حوط
ح - و - ط
جذر- الورود: ٢٨
- الآيات: ٢٧
- الصيغ: ١٦
- المعاجم: ١١
Çeper, çit demektir. Sonra içine almak anlamı kazanmıştır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Çeper, çit demektir. Sonra içine almak anlamı kazanmıştır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٦٧٤باب الحاء والطاء و وايء معهما
ح ط أ، ح و ط، ط ح و، ط و ح، ط ي ح، و ط ح مستعملات
حطأ:
الحطأُ- مهموز- شدّة الصرع. تقول: احتمله فحَطَأَ به الأرض. وحطأتُ رأسَهُ بيدي حطأة، وهو شدّة القَفْدِ براحتك. قال:
وإن حَطَأْتُ كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا
حوط:
حاط يَحُوطُ حَوْطاً وحِياطةً. والحمارُ يَحُوطُ عانتَهُ: يَجْمَعُها، والاسم: الحِيطة: يقال: حاطَهُ حيِطةً إذا تعاهده.
واحتاطت الخيلُ بفلان وأحاطت به، أي:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٥٤الحائِطُ: واحد الحِيطانِ، صارت الواو ياءً لانكسار ما قبلها. وحَوَّطَ كَرْمَةُ تَحْويطاً: بنى حوله حائِطاً، فهو كَرْمٌ مُحَوَّطٌ. ومنه قولهم: أنا أحَوِّطُ حولَ ذلك الأمر، أي أدور. والحُواطَةُ: حَظيرةٌ تُتَّخذُ للطعام. والحيطَةُ بالكسر: الحِياطَةُ، وهما من الواو. وقد حاطَهُ يَحوطُهُ حَوْطاً وحيطَةً وحِياطَةً، أي كلأه ورعاه. ومع فلان حِيطَةٌ لك ولا تقل عليك، أي تَحنُّنٌ وتَعَطُّفٌ. والحمارُ يَحوطُ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١١٬٤١١(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي)
(حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال:
كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٥٣ح و ط
حاطك الله حياطة.
ولازلت في حياطة الله ووقايته.
ورجل حيط: يحوط أهله وإخوانه.
وفلان يتحوط أخـاه حيطـة حسنـة: يتعاهـده ويهتـم بأمـوره.
والحمـار يحـوط عانتـه: يحفظهـا ويجمعها.
وحوطت حائطاً.
وأحاط بهم العدو.
وقد احتاط في الأمر واستحاط سمعتهم ومن المجاز: أحاط به علماً: أتى على أقصى معرفته كقولك قتله علماً وعلمه علم إحاطة إذا علمه من جميع وجوهه لم يفته شيء منها
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬١٠٧حاطَه يَحُوطُه حَوْطاً وحِيطةً وحِياطةً: حَفِظَه وتعَهَّده؛ وقول الهذلي:
وأَحْفَظُ مَنْصِبي وأَحُوطُ عِرْضِي،
وبعضُ القومِ ليسَ بذِي حِياطِ
أَراد حِياطة، وحذف الهاء كقول اللّه تعالى: وإِقامِ الصلاة، يريد الإِقامة، وكذلك حَوَّطه؛ قال ساعدة ابن جُؤَيّةَ:
عليَّ وكانُوا أَهلَ عِزٍّ مُقَدَّمٍ
ومَجْدٍ، إِذا ما حُوِّطَ المَجْدُ نائل
(* قوله «حوط المجد» وقوله «ويروى حوص» كذا في الأصل مضبوطاً.) ويروى:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٦٨* ح و ط * * الحائِطُ * واحد الحيطان و * حَوَّطَ * كرمه * تحويطا * بنى حوله حائطا فهو كرم * مُحَوَّطٌ * ومنه قولهم أنا * أُحَوِّطُ * حول ذلك الأمر أي أدور و * حَاطَهُ * كلأه ورعاه وبابه قال وكتب و * حِيطَةً * أيضا بالكسر والحمار يحوط عانته أي يجمعها و * احْتَاطَ * لنفسه أخذ بالثقة و * أحَاطَ * به علمه أحاط به علما و * أحَاطَتِ * الخيل به و * احتاطَتْ * به أي أحدقت به
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٨٥٤حاطه يحوطه حوطا وحيطة وحياطة، بكسرهما: حفظه وصانه وكلأه، ورعاه، وذب عنه، وتوفر على مصالحه وتعهده، وقول الهذلي:
وأحفظ منصبي وأحوط عرضي وبعض القوم ليس بذي حـياط أراد حياطة، وحذف الهاء، كقول الله تعالى وإقام الصلاة يريد الإقامة، كحوطه تحويطا قال ساعدة بن جؤية:
علي وكانوا أهل عز مـقـدم ومجد إذا ما حوط المجد نائلي
ويروى حوض وقد
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬٨٥٨حَاطَ بِهِ
1 حَاطَ بِهِ حاط به حاط بة , aor. يَحُوطُ: see 4, in three places. ― -b2- حَاطَهُ, (S, Msb, K,) aor. as above, (S, Msb,) inf. n. حَوْطٌ (S, Msb, K) and حِيطَةٌ and حِيَاطَةٌ, (S, K, TA, [the second and third, in the CK, erroneously, with fet-h to the ح, the former of them being expressly said in the S and TA, and the latter also in the TA, to be with kesr, and both being shown in the S
حَاطَ بِهِ 1 حَاطَ بِهِ حاط به حاط بة , aor. يَحُوطُ: see 4, in three places. ― -b2- حَاطَهُ, (S, Msb, K,) aor. as above, (S, Msb,) inf. n. حَوْطٌ (S, Msb, K) and حِيطَةٌ and حِيَاطَةٌ, (S, K, TA, [the second and third, in the CK, erroneously, with fet-h to the ح, the former of them being expressly said in the S and TA, and the latter also in the TA, to be with kesr, and both being shown in the S to be originally with و, i. e. حِوْطَةٌ and حِوَاطَةٌ,]) and حِيَاطٌ is used in poetry for the last of these; (TA;) and ↓ حوّطهُ, (K,) inf. n. تَحْوِيطٌ; (TA;) and ↓ تحوّطهُ; (K, TA; [omitted in the CK;]) He guarded, kept, kept safely, protected, or took care of, him, or it; (S, Msb, K, TA;) he defended him, or it; (TA;) he paid frequent attention to him, or it; (K, TA;) he minded, or was regardful of, the things that were for his, or its, good. (TA.) You say, لَا زِلْتَ فِى حِيَاطَةِ اللّٰهِ Mayest thou not cease to be in the protection of God. (TA.) And مَعَ فُلَانٍ حِيطَةٌ لَكَ There is with such a one compassion and affection for thee: you should not say عَلَيْكَ. (S.) And أَحُوطُ عِرْضِى [I guard, or defend, or take care of, my honour, or reputation]. (TA.) And أَخَاهُ ↓ هُوَ يَتَحَوَّطُ He takes care of, or pays frequent attention to, his brother; and undertakes, or superintends, or manages, his affairs. (TA.) And حَاطَهُمْ قَصَآءَهُمْ and بِقَصَائِهِمْ He fought in their defence. (TA.) [But this is generally meant ironically.] When an affliction befalls thee, and thy brother does not guard thee, or defend thee, and does not aid thee, one says [to thee], حَاطَكَ الفَضَآءَ [so in the TA, app. a mistranscription for القَصَآءَ or القَصَا, with which, however, it is nearly syn.,] which is used ironically; i. e. He guarded thee, or defended thee, in a distant quarter; meaning, (tropical:) he did not guard thee, or defend thee; for he who guards, or defends, his brother, draws near to him, and supports him, or aids him. (A, TA.) [See also 1 in art. حبو.] You say also, حَاطُونَا القَصَآءَ, (K,) or القَصَا, (TK,) [both are said to be correct in the TA in art. قصو, on the authority of Ibn-Wellلd,] in some of the copies of the K with ف and ض, and in some with ف and ض, the latter unpointed, and so in [a copy of] the A, (TA,) (tropical:) They retired to a distance from us, they being around us, and we not being distant from them, had they desired to come to us. (K, TA.) And حُطْنِى القَصَا (tropical:) Retire thou to a distance from me; (Ibn-Wellلd, and K in art. قصو;) as also القَصَآءَ. (Ibn-Wellلd, and TA in that art.) And لَأَحُوطَنَّكَ القَصَا وَلَأَغْزُوَنَّكَ بِالعَصَا, in each case with the short & ا, meaning I will assuredly leave thee, and not go near thee; [and I will assuredly go against thee to fight thee with the staff.] (Ks, TA in art. قصو.) حُطْ حُطْ means Take thou care of the tie of kindred, and preserve it. (IAar, K. *) It also signifies Deck thou the boys (الصِّبْيَة [in the CK الصَّبِيَّة the girl]) with the حَوْط [for preservation from the evil eye]. (IAar, K.) And حُوطُوا غُلَامَكُمْ Deck ye your boy with the حَوْط. (AA.) ― -b3- حَاطَ الحِمَارُ عَانَتَهُ, (S, * Msb, K,) nor, as above, (S, Msb,) inf. n. حَوْطٌ, (Msb,) The [wild] he-ass collected, or drew together, (S, * Msb, K, *) and guarded, or took care of, (TA,) his عَانَة [app. meaning his herd of wild asses: or the phrase may mean the he-ass drew towards himself, or compressed, and guarded, his she-ass: Freytag here renders عانة by “ pubem; ” and Golius, by “ veretrum ”]. (S, Msb, K.)
حوّط حَوْلَهُ 2 حوّط حَوْلَهُ حوط حوله حوط حولة , inf. n. تَحْوِيطٌ, He surrounded it by some such thing as earth, so as to make this to encompass it. (Msb.) And حوّط كَرْمَهُ, inf. n. as above, He built a حَائِط [or wall] around his vine. (S.) ― -b2- Hence, أَنَا أُحَوِّطُ ذٰلِكَ الأَمْرُ (tropical:) I have within my compass, or power, and care, that thing, or affair; [like أُحَوِّضُ, q. v.;] syn. أَدُورُ. (S, TA.) [Hence also, حوّط عَلَيْهِ, in the present day, is used to signify (assumed tropical:) He monopolized it. See also 4.] ― -b3- حوّط حَائِطًا, (K,) inf. n. as above, (TA,) He made a حائط [meaning either a walled garden or a wall; app. a wall of enclosure]; (K, TA;) as also ↓ احاطهُ. (IDrd, TA.) ― -b4- See also 1.
حاوط فُلَانًا 3 حاوط فُلَانًا ٤ (tropical:) He endeavoured to induce such a one to turn, or incline; or endeavoured to turn him by deceit, or guile; (دَاوَرَهُ;) in a matter that he desired of him, and which he refused him: (K:) as though each of them were guarding, or taking care of, (يَحُوطُ,) the other. (K: and so in the A, in illustration of what next follows.) حَاوِطْهُ فَاـِنَّهُ يَلِينُ لَكَ (tropical:) Endeavour thou to induce him to turn, or incline; or endeavour thou to turn him by deceit, or guile; [for he will relent to thee;] syn. دَاوِرْهُ. (A, TA.)
٤ 4 احاط بِهِ ذ and بِهِ ↓ حَاطَ signify the same [i. e. It, or he, surrounded, encompassed, environed, enclosed, or hemmed in, it, or him]. (TA.) You say, احاط القَوْمُ بِالبَلَدِ, inf. n. اـِحَاطَةٌ; and ↓ حَاطُوا بِهِ; The people surrounded, encompassed, environed, encircled, or beset, the sides of the town. (Msb.) And احاطت الخَيْلُ بِفُلَانٍ, (S, TA,) and به ↓ حَاطَتْ, (TA,) and به ↓ احتاطت, (S,) The horses, or horsemen, surrounded, encompassed, environed, encircled, or beset, such a one. (S, TA.) [And احاطوا بِهِ مِنْ جَانِبَيْهِ, meaning They surrounded him on all his sides; lit. on his two sides: see جَنْبٌ.] ― -b2- It is said in the Kur [xvii. 62], اـِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ (assumed tropical:) Verily thy Lord hath men in his grasp, or power: (Bd, TA:) or (assumed tropical:) hath destroyed them; meaning Kureysh. (Bd.) You say also, أُحِيطَ بِفُلَانٍ, meaning (assumed tropical:) Such a one was destroyed: or (assumed tropical:) his destruction drew near. (TA.) And hence the saying in the Kur [xviii. 40], وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ (assumed tropical:) And its fruit became smitten by that which destroyed and spoiled it: (TA:) or (assumed tropical:) his possessions became destroyed: from أَحَاطَ بِهِ العَدُوُّ [the enemy surrounded him]. (Bd.) [Hence also, in the same, ii. 75,] وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيْئَتُهُ (assumed tropical:) And over whom his sin hath gained the mastery, affecting all the circumstances of his case, so that he hath become as though he were entirely encompassed thereby: (Bd:) or (assumed tropical:) who hath died in the belief of a plurality of Gods. (TA.) You also say, احاط بِهِ الأَمْرُ (assumed tropical:) The thing beset him on every side, so that he had no place of escape from it. (TA.) And احاط عَلَيْهِ (assumed tropical:) He took it entirely to himself, debarring others from it: [see also 2.] (TA in art شرب.) ― -b3- احاط بِهِ, (K,) or احاط بِهِ عِلْمًا, (S, Msb, TA,) and احاط بِهِ عِلْمُهُ, (S, TA,) (tropical:) [He comprehended it, or knew it altogether, in all its modes or circumstances;] he knew it extrinsically and intrinsically; (Msb;) or he attained the utmost particular thereof, and had a comprehensive and complete knowledge thereof: or he attained everything [relating to it], and the utmost knowledge thereof. (K, accord. to different copies. [In the CK, اَحْصٰى عِلْمُهُ is put, erroneously, for احصى عِلْمَهُ.]) It is said in the Kur [xxvii. 22], أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ (tropical:) I have known in all its circumstances, or modes, that which thou hast not so known. (TA.) And you say also, عَلِمَهُ عِلْمَ اـِحَاطَةٍ (tropical:) He knew it in all its circumstances, or modes; nothing of them escaping him. (TA.) ― -b4- See also 2.
5 تَحَوَّطَ see 1, in two places.
احتاط 8 احتاط حاوط فلانا : see 4. ― -b2- Also (tropical:) He took the course prescribed by prudence, precaution, or good judgment; he used precaution; he took the sure course; (S, * K, * TA;) لِنَفْسِهِ for himself; (S, TA;) [and مِنَ الشَّىْءِ against the thing:] he sought the most successful means, and took the surest method; لِلشَّىْءِ for [the accomplishment, or attainment, of] the thing. (Msb.) The subst. [denoting the abstract signification of the inf. n., اِحْتِيَاطٌ,] is حيطة, (Msb,) i. e. ↓ حَيْطَةٌ and ↓ حِيطَةٌ, (K, TA,) which latter is originally حِوْطَةٌ, (TA,) [and is also an inf. n. of 1,] and ↓ حَوْطَةٌ. (K, TA.) Some hold احتياط to belong to art. حيط. (Msb.) You say also فِى الأُمُورِ ↓ استحاط [meaning in like manner (assumed tropical:) He took the course prescribed by prudence, &c., in affairs, or in the affairs: as is shown below: see مُحْتَاطٌ]. (TA.)
10 اـِسْتَحْوَطَ see 8.
حَوْطٌ حَوْطٌ حوط A twisted string of two colours, black and red, (IAar, K,) called بَرِيم, (IAar,) upon which are beads and a crescent of silver, which a woman binds upon her waist, [and which is bound upon a boy, (see 1,)] in order that the evil eye may not smite her [or him]: (IAar, K:) and also the crescent above mentioned; as well as the string with it. (TA.) [See also تَحْوِيطَةٌ.]
حَوْطَةٌ حَوْطَةٌ حوط حوطه حوطة : see 8.
حَيْطَةٌ حَيْطَةٌ حيطه حيطة : see 8.
حِيطَةٌ حِيطَةٌ حيطه حيطة : see 8.
حُوَاطٌ حُوَاطٌ حواط : see what next follows.
حُوَاطَةٌ حُوَاطَةٌ حواطه حواطة An enclosure (حَظِيرَة) made for wheat: (S, K:) or it signifies a thing which one soon quits, or relinquishes, or from which one soon abstains; and so ↓ حُوَاطٌ, as occurring [accord. to one relation] in a verse cited voce عُرْسٌ. (L.)
حَيِّطٌ حَيِّطٌ حيط , [originally either حَوِيطٌ or حَيْوِطٌ,] like سَيِّدٌ, A man who guards, protects, or defends, (يَحُوطُ,) his family and his brethren. (TA.)
حَوَّاطٌ [ حَوَّاطٌ حواط A monopolizer: so in the present day.]
حَوَّاطُ أَمْرٍ حَوَّاطُ أَمْرٍ ذ (tropical:) The undertakers, superintendents, or managers, of an affair. (K, TA.) [See a verse cited voce عُرْسٌ.]
حَائِطٌ حَائِطٌ ذ A wall. (Msb, * K, TA:) or a wall of enclosure: (Msb, * TA:) or one that surrounds a garden: (Mgh:) [often applied to a fence of wood, or sticks, or of reeds, or canes:] so called because it surrounds what is within it; (TA;) but it is a subst., like سَقْفٌ and رُكْنٌ, though implying the meaning of surrounding: (IJ, TA:) or it is an act. part. n., from حَاطَ: (Msb:) pl. حِيطَانٌ, (S, Msb, K,) in which the و is changed into ى because of the kesreh before it, (S,) but by rule it should be حُوطَانٌ; (Sb, K;) and حِيَاطٌ. (IAar, K.) ― -b2- And hence, (Mgh,) A garden, (Mgh, Msb, K,) in general: or a garden of palmtrees, surrounded by a wall: (TA:) pl. حَوَائِطُ. (Msb, TA.)
اِفْعَلِ الأَحْوَطَ اِفْعَلِ الأَحْوَطَ ذ (assumed tropical:) Do thou that which is most comprehensive in relation to the principles of the ordinances [applying to the case], (مَا هُوَ أَجْمَعُ لِأُصُولِ الأَحْكَامِ,) and furthest from the sophistications of interpretations not according to the obvious meanings. (Msb.) And هٰذَا أَحْوَطُ (assumed tropical:) This is more, or most, conducive to put [one] in a position of اِحْتِيَاط [or taking the course prescribed by prudence, precaution, or good judgment; &c.: see 8]. (Mgh.) The word أَحْوَطُ is from the phrase حَاطَ الحِمَارُ عَانَتَهُ; not from الاِحْتِيَاطُ; because the افعل of excess is not formed from a verb of five letters: (Msb:) or it is anomalous, like أَخْصَرُ from الاِخْتِصَارُ. (Mgh.) [It may be rendered More, or most, prudent: or more, or most, sure.]
تَحُوطُ تَحُوطُ حاط حوط تحوط and التَّحُوطُ &c.: see what next follows.
تُحِيطُ تُحِيطُ أحاط تحيط and ↓ تَحُوطُ (ISk, TS, K) and تَحِيطُ and تِحِيطُ and ↓ يَحِيطُ (TS, K) and ↓ التَّحُوطُ and التَّحِيطُ (L, K) [and ↓ تَحَوُّط and ↓ تحوَّط (mentioned, with the third and fourth, in Freytag's Arab. Prov., ii. 803, as on the authority of Fr,)] (tropical:) The year of dearth, scarcity, or straitness, that destroys the beasts, (Fr, K, * TA,) or men: (A, TA:) تَحُوطُ being from حَاطَ بِهِ in the sense of أَحَاطَ; or it is used as a term of good omen; accord. to the A. (TA.) You say, وَقَعُوا فِى تُحِيطَ, &c., [the last word being a noun imperfectly decl., (tropical:) They fell into the affliction of a year of dearth, &c.] (ISk, TA.)
تَحْويِطَةٌ تَحْويِطَةٌ تحويط تحويطه تحويطة A thing that is hung upon a boy to repel the evil eye: of the dial. of El-Yemen. (TA.) [See also حَوْطٌ.]
مَحَاطٌ مَحَاطٌ محاط A place behind the camels or other beasts and the people [to whom they belong], surrounding and protecting them: (K:) some say that أَرْضٌ مَحَاطٌ signifies land surrounded by a wall: if not so surrounded, it is termed ضَاحِيَةٌ. (TA.)
فُلَانٌ مُحَاطٌ بِهِ فُلَانٌ مُحَاطٌ بِهِ فلان محاط به فلان محاط بة (assumed tropical:) Such a one is slain; is destroyed. (TA.)
مُحِيطٌ مُحِيطٌ محيط [act. part. n. of 4; Surrounding, encompassing, or enclosing: &c.] ― -b2- It is said in the Kur [lxxxv. 20], وَاللّٰهُ مِنْ وَرَائِهِمْ مُحيِطٌ (assumed tropical:) And God, behind them, includeth them altogether within his power; not one shall escape Him. (TA.) And again, [xi. 85,] عَذَابَ يَوْمٍ مُحِيطٍ (assumed tropical:) The punishment of a day which shall beset on every side so that there shall be no place of escape from it: (TA:) or of a destructive day: meaning the day of resurrection: or the punishment [of a day] of extermination: the epithet, which is that of the punishment, being applied to the day because it includes it. (Bd.) And again, [ii. 18,] وَاللّٰهُ مُحِيطٌ بِالكَافِرِينَ, explained by Mujل- hid as signifying (assumed tropical:) And God will collect together the unbelievers on the day of resurrection. (TA.)
كَرْمٌ مُحوَّطٌ كَرْمٌ مُحوَّطٌ كرم محوط A vine having a wall built around it. (S.)
هُوَ مُحْتَاطٌ فِى أَمْرِهِ هُوَ مُحْتَاطٌ فِى أَمْرِهِ ذ and فِيهِ ↓ مُسْتَحِيطٌ [He is taking the course prescribed by prudence, precaution, or good judgment; or using precaution; or taking the sure course; or seeking the most successful means, and taking the surest method; in his affair: see 8]. (TA.)
مُسْتَحِيطٌ مُسْتَحِيطٌ مستحيط : see what next precedes.
يَحِيطٌ يَحِيطٌ أحاط يحيط : see تُحِيطٌ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٨٦حَاطَ
حَاطَ ( w ) U ( n. ac. حَوْط 1 , حِيْطَة [ 2tI ] , حِيَاطَة [ 23t ] ),
a. Watched, guarded.
حَوَّطَ
حَوَّطَ II ,
a. Surrounded, closed in; enclosed.
b. see I .
حَاْوَطَ
حَاْوَطَ III ,
a. Importuned, beset.
أَحْوَطَ
أَحْوَطَ IV
a. [ Bi ], Surrounded, closed in; besieged, blockaded.
b. Understood perfectly.
اِحْتَوَطَ
اِحْتَوَطَ VIII
a. [ 'Ala ], Watched over.
b. Was on his
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٤٬٣١٢حوط
حَاطَ - يَحُوطُ - أَحَاطَ - يُحِيْطُ ، أُحِيْطَ - يُحَاطُ - مُحِيْط
حَاط َ - يَحُوْطُ + كائن أو شيء أو أمر + بـِ كائن أو شيء: يشكل بنفسه حول الشيء حاجزاً حافظاً يحجز الحركة منه وإليه إلا يإذنه: يضعه تحت السيطرة: يشكل حوله حائطاً للحفظ والسيطرة
أَحَاطَ - يُحِيْطُ + كائن + بشيء أو بكائن أو بمعلومات عن شيء أو كائن : على وزن " أفعل " من "
الصيغ(١٦)
- مُحِيطٌKuşatan(مُفْعِلٌ)×٦
- أَحَاطَKuşattı(أَفْعَلَ)×٤
- تُحِطْKuşatırsın(تُفْعِلْ)×٢
- لَمُحِيطَةٌKuşatan(لَمُفْعِلَةٌ)×٢
- مُحِيطًاKuşatan(مُفْعِلًا)×٢
- يُحِيطُونَKuşatırlar(يُفْعِلُونَ)×٢
- أَحَطْتُKuşattım(أَفْعَلْتُ)×١
- أَحَطْنَاKuşattık(أَفْعَلْنَا)×١
- أُحِيطَKuşatıldı(أُفْعِلَ)×١
- تُحِيطُواKuşatırsınız(تُفْعِلُوا)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٨ (الإجمالي: ١٨٧)
- شيأ
الآيات المشتركة: ٨ · Şey
- فرح
الآيات المشتركة: ٢ · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
- لدي
الآيات المشتركة: ٢ · Onların yanı
- أذن
الآيات المشتركة: ٣ · Kulak demektir
- وري
الآيات المشتركة: ٢ · Arka
- عمل
الآيات المشتركة: ٥ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- خبر
الآيات المشتركة: ٢ · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- صوب
الآيات المشتركة: ٢ · Sağanak yağmur demektir
- فتن
الآيات المشتركة: ٢ · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
- سوأ
الآيات المشتركة: ٣ · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- جهم
الآيات المشتركة: ٢ · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- سمو
الآيات المشتركة: ٤ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
الآيات التي ورد فيها(٢٧)
أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ
Kuşatan
إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
Kuşatan
وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَرِئَاءَ النَّاسِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَاللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
Kuşatan
قَالَ يَاقَوْمِ أَرَهْطِي أَعَزُّ عَلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَاتَّخَذْتُمُوهُ وَرَاءَكُمْ ظِهْرِيًّا إِنَّ رَبِّي بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
Kuşatan
أَلَا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَاءِ رَبِّهِمْ أَلَا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ
Kuşatan
وَاللَّهُ مِنْ وَرَائِهِمْ مُحِيطٌ
Kuşatan
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حوط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حفظ, حصن, سور, كلأ |
| Zıt Kök | ضيع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin çevresini çitle, duvarla veya sınırla çepeçevre sarıp dış tesirlerden koruma ve bir arada tutma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ilmin, kudretin veya azabın varlığı her yönden bütünüyle kuşatması, hiçbir kaçış ve bilgisizlik boşluğu bırakmaması |
| Çekirdek Özet 3 | Çevreleme yoluyla tam denetim ve koruma sağlayan, varlığın sınırlarını ve güvenliğini belirleyen kapalı sistem yapısı |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece düşmanca bir askeri kuşatma veya kısıtlama sanıp koruma, gözetme ve tam bilgiyle kuşatma (ihtiyat/ihata) boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حو | Çevirme, bükme, kendi içine dönme ve sınırlandırma yoluyla bir alanı veya varlığı toplama; حوز (kendi tarafına çekip toplama), حول (bir şeyin etrafında dönme, dönüşme), حوي (içine alma, sarıp toplama) köklerinde görüldüğü gibi bir merkezin çevresinde büzülme ve çevreleme hareketini ifade eder. | ط | Dairesel kapatma, çeper örme ve kesin bir sınır çekme imgesi katarak toplanan şeyin etrafına aşılmaz bir duvar veya çit çekme, böylece çepeçevre kuşatma anlamını sabitleştirir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış dünyadan ayıran, içeri ile dışarı arasına kesin sınır koyan koruyucu engel |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Parçaları birbirine bağlayarak yapıyı sağlamlaştıran ve devamlılığı kuran bağlayıcı unsur |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Yuvarlak hatlarla bütünüyle çevreleyen, dışarıya açıklık bırakmayan dairesel sarma hareketi |
| حوط | Çit ve duvarla sınır çekip kazıklarla sabitleyerek bir varlığı veya alanı dairesel biçimde çepeçevre kuşatma ve koruma | Bir şeyin etrafını her yönden tam bir çeperle sararak içine alma, dışarıdan gelecek etkilere karşı koruma ve denetim altına alma bütünü |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir bahçenin, mülkün veya ekinin etrafına taştan veya dikenden duvar ya da çit örmek (hâit); yaban eşeğinin sürüsünü dağılmaması için çepeçevre sarıp bir arada tutması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sa‘de b. Cüeyye el-Hüzelî bir beytinde şerefin ve yüceliğin her yönden korunup kuşatılmasını bu kökle tasvir eder: علي وكانوا أهل عز مقدم / ومجد إذا ما حوط المجد نائل |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimseyi koruyup gözetmek, haklarını müdafaa etmek ve ihtiyaçlarını üstlenmek anlamında حاطه حوطا وحياطة tabiri kullanılmış; Abbas b. Abdilmuttalib’in Hz. Peygamber’e yönelik amcası Ebu Talib’in himayesini anlatırken كان يحوطك ifadesine yer verilmiştir |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde حوط kökü, temel olarak bir alanın sınırlandırılması, çitle çevrilmesi, korunması ve emniyet altına alınması semantik matrisi üzerinde yer alır. Batı Sami sahasında ve özellikle İbranicede kökün soydaş biçimleri olan h-w-t veya h-y-t çizgisi, "duvar", "çeper" ve "iplikle çevreleme" gibi somut koruma araçlarını bildirir; nitekim İbranice hût (חוּט) kelimesi sınır belirleyen ip veya çevreleyici bağ anlamına gelirken, Aramice/Süryanice katmanında hyṭ kökü dikmek, çevresini örmek ve bir araya toplamak yönünde anlam kazanır. Arapçada kök, somut düzlemde bahçe duvarı ve koruyucu ağıl anlamındaki hâit (حائط) ve huvâta (حواطة) formlarında kökleşmiş; ardından fiziksel sınırlamadan idari, ahlaki ve zihni korumaya (hıyâta, ihtiyat), oradan da her şeyi bütünüyle kavrayan ilahi ilim ve kudretin kuşatmasına (ihâta) doğru düzenli bir semantik genişleme göstermiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çit, duvar çekme, koruma ve bütünüyle çevreleme | Bahçe duvarı (hâit) ve gözetme (hıyâta) üzerinden her şeyi çepeçevre içine alan tam kuşatma (ihâta) anlamı gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice hût (çevreleyen ip, sınır bağı), Süryanice hyṭ (çevresini dikmek, birleştirmek) | Alanı veya nesneyi bir bağla ya da duvarla çevreleyip dağılmaktan koruma ortak çekirdeği mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi ötesinde doğrudan ve fonetik olarak kanıtlanabilir Afro-Asyatik bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حوط | Anlamlı | Kuşatmak, korumak, çevrelemek | Bir şeyin çevresini sarıp koruma altına almak veya bütünüyle denetlemek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حطو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız bir anlam matrisi oluşmamıştır; Kur'an'da geçmez |
| وحط | Anlamlı | Saplamak, yere vurmak, sertleştirmek | Bir şeyi yere kuvvetle vurmak veya zemini sıkıştırmak | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt veya doğrudan anlamsal bağı zayıftır |
| وطح | Anlamlı | İtmek, defetmek, yükletmek | Bir şeyi birinin üzerine yıkmak, yüklemek veya uzaklaştırmak | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel sayar |
| طحو | Anlamlı | Yaymak, sermek, uzaklaştırmak | Tıpkı دحو gibi bir şeyi yayıp döşemek, uzaklara fırlatmak | Kur'an'da geçer (طحى); kuşatmanın zıddına açma ve yayma yönü taşır |
| طوح | Anlamlı | Helak olmak, savrulmak, kaybolmak | Bir kimsenin çölde yolunu kaybetmesi, savrulup gitmesi | Kur'an'da geçmez; sınırın kaybolmasıyla dağılmayı ifade eder |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حوط | Merkez | Kuşatma, koruma, tam kavrama | Bir varlığı her yönden çepeçevre sararak hiçbir kaçış veya açık nokta bırakmaksızın sınırlandırmak ve denetlemek | Hem fiziksel çevrelemeyi hem de zihni ve ontolojik tam kavramayı içerir |
| حفظ | Komşu | Koruma, gözetme | حفظ, nesneyi zayi olmaktan ve bozulmaktan korumaya odaklanır; حوط gibi dairesel bir kuşatma şartı aramaz | Dış etkenlere karşı uyanık bulunup kollamak |
| حصن | Komşu | Müstahkem kılma, sığınma | حصن, yüksek ve aşılmaz sığınaklarla korumaktır; حوط ise alanın çeperini sararak içine alma esasına dayanır | Kale veya tepe gibi bir yapıyla savunma sağlama |
| سور | Komşu | Duvarla çevirme, yükselme | سور, şehrin veya alanın çevresine yüksek sur çekmektir; حوط kadar ilmi ve kavramsal kuşatmayı içermez | Fiziksel taş ve sur bariyeri kurma |
| كلأ | Komşu | Gözetip kollama | كلأ, bakım ve himaye amacıyla takip etmektir; geometrik ve hacimsel bir çevreleme içermez | Gece ve gündüz zarar gelmesini önleme |
| ضيع | Zıt | Zayi etme, korumasız bırakma, dağıtma | Sınırları ve çeperi terk ederek varlığın heba olmasına, sahipsiz ve açıkta kalmasına yol açmak | Kuşatıcı koruma ve denetimin tam zıddı |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حوط | Kuşatmak, korumak, tam bilmek | Dairesel olarak etrafını sarıp içine alma, denetleme ve eksiksiz kavrama | Kesin |
| Latince | Cingere, circumdare, comprehendere | Çevrelemek, kuşatmak, kavramak | Circumdare fiziksel çevrelemeyi karşılarken, comprehendere zihnen ve bütünüyle içine almayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Encompass, surround, comprehend | Kuşatmak, çevrelemek, tam kavramak | Encompass ve surround dış hatları kuşatmayı, comprehend ise bilginin nesnesini eksiksiz sarmasını verir. | Kesin |
| Almanca | Umgeben, umfassen, begreifen | Kuşatmak, kapsamak, kavramak | Umfassen hem mekânsal hem mantıksal kapsamayı, begreifen kavrayarak ihata etmeyi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Entourer, englober, cerner | Kuşatmak, bütünüyle içine almak | Englober bütünü içine almayı, cerner ise kaçış bırakmayacak şekilde çevrelemeyi aktarır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُحِيطٌ / بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطًا | İlahi ilmin ve kudretin her şeyi kuşatması | Allah Teâlâ'nın ilminin ve gücünün hiçbir şeyi dışarıda bırakmaksızın kavraması; Bakara 2:19, Nisâ 4:126, Fussilet 41:54 |
| أَحَاطَ بِهِ / لَمُحِيطَةٌ | Azabın veya günahın suçluyu çepeçevre sarması | Kötülüklerin ve cehennem ateşinin inkârcıları hiçbir kaçış yolu bırakmadan kuşatması; Bakara 2:81, Kehf 18:29, Tevbe 9:49 |
| أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ | Bir meseleyi derinlemesine ve eksiksiz kavramak | Hüdhüd'ün Süleyman aleyhisselama getirdiği bilgiyi bütünüyle bilmesi bağlamı; Neml 27:22, Kehf 18:68 |
| أُحِيطَ بِهِمْ | Yok edilmek, helak çemberine düşmek | Gemide fırtınaya yakalananların veya helak tehlikesiyle her taraftan sarılanların durumu; Yûnus 10:22, Yûsuf 12:66, Kehf 18:42 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar (İlim ve Kudret) | Allah'ın "Muhît" ismi ve ilminin her şeyi ihata etmesi; yaratılmışların O'nun ilmini kuşatamayacağı meselesi | Mekânsal bir sınırlamadan tenzih edilerek, ilim ve kudretin varlıkta hiçbir boşluk bırakmayan mutlak hakimiyeti |
| Fıkıh | İhtiyat ve mülkiyet sınırları | Şüpheli durumlarda koruyucu hükmü almak (ihtiyat); arazinin etrafına duvar veya çit çekerek mülkiyet ve himaye alanı (hâit) oluşturmak | Hukuki hakların ve ibadetlerin riske atılmadan güvence altına alınması |
| Tefsir | Ahiret azabı ve günah kavramı | Günahın insanı kuşatması (ehâtat bihi hatîetüh) ifadesinin küfür mü yoksa büyük günah mı olduğu tartışması | İnsanın tevbe yollarını tıkayarak manevi olarak her yönden kilitlenmesi hali |
| Hadis | Cemaatin ve ümmetin korunması | "Müslümanların duasının arkalarından onları kuşatması" (tuhîtu da'vetühüm min verâihim) rivayeti | Toplumu dışarıdan gelecek fitne ve saldırılara karşı bir kalkan gibi bir arada tutan manevi çeper |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı ilişkisi | İlahi denetim ve mutlak ihata | Kaçınılmaz sorumluluk yükleme | Kulun hiçbir eyleminin ve halinin ilahi ilim ve adaletin kapsama alanı dışına çıkamayacağını bilmesi | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Kapsamlı kavrayış (ihata ilmi) | Bütüncül bilgi üretme | Bir konunun tüm değişkenlerini, illetlerini ve sonuçlarını dışarıda hiçbir belirsizlik bırakmadan inceleme | Güçlü |
| Siyasi | Güvenlik ve sınır yönetimi | Savunma hattı ve egemenlik çeperi | İç emniyeti koruma, dış tehdidi engelleme | Devletin sınırlarını koruyucu tahkimatla belirleyerek içerdeki düzeni koruması ve düşman kuşatmasını yarması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve risk yönetimi | Korunaklı varlık ve ihtiyat rezervi | Risklere karşı güvence sağlama | Kaynakların heba olmasını önlemek için etrafına emniyet payı (ihtiyat fonu) konulması ve sermayenin çeper içine alınması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapalı eğri / Topolojik sınır (Boundary / Clôture) | Bir uzayda veya kümede tüm elemanları çevreleyip dış ortamdan ayıran, integrasyon yüzeyini belirleyen kapalı yüzey yapısı | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal sınır / Koruyucu kalkan (Containment) | Bir toplumun veya bireyin kimliğini ve dengesini tehdit eden sapmalara karşı oluşturduğu koruyucu normatif çeper | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca düşman ordusunun muhasarası veya baskıcı bir kısıtlama biçiminde anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığı koruyup geliştiren, haklarını savunan, dağılmasını önleyen himaye çeperi ve ilahi ilmin her şeyi şefkat ve adaletle sarıp sarmalaması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın "Muhît" vasfını sadece cezalandırıcı bir ablukaya indirgemek; böylece ilmin, hikmetin ve rahmetin kuşatıcılığını gözden kaçırarak dini tasavvuru daraltmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik çatısını oluşturan "Allah'ın her şeyi kuşatmışlığı" ilkesini temellendirir; insanın aşkın bir kudretin koruması ve denetimi altında olduğunu, hiçbir eylemin kayıtsız kalmadığını bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid ve ilahi ilim ayetlerinde (Ayetü'l-Kürsî, Fussilet, Talâk), cehennem azabının kaçınılmazlığını anlatan tablolarda ve bilgiye dayalı iddiaların sınandığı kıssalarda (Kehf, Neml) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın ilahi adaletten gizlenebileceği veya varlığın başıboş bırakıldığı zannını ortadan kaldırır; ayrıca bilginin yüzeysel tahminlerle değil ancak meseleyi her yönüyle ihata ederek kurulabileceğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir arazinin, bahçenin veya sürünün etrafına taş veya çitten duvar çekerek dağılmasını engellemek ve onu koruma altına almak.
- Soyut anlamBir nesneyi, olguyu veya varlığı zihnen, ilmen ya da kudret olarak her yönüyle içine alıp hiçbir eksik ve kaçış noktası bırakmayacak şekilde kavramak.
- Sistematik karşılıkBir sistemin dış çevreyle sınırını belirleyen, iç güvenliğini sağlayan ve bütün elemanlarını ortak bir denetim alanı altında tutan kapalı çeper dinamiği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kuşatılan varlık alanını, bu alanı her yönden çevreleyen kapalı sınırı (çeperi/hâiti), ise sistemin dışını temsil eder. Sınırın tam kapalı olması sayesinde dışarıya kaçış veya açık bir boşluk kalmaz; böylece bu alan içerisindeki her bir unsuru, kuşatıcı merkezin mutlak bilgisi ve denetimi olan (ihata) kümesinin bütünüyle içinde kalır.