın ebedi bir azaba dönüştüğünü gösterir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamÜzerindeki elbiseyi, zırhı veya örtüyü sıyırıp çıkarmak; yeri süpürüp temizlemek; yolculuk ve çaba neticesinde takatin tamamen çekilip bitkin düşmek.
  • Soyut anlamİnsanın sığındığı tüm geçici dayanak ve perdelerin yırtılmasıyla, kaçırdığı hakikat karşısında hiçbir telafi gücü kalmaksızın çıplak ve dermansız kalması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin koruma kalkanlarının ve potansiyel enerjisinin sıfırlanarak, geri döndürülemez bir tükeniş ve açıkta kalma durumuna uğraması.
  • LaTeX modeliH=lim⁡E→0(1C⋅ΔR)
  • LaTeX açıklamasıModelde H hasret durumunu, E varlığın elinde kalan iş yapabilme ve telafi enerjisini, C varlığı koruyan örtü, zırh veya savunma kalkanını, ΔR ise kaçırılan hakikat ile gerçekleşen durum arasındaki telafisiz farkı temsil eder. Enerji sıfıra yaklaşırken (E→0) ve koruyucu örtü tamamen ortadan kalktığında (C→0), kaçırılan imkânın doğurduğu tükeniş ve hasret (H) mutlak boyutuna ulaşır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ح