رجل
ر - ج - ل
جذر- الورود: ٧٣
- الآيات: ٦٦
- الصيغ: ٢٩
- المعاجم: ١٣
Rical ayak demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Rical ayak demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٣٧٣باب الجيم والراء واللاّم معهما
ج ر ل، ر ج ل يستعملان فقط
جرل:
مكانٌ جَرِلٌ: صلبٌ غليظ خشن، قال:
فلَو عَلوهُ جَرِلاً هَراسا لتَركُوه دَمِثاً دَهاسـا
والجَرولُ من الجبال مواضع تكون فيها الحجارة، قدّر ما يقلُّ الرجل، كبيرةٌ خَشِنةٌ، يقال: كثير الجَراوِلِ.
والجَروَلُ: اسم لبعض السِّباعِ.
وجَروَلُ بن مجاشعٍ الذي يقول: مُكرهٌ أخوك لا بطل.
والجِريالُ: اللَّونُ الأحمر.
رجل:
هذا رجلٌ أي ليس بأنثى،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬١١٦الرِجْلُ: واحدة الأَرْجلِ. وقولهم: كان ذلك على رِجْلِ فلان، أي في عهده وزمانه. والرِجْلُ أيضاً: الجماعة الكثيرة من الجراد خاصَّةً، وهو جمعٌ على غير لفظ الواحد. قال أبو النجم يصف الحُمُرَ في عَدْوِها وتَطايُرِ الحصى عن حوافرها:
كأنَّما المَعْزاءُ من نِضالِها
رِجْلُ جَرادٍ طارَ عن خُذّالِها
قال الخليل: رِجْلُ القَوسِ: سِيَتُها السُفلى. ويَدُهَا: سِيَتُها العليا. ورِجْلُ الطائِرِ: ميسَمٌ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬١٦٣ج ر ل
جرل ، رجل
استُعْمِلَ منْ وُجُوهِهِ : جرل ، رجل .
جرل : قال شَمِر : قال الأصمعيّ : الجَرَاوِلُ : الحِجَارَةُ . واحِدَتُها جَرْوَلَةٌ .
ويُقالُ : منْهُ أَرْضٌ جَرِلَةٌ ، وجَمْعُها أَجْرَالٌ .
وقالَ جَرير :
مِنْ كلِّ مُشْتَرِفٍ وإنْ بَعُدَ المَدَى
ضَرِم الرِّقَاقِ مُنَاقِلِ الأَجْرَالِ
وقالَ غيرُه : الجَرَلُ : الخَشِنُ من الأرْض ، الكثيرُ الحِجَارَة ، ومكانٌ جَرِلٌ .
قال : ومنهُ الجَرْوَلُ ،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٠٦٤(باب الراء والجيم وما يثلثهما)
(رجح) الراء والجيم والحاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على رَزَانةٍ وزِيادة. يقال: رَجحَ الشيء، وهو راجِح، إذا رَزَن، وهو من الرُّجْحان، فأمّا الأُرْجُوحة فقد ذُكِرَتْ في مكانها([1]). ويقال أرجَحْتُ، إذا أَعْطَيتَ راجحاً. وفي الحديث: "زنْ وَأرجح". وتقول: ناوَأْنَا قَوْماً فرجَحْناهم، أي كُنَّا أرزَنَ منهم. وقومٌ مَراجيحُ في الحِلْم؛ الواحد مِرجاحٌ. ويقال: إنّ الأراجِيح
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٨٧٢- الرجل: مختص بالذكر من الناس، ولذلك قال تعالى: ﴿ولو جعلناه ملكا لجعلناه رجلا﴾ [الأنعام/9]، ويقال رجلة للمرأة: إذا كانت متشبهة بالرجل في بعض أحوالها، قال الشاعر:
*لم يبالوا حرمة الرجله*
(الشطر قبله:
*كل جار ظل مغتبطا ** غير جيران بني جبله*
*خرقوا جيب فتاتهم **لم يبالوا حرمة الرجله*
عنى بجيبها هنها.
انظر: اللسان (رجل)، وإعراب ثلاثين سورة ص 44؛ ونسبه الفارسي لطرفة في التكملة ص 353؛ وابن يعيش 5/98؛
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٣٠٦ر ج ل
هذا رجل أي كامل في الرجال بين الرجولية والرجولية.
وهذا أرجل الرجلين.
وهو راجل ورجلٌ بين الرجلة.
وحملك الله عن الرجلة ومن الرجلة.
وقوم رجّال ورجال ورجّالة ورجل ورجلـي ورجالـي وأراجيـل.
ورجـل الرجـل يرجـل.
وترجلـوا في القتال: نزلوا عن دوابهم للمنازلة.
ورآه فترجّل له.
ورجل أرجل: عظيم الرجل ورجل رجيل وذو رجلة: مشّاء.
وبعير رجيل وناقـة رجيلـة.
ورجـل رجلـي:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ٢٢٬٥٥١الرَّجُل: معروف الذكرُ من نوع الإِنسان خلاف المرأَة، وقيل: إِنما يكون رَجلاً فوق الغلام، وذلك إِذا احتلم وشَبَّ، وقيل: هو رَجُل ساعة تَلِدُه أُمُّه إِلى ما بعد ذلك، وتصغيره رُجَيْل ورُوَيْجِل، على غير قياس؛ حكاه سيبويه. التهذيب: تصغير الرجل رُجَيْل، وعامَّتهم يقولون رُوَيْجِل صِدْق ورُوَيْجِل سُوء على غير قياس، يرجعون إِلى الراجل لأَن اشتقاقه منه، كما أَن العَجِل من العاجل والحَذِر من الحاذِر،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٢٩٤* ر ج ل * * الرِّجْلُ * واحدة * الأَرْجُلِ * و * الرِّجْلَةُ * بقلة تسمى الحمقاء لأنها لا تنبت إلا في مسيل ومنه قولهم هو أحمق من رجلة والعامة تقول من رجله بالإضافة و * الأَرْجَلُ * من الخيل الذي في إحدى رجليه بياض ويُكره إلا أن يكون به وضح غيره والأرجل أيضا من الناس العظيم الرجل و * المِرْجَلُ * بكسر الميم قدر من نحاس و * الرَّاجِلُ * ضد الفارس والجمع * رَجْلٌ * كصاحب وصحب و * رَجَّالَةٌ * و *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٣٬٦٦٢الرجل، بضم الجيم، وسكونه، الأخيرة لغة نقلها الصاغاني: م معروف، وهو الذكر من نوع الإنسان، يختص به، ولذلك قال تعالى: ولو جعلناه ملكا لجعلناه رجلا. وفي التهذيب: الرجل، بالفتح وسكون الجيم: اسم للجمع عند سيبويه، وجمع عند أبي الحسن، ورجح الفارسي قول سيبويه، وقال: لو كان جمعا، ثم صغر لرد إلى واحده ثم جمع، ونحن نجده مصغرا على لفظه، قال:
أخشى ركيبا ورجيلا عاديا وقيل: إنما هو فوق الغلام، وذلك
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٤١٬٤٩٢رَجِلَ
1 رَجِلَ ذ , (T, S, M, Msb, K,) aor. رَجَلَ , (Msb, K,) inf. n. رَجَلٌ (T, S, M, Msb) and رُجْلَةٌ, (T, TA,) or the latter is a simple subst., (Msb,) He (a man) went on foot, in a journey, by himself, [i. e.] having no beast whereon to ride; (T, TA;) he had no beast whereon to ride, (M, K, TA,) in a journey, so went on his feet: (TA:) or he remained going on foot: so says AZ; and Ks says
رَجِلَ 1 رَجِلَ ذ , (T, S, M, Msb, K,) aor. رَجَلَ , (Msb, K,) inf. n. رَجَلٌ (T, S, M, Msb) and رُجْلَةٌ, (T, TA,) or the latter is a simple subst., (Msb,) He (a man) went on foot, in a journey, by himself, [i. e.] having no beast whereon to ride; (T, TA;) he had no beast whereon to ride, (M, K, TA,) in a journey, so went on his feet: (TA:) or he remained going on foot: so says AZ; and Ks says the like: (S:) or he was, or became, strong to walk, or go on foot: (Msb:) and ↓ ترجّل [in like manner] signifies he went on foot, (S, K, TA,) having alighted from his beast: (TA:) [used in the present day as meaning he alighted from his beast:] and ↓ ترجُلوا they alighted [upon their feet, or dismounted,] in war, or battle, to fight: and ↓ ارتجل he (a man) went on his legs, or feet, for the purpose of accomplishing the object of his want. (TA.) ― -b2- رَجِلَ, (M, K,) aor. رَجَلَ , (K,) [inf. n. رَجَلٌ, being similar to رَكِبَ, aor. رَجَلَ , inf. n. رَكَبٌ,] also signifies He (a man) was, or became, large in the رِجْل [i. e. leg, or foot]. (M, K: but omitted in some copies of the K.) ― -b3- And رُجِلَ, like عُنِىَ; and رَجِلَ, aor. رَجَلَ ; inf. n. [of the former] رِجْلَةٌ and [of the latter] رِجْلٌ; [so in the CK; but accord. to the rule of the K they should be رَجْلَةٌ and رَجْلٌ, as neither is expressly said to be with kesr; or the latter may be correctly رِجْلٌ, as رَجِلَ is said to be like عَلِمَ, of which the inf. n. is عِلْمٌ;] He had a complaint of his رِجْل [i. e. leg, or foot]: (CK; but omitted in other copies: both mentioned in the TA:) the latter verb is mentioned in this sense by El-Fلrisee, and also on the authority of Kr. (TA.) ― -b4- And رَجِلَ مِنْ رِجْلِهِ He was, or became, affected in his leg, or foot, by something that he disliked. (TA.) ― -b5- And رَجِلَ, aor. رَجَلَ , (K, TA,) inf. n. رَجَلٌ, (TA,) He (a beast, such as a horse or the like,) had a whiteness in one of his رِجْلَانِ [i. e. hind legs or feet], (K, TA,) without a whiteness in any other part. (TA.) -A2- رَجِلَ, aor. رَجَلَ , (Msb, K,) inf. n. رَجَلٌ, (Msb, TA,) is also said of hair, (Msb, K,) meaning It was, or became, [wavy, or somewhat curly, i. e.] of a quality between lankness and crispness or curliness, (K,) or neither very crisp or curly, nor very lank, but between these two. (Msb, TA.) -A3- رَجَلَهُ, (CK, TA, omitted in some copies of the K,) [aor. رَجُلَ , as in similar verbs,] inf. n. رَجْلٌ, (TA,) He, or it, hit, or hurt, his رِجْلِ [i. e. leg, or foot]. (CK, TA.) ― -b2- رَجَلَ الشَّاةَ, (S, K,) or, accord. to the O and the Mufradلt, رَجَلَ الشَّاةَ بِرِجْلِهَا, (TA,) and ↓ ارتجلها, (K,) He suspended the sheep, or goat, by its hind leg or foot: (S, O, K:) or the meaning is عَقَلَهَا بِرِجْلَيْهِ [app. he confined its shank and arm together with his feet, by pressing his feet upon its folded fore legs while it was lying on the ground], (K,) or, as in the M, بِرجْلِهِ [with his foot]. (TA.) ― -b3- رَجَلَتْ وَلَدَهَا, (K,) inf. n. رَجْلٌ; in the copies of the M written ↓ رَجَّلَتْ, with teshdeed; (TA;) She (a woman) brought forth her child preposterously, so that its legs came forth before its head. (K.) -A4- رَجَلَهَا, namely, the mother of a young camel, (K,) aor. رَجُلَ , inf. n. رَجْلٌ, (TA,) He sent the young one with her [to suck her whenever he would; as is implied by what immediately precedes]; as also ↓ أَرْجَلَهَا: (K:) or الفَصِيلَ ↓ أَرْجَلْتُ (so in two copies of the S and in the O) I left the young camel with his mother to such her whenever he pleased: (S, * O: [in one of my copies of the S رَجَلْتُ, which appears from what here follows to be a mistake:]) so says ISk: and he cites as an ex., حَتَّى فُطِمَا ↓ مُسَرْهَدٌ أُرْجِلَ [Fat, and well nourished: he was left with his mother to such her when he pleased until he was weaned]. (O.) [See also رَجَلٌ, below; where it is explained as though a quasi-inf. n. of أَرْجَلْتُ in the sense here assigned to it in the S and O, or inf. n. of رَجَلْتُ in the same sense.] ― -b2- And رَجَلَ أُمَّهُ, (S, K,) aor. رَجُلَ , inf. n. رَجْلٌ, (S,) He (a young camel, S, or a lamb, or kid, or calf, K, TA) sucked his mother. (S, K.) ― -b3- رَجَلٌ also signifies The act of [the stallion's] leaping the mare: (O, K, TA:) [i. e., as inf. n. of رَجَلَ; for] one says, بَاتَ الحِصَانُ يُرْجُلُ الخَيْلَ The stallion-horse passed the night leaping the mares. (TA; and so in the O, except that الخيل is there omitted.) ― -b4- And رَجَلَ المَرْأَةَ He compressed the woman. (TA.) -A5- [Golius says that رَجُلَ signifies Vir et virili animo fuit; as on the authority of J; and that رُجْلَةٌ is its inf. n.: but it seems that he found الرُّجْلَةُ incorrectly explained in a copy of the S as مَصْدَرُ رَجُلَ instead of مَصْدَرُ الرَّجُلِ: ISd expressly says that رُجْلَةٌ and its syns. (explained below) are of the number of those inf. ns. that have no verbs.]
رَجَّلَتْ وَلَدَهَا 2 رَجَّلَتْ وَلَدَهَا ذ [app. a mistranscription]: see 1, in the latter half of the paragraph. -A2- تَرْجِيلٌ [the inf. n.] signifies The making, or rendering, strong. (Ibn-'Abbلd, K.) -A3- رجّل الشَّعَرَ, (S, Mgh, Msb, K,) inf. n. تَرْجِيلٌ, (S, Msb, K,) He made the hair to be [wavy, or somewhat curly, i. e.] not very crisp or curly, nor lank, (S,) or in a state between that of lankness and that of crispness or curliness: (K:) or he combed the hair; (Msb, TA;) either his own hair, [see 5,] or that of another: (Msb:) or he combed down the hair; i. e., let it down, or made it to hang down, by means of the comb: (Mgh:) Er-Rلghib says, as though he made it to descend at the رِجْل [or foot], i. e. from its places of growth; but this requires consideration: (MF:) or he combed and anointed the hair: (TA voce عَسِبٌ:) or he washed and combed the hair. (Ham p. 356.)
ارجلهُ 4 ارجلهُ ذ He made him to go on foot; (S, K, TA;) to alight from his beast. (TA.) -A2- And He granted him some delay, or respite; let him alone, or left him, for a while. (S, K.) ― -b2- أَرْجَلْتُ الحِصَانَ فِى الخَيْلِ I sent-the stallion-horse a
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٣٤٦رَجَلَ
رَجَلَ U ( n. ac. رَجْل 1 ),
a. Bound or tied the feet of ( animal ).
b. Allowed to suck its mother ( a young animal ).
رَجِلَ
رَجِلَ A ( n. ac. رَجَل 4 ),
a. Went on foot, walked.
b. Had a white spot on one of its feet ( animal ).
c. Was left in liberty with its mother ( young animal ).
رَجَّلَ
رَجَّلَ II ,
a. Encouraged, strengthened.
b. Combed out ( hair ).
أَرْجَلَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١١٬٦٤١رجل
Bab 5
رَجُلَ - يَرْجُلُ - رَجُل - رِجال
رَجُلَ - يَرْجُلُ + الكائن: يكون كائناً ذكراً شديداً عتيداً مكتمل النضج الجسمي
﴿إنكم لتأتون الرجال شهوة من دون النساء﴾
رَجُل: على وزن " فـَعـُل" اسم فاعل مبالغة من " رَجُلَ - يَرْجُلُ ": الفرد الشديد القوي الجلد الذي يعتمد على نفسه في أموره كلها: وهو اصطلاحاً: الفرد الذكر البالغ أشده من البشر
رِجال:
الصيغ(٢٩)
- رَجُلٌAdam(فَعُلٌ)×٨
- رِجَالًاAdamlarمعانٍ أخرى: ١(فِعَالًا)×٨
- رَجُلًاAdam(فَعُلًا)×٧
- رِجَالٌAdamlar(فِعَالٌ)×٦
- رَجُلٍAdam(فَعُلٍ)×٥
- رَجُلَيْنِİki adam(فَعُلَيْنِ)×٤
- وَأَرْجُلَكُمْVe ayaklarınız(وَأَفْعُلَكُمْ)×٤
- الرِّجَالَAdamlar(الفِعَالَ)×٣
- الرِّجَالِAdamlar(الْفِعَالِ)×٣
- أَرْجُلِهِمْOnların ayakları(أَفْعُلِهِمْ)×٢
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤٩ (الإجمالي: ٣٨١)
- نسو
الآيات المشتركة: ١٢ · Kadınlar
- صلب
الآيات المشتركة: ٤ · صلب Omuga kemiği, aynı zamanda katı demektir
- يدي
الآيات المشتركة: ٩ · El ve kol demektir
- ولد
الآيات المشتركة: ٧ · “Yavru” demektir
- قطع
الآيات المشتركة: ٥ · Kesinlikle keseceğim
- سحر
الآيات المشتركة: ٦ · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
- كون
الآيات المشتركة: ٢٦ · Kevn, tepe demektir
- بيع
الآيات المشتركة: ٣ · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
- ضرب
الآيات المشتركة: ٥ · Örnek verdi
- غسل
الآيات المشتركة: ٢ · Su bitkisi
- بعل
الآيات المشتركة: ٢ · Hurma ağaçları çift evcikli olup erkek ve dişileri vardır
- قصو
الآيات المشتركة: ٢ · Daha uzak
الآيات التي ورد فيها(٦٦)
… بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ …
Adam
… فَاتَّقُوا اللَّهَ وَلَا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي أَلَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ
Adam
إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ بِهِ جِنَّةٌ فَتَرَبَّصُوا بِهِ حَتَّى حِينٍ
Adam
إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا وَمَا نَحْنُ لَهُ بِمُؤْمِنِينَ
Adam
وَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ يَسْعَى قَالَ يَامُوسَى إِنَّ الْمَلَأَ يَأْتَمِرُونَ بِكَ لِيَقْتُلُوكَ فَاخْرُجْ إِنِّي لَكَ مِنَ النَّاصِحِينَ
Adam
… تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَصُدَّكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَقَالُوا …
Adam
وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى قَالَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ
Adam
وَقَالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمَانَهُ أَتَقْتُلُونَ رَجُلًا …
Adam
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رجل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ذكر, مرء, انسان |
| Zıt Kök | أنثى |
| Çekirdek Özet 1 | İki ayak üzerinde durma, adımlama, yürüyerek yol alma ve bu eylemi sağlayan uzuv (ayak). |
| Çekirdek Özet 2 | Kendi ayakları üzerinde durabilecek yetkinliğe, rüşde ve toplumsal mesuliyete ulaşmış fail insan ve binek yerine yaya yürüyen kişi. |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel hareket kabiliyetinden toplumsal ve ahlaki sorumluluk taşıyıcılığına intikal eden iradi duruş ve sebat. |
| Kritik Hata Riski | Kökün türevlerini sadece biyolojik erkeklik cinsiyetiyle sınırlandırıp, ayakta durma, yaya olma ve ahlaki sebat (ricâl) boyutunu ıskalamak. |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رج | Sarsılma, kımıldama, dinamik hareket ve titreşim (رجج, رجف, رجع, رجس, رجم) | ل | Çekirdeğin içerdiği serbest sarsılma ve kımıldama hareketini, yönlendirici ve bağlayıcı bir desteğe kavuşturarak adım atmaya, yere basmaya ve ayakta durmaya hasreder. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin bilinçli, önde giden ve iradi bir hedefe yönelen tarafını temsil eder. |
| ج | Deve, değnek; taşıma, yol alma, toplama | Ağırlığın taşınmasını, intikali ve mesafeleri aşma hareketini ifade eder. |
| ل | Çoban değneği; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi dengede tutan, yere basan ve istikameti tayin eden yürütücü gücü simgeler. |
| رجل | İradeyle hedefe yönelen başın yönlendirici bir destekle taşınarak adımlarla ilerlemesi | Gövdeyi dik tutarak yere basma, adım adım mesafe katetme ve taşınan yükü hedefe ulaştırma dinamiğini kurar. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanın ve hayvanların üzerinde durduğu, adım attığı alt uzuv (ayak); vasıtaya binmeksizin kendi ayakları üzerinde yürüyen kişi (yaya). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şairin yaya ve yalınayak hacca gitme adağını ifade ederken kökün yaya anlamını şahitlendirmesi: عَلَيَّ إِذَا لاَقَيْتُ لَيْلَى بِخَلْوَةٍ / زِيَارَةُ بَيْتِ اللهِ رَجْلاَنَ حَافِيَا |
| Erken Arapça kullanım | Binekli süvarinin karşıtı olarak yaya savaşçıları ve yolcuları nitelemek için racl veya racâle denmesi; çocuğun sütten kesilip kendi ayakları üzerinde annesini takip etmeye başlamasına ircâl denilmesi. |
المصدر Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisânü’l-Arab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Proto-Sami dilinde *rigl- / *ragl- biçiminde rekonstrükte edilen kök, en eski tabakada bedenin alt uzvu olan ayağı ve buna bağlı olarak adım atma, yaya yürüme eylemini ifade eder. İbranicede regel (רֶגֶל) kelimesi doğrudan ayak ve adım anlamına gelirken, hac ve ziyaret için katedilen yaya yürüyüşü ve zaman/defa anlamlarını da semantik genişlemeyle üstlenmiştir. Süryanicede reglā (ܪܓܠܐ) ayak, iz ve piyade manasındadır. Ugarit kitabelerinde rgl biçimi binek karşıtı yaya birlikleri ve uzuv olarak geçer. Güney Sami dillerinde ve Eski Güney Arapçada (Sabaice) rgl savaşta yaya yürüyen savaşçıyı ve ayağı gösterir. Arapçada bu somut anatomik ve kinetik çekirdek korunmuş; ayrıca kendi ayakları üzerinde durabilen, rüşdünü ispatlamış yetişkin fert için racul ve çoğulu ricâl türetilerek fiziksel zeminden sosyolojik ve hukuki mükellefiyete doğru düzenli bir semantik sıçrama gerçekleşmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رجل | Ayak (uzuv) adından yaya yürümeye, oradan da dik duran, ailesini ve toplumunu taşıyan ergin insana (adam) intikal etmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Sami *rigl- | İbranice regel, Süryanice reglā, Ugaritçe rgl biçimleriyle ortak miras olup tamamında ayak ve yürüme anlamı sabittir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Berberice ve bazı Doğu Çad dillerinde bacak/ayak eksenli köklerle fonetik paralellikler önerilmekle birlikte açık ve düzenli ses denklikleri sınırlıdır. | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs ve David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رجل | Anlamlı | Ayak, yaya yürüme, yetişkin insan | Yere basan uzuv ve dik duruş sergileyen şahsiyet | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رلج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| جرل | Anlamlı | Sert ve taşlık zemin | Ayağın takıldığı, yürümenin zorlaştığı engebeli ve çakıllı arazi | Kur'an'da geçmez; ayağın bastığı sert zeminle dolaylı ilişkilidir |
| جلر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| لرج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| لجر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رجل | Merkez | İnsani duruş ve hareket | Fiziksel olarak ayakla yürüme; ahlaki ve hukuki olarak kendi ayakları üzerinde duran yetkin fail | Ayak uzvu, yaya olma ve rüşd sahibi mükellef insan |
| ذكر | Komşu | Cinsiyet kategorisi | ذكر biyolojik ve gramatikal erilliği vurgularken, رجل erginlik, yetkinlik ve sorumluluk vasfını öne çıkarır | Çocuk yaştaki erkeğe zekr denir fakat henüz racul denmez |
| مرء | Komşu | İnsani şahsiyet ve vakar | مرء bireysel mürüvvet, kişilik ve saygınlığı ifade eder; رجل ise eylemlilik, duruş ve taşınan yükle belirir | Mürüvvet içsel ahlakı, reculiyyet ise pratik dirayeti bildirir |
| انسان | Komşu | Tür ve beşeriyet | انسان cins ve zafiyet yönüyle tüm insan türünü kapsarken, رجل belirli bir dirayet ve sorumluluk aşamasını hedefler | İnsan türün genel adı, racul ise olgunlaşmış faildir |
| أنثى | Zıt | Biyolojik karşıtlık | Dişilik vasfı; biyolojik ve ontolojik olarak erilliğin ve fonksiyonel ayrışmanın zıddı | Doğurganlık ve dişil tabiat kutbunu temsil eder |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رجل | Ayak, yaya, yetişkin ergin fert | Bedenin ayağı ile toplumsal ve iradi dik duruşu aynı kökte birleştirir | Kesin |
| Latince | pes / pedes / vir | Ayak / yaya / yetkin erkek | pes fiziksel ayağı, pedes yayayı, vir ise vasıflı erdemli insanı karşılar; tek kökte birleşmezler | Güçlü |
| İngilizce | foot / pedestrian / man | Ayak / yaya yürüyen / adam | foot anatomik kısmı, pedestrian yayayı, man yetişkin erkeği verir; Arapçadaki kök birliği İngilizcede ayrışır | Güçlü |
| Almanca | Fuß / Fußgänger / Mann | Ayak / yaya / erkek veya adam | Fuß uzvu, Fußgänger yayayı, Mann rüşt sahibi insanı karşılar; kavramsal bağ kökte değil dilde dağılmıştır | Güçlü |
| Fransızca | pied / piéton / homme | Ayak / yaya / adam | pied tabanı, piéton binek karşıtı yürüyeni, homme ise yetkin şahsı verir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Kluge Etymologisches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَرْجُل (çoğul isim) | Bedenin ayak uzvu | Abdestte yıkanması veya meshedilmesi emredilen organlar, hırsızlık ve fesat cezalarında söz konusu olan uzuv ve mahşerde tanıklık edecek organ (Mâide 5:6, Mâide 5:33, Nûr 24:24, Yâsîn 36:65). |
| رِجَالًا (hâl / isim) | Yaya olarak yürüyenler | Tehlike anında namaz kılarken veya hac ibadetine gelirken vasıtasız, iki ayağı üzerinde yürüyen kimseler (Bakara 2:239, Hac 22:27). |
| رَجُل (tekil isim) | Bireysel irade sahibi, elçi veya muhatap fert | Topluma uyarıcı olarak gönderilen elçi, kavmini savunan tekil mümin veya hukuki muamelede taraf olan şahıs (A'râf 7:63, Yâsîn 36:20, Mü'min 40:28). |
| رِجَال (çoğul isim) | Ticaretin alıkoyamadığı, ahde vefa gösteren nitelikli müminler | Mescitleri imar eden, Allah'a verdikleri söze sadakat gösteren ve manevi dirayet sergileyen ergin şahsiyetler (Nûr 24:37, Ahzâb 33:23). |
| رِجَال / رَجُل (sosyolojik/hukuki) | Ailede ve toplumda mali/hukuki mesuliyet yüklenen kimse | Miras payı, şahitlik ve aile reisliği bağlamında nafaka ve koruma yükümlülüğü taşıyan yetişkinler (Bakara 2:282, Nisâ 4:7, Nisâ 4:34). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlerin beşeriyeti ve ilahi hitaba muhataplık | Peygamberlerin melek değil birer racul (insan-adam) olarak gönderilmesinin hikmeti ve nübüvvetin mahiyeti (Enbiya 21:7). | İnsani sınırları haiz, örnek alınabilir somut tarihsel fail. |
| Fıkıh | Abdest, namaz, cihat, miras ve şahitlik ahkâmı | Ayakların yıkanması/meshi (ricl); tehlike anında yaya namaz (ricâlen); şahitlikte iki adam veya bir adam iki kadın denklemi. | Hukuki mükellefiyet, mali sorumluluk ve bedensel uzvun temizliği. |
| Tefsir | Ahzâb 33:23 ve Nûr 24:37 ayetlerindeki ricâl vasfı | Ricâl kelimesinin alelade bir erkeklik bildirimi mi yoksa sebat, sadakat ve adanmışlık belirten bir rütbe mi olduğu. | Cinsiyet ötesi bir ahlaki olgunluk ve davasına sadakat derecesi. |
| Hadis | Cemaat, sorumluluk ve kıyamet alametleri | Aile reisine yönelik mesuliyet hadisleri ile yaya yürüyerek mescide gitmenin fazileti rivayetleri. | Hem adım atarak hayra yönelme hem de emaneti yüklenme dirayeti. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve manevi sadakat | Sebatkâr kul | Ahde vefa gösterme ve sarsılmadan ayakta durma | Ticaretin ve dünyanın ayartamadığı, hak üzere sabitkadem duran manevi irade. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve peygamberlik | Tarihsel somut tanık ve iletici | Vahyi beşer düzleminde temsil ve tebliğ | Hakikatin soyut bir melek aracılığıyla değil, hayatın içinde yürüyen bir insanla bildirilmesi. | Kesin |
| Siyasi | Hukuki ehliyet ve askeri seferberlik | Yurttaş, piyade ve kamu aktörü | Toplumsal yükü sırtlanma ve savunma | Tehlike anında binek bulamasa da yaya olarak (ricâlen) göreve koşan sorumlu fert. | Güçlü |
| İktisadi | Aile hukuku ve nafaka yönetimi | Mali yükümlü ve infak edici | Kaynak aktarımı ve koruma (kavvâmlık) | Kendi kazandığından ailesine harcayan, ailenin iktisadi yükünü ayakları üzerinde taşıyan fail. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Denge noktası ve vektörel destek sütunu (statik mekanik) | Bir gövdenin yerçekimine karşı dik durmasını sağlayan dayanak tabanı; kuvvetlerin sıfırlandığı kararlı denge hali. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki ehliyet ve sosyolojik rüşt (eylem kuramı) | Dış bir vasiye ihtiyaç duymaksızın kendi eylemlerinin hukuki ve ahlaki sorumluluğunu taşıyabilen özerk fail. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | رجل lafzını sadece biyolojik bir cinsiyet (male/erkek) zannedip, Kur'an'ın bu kavrama yüklediği ahlaki sebat, hukuki rüşt ve yaya yürüyerek emek verme manasını dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da racul ve ricâl, sadece cinsiyet değil; sarsılmadan davasını savunan (Yâsîn 36:20), ahdine vefa gösteren (Ahzâb 33:23) ve binek olmasa dahi kendi ayaklarıyla sefere/ibadete yönelen (Bakara 2:239) faal şahsiyeti ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerin salt ataerkil bir üstünlük veya biyolojik imtiyaz metni gibi okunmasına yol açar; oysa Kur'an'da racul olmak, ayrıcalık değil, bizzat ağır yük taşıma ve hesaba çekilme mükellefiyetidir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunda biyolojik varoluş (ذكر) ile ahlaki-hukuki olgunluk (رجل) arasındaki farkı gösterir; ayrıca bedensel uzuv olan ayağın yürüyüşünden dindeki sebatkâr duruşa uzanan semantik sürekliliği anlamayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nübüvvetin beşeriliğini vurgulayan ayetlerde, abdest ve cihat ahkâmında, aile hukukundaki sorumluluk paylaşımlarında ve hak yolunda tavizsiz duran yiğit müminlerin nitelendiği pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki ricâl hitaplarının keyfi bir üstünlük unvanı olduğu sanrısını yıkar; bunun yerine ayağı yere basan, sorumluluk alan, bizzat yorulan ve ailesini/toplumunu taşıyan bir mükellefiyet derecesi olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYere basan, gövdeyi taşıyan ve adımlarla mesafeleri aşmayı sağlayan alt organ (ayak) ile bu organ vasıtasıyla yürüyen binek dışı kimse (yaya).
- Soyut anlamDış desteklerden bağımsız olarak kendi dengesini sağlayan, hukuki rüşde ermiş, davasında ve ahdinde sebat gösteren iradeli insani duruş.
- Sistematik karşılıkDini ve hukuki sistemde emaneti omuzlayan, ahlaki sebatı ve mali mükellefiyeti kendi şahsında taşıyan yetkin fail (ricâl).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde duruşu ve dengede kalışı, bireyin karşılaştığı dünyevi ve ahlaki sarsıntı kuvvetlerini, bu kuvvetlere karşı koyan yönelim vektörünü temsil eder. bireyin kendi ayakları üzerinde durabilme potansiyelini (rüşd ve reculiyyet kapasitesi), ise ilahi emaneti taşımak için gereken asgari mükellefiyet eşiğini gösterir. Bu kapasite eşiğin üzerine çıktığında sapma miktarı () sıfıra yaklaşır; yani kişi sarsılmadan hedefe doğru yürür ve davasında sabitkadem olur.