حسر
ح - س - ر
جذر- الورود: ١٢
- الآيات: ١٢
- الصيغ: ١٠
- المعاجم: ١٢
Hasir(ha,sin) : Susuz kalmış, çorak yer demektir. Bir şeyi arzulamak anlamında kullanılmaktadır. “Hasre" harap olmuş yer demektir. Mastar olarak yıkılmak parçalanmak, çökmek anlamlarında kullanılmaktadır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hasir(ha,sin) : Susuz kalmış, çorak yer demektir. Bir şeyi arzulamak anlamında kullanılmaktadır. “Hasre" harap olmuş yer demektir. Mastar olarak yıkılmak parçalanmak, çökmek anlamlarında kullanılmaktadır.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٧٩حَسَرْتُ كُمِّي عن ذراعي أًحْسِرُهُ حَسْراً: كشفت. والحاسِرُ: الذي لا مِغْفَرَ له ولا دِرع. والانْحِسارُ: الانكشاف. والمِحْسَرَةُ: المِكْنَسَةُ. وحسَرَ البعيرُ يَحْسِرُ حُسوراً: أعيا. واسْتَحْسَرَ وتَحَسَّرَ مثلُه. وحَسَرْتُهُ أنا حَسْراً، يتعدَّى ولا يتعدَّى، وأَحْسَرْتُهُ أيضاً، فهو حَسيرٌ، والجمع حَسْرى. وحَسَرَ بصرُه يَحْسِرُ حُسوراً، أي كَلَّ وانقطع نظَره من طولٍ مَدىً وما أشبهَ ذلك، فهو
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢١٬٣٣٥ح س ر
حسر ، حرس ، سحر ، سرح ، رسح : مستعملة .
حسر : قال الليث : الْحَسْرُ : كَشْطُكَ الشَّيءَ عن الشيءِ . يقال : حَسَرَ عن ذِراعيه ، وحَسَرَ البَيْضَة عن رأسه ، وحَسَرَت الرِّيحُ السّحابَ حَسْراً . وانْحَسَرَ الشيءُ إذا طاوَع . وقد يجيء في الشِّعر حَسَرَ لازماً مثل انْحَسَر .
وقال الليث : حَسَرَ البَحرُ عن الساحل إذا نَضِبَ عنه حتى بدا ما تحت الماء من الأرض ، ولا يُقالُ : انحسَرَ البَحْرُ .
وقال
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٣٩٧(باب الحاء والسين وما يثلهما)
(حسف) الحاء والسين والفاء أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يتقشَّر عن شيء ويسقط. فمن ذلك الحُسَافة، وهو ما سَقَط من التمر والثَّمَر. ويقال انحسف الشّيءُ، إذا تفتَّت في يدك. وأمَا الحَسيفَة، وهي العداوة، فجائزٌ أن يكون من هذا الباب. والذي عندي أنها من باب الإبدال، وأنّ الأصل الحسيكة؛ فأُبدلت الكاف فاءً. وقد ذكرت الحسيكة وقياسُها بعد هذا الباب. ويقال الحَسَفُ الشَّوك، وهو من
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٩٨- الحسر: كشف الملبس عما عليه، يقال: حسرت عن الذراع، والحاسر: من لا درع عليه ولا مغفر، والمحسرة: المكنسة، وفلان كريم المحسر، كناية عن المختبر، وناقة حسير: انحسر عنها اللحم والقوة، ونوق حسرى، والحاسر: المعيا لانكشاف قواه، ويقال للمعيا حاسر ومحسور، أما الحاسر فتصورا أنه قد حسر بنفسه قواه، وأما المحسور فتصورا أن التعب قد حسره، وقوله عز وجل: ﴿ينقلب إليك البصر خاسئا وهو حسير﴾ [الملك/4]، يصح أن يكون
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٨٠ح س ر
حسر عن ذراعيه كشف وحسر عمامته عن رأسه وحسر كمّه عن ذراعه وحسرت المرأة درعهـا عـن جسدهـا وكذلـك كل شيء كشف فقد حسر.
وامرأة حسنة المحاسر.
وانحسر عنه الظلام وتحسر.
وتحسر الوبر عن الإبل والريش عن الطير وحسرت الطير: أسقطت ريشها.
ورجـل حاسـر: مكشـوف الـرأس.
وحسـرت على كذا وتحسرت عليه ويا حسرتا عليه وحسرني فلان.
وحسرت الدابة فهي حسير ودواب حسرى وحسرت الدابة بنفسها حسوراً
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٩٩٣الحَسْرُ: كَشْطُكََ الشيء عن الشيء.
حَسَرَ الشيءَ عن الشيء يَحْسُرُه ويَحْسِرُه حَسْراً وحُسُوراً فانْحَسَرَ: كَشَطَهُ، وقد يجيء في الشعر حَسَرَ لازماً مثل انْحَسَر على المضارعة. والحاسِرُ: خلاف الدَّارِع. والحاسِرُ: الذي لا بيضة على رأْسه؛ قال الأَعشى:
في فَيْلَقٍ جَأْواءَ مَلْمُومَةٍ،
تَقْذِفُ بالدَّارِعِ والحاسِرِ
ويروى: تَعْصِفُ؛ والجمع حُسَّرٌ، وجمع بعض الشعراء حُسَّراً على حُسَّرِينَ؛ أَنشد
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦١٩* ح س ر * * حَسَرَ * كُمّه عن ذراعه كشفه وبابه ضرب و * الانْحِسارُ * الانكشاف و * حَسَر * البعير أعيا و * حَسَرهُ * غيره و * استَحْسَر * أيضا أعيا قلت ومنه قوله تعالى ﴿ملوما محسورا﴾ وقوله ﴿ولا يستحسرون﴾ و * حَسَ * بصره كَلّ وانقطع نظره من طول مدى وما أشبه ذلك فهو * حَسِيرٌ * و * مَحْسور * أيضا وبابه جلس و * الحَسْرةُ * أشد التلهف على الشيء الفائت تقول * حَسِرَ * على الشيء من باب طرب و *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٢٠٢حسره يحسره، بالضم، ويحسره، بالكسر، حسرا، بفتح فسكون: كشفه. والحسر أيضا: كشطك الشيء، حسر الشيء عن الشيء يحسره، ويحسره، حسرا وحسورا: كشطه، فانحسر، قد يجيء في الشعر حسر لازما مثل انحسر، على المضارعة. يقال: حسر الشيء حسورا، بالضم، أي انكشف. وفي الصحاح: الانحسار: الانكشاف. حسرت كمى عن ذراعي أحسره حسرا: كشفت.
وفي الأساس: حسر كمه عن ذراعه: كشف، وعمامته عن رأسه، والمرأة درعها عن جسدها. وكل شيء
حسره يحسره، بالضم، ويحسره، بالكسر، حسرا، بفتح فسكون: كشفه. والحسر أيضا: كشطك الشيء، حسر الشيء عن الشيء يحسره، ويحسره، حسرا وحسورا: كشطه، فانحسر، قد يجيء في الشعر حسر لازما مثل انحسر، على المضارعة. يقال: حسر الشيء حسورا، بالضم، أي انكشف. وفي الصحاح: الانحسار: الانكشاف. حسرت كمى عن ذراعي أحسره حسرا: كشفت.
وفي الأساس: حسر كمه عن ذراعه: كشف، وعمامته عن رأسه، والمرأة درعها عن جسدها. وكل شيء كشف فقد حسر. من المجاز: حسر البصر يحسر، من حد ضرب، حسورا، بالضم: كل وانقطع نظره من طول مدى وما أشبه ذلك، وهو حسير ومحسور. قال قيس بن خويلد الهذلي يصف ناقة: إن العيسر بها داء مخامرهـا فشطرها نظر العينين محسور قال السكري: العسير: الناقة التي لم ترض. ونصب شطرها على الظرف أي نحوها. وبصر حسير: كليل. وفي التنزيل العزيز: ينقلب إليك البصر خاسئا وهو حسير قال الفراء: يريد: ينقلب صاغرا وهو كليل كما تحسر الإبل إذا قومت عن هزال أو كلال. ثم قال: وأما البصر فإنه يحسر عند أقصى بلوغ النظر. حسر الغصن حسرا: قشره. وقد جاء في حديث جابر: فأخذت حجرا فكسرته وحسرته يريد غصنا من أغصان الشجرة، أي قشرته بالحجر. حسر البعير يحسره ويحسره حسرا وحسورا: ساقه حتى أعياه، وكذلك حسره السير، كأحسره إحسارا، وحسره تحسيرا. حسر البيت حسرا: كنسه. حسر الرجل، كفرح، عليه يحسر حسرة، بفتح فسكون وحسرا، مكركة: ندم على أمر فانه أشد الندم، وتسر الرجل إذا تلهف، فهو حسر. قال المرار: ما أنا اليوم على شيء خلا يا ابنة القين تولى بحسر وحسير وحسران. وقال الزجاج في تفسير قوله عز وجل: يا حسرة على العباد الحسرة: أشد الندم حتى يبقى النادم كالحسير من الدواب الذي لا منفعة فيه. حسر البعير كضرب وفرح، حسرا وحسورا وحسرا: أعيا من السير وكل وتعب، كاستحسر، استفعال من الحسر وهو العياء والتعب. وقال الله تعالى: ولا يستحسرون . وفي الحديث: ادعوا الله ولا تستحسوا أي لا تملوا. فهو حسير. الذكر والأنثى سواء، ج حسري مثل قتيل وقتلى. وفي الحديث الحسير لا يعقر ، أي لا يجوز للغازي إذا حسرت دابته وأعيت أن يعقرها مخافة أن يأخذها العدو، ولكن يسيبها. والحسير: فرس عبد الله بن حيان بن مرة، وهو ابن المتمطر، نقله الصغاني. الحسير: البعير المعيى الذي كل من كثرة السير. من المجاز، يقال: فلان كريم المحسر، كمجلس، أي كريم المخبر، وتفتح سينه، وهذه عن الصغاني. وبه فسر قول أبي كبير الهذلي: أرقت فما أدري أسقم ما بهـا أم من فراق أخ كريم المحسر
ضبط بالوجهين، قيل: المحسر هنا: الوجه، وقيل: الطبيعة. وقال الأزهري: والمحاسر من المرأة المعاري، ذكره في ترجمة عري . المحسر، كمعظم: المؤدذي المحقر. وفي الحديث: يخرج في آخر الزمان رجل يسمى أمير العصب. قال بعضهم: يسمى أمير الغضب أصحابه محسرون محقرون عن أبواب السلطان ومجالس الملوك، يأتونه من كل أوب كأنهم قزع الخريف يورثهم الله مشارق الأرض ومغاربها . قوله: محسرون محقرون، أي مؤذون محمولون على الحسرة أو مطرودون متعبون، من حسر الدابة، إذا أتعبها. الحسار، كسحاب: عشبة تشبه الجزر، نقله الأزهري عن بعض تشبه الجزر، نقله الأزهري عن بعض الرواة، أو تشبه الحرف، أي الخزدل في نباته وطعمه. ينبت حبالا على الأرض. نقله الأزهري عن بعض أعراب كلب. وقال أبو حنيفة عن أبي زياد: الحسار: عشبة خضراء تسطح على الأرض وتأكلها الماشية أكلا شديدا. قال الشاعر يصف حمارا وأتنه: يأكلن من بهمي ومن حسار ونفلا لـيس بـذي آثـار. يقول: هذا المكان قفر ليس به آثار من الناس ولا المواشي. وقال غيره: الحسار: نبات ينبت في القيعان والجلد، وله سنبل وهو من دق المريق وقفه خير من رطبه، وهو يستقل عن الأرض شيئا قليلا، يشبه الزباد إلا أنه أضخم منه ورقا. وقال الليث: الحسار: ضرب من النبات يسلح إلابل. وفي التهذيب: الحسار من العشب ينبت في الرياض، الواحدة حسارة. والمحسرة: المكنسة وزنا ومعنى. والحاسر، خلاف الدارع، وهو من لا مغفر له ولا درع ولا بيضة على رأسه. قال الأعشى: في فيلق جأواء ملمومة تقذفب الدارع والحاسر. الحاسر: من لا جنة له، والجمع حسر. وقد جمع بعض الشعراء حسرا على حسرين. أنشد ابن الأعرابي.
بشهباء تنفي الحسـرين كـأنـهـا إذا ما بدت قرن من الشمس طالع. وفحل حاسر وفادر وجافر: ألقح. شوله وعدل عن الضراب، قاله أبو زيد، ونقله الأزهري. قال: وروى هذا الحرف: فحل جاسر، بالجيم، أي فادر، قال: وأظنه الصواب. والتحسير: الإيقاع في الحسرة والحمل عليها. وبه فسر بعض حديث أمير العصب المتقدم. التحسير: سقوط ريش. الطائر. وقد انحسرت الطير، إذا خرجت من الريش العتيق إلى الحديث. وحسرها إبان ذلك ثقلها لأنه فعل في مهلة. قال الأزهري: والبازي يكرز للتحسير وكذلك سائر الجوارح تتحسر. التحسير: التحقير والإيذاء والطرد، وبه فسر بعض حديث أمير العصب، وقد تقدم. وبطن محسر، بكسر السين المشددة: واد قرب المزدلفة، بين عرفات ومنى. وفي كتب المناسك: هو وادي النار. قيل: إن رجلا اصطاد فيه فنزلت نار فأحرقته، نقله الأقشهري في تذكرته. وقيل: لأنه موقف النصارى. وأنشد عمر رضي الله عنه حين أفاض من عرفة. إلى مزدلفة وكان في بطن محسر: إليك يعدو قلقا وضينـا مخالفا دين النصارى دينا
وكذا قيس بن المحسر الكناني الشاعر الصحابي، فإنه بكسر السين المشددة. وقيل: المسحر، وقيل المسخر، أقوال. وتحسر، الرجل: تلهف. ولا يخفى أنه لو قال عند ذكر الحسرة وتحسر: تلهف، كان أجمع للأقوال وأحسن في الترصيف والجمع، مع أنه خالف الأئمة في تعبيره، فإنهم فسروا الحسرة والحسر والحسران بالندامة على أمر فاته، والتحسير بالتلهف. ففي كلامه تإمل من وجوه. تحسر وبر البعير، والذي في أصول اللغة: وتحسر الوبر عن البعير، والشعر عن الحمار، إذا سقط. واقتصروا على ذلك. ومنه قول الشاعر: تحسرت عقة عنه فأنـسـلـهـا واجتاب أخرى جديدا بعدما ابتقلا وفي الأساس: وتحسر الطير: أسقط ريشه. وزاد المصنف قوله من الإعياء. وليس بقيد لازم، فإن السقوط قد يكون في البعير من الأمراض، إلا أن يقال: إن الإعياء أعم. تحسرت الجارية وكذا الناقة إذا صار لحمها في مواضعه. قال لبيد: فإذا تغالى لحمها وتحسـرت وتقطعت بعد الكلال خدامها قال الأزهري: تحسر البعير إذا سمنه الربيع حتى كثر شحمه وتمك سنامه، أي طال وارتفع وتروى واكتنز ثم ركب أياما فذهب رهل لحمه واشتد بعد ما تزيم منه، أي اشتد اكتنازه في مواضعه فقد تحسر ومما يستدرك عليه: الحسر، كسكر هم الرجالة في الحرب، لأنهم يحسرون عن أيديهم وأرجلهم، أو لأنه لا دروع عليهم ولا بيض. ومنه حديث فتح مكة أن أبا عبيدة كان يوم الفتح على الحسر . ورجل حاسر: لا عمامة على رأسه. وامرأة حاسر، بغير هاء، إذا حسرت عنها ثيابها. وفي حديث عائشة رضي الله عنها: وسئلت عن امرأة طلقها زوجها وتزوجها رجل فتحسرت بين يديه أي قعدت حاسرة مكشوفة الوجه. وقال ابن سيده: امرأة حاسر: حسرت عنها درعها. وكل مكشوفة الرأس والذراعين حاسر. والجمع حسر وحواسر. قال أبو ذؤيب: وقام بناتي بالنعـال حـواسـرا فألصقن وقع السبت تحت القلائد وحسرت الريح السحاب حسرا، وهو مجاز. وحسرت الدابة، وحسرها، السير حسرا وحسورا، وأحسرها، وحسرها: أتعبها. قال: إلا كمعرض المحسر بكره عمدا يسيبني على الظلـم أراد حاسر وحاسرة، كحسير. وأحسر القوم: نزل بهم الحسر. وقال أبو الهيثم: حسرت الدابة حسرا، إذا تعبت حتى تنقى. وفي حديث جرير لا يحسر صاحبها أي لا يتعب سائقها. وفي الحديث حسر أخي فرسا له بعين التمر وهو مع خالد بن الوليد. وحسر العين بعدما حدقت إليه أو خفاؤه، يحسرها أكلها قال رؤبة: يحسر طرف عينه فضاؤه
والمحسور: الذي يعطي كل ما عنده حتى يبقى لا شيء عنده، وهو مجاز. وبه فسر قوله عز وجل ولا تبسطها كل البسط فتقعد ملوما محسورا وحسروه يحسرونه حسرا وحسرا: سألوه فأعطاهم حتى لم يبق عنده شيء. وحسر البحر عن العراق والساحل يحسر: نضب عنه حتى بدا ما تحت الماء من الأرض، وهو مجاز. قال الأزهري: ولا يقال انحسر البحر. وقال ابن السكيت: حسر الماء ونضب وجزر بمعنى واحد. وفي حديث علي رضي الله عنه ابنوا المساجد حسرا فإن ذلك سيما المسلمين أي مكشوفة الجدر لا شرف لها. وفي التهذيب: فلاة عارية المحاسر، إذا لم يكن فيها كن من شجر. ومحاسرها: متونها التي تنحسر عن النبات، وهو مجاز. وكذا قولهم: حسر قناع الهم عني، كما في الأساس
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٨٩٢حَسَرَهُ
1 حَسَرَهُ حسر حسره حسرة , aor. حَسُرَ (S, Msb, K) and حَسِرَ , (Mgh, Msb, K,) inf. n. حَسْرٌ (S, Msb, K) and حُسُورٌ, (TA,) He removed it, put it off, took it off, or stripped if off, (Mgh, K, TA,) عَنْ شَىْءٍ from a thing which it covered or concealed. (TA.) حُسِرَ is said of anything as meaning It was removed, put off, taken off, or stripped off, from a thing which it covered or
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١١١حَسَرَ
حَسَرَ I , U ( n. ac. حَسْر 1 , حُسُوْر 27 ),
a. Uncovered, bared, stripped.
b. Was fatigued, weary, jaded, exhausted.
حَسِرَ
حَسِرَ A ( n. ac. حَسَر 4 ),
a. see supra (b) & see V (a) .
حَسَّرَ
حَسَّرَ II ,
a. Vexed, ill-treated, grieved.
b. Moulted ( bird ).
أَحْسَرَ
أَحْسَرَ IV ,
a. Exhausted, overdrove ( cattle ).
تَحَسَّرَ
تَحَسَّرَ V
a. [ 'Ala ], Sighed, grieved for,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٣٬٨٢٠حسر
1.BAB
حَسَرَ - يَحْسُرُ - حَسِيْر - اسْتَحْسَرَ - يَسْتَحْسِرُ
حَسَرَ - يَحْسُرُ + كائن أو شيء أو أمر + عن كائن أو شيء أو أمر: يبطؤ ويكل ويعيا ويقصر عن القيام بالفعل أو بلوغ الغاية المطلوبة
حَسِيْر: على وزن "فـَعيل": اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " حَسَرَ - يَحْسُرُ ": قاصر عن بلوغ المطلوب
اسْتَحْسَرَ - يَسْتَحْسِرُ + كائن + عن فعل:
الصيغ(١٠)
- حَسَرَاتٍHasretler(فَعَلَاتٍ)×٢
- حَسْرَةًHasret(فَعْلَةً)×٢
- الْحَسْرَةِHasret(الْفَعْلَةِ)×١
- حَسِيرٌBitkin(فَعِيلٌ)×١
- لَحَسْرَةٌHasret(لَفَعْلَةٌ)×١
- مَحْسُورًاAçıkta kalan(مَفْعُولًا)×١
- يَاحَسْرَةًEy hasret(يَافَعْلَةً)×١
- يَاحَسْرَتَاEy hasretim(يَافَعْلَتَا)×١
- يَاحَسْرَتَنَاEy bizim hasretimiz(يَافَعْلَتَنَا)×١
- يَسْتَحْسِرُونَBitkinleşirler(يَسْتَفْعِلُونَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٠ (الإجمالي: ٩٦)
- كرر
الآيات المشتركة: ٢ · Kalın katmerli örülmüş urgan demektir
- فرط
الآيات المشتركة: ٢ · Fert (tı) Topluluktan ayrılan kişidir
- غزز
الآيات المشتركة: ١ · Akına çıkanlar
- خسأ
الآيات المشتركة: ١ · Hasi : Buruşmuş, kırışmış elbise demektir
- عنق
الآيات المشتركة: ١ · Onların boyunları
- لوم
الآيات المشتركة: ١ · Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir
- بغت
الآيات المشتركة: ١ · Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir
- غلل
الآيات المشتركة: ١ · Ğille, İç gömlek demektir
- وزر
الآيات المشتركة: ١ · Kemiksiz et parçası demektir
- عمل
الآيات المشتركة: ٣ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- بصر
الآيات المشتركة: ٢ · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- صنع
الآيات المشتركة: ١ · İmal ederler
الآيات التي ورد فيها(١٢)
… مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ
Hasretler
أَفَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَنًا فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَصْنَعُونَ
Hasretler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حسر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ندم, اسف, لهف, عيي |
| Zıt Kök | ستر |
| Çekirdek Özet 1 | Örtüyü, zırhı veya giysiyi sıyırıp açığa çıkarma; süpürüp soyma; takatin tamamen tükenip zafiyetin açıkta kalması |
| Çekirdek Özet 2 | Kişinin kaçırdığı imkânlar karşısında korumasız, dermansız ve çıplak kalarak yaşadığı onarılmaz iç tükeniş ve pişmanlık |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın örtüsünden veya enerjisinden soyularak mutlak sınırına varması, savunmasız ve bitkin halde gerçeğe toslaması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «özlem» veya «iç çekme» sayıp ardındaki çıplak kalma, dermansızlık ve telafisizlik dinamiklerini gözden kaçırma |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حس | Algı alanına çıkarma, hissetme, kazıyıp yok etme veya kökten ayıklama; حسس, حسم, حسن, حسب köklerinde olduğu gibi bir durumun örtüsünü kaldırıp belirgin kılma ve sonuca bağlama | ر | Çekirdeğin taşıdığı açığa çıkarma ve kazıma hareketine süreklilik, akış ve yayılma katarak örtünün sıyrılması, dermanın büsbütün tükenip takatsizliğin ortada kalması anlamını pekiştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınırlandırılmış, korunmuş veya örtü altında tutulan güvenli alanı temsil eder |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Varlığı ayakta tutan desteği, zırhı veya dayanma noktasını gösterir |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Varlığın üst kısmını, seyrini, hareketin vardığı nihai uç noktayı simgeler |
| حسر | Koruyucu çitin ve dayanağın sıyrılarak varlığın üstünden kalkması; örtüsüz ve takatsiz kalıp açıkta bırakılma hareketi | Koruyucu çit ve dayanağın sıyrılmasıyla varlığın üst katmanının bütünüyle açılması, zırhsız kalması ve tüm dermanını tüketerek durması hareketini bütünleştirir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin üzerindeki örtüyü, giysiyi veya tozu sıyırıp açığa çıkarmak; savaşçının zırhını ve miğferini çıkarıp korumasız (hâsir) kalması; bineğin gücünün tükenip dermansız (hasîr) düşmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde savaş ordusunu tasvir ederken zırhlı ve zırhsız/korumasız savaşçıları şöyle anar: في فَيْلَقٍ جَأْواءَ مَلْمُومَةٍ / تَقْذِفُ بالدَّارِعِ والحاسِرِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir kadının başörtüsünü veya elbisesini üzerinden sıyırması için حَسَرَتِ المرأَةُ ثَوْبَهَا veya kolunu açması için حَسَرَ عَنْ ذِرَاعَيْهِ denilir; evi süpürüp temizlemeye ve süpürgeye de örtüyü ve çöpü sıyırdığı için مِحْسَرَة adı verilir |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde حسر kökü, üzerindeki katmanı sıyırma, örtüyü kazıma, dermanı tüketerek çıplak ve korumasız kalma semantik dairesiyle örtüşür. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında kökün doğrudan ses denkliği gösteren türevleri çoğunlukla eksilme, zayıflama, yetersiz kalma ve mahrum bırakılma (İbranice חסר h-s-r «eksik olmak, yoksun kalmak, tükenmek») anlam eksenine oturur. Arapçada kök, hem bu yoksunluk ve derman tükenişini korumuş hem de fiziksel düzlemde giysinin, zırhın veya süprüntünün sıyrılıp altındakinin apaçık ortaya çıkması biçimindeki somut açma hareketini merkezde tutmuştur. Bu iki hat birleşerek kişinin tüm manevi ve ameli kalkanlarından soyulup telafisiz bir eksiklik ve çıplaklık içinde kalması anlamındaki hasret kavramını meydana getirmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Örtüyü, zırhı sıyırma ve gücün tükenmesi | Kolun sıyrılması, zırhsız kalma ve yürümekten yorulup çöken deve (hasîr) somut çekirdeğinden türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice חסר (h-s-r) | Varlığın eksilmesi, dermanın çekilmesi, mahrumiyet ve açıkta kalma ile birebir ses ve anlam paralelliği gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanı | Kabuğun veya koruyucu katmanın dökülüp eksilmesine dayanan arkaik biçimlenmelerle uyumludur | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حسر | Anlamlı | Örtüyü sıyırma, zırhsız kalma, takatsizlik | Hedef köktür; dermanın ve örtünün tükenip açıkta kalınmasını anlatır | Kur'an'da geçer |
| حرس | Anlamlı | Gözetleme, koruma, bekleme | Sınırları muhafaza etme ve açık vermeme hareketidir; korumanın kalkmasını anlatan hedef kökün karşıt işlevli kardeşi gibidir | Kur'an'da geçer |
| سحر | Anlamlı | Hakikati örtme, aldatma, şafak vakti | Gerçeğin üzerini yanıltıcı bir perdeyle örtme; hedef kökün açığa çıkarma hareketinin zıddı yönde işler | Kur'an'da geçer |
| سرح | Anlamlı | Serbest bırakma, yayılma, salıverme | Bağları ve kayıtları çözüp varlığı serbest akışa bırakma hareketidir | Kur'an'da geçer |
| رحس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilişinde anlamlı bağımsız bir kök kaydı oluşmamıştır | Kur'an'da geçmez |
| رسح | Anlamlı | Zayıflık, kalçada etsizlik ve çelimsizlik | Bedenin etinden ve diriliğinden soyulup kuru kalması halidir; hedef kökteki derman sıyrılmasıyla benzeşir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حسر | Merkez | Açığa çıkma, derman tükenişi, onarılmaz pişmanlık | Örtünün kalkması sonucu hiçbir korunak ve telafi imkânı kalmaksızın açıkta ve bitkin kalmayı ifade eder | Tüm zırh ve bahanelerin dökülmesiyle yaşanan içsel çöküştür |
| ندم | Komşu | Pişmanlık, geçmiş fiilden ötürü kederlenme | ندم yapılan hatanın ardından duyulan suçluluk hissidir; حسر kökündeki dermansız kalma ve çıplaklık şart değildir | Akli bir pişmanlık ve nedamet sürecini merkezine alır |
| اسف | Komşu | Derin keder, şiddetli üzüntü ve öfke | اسف içinde öfke ve reaksiyon barındıran yoğun bir kederdir; حسر ise direncin kırılıp elin kolun bağlanmasıdır | Duygusal patlama veya hüzünlü öfke tonu ağır basar |
| لهف | Komşu | Elden kaçana yanma, iç çekme | لهف kaçırılan fırsata duyulan arzu ve yakınmadır; حسر ise kaçan şeyin ardından takatin büsbütün tükenmesidir | Fırsatın ardından hayıflanma ve sızlanma öne çıkar |
| عيي | Komşu | Takatsizlik, acizlik, sözün veya gücün bitmesi | عيي bir işi başarmaktan aciz düşmektir; حسر kökünde ise tükenişle birlikte örtünün sıyrılıp açığa çıkması vardır | Fiziksel ve zihinsel iflası anlatır |
| ستر | Zıt | Örtme, gizleme, perdeleme | Varlığın üzerini koruyucu bir örtüyle kapatıp kusur ve zayıflıkları gizleme eylemidir; kökün mutlak zıddıdır | Açığa çıkarmanın karşıtı olarak saklama hareketidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حسر | Örtünün sıyrılması, derman tükenişi, hasret | Somut zırhsız kalış ile telafisiz manevi çöküntüyü bir arada taşır | Kesin |
| Latince | Denudare, fatigare, angor | Çıplak bırakmak, yormak, iç sıkıntısı | Denudare soyma yönünü, fatigare bitkinliği, angor ise boğucu kederi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Strip bare, exhaust, irremediable regret | Soyup açığa çıkarmak, tüketmek, onarılmaz pişmanlık | Regret tek başına iç kederi verir fakat kökteki dermanın soyulup çıplak kalma tabiatını tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Entblößen, erschöpfen, Verzweiflung | Açığa çıkarmak, tüketip yormak, çaresiz esef | Erschöpfen dermanın tükenişini, entblößen örtünün kalkmasını verir | Güçlü |
| Fransızca | Dénuder, épuiser, amertume / désolation | Çıplak bırakmak, tüketmek, onarılmaz acı | Dénuder ve épuiser fiziksel kök anlamına çok yakınken désolation boşluk hissini karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَسْرَةً / حَسَرَاتٍ / الْحَسْرَةِ | Onarılmaz pişmanlık, telafisiz iç tükenişi | Ahirette hakikatin örtüsü kalkınca amellerin boşa çıktığını görenlerin veya elçileri yalanlayanların durumu; Bakara 2:167, Âl-i İmrân 3:156, Meryem 19:39, Yâsîn 36:30 |
| حَسِيرٌ | Yorgunluktan dermanı kesilmiş, gerçeği aramaktan aciz düşmüş göz | İlahi yaratılışta kusur arayan gözün hiçbir noksan bulamayarak takatsiz geri dönmesi bağlamı; Mülk 67:4 |
| مَحْسُورًا | İmkânlarından bütünüyle soyulmuş, açıkta ve dermansız kalmış kimse | İnfakta aşırıya kaçıp elindekini savuran ve sonunda korumasız, muhtaç kalan kişi uyarısı; İsrâ 17:29 |
| يَسْتَحْسِرُونَ | İbadetten ve itaatten dolayı yorulmak, bıkkınlık ve dermansızlık göstermek | Meleklerin Allah katındaki kesintisiz ve takatsizlikten münezzeh kullukları bağlamı; Enbiyâ 21:19 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri, cehennem azabı ve adaletullah | Kafirlerin dünyada yaptıkları amellerin hasrete dönüşmesi ve bu manevi azabın bedeni azapla ilişkisi | Amelin hakikat perdesi sıyrılınca bizzat bir ızdırap kaynağına dönüşmesi |
| Fıkıh | İktisadi denge, infak ve mülkiyet tasarrufları | İsrâ 17:29 bağlamında kişinin ailesini ve kendini muhtaç (mahsûr) bırakacak derecede ölçüsüz saçıp savurmasının hükmü | Bütün kaynaklarını tüketip korumasız ve açıkta kalma tehlikesi |
| Tefsir | Kıyamet isimleri (Yevmü'l-Hasre) ve psikolojik tasvirler | Meryem 19:39 ve diğer ayetlerde hasretin sıradan üzüntüden farkı; ölümün boğazlanması ve telafi kapısının mutlak kapanışı | Geri dönüşsüzlük, telafisizlik ve örtülerin kalkmasıyla beliren çıplak acı |
| Hadis | Zamanın ve amellerin zayi edilmesi | Allah'ın anılmadığı meclislerin ve boşa harcanan ömrün kıyamet günü insan üzerine hasret olacağı uyarıları | Fırsat eldeyken fark edilmeyen ziyanın sonradan bütün çıplaklığıyla açığa çıkması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret muhasebesi | Hakikatin çıplaklaşması | Telafisizlik şoku | Aldatıcı dünya perdeleri kalktığında insanın hiçbir ameli kalkanının kalmaması hali | Kesin |
| İlmi | Araştırma ve idrak sınırı | İdrakin doyuma ulaşıp tükenmesi | Sınır tayini | Aklın ve duyuların mutlak nizam karşısında kusur bulmaktan aciz kalıp yorulması | Güçlü |
| Siyasi | Savunma ve kamu gücü | Zırhsızlık ve donanımsızlık hali | Güvenlik açığı | Bir yapının tüm koruyucu sistemlerinden soyunarak düşman karşısında savunmasız kalması | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve harcama | İflas ve likidite tükenişi | Dengeleyici sınır | Ölçüsüz saçıp savurma neticesinde sermayesiz, korumasız ve açıkta (mahsûr) kalma riski | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi ve enerji tükenişi | Bir sistemin kullanılabilir serbest enerjisini tüketerek artık hiçbir iş yapamaz, direnç gösteremez hale gelmesi (termodinamik yorgunluk) | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tükenmişlik sendromu ve telafisiz iflas | Kişinin veya kurumun bütün savunma mekanizmalarını, kaynaklarını tüketip dış etkilere karşı tamamen korumasız kalarak çökmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü modern Türkçedeki «özlem», «uzaktakini arzulama» veya sadece geçmişe dair sıradan bir «hayıflanma» manasına hapsetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; koruyucu örtünün kalkmasını, kişinin tüm manevi ve maddi kalkanlarından soyulup çırılçıplak kalmasını, takatin sıfırlanmasını ve telafisi imkânsız bir sonuca toslamayı bildirir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki hasret kavramı duygusal bir duygu durumu sanılır; oysa hasret, amellerin boşa çıkmasıyla koruyucu zırhın yok olması ve insanın mutlak çaresizlik içinde kendi çıplaklığıyla yüzleşmesidir |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisini ahiret ve sorumluluk bilinci üzerinden nasıl inşa ettiğini gösterir; kâfirin nihai akıbetinin sadece fiziki ceza değil, kalkanların kalkmasıyla gelen telafisiz iç tükeniş olduğunu açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret pişmanlığını ve hesaplaşmayı tasvir eden ayetlerde, infakta itidal sınırını çizen emirlerde ve kâinatın kusursuzluğunu gözlemlemeye çağıran kozmolojik ayetlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Pişmanlığın her zaman telafi edilebilir bir iç muhasebe olduğu zannını yıkar; belirli bir eşikten sonra örtünün kalktığını ve dermanın tükenmesiyle pişmanlığın ebedi bir azaba dönüştüğünü gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamÜzerindeki elbiseyi, zırhı veya örtüyü sıyırıp çıkarmak; yeri süpürüp temizlemek; yolculuk ve çaba neticesinde takatin tamamen çekilip bitkin düşmek.
- Soyut anlamİnsanın sığındığı tüm geçici dayanak ve perdelerin yırtılmasıyla, kaçırdığı hakikat karşısında hiçbir telafi gücü kalmaksızın çıplak ve dermansız kalması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin koruma kalkanlarının ve potansiyel enerjisinin sıfırlanarak, geri döndürülemez bir tükeniş ve açıkta kalma durumuna uğraması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hasret durumunu, varlığın elinde kalan iş yapabilme ve telafi enerjisini, varlığı koruyan örtü, zırh veya savunma kalkanını, ise kaçırılan hakikat ile gerçekleşen durum arasındaki telafisiz farkı temsil eder. Enerji sıfıra yaklaşırken () ve koruyucu örtü tamamen ortadan kalktığında (), kaçırılan imkânın doğurduğu tükeniş ve hasret () mutlak boyutuna ulaşır.