رجز
ر - ج - ز
جذر- الورود: ١٠
- الآيات: ٩
- الصيغ: ٦
- المعاجم: ١٣
Pislik demektir. Kir, bedenin ifrazından oluşan pisliktir. Pislik ise dışarıda oluşmuş kirdir. Ricz, Pislik.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Pislik demektir. Kir, bedenin ifrazından oluşan pisliktir. Pislik ise dışarıda oluşmuş kirdir. Ricz, Pislik.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٦٠٢باب الجيم والزاي والراء معهما
ز ج ر، ج ز ر، ز ر ج، ج ر ز، ر ج ز مستعملات
زجر:
زَجَرتُه فانزَجَرَ أي نهيته، وهو في الإبل، تقول: زَجَرته وازدجرتُه ما وقد ازدَجَرَ بمعنى انزَجَرَ.
وقوله تعالى: "وازدُجِر فدعا رَبَّه" أي زُجِرَ وأذعنَ أي يدعُوهم إلى الله".
وزَجرُ الطَّير أن يقول الإنسان إذا رأى طائراً أو ظبياً أو نحوه: ينبغي أن يكون كذا، فعند ذلك يقال: يزجرُ الطَّيرَ فَيرى في زَجرِها كذا. وإنّما
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦١٤الرِجْزُ: القَذَرُ، مثل الرِجْسِ.وقرئ قوله تعالى: "والرِجْزَ فاهْجُرْ" بالكسر والضم. قال مجاهدٌ: هو الصنم. وأمَّا قوله تعالى: "رِجْزاً من السماء" فهو العذاب. والرَجَزُ بالتحريك: ضربٌ من الشعر. وقد رَجَزَ الراجز وارْتَجَزَ. والرَجَزُ أيضاً: داءٌ يصيب الإبلَ في أعجازها فإذا ثارت الناقة ارتعشت فخذاها ساعةً ثم تَنْبَسِطانِ. يقال: بعيرٌ أَرْجَزُ، وقد رَجِزَ، وناقةٌ رَجْزاءُ. قال الشاعر:
هَمَمْتَ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٠١٩ج ز ر
جزر ، جرز ، زجر ، زرج ، رجز : مستعملة .
زجر : قال الليث : زَجَرْتُ البعيرَ حتى ثارَ ومضى أزجُرُهُ زَجْراً ، وزَجَرْتُ فلاناً عن السُّوء فانزَجَرَ ، وهو كالرَّدع للإنسان ، وأما للبعير فهو كالحَثِّ بلفظٍ يكون زجْراً له .
قال الزجاج : الزَّجْرُ : النهي ، والزَّجْرُ للطير وغيرها : التَّيَمُّنُ بِسُنُوحِهَا ، أو التَّشَاؤُمُ بِبِرُوحِهَا وإنما سُمِّي الكاهنُ زاجراً لأنه إذا رأى ما يظن أنه يتشاءم
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٠٦٤(باب الراء والجيم وما يثلثهما)
(رجح) الراء والجيم والحاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على رَزَانةٍ وزِيادة. يقال: رَجحَ الشيء، وهو راجِح، إذا رَزَن، وهو من الرُّجْحان، فأمّا الأُرْجُوحة فقد ذُكِرَتْ في مكانها([1]). ويقال أرجَحْتُ، إذا أَعْطَيتَ راجحاً. وفي الحديث: "زنْ وَأرجح". وتقول: ناوَأْنَا قَوْماً فرجَحْناهم، أي كُنَّا أرزَنَ منهم. وقومٌ مَراجيحُ في الحِلْم؛ الواحد مِرجاحٌ. ويقال: إنّ الأراجِيح
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٢١- أصل الرجز: الاضطراب، ومنه قيل: رجز البعير رجزا، فهو أرجز، وناقة رجزاء: إذا تقارب خطوها واضطرب لضعف فيها، وشبه الرجز به لتقارب أجزائه وتصور رجز في اللسان عند إنشاده، ويقال لنحوه من الشعر أرجوزة وأراجيز، ورجز فلان وارتجز إذا عمل ذلك، أو أنشد، وهو راجز ورجاز ورجازة. وقوله: ﴿عذاب من رجز أليم﴾ [سبأ/5]، فالرجز ههنا كالزلزلة، وقال تعالى: ﴿إنا منزلون على أهل هذه القرية رجزا من السماء﴾ [العنكبوت/34]،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٥٣ر ج ز
رجز الشاعر يرجز وهو راجـز ورجّـاز ورجّـازة وارتجـز بكـذا فهـو مرتجـز وراجـز صاحبـه وتراجزا: تنازعا الرجز بينهما.
وهذه أرجوزة العجاج وأراجيزه.
وكشف الله عنكم الرجز.
كثيـر المـاء مرتجـز الرعـود وترجّز السحاب.
قال الراعي: ترجّز من تهامة فاستطارا وسحابة رجّازة.
قال الفرزدق: أناخـت به كل رجازة وساكبـة المـاء لم ترعد أي كل راعدة وغير راعدة.
والبحر يرتجز بآذيّه ويترجز.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٤٢٨الرَّجَزُ : داء يصيب الإبل في أَعجازها . و الرَّجَز : أَن تضطرب رِجْلُ البعير أَو فَخْذاه إِذا أَراد القيام أَو ثارَ ساعةً ثم تنبسط . و الرَّجَزُ : ارْتعادٌ يصيب البعير والناقة في أَفخاذهما ومؤخرهما عند القيام وقد رَجِزَ رَجَزاً وهو أَرْجَزُ والأُنثى رَجْزاء وقيل : ناقة رَجْزاء ضعيفةُ العَجُزِ إِذا نهضت من مَبْرَكها لم تَسْتَقِلَّ إِلاَّ بعد نَهْضتين أَو ثلاث قال أَوس بن حَجَر يهجو الحكَم بن
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٤٢* ر ج ز * * الرِّجْزُ * القذر مثل الرجس وقُرئ ﴿والرُّجز فاهجر﴾ بكسر الراء وضمها قال مجاهد هو الصنم وأما قوله تعالى ﴿رِجزا من السماء﴾ فهو العذاب و * الرَّجَزُ * بفتحتين ضرب من الشعر وقد * رَجَزَ الرَّاجِزُ * من باب نصر و * ارْتَجَزَ * أيضا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬١٥٠الرجز، بالكسر والضم: القذر، مثل الرجس. الرجز: عبادة الأوثان، وبه فسر قوله تعالى: والرجز فاهجر . وقيل هو العمل الذي يؤدي إلى العذاب، وأصل الرجز في اللغة الاضطراب وتتابع الحركات. قال أبو إسحاق في تفسير قوله تعالى: لئن كشفت عنا الرجز قال هو العذاب المقلقل لشدته وله قلقلة شديدة متتابعة. قيل: الرجز في قوله تعالى: والرجز فاهجر الشرك ما كان، تأويله أن من عبد غير الله فهو على ريب من أمره واضطراب من
الرجز، بالكسر والضم: القذر، مثل الرجس. الرجز: عبادة الأوثان، وبه فسر قوله تعالى: والرجز فاهجر . وقيل هو العمل الذي يؤدي إلى العذاب، وأصل الرجز في اللغة الاضطراب وتتابع الحركات. قال أبو إسحاق في تفسير قوله تعالى: لئن كشفت عنا الرجز قال هو العذاب المقلقل لشدته وله قلقلة شديدة متتابعة. قيل: الرجز في قوله تعالى: والرجز فاهجر الشرك ما كان، تأويله أن من عبد غير الله فهو على ريب من أمره واضطراب من اعتقاده. الرجز، بالتحريك ضرب من الشعر معروف، وزنه مستفعلن ست مرات، فابتداء أجزائه سببان ثم وتد، وهو وزن يسهل في السمع، ويقع في النفس، ولذلك جاز أن يقع فيه المشطور، وهو الذي ذهب شطره، والمنهوك، وهو الذي قد ذهب منه أربعة أجزاء وبقي جزءان، قال أبو إسحاق: إنما سمي الرجز رجزا لأنه تتوالى فيه في أول حركة وسكون ثم حركة وسكون، إلى أن تنتهي أجزاؤه، يشبه بالرجز في رجل الناقة ورعدتها، وهو أن تتحرك وتسكن، وقيل سمي بذلك لتقارب أجزائه واضطرابها وقلة حروفه، وقيل: لأنه صدور بلا أعجاز. وقال ابن جني: كل شعر تركب تركيب الرجز يسمى رجزا. وقال الأخفش مرة: الرجز عند العرب: كل ما كان على ثلاثة أجزاء، وهو الذي يتمرنون به في عملهم وسوقهم ويحدون به. قال ابن سيده: وقد روى بعض من أثق به نحو هذا عن الخليل. قد اختلف فيه، فزعم قوم أنه ليس بشعر، وأن مجازه مجاز السجع، وهو عند الخليل شعر صحيح، ولو جاء منه شيء على جزء واحد لاحتمل الرجز ذلك لحسن بنائه. هذا نص المحكم. وفي التهذيب: زعم الخليل أنه ليس بشعر وإنما هو أنصاف أبيات أو أثلاث، ودليل الخليل في ذلك ما روي عن النبي صلى الله عليه وسلم في قوله: ستبدي لك الأيام ما كنت جاهلا ويأتيك من لم تزود بالأخبار. قال الخليل: لو كان نصف البيت شعرا ما جرى على لسان النبي صلى الله عليه وسلم: ستبدي لك الأيام ما كنت جاهلا . وجاء بالنصف الثاني على غير تأليف الشعر، لأن نصف البيت لا يقال له شعر ولا بيت، ولو جاز أن يقال لنصف البيت شعر لقيل لجزء منه شعر، وقد جرى على لسان النبي صلى الله عليه وسلم: أنا النبي لا كذب، أنا ابن عبد المطلب . قال: فلو كان شعرا لم يجر على لسانه صلى الله عليه وسلم، قال الله تعالى: وما علمناه الشعر وما ينبغي له . وقد نازعه الأخفش في ذلك. قال الأزهري: قول الخليل الذي بني عليه أن الرجز شعر، ومعنى قول الله عز وجل: وما علمناه الشعر وما ينبغي له أي لم نعلمه الشعر فيقوله ويتدرب فيه حتى ينشئ منه كتبا، وليس في إنشاده صلى الله عليه وسلم البيت والبيتين لغيره ما يبطل هذا، لأن المعنى فيه: أنا لم نجعله شاعرا. والأرجوزة بالضم: القصيدة منه، أي من الرجز، وهي كهيئة السجع إلا أنه في وزن الشعر، ج، أراجيز. ومن سجعات الحريري: فما كل قاض قاضي تبرز، ولا كل وقت تسمع فيه الأراجيز. قال اللعين المنقري يهجو رؤبة: إنـي أنـا ابـن جـلا إن كـنـت تـعـــرفـــنـــي يا رؤب والـحـية الـصـمـاء فـي الـــجـــبـــل أبالأراجيز يا ابن اللؤم توعدنيوفي الأراجيز رأس النوك والفشل
وقد رجز يرجز رجزا، ويسمى قائله راجزا، كما يسمى قائل بحور الشعر شاعرا. وارتجز الرجاز ارتجازا ورجز به ورجزه ترجيزا: أنشده أرجوزة، وهو راجز ورجاز ورجازة ومرتجز. الرجز، محركة: داء يصيب الإبل في أعجازها، وهو أن تضرب رجل البعير أو فخذاه إذا أراد القيام أو ثار ساعة ثم ينبسط، وقد رجز رجزا، وهو أرجز وهي رجزاء، وقيل: ناقة رجزاء: ضعيفة العجز، إذا نهضت من مبركها لم تستقل إلا بعد نهضتين أو ثلاث. قال أوس ابن حجر يهجو الحكم بن مروان بن زنباع وكان وعده بشيء ثم أخلفه: هممت بباع ثم قصرت دونـه كما ناءت الرجزاء شد عقالها منعت قليلا نفعه وحرمتنـي قليلا فهبها عثرة لا تقالـهـا يقول: لم تتم ما وعدت، كما أن الرجزاء إذا أرادت النهوض لم تكد تنهض إلا بعد ارتعاد شديد. الرجاز، كشداد ورمان: واد عظيم بنجد، أنشد ابن دريد لبدر بن عامر الهذلي: أسد تفر الأسد من عـروائه بعوارض الرجاز أو بعيون هكذا روي بالوجهين، وعيون أيضا: موضع، كذا قرأته في أشعار الهذليين. والرجازة، بالكسر: مركب للنساء، وهو أصغر من الهودج، جمعه رجائز. أو كساء فيه حجر يعلق بأحد جانبي الهودج ليعدله إذا مال، سمي بذلك لاضطرابه، وفي التهذيب: هو شيء من وسادة وأدم، إذا مال أحد الشقين وضع في الشق الآخر ليستوي، سمي رجازة الميل. أو شعر أحمر أو صوف يعلق على الهودج للتزين، قال الشماخ: ولو ثقفاها ضرجت بدمـائهـا كما جللت نضو القرام الرجائز وقال الأصمعي: هذا خطأ إنما هي الجزائز وقد تقدم ذكرها في موضعها. والمرتجز بن الملاءة: فرس للنبي صلى الله تعالى عليه وسلم، سمي به لحسن صهيله وجهارته، وكان رسول الله صلى الله عليه وسلم اشتراه من أعرابي اسمه سواد، هكذا في النسخ بالدال، وصوابه سواء، بالهمز، ابن الحارث بن ظالم المحاربي، وصحفه أبو نعيم فقال: النجاري، ويقال فيه أيضا سواء بن قيس وهو الذي أنكر شراء الفرس حتى شهد خزيمة بن ثابت رضي الله عنه، ومن ثم لقب ذا الشهادتين. والقصة مذكورة في كتب السير. من المجاز: ترجز الرعد، إذا صات، أي سمعت له صوتا متتابعا، كارتجز ارتجازا، وهو صوته المتدارك كارتجاز الراجز. من المجاز أيضا ترجز السحاب، إذا تحرك تحركا بطيئا لكثرة مائه. قال الراعي: ورجافا تحن المـزن فـيه ترجز من تهامة فاستطارا ويروى: مرتجزا تحن، إلخ. ترجز الحادي، أي حدا برجزه، وفي بعض النسخ: بالرجز، وتراجزوا: تنازعوا الرجز بينهم وتعاطوه. ومما يستدرك عليه: رجزت الريح رجزا، إذا دامت، وإنها لرجزاء، ورجزاء القيام، يكنى به عن القدر الكبيرة الثقيلة، وبه فسر قول الراعي يصف الأثافي: ثلاث صلين النار شهرا وأرزمت عليهن رجزاء القـيام هـدوج وغيث مرتجز: ذو رعد، وكذلك مترجز، قال أبو صخر: وما مترجز الآذي جـون له حبك يطم على الجبال يقال: البحر يرتجز بآذيه ويترجز، وهو مجاز، وسحابة رجازة. والرجز بالضم: اسم صنم بعينه، قال قتادة، والرجز: الإثم والذنب.. ورجز الشيطان: وساوسه.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬١٧١رَجِزَ
1 رَجِزَ ذ , [aor. رَجَزَ ,] (S,) inf. n. رَجَزٌ, (TA,) He (a camel) had the disease termed رَجَزٌ [expl. below]. (S.) -A2- رَجَزَ, (S, Msb, K,) aor. رَجُزَ , (Msb, TA,) inf. n. رَجْزٌ, (TA,) He said, spoke, uttered, or recited, poetry, or verse, of the metre termed رَجَزٌ; [see this word below;] he spoke in verse of that metre; he poetized, or versified, in that metre; as also ↓ ارتجز;
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٠٦رَجَزَ
رَجَزَ U ( n. ac. رَجْز 1 ),
a. Sang or versified in the metre رَجَز .
تَرَجَّزَ
تَرَجَّزَ V ,
a. Rumbled, growled ( wind & c. ).
تَرَاْجَزَ
تَرَاْجَزَ VI ,
a. see I ,
اِرْتَجَزَ
اِرْتَجَزَ VIII ,
a. see I & V.
رِجْز
رِجْز 2 , رُجْز 3 ,
a. Filth, uncleanness.
b. Idolatry, polytheism.
c. Rage, fury.
رَجَز
رَجَز 4 ,
a. A certain metre or cadence.
رِجَاْزَة
رِجَاْزَة 23t ,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬١١٢رجز
رَجَزَ - يَرْجُزُ - رِجْز
رَجَزَ - يَرْجُزُ + الكائن أوالشيء: يتزلزل ويرجف ويضطرب ويتردد ولا يثبت
رِجْز - الرجز: اسم فعل " رَجَزَ - يَرْجُزُ ": عدم الثبات مع الرجفة والرجة الشديدتين: وهو كذلك ما يكون بفعل " رَجَزَ - يَرْجُزُ ": حالة الرجفة والزلزلة والاضطراب: وهو قد يكون في النفس، على شكل رعب وخوف ووسوسة وعدم توازن نفسي، وقد يكون في
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٣ (الإجمالي: ٦٠)
- كشف
الآيات المشتركة: ٢ · Açık baş demektir
- سمو
الآيات المشتركة: ٤ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- بدل
الآيات المشتركة: ٢ · Bedr dolunay demektir
- نعس
الآيات المشتركة: ١ · Uyuklamak
- فسق
الآيات المشتركة: ٢ · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
- ألم
الآيات المشتركة: ٢ · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
- نزل
الآيات المشتركة: ٣ · “Nezle” konaklama yeri demektir
- ربط
الآيات المشتركة: ١ · Rabat bağ, halka demektir
- نكث
الآيات المشتركة: ١ · Bozulmuş iptir
- غير
الآيات المشتركة: ٢ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- ثبت
الآيات المشتركة: ١ · Sibat(Te) kayış demektir
- وقع
الآيات المشتركة: ١ · Katı kaptır
الآيات التي ورد فيها(٩)
فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ
Sıkıntı
فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَظْلِمُونَ
Sıkıntı
إِنَّا مُنْزِلُونَ عَلَى أَهْلِ هَذِهِ الْقَرْيَةِ رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ
Sıkıntı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رجز |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رجس, رجف, عذب |
| Zıt Kök | طهر |
| Çekirdek Özet 1 | Bedenin veya yapının sarsılması, titremesi, denge kaybı ve adım aralığının daralması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi sarsıcı azap, pislik, manevi kirlilik ve sarsıntı doğuran şeytan vesvesesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın iç ve dış düzenini bozan, sarsıntı ve çöküşe yol açan her türlü maddi ve manevi tortu |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel pislik veya salt genel bir ceza sayılarak ardındaki sarsıcı, felç edici ve düzen bozucu etki dinamizminin gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رج | Sarsılma, çalkalanma, şiddetli hareket ve iç titreşim; رجج, رجس, رجع, رجف, رجم, رجو köklerinde de görülen ritmik veya sarsıcı hareket çekirdeği | ز | Sarsıntı ve çalkantı hareketine kesiklik, adımların veya parçaların birbirine dolaşması, tutulma ve kramp benzeri ritmik daralma boyutu kazandırmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Baş, yönelim, ilk hareket noktası ve iradi eylemin başlangıcı |
| ج | Değnek, deve | Taşıma, gövde, yüklenme, mesafe katetme ve fiziksel yapı |
| ز | Kesici alet | Kesme, ritmi bölme, ani duraksama, ayrışma ve aralık oluşturma |
| رجز | İnsan başı, deve ve kesici alet | Bedenin veya taşıyıcı bünyenin ilerlemeye çalışırken kesintiye uğraması, adımların ritmik olarak bölünmesi, titreme ve taşınan dengenin kesilerek sarsılması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin arka ayaklarında veya kalça bölgesinde meydana gelen, ayağa kalkmak istediğinde bacaklarının titremesine, adımlarının kısalıp birbirine dolaşmasına yol açan hastalık; bu tür deveye ناقة رجزاء denir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Evs b. Hacer bir hicviyesinde devenin bu titreme ve kalkamayış halini şöyle tasvir eder: هَمَمْتَ بخير ثم قَصَّرْتَ دونَه / كما ناءَتِ الرَّجْزاءُ شُدَّ عِقالُها |
| Erken Arapça kullanım | Yelkensiz ve düzensiz sarsıntıyla esen fırtınalı bulutlar için سحاب رجاز ve dalgaların çalkantılı sesi için ارتجاز البحر tabirleri kullanılmıştır; ayrıca vezin adımları kısa ve sarsak ritimli olan şiir türüne de الرجز denilmiştir |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça رجز kökü, Sami dillerinin ortak leksikal tabakasında kök düzeyinde sarsılma, öfke, titreme ve çalkantı bildiren köklerle doğrudan akrabadır. İbranicede yer alan רָגַז (rāgaz) fiili titremek, sarsılmak, dehşet veya öfkeden ürpermek ve kargaşa içinde olmak anlamlarına gelir; aynı kökten türeyen רֹגֶז (rōgez) ismi ise kargaşa, öfke ve sarsıntı demektir. Süryanicede ܪܓܙ (rgaz) fiili öfkelenmek, sarsılmak ve gazaba gelmek manasında kullanılırken ܪܘܓܙܐ (rugzā) kelimesi ilahi gazap, öfke ve felaket karşılığıdır. Akadcada doğrudan aynı harf dizilimiyle birebir morfolojik özdeşlik sınırlı kalsa da genel Batı Sami sahasında kök, hem fiziksel sarsıntı ve kramp halini hem de ilahi gazabın yarattığı psikolojik ve fiili sarsıntıyı bir arada taşır. Arapçada kökün somut planda devenin titreyerek kalkamaması hastalığına tahsis edilmesi, soyut planda ise gökten inen sarsıcı azap ve uzak durulması emredilen şirk tortusu için kullanılması bu ortak mirasın bir tezahürüdür.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رجز ile رجس dönüşümü | İbn Fâris gibi dilcilere göre azap ve put anlamındaki rics ile ricz arasında harf değişimi ilişkisi bulunur; kök içi dinamizm sarsıntıdan çöküşe uzanır | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רגז ve Süryanice ܪܓܙ | Batı Sami dillerinde sarsılma, dehşet, öfke ve gazap cezası anlam alanında ortak köken birliği gösterir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çalkantı çekirdekleri | Kuzey ve Doğu Afrika kollarında sarsıntı ve titreme ifade eden fonetik paralellikler bulunsa da kesin soydaşlık tespit edilmemiştir | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رجز | Anlamlı | Sarsılma, titreme, azap, kirlilik | Bedenin adımlarının birbirine dolaşması, sarsıcı felaket ve pislik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رزج | Anlamlı | Bir nesneyi sabitleme, dayama | Çadır direğini yere sağlamca çakma ve destekleme | Kur'an'da geçmez |
| جرز | Anlamlı | Kökünden kesme, tüketme, kuraklık | Yerin bitkisini tamamen tüketme veya kurak çorak toprak | Kur'an'da geçer |
| جزر | Anlamlı | Kesme, suyun çekilmesi | Suyun geri çekilmesi, hayvan boğazlama | Kur'an'da geçmez |
| زرج | Anlamlı | Hızlı akma, gözün parlaması | Sıvının hızlıca süzülmesi veya gözün keskinleşmesi | Kur'an'da geçmez |
| زجر | Anlamlı | Menetme, şiddetle kovma, haykırma | Önüne geçerek şiddetli sesle veya baskıyla durdurma | Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رجز | Merkez | Sarsıcı azap, pislik, titreme | Felç edici, düzeni altüst edici sarsıntı ve kirlilik | İçten ve dıştan sarsarak ayakta durmayı imkânsız kılan azap veya pislik |
| رجس | Komşu | Necaset, pislik, manevi kirlilik | Karışma, lekelenme ve fıtri tiksinti boyutu öne çıkar | Zihni bulandıran, fıtrata yabancı karışım ve murdarlık |
| رجف | Komşu | Deprem, şiddetli sarsıntı | Yerin ve mekânın kütlesel olarak sallanması | Fiziksel kütlenin bütünüyle dalgalanıp sarsılması |
| عذب | Komşu | Elem verici ceza | Can yakma, tatlı olanı acılaştırma boyutu | Şiddetli sarsıntı şartı olmaksızın duyulan her türlü elem |
| طهر | Zıt | Arılık, temizlik, sükûn | Kirliliğin ve sarsıcı tortunun tamamen giderilmesi | Maddi ve manevi her türlü leke, sarsıntı ve sapmadan arınmış saf durum |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رجز | Sarsıcı azap, pislik, titreme | Hem fiziksel titreme hem de sarsıcı ilahi gazap ve necaseti kuşatır | Kesin |
| Latince | pestis, commotio, tremor | Veba/yıkım, çalkantı, titreme | Yıkıcı salgın ve sarsıntı yönünü karşılar; şiirsel ritim boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | scourge, agitation, defilement | Felaket/kamçı, çalkantı, mundarlık | İlahi azap ve kirlilik veçhelerini karşılar ancak kökteki deve hastalığı imgesini vermez | Güçlü |
| Almanca | Plage, Erschütterung, Befleckung | Bela/musibet, sarsılma, kirlenme | Yıkıcı bela ve içsel sarsılmayı verir, organik ritim eksikliğini içermez | Güçlü |
| Fransızca | fléau, ébranlement, souillure | Bela, sarsılma/çöküş, kirlilik | Felaketin sarsıcı ve lekeleyici boyutunu karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رِجْزًا / الرِّجْزَ | İlahi helak, gökten inen yıkıcı azap ve salgın | İsrailoğullarına, Lut kavmine ve Firavun hanedanına gönderilen ezici ve felç edici felaketler (A'râf 7:134, A'râf 7:135, Bakara 2:59, A'râf 7:162, Ankebût 29:34) |
| رِجْزِ الشَّيْطَانِ | Şeytanın kalbe verdiği sarsıntı, vesvese ve murdarlık | Bedir savaşı öncesinde müminlerin kalbine ve bedenine arız olan tereddüt, korku ve cünüplük gibi manevi tutulma hali (Enfâl 8:11) |
| وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ | Putlar, şirk amelleri, her türlü manevi pislik ve azap vesilesi | İlk vahiy döneminde Hz. Peygamber'e şirk tortularından ve şirke dayalı kirliliklerden bütünüyle uzak durma emri (Müddessir 74:5) |
| رِجْزٍ أَلِيمٍ | Katmerli ve şiddetli sarsıcı ceza | Allah'ın ayetlerini geçersiz kılmaya çalışan inkârcılara vadolunan ağır azap boyutu (Sebe' 34:5, Câsiye 45:11) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet ve ceza doktrini | Azabın salt fiziksel bir ceza mı yoksa varlığın kendi ontolojik dengesini yitirmesi mi olduğu tartışması | İsyankâr toplulukların düzenini altüst eden sarsıcı ilahi gazap |
| Fıkıh | Taharet ve necaset ahkâmı | Şeytanın vesvesesi veya şirk necasetinin abdest ve gusül gibi hükmi arınmalarla ilişkisi | Maddi ve manevi murdarlıktan uzaklaşma gerekliliği |
| Tefsir | Müddessir 74:5 ve Enfâl 8:11 tefsirleri | Kökün put, günah, vesvese veya taun gibi anlamlara gelişi ve رجس ile harf dönüşümü iddiaları | Şirk, putperestlik ve kalbi felç eden kirlerin tamamını içeren şemsiye kavram |
| Hadis | Veba/taun ve savaş reçeteleri | Taun hastalığının geçmiş ümmetlere gönderilen bir ricz olduğu ve hendek kazılırken irticaz yapılması rivayetleri | Salgın hastalık, sarsıcı bela ve ritmik savaş şiiri |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid-şirk ekseni | Şirk ve manevi kirlilik | İnanç omurgasını çökertme | Bireyin fıtrat dengesini bozarak kalbini vesvese ve sapkınlığın titremesine maruz bırakır | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve zihniyet | Zihinsel felç ve metodolojik karmaşa | Bilgi üretimini aksatma | Zihni sağlam ilkelerden yoksun bırakarak adım atamaz, bocalar bir hale getirir | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve otorite | Meşruiyet kaybı ve iç kargaşa | Düzeni altüst etme | Adaletin terk edilmesiyle toplum bünyesinde ortaya çıkan ve devleti ayakta duramaz kılan çöküş hali | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve üretim | Kriz, haksız kazanç ve güven bunalımı | Dolaşımı kilitleme | Güven zeminini sarsarak ekonomik aktörlerin adımlarını birbirine dolaştıran kriz ve çöküş durumu | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dengesiz rezonans ve sönümlenmeyen salınım | Bir yapının kendi doğal frekansını aşan bir etkiyle kontrolsüzce titremesi, mekanik rezonansa girerek parçalanması veya biyolojide kasların ataksi/titreme ile koordinasyonunu yitirmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve sosyal felç | Toplumsal normların çözülmesiyle bireylerin ve kurumların eylem yetisini kaybetmesi, sosyal dokuda panik ve koordinasyonsuz titremelerin baş göstermesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel çamur, necis madde veya belirsiz bir ceza olarak tercüme edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem bedeni ve toplumu felç eden salgın ve yıkımları, hem kalbi titreten şeytani vesveseyi, hem de varoluşsal dengeyi yıkan şirki kapsayan sarsıcı bir çöküş ilkesi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarının yalnızca harici bir kirlilikten kaçınmak sanılması; şirk ve vesvesenin insan iradesini adım atamaz hale getiren dinamik felç ediciliğinin gözden kaçırılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da helak ve azabın keyfi bir eziyet değil, varlığın taşıyıcı kolonlarının sarsılması ve eylemsiz bırakılması şeklinde işlediğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin helakini anlatan kıssalarda, Bedir savaşı psikolojisinde ve ilk vahiy dönemindeki arınma emirlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Putları sadece taştan nesneler sanma yanılgısını yıkar; putun ve şirkin insanı içten içe titreten, felç eden bir kirlilik ve azap tohumu olduğunu ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDevenin arka bacaklarındaki kramp ve titreme nedeniyle ayağa kalkamaması, adımların kısalıp birbirine dolaşması ve dengeli yürüyüşün kesintiye uğraması.
- Soyut anlamİlahi gazabın veya şirk ve vesvese gibi kirliliklerin varlığın iç ahengini bozarak onu sarsması, istikrarını yok etmesi ve eylem kabiliyetini felç etmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin taşıyıcı unsurlarının dışsal veya içsel bir kirlilikle rezonansa girerek adımlarını kaybetmesi ve çökmeye mahkûm bir titreşime sürüklenmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zaman içindeki sistem durumunu veya denge konumunu temsil eder. sistemin başlangıçtaki fıtri ve dengeli halidir. ifadesi sisteme arız olan sarsıntı, vesvese veya cezanın periyodik salınımını ve kramp ritmini simgeler. katsayılı üstel çarpanı ise bu sarsıntının sönümlenmeyip kontrolsüzce büyüdüğünü, sistemi felç eden bir rezonansa ve kaçınılmaz bir çöküşe doğru sürüklediğini gösterir.