ريب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ر-ي-بالصيغ: ١٤ · الجذور المجاورة: ٧٤ · الآيات: ٣٥ · السور: ٢٦؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».سبقربصرَيْبٍجمعتَرْتَابُواارْتَابُواوَارْتَبْتُمْريبشككلَارْتَابَكتبرَيْبَبينألهبني

الجذرالصيغ ١٤الآيات ٣٥السور ٢٦المجاورة ٧٤

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

ريب

ر - ي - ب

جذر
  • الورود: ٣٦
  • الآيات: ٣٥
  • الصيغ: ١٤
  • المعاجم: ١٢

“Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli olmayan süt demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

“Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli olmayan süt demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٨٥٣
باب الراء والباء و ا ي ء معهما ر ب و، ر و ب، ب ر و، و ر ب، ب و ر، و ب ر، ب ر ي، ر ي ب، ر أ ب، ر ب أ، ب ر أ، أ ر ب، ب أ ر، أ ب ر مستعملات ربو: ربا الجُرْحُ والأرضُ والمالُ وكلُّ شيء يَرْبو ربواً، إذا زاد. وربا فلانٌ، أي: أصابه نَفَسٌ في جوفه. ودابّةٌ بها رَبْو. والرّابِيةُ: ما ارتفع من الأرض. والرَّبْوة: لغات: أرضٌ مُرْتفعةٌ، والجميعُ: الرُّبَى. ويُقال إنْ الرَّبوة في قوله تعالى: "إلى رَبوةٍ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤١٧
الرَيْبُ: الشَكُّ. والرَيْبُ: ما رابَكَ من أمر. والاسم الريبةُ بالكسر، وهي التُهمة والشكُ. ورابَني فلان، إذا رأيتَ منه ما يريبَكَ وتَكْرَهه. وهُذَيلٌ تقول: أَرابَني فلانٌ. وأَرابَ الرجلُ: صار ذا رِيبَةٍ، فهو مُريبٌ. وارتاب فيه، أي شَكَّ. واسْتَرَبْتُ به، إذا رَأَيْتَ منه ما يُريبُكَ. ورَيْبُ المُنونِ، حوادثُ الدَّهرِ. والرَيْبُ: الحاجةُ. قال الشاعر: قَضَيْنا من تِهامَةَ كُلِّ رَيْبٍوخَيْبَر ثم
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٦٠٤
(باب الراء والياء وما يثلثهما) (ريب) الراء والياء والباء أُصَيلٌ يدلُّ على شكٍّ، أو شكٍّ وخوف، فالرَّيْب: الشّكّ. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿الم. ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ﴾ [البقرة 1- 2]، أَي لا شَكَّ. ثم قال الشاعر: فقالوا تَرَكْنَا القومَ قد حَصَِرُوا بهِ *** فلا ريْبَ أن قد كان ثَمَّ لَحِيمُ([1]) والرَّيب: ما رابَكَ مِن أمرٍ. تقول: رابَنِي هذا الأمرُ، إذا أدخَلَ عليك شَكّاً وخَوفا.
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٤٥١
- يقال رابني كذا، وأرابني، فالريب: أن تتوهم بالشيء أمرا ما، فينكشف عما تتوهمه، قال تعالى: ﴿يا أيها الناس إن كنتم في ريب من البعث﴾ [الحج/5]، ﴿وإن كنتم في ريب مما نزلنا على عبدنا﴾ [البقرة/23]، تنبيها أن لا ريب فيه، وقوله: ﴿ريب المنون﴾ [الطور/30]، سماه ريبا لا أنه مشكك في كونه، بل من حيث تشكك في وقت حصوله، فالإنسان أبدا في ريب المنون من جهة وقته، لا من جهة كونه، وعلى هذا قال الشاعر: *الناس قد علموا
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٦٦
ر ي ب ‏"‏ لا ريب فيه ‏"‏‏.‏ ورابني منك كذا وأرابني‏.‏ وفلان مريب‏.‏ وهذا أمر مريب وهو ذو ريبة وريب‏.‏ وارتبت به واستربت وتريّبت‏.‏ قال العجاج يصف ثوراً‏:‏ واستمع الأصوات أو تريبـا وأصابه ريب المنون‏.‏ ولا تربه بشيء‏:‏ لا تفعل به ما يشك له في الأمن والسلامة‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٨٦٤
الرَّيْبُ: صَرْفُ الدَّهْرِ. والرَّيْبُ والرِّيبةُ: الشَّكُّ، والظِّـنَّةُ، والتُّهْمَةُ. والرِّيبةُ، بالكسر، والجمع رِيَبٌ. والرَّيْبُ: ما رابَك مِنْ أَمْرٍ. وقد رابَنِـي الأَمْر، وأَرابَنِـي. وأَرَبْتُ الرجلَ: جَعَلْتُ فيه رِيبةً. ورِبْتُه: أَوصَلْتُ إِليه الرِّيبةَ. وقيل: رابَني: عَلِمْتُ منه الرِّيبة، وأَرابَنِـي؛ أَوهَمَني الرِّيبةَ، وظننتُ ذلك به. ورابَنِـي فلان يَريبُني إِذا رَأَيتَ منه
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٨٠
* ر ي ب * * الرَّيْبُ * الشك والاسم * الرِّيْبَةُ * وهي التهمة والشك و * رَابَنِي * فلان من باب باع إذا رأيت منه ما يريبك وتكرهه و * اسْتَرَبْتُ * به مثله وهذيل تقول * أرابَنِي * و * أَرَابَ * الرجل صار ذا ريبة فهو * مُرِيبٌ * و * ارْتَابَ * فيه شك و * رَيْبُ * المنون حوادث الدهر
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٨٣٦
الريب: صرف الدهر وحادثه، وريب المنون: حوادث الدهر، وهو مجاز، كما في الأساس. والريبت: الحاجة قال كعب ابن مالك الأنصاري: قضينا من تهامة كل ريب وخيبر ثم أجمعنا السيوفا وفي الحديث أن اليهود مروا برسول الله صلى الله عليه وسلم، فقال بعضهم: سلوه، وقال بعضهم: ما رابكم إليه أي ما أربك وحاجتكم إلى سؤاله، وفي حديث ابن مسعود ما رابك إلى قطعها قال ابن الأثير: قال
رابط المدخل

الريب: صرف الدهر وحادثه، وريب المنون: حوادث الدهر، وهو مجاز، كما في الأساس. والريبت: الحاجة قال كعب ابن مالك الأنصاري: قضينا من تهامة كل ريب وخيبر ثم أجمعنا السيوفا وفي الحديث أن اليهود مروا برسول الله صلى الله عليه وسلم، فقال بعضهم: سلوه، وقال بعضهم: ما رابكم إليه أي ما أربك وحاجتكم إلى سؤاله، وفي حديث ابن مسعود ما رابك إلى قطعها قال ابن الأثير: قال الخطابي: هكذا يروونه يعني بضم الباء، وإنما وجهه ما أربك، أي ما حاجتك، قال أبو موسى: يحتمل أن يكون الصواب ما رابك، أي ما أقلقك وألجأك إليه، قال: وهكذا يرويه بعضهم.

والريب: الظنة والشك والتهمة، كالريبة بالكسر، والريب: ما رابك من أمر، وقد رابني الأمر وأرابني، في لسان العرب: اعلم أن أراب قد يأتي متعديا وغير متعد، فمن عداه جعله بمعنى راب، وعليه قول خالد الآتي ذكره: كأنني أربته بريب وعليه قول أبي الطيب: أيدري ما أرابك من يريب ويروى قول خالد: كأنني قد ربته بريب فيكون على هذا رابني وأرابني بمعنى واحد، وأما أراب الذي لا يتعدى فمعناه أتى بريبة، كما تقول: ألام: أتى بما يلام عليه، وعلى هذا يتوجه البيت المنسوب إلى المتلمس أو إلى بشار بن برد: أخوك الذي إن ربته قال إنما أربت وإن لاينته لان جانبه والرواية الصحيحة في هذا البيت بضم التاء أي أنا صاحب الريبة حتى تتوهم فيه الريبة، ومن رواه أربت بفتح التاء زعم أن ربته بمعنى أوجبت له الريبة، فأما أربت بالضم فمعناه أوهمته الريبة، ولم تكن واجبة مقطوعا بها، وأربته: جعلت فيه ريبة، وربته: أوصلتها أي الريبة إليه وقيل: رابني: علمت منه الر[يبة، وأرابني: ظننت ذلك به، وجعل في الريبة الأخير حكاه سيبويه أو أرابني: أوهمني الريبة نقله الصاغاني، أو رابني أمره يريبني ريبا وريبة، بالكسءر قال اللحياني: هذا كلام العرب إذا كنوا أي أوصلوا الفعل بالكناية، وهو الضمير عند الكوفيين ألحقوا الفعل الألف أي صيروه رباعيا وإذا لم يكنوا لم يوصلوا الضمير، قالوا: راب ألقوها، أو يجوز فيما يوقع أن تدخل الألف فتقول أرابني الأمر، قاله اللحياني، قال خالد بن زهير الهذلي: يا قوم ما لي وأبا ذؤيب كنت إذا أتوته من غيب يشم عطفي ويبز ثوبي كأنني أربتـه بـريب وفي التهذيب أنه لغة رديئة. وأراب الأمر: صار ذا ريب وريبة، فهو مريب، حكاه سيبويه، وفي لسان العرب عن الأصمعي: أخبرني عيسى بن عمر أنه سمع هذيلا تقول أرابني أمره، وأراب الأمر: صار ذا ريب، وفي التنزيل العزيز إنهم كانوا في شك مريب أي ذي ريب، قال ابن الأثير: وقد تكرر ذكر الريب وهو بمعنى الشك مع التهمة تقول: رابني الشيء وأرابني بمعنى شككني وأوهمني وأوهمني الريبة به فإذا استيقنته قلت: رابني، بغير ألف، وفي الحديث دع ما يريبك إلى ما لا يريبك يروى بفتح الياء وضمها، أي دع ما يشك فيه إلى ما لا يشك فيه. وفي حديث أبي بكر في وصيته لعمر رضي الله عنهما عليك بالرائب من الأمور وإياك والرائب منها المعنى عليك بالذي لا شبهة فيه كالرائب من الألبان، وهو الصافي، وإياك والرائب منها أي الأمر الذي فيه شبهة وكدر، فالأول من راب اللبن يروب فهو رائب، والثاني من راب يريب إذا وقع في الشك، ورابني فلان يريبني: رأيت منه ما يريبك وتكرهه واستراب به إذا رأي منه ما يريبه، قالته هذيل، وفي حديث فاطمة رضي الله عنها يريبني ما يريبها أي يسوءني ما يسوءها ويزعجني ما يزعجها، وفي حديث الظبي الحاقف لا يريبه أحد بشيء أي لا يتعرض له ويزعجه.

وأمرق رياب، كشداد: مفزع. وارتاب فيه: شك. ورابني الأمر ريبا، أي نابني وأصابني، ورابني أمره يريبني، أي أدخل علي شرا وخوفا. وارتاب به: اتهمه. وفي التهذيب: أراب الرجل يريب إذا جاء بتهمة، وارتيبت فلانا: اتهمته، كذا في التهذيب والريب شك مع التهمة، و: ع قال ابن أحمر: فسار به حتى أتى بيت أمه مقيما بأعلى الريب عند الأفاكل وقد حركه أنيف بن حكيم النبهاني في أرجوزته: هل تعرف الدار بصحراء ريب إذ أنت غيداق الصباجم الطرب وبيت ريب: حصن باليمن ويعد من توابع قلعة مسور المنتاب، وهي قلاع كثيرة يأتي ذكر بعضها في محلها. وأرياب: قرية باليمن من مخاليف قيظان من أعمال ذي جبلة، قال الأعشى: وبالقصر من أرياب لو بت ليلةلجاءك مثلوج من الماء جامد كذا في المعجم. وراب: موضع جاء في الشعر. والريب بن شريق: صاحب هداج: فرس له. ذكره المصنف في هدج . ومالك بن الريب أحد الشعراء. وريب بن ربيعة بن عوف بن هلال الفزاري، قيده الحافظ. \\//فصل الزاي

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬٧٥٥
رَابَنِى 1 رَابَنِى ذ , (T, S, M, &c.,) aor. يَرِيبُ, (M, Mgh, Msb, K,) inf. n. رَيْبٌ (T, M, Mgh, Msb, &c.) and رِيبَةٌ, (M, K,) or the latter is a simple subst., (S, Msb,) It (a thing) occasioned in me disquiet, disturbance, or agitation, of mind: (Ksh and Bd in ii. 1:) [this is the primary signification; (see رِيبَةٌ;) a signification also borne by ↓ أَرَابَنِى; (see the verses of Khلlid cited
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٦٨
رَابَ رَابَ ( y ) I ( n. ac. رَيْب 1 ), a. Made uneasy, suspicious; unsettled, disturbed. b. Suspected, was suspicious of. أَرْيَبَ أَرْيَبَ IV , a. see I (a) , ( b ). c. Was an object of doubt, suspicion. تَرَيَّبَ تَرَيَّبَ V a. [ Min ], Mistrusted. اِرْتَيَبَ اِرْتَيَبَ VIII , اِسْتَرْيَبَ X a. [ Bi or Fī ], Doubted, suspected. b. [ Min ], Was doubtful, uncertain about. رَيْب
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢١٬٩٧٥
ريب رَابَ - يَرِيبُ - رَيْب - رِيْبَة - ارْتَابَ - يَرْتَابُ - مُرْتَاب - أَرَابَ - يُرِيْبُ - مُرِيْب رَابَ - يَرِيْبُ + شيء + كائناً: يجعل الشيءُ أو المعلومةُ أو الخبرُ الكائنَ في ريب: يجعله في حالة وسط بين الإيمان والكفر: يجعله في حالة من تردد التصديق والقبول بصواب معلومة أو خبر أو حقيقة شيء: حيث يقبل (يؤمن) أن القضية صحيحة جزئياً، وينكر
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٤ (الإجمالي: ٢٤٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. شكك

    الآيات المشتركة: ٧ · سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması ريب…

  2. كتب

    الآيات المشتركة: ١٠ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  3. أجل

    الآيات المشتركة: ٥ · İcl havuz demektir

  4. بين

    الآيات المشتركة: ١١ · Beyn topraktaki yarık demektir

  5. جمع

    الآيات المشتركة: ٦ · Yumruk demektir

  6. سوع

    الآيات المشتركة: ٤ · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir

  7. أله

    الآيات المشتركة: ٢١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  8. سبق

    الآيات المشتركة: ٣ · Yarış meydanı demektir

  9. زول

    الآيات المشتركة: ٢ · “Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer…

  10. أبي

    الآيات المشتركة: ٢ · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır

  11. ربص

    الآيات المشتركة: ٢ · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…

  12. بني

    الآيات المشتركة: ٢ · Yapı demektir

الآيات التي ورد فيها(٣٥)

  1. ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ

    Şüphe

  2. رَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ

    Şüphe

  3. فَكَيْفَ إِذَا جَمَعْنَاهُمْ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

    Şüphe

  4. اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِيثًا

    Şüphe

  5. … عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

    Şüphe

  6. وَمَا كَانَ هَذَا الْقُرْآنُ أَنْ يُفْتَرَى مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ الْكِتَابِ لَا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ

    Şüphe

  7. أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ وَجَعَلَ لَهُمْ أَجَلًا لَا رَيْبَ فِيهِ فَأَبَى الظَّالِمُونَ إِلَّا كُفُورًا

    Şüphe

  8. … لِيَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَأَنَّ السَّاعَةَ لَا رَيْبَ فِيهَا إِذْ يَتَنَازَعُونَ بَيْنَهُمْ أَمْرَهُمْ فَقَالُوا ابْنُوا عَلَيْهِمْ …

    Şüphe

  9. وَأَنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ لَا رَيْبَ فِيهَا وَأَنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ

    Şüphe

  10. تَنْزِيلُ الْكِتَابِ لَا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ

    Şüphe

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökريب
YapıÜçlü kök (sülâsî mücerred)
Özel DurumEcvef-i yâî (orta harfi illetli / yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerشك, ظنن, مري
Zıt Kökيقن
Çekirdek Özet 1Zihinde ve nefiste huzursuzluk, tedirginlik ve güven sarsıntısı oluşturan tereddüt hâli
Çekirdek Özet 2Vahyin kaynağı, âhiret ve hesap günü konusunda kalbi içten içe kemiren ve eylemsizliğe iten istikrarsızlık
Çekirdek Özet 3Bir inanç veya bilgi sisteminde sağlam zemin kaybı, iç çatışma ve şüphenin ahlakî-amelî bozulmaya dönüşmesi
Kritik Hata RiskiKökün anlamını zihinsel, nötr ve masum bir merak veya basit bir soru sorma hâli olarak daraltıp, kavramın taşıdığı ahlakî çözülme, itham ve iç tedirginlik boyutunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ريKabarma, akışkanlık, durulmama ve dalgalanma (karşılaştırılan kökler: ريش, ريع, رين)بAkışkan ve hareketli belirsizliği nesneye veya zihne çarparak hapsedip orada tedirgin edici bir duraklama, kuşku ve töhmet tortusu oluşturmuştur.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstZihnin, tefekkür merkezinin veya bir meselenin başlangıç ve idrak noktasının harekete geçmesi
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaZihne takılan unsura müdahale etme, tutma veya meseleye doğru uzanma çabası
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaŞüphenin ve huzursuzluğun insanın iç dünyasına, kalbin mahremine yerleşip orayı kuşatması
ريبİdrak merkezine giren belirsizliğin zihni kurcalayıp iç dünyaya huzursuzluk ve güvensizlik olarak yerleşmesiZihnin ilk algıda yakaladığı bir çelişkiyi el yordamıyla yoklarken, o belirsizliğin kalbin barınağına bir çatlak ve güvensizlik hâli olarak yerleşmesi hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSütün duruluğunu kaybedip kesilme ile mayalanma arasında bozulmaya yüz tutması (روب ile ilişkili olarak), bedende ya da eşyada saklı kalan kusurun tedirginlik ve kuşku vermesi, zamanın ansızın getirdiği felaket ve sarsıntılar.
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî avlanan yaban sığırlarının ses işitip ürkmesini tasvir ederken kökü yay vuruşunun çıkardığı tedirgin edici ses bağlamında kullanır: فَشَرِبْنَ ثُمَّ سَمِعْنَ حِسّاً دُونَهُ / شَرَفُ الحِجَابِ وَرَيْبَ قَرْعٍ يُقْرَعُ
Erken Arapça kullanımZamane musibetleri ve beklenmedik felaketler için رَيْبُ الدَّهْرِ ve رَيْبُ المَنُونِ terkipleri kullanılmıştır; nitekim Ebû Züeyb el-Hüzelî mersiyesinde bu kullanımı şöyle şahitlendirir: أَمِنَ المَنُونِ وَرَيْبِهِ تَتَوَجَّعُ / وَالدَّهْرُ لَيْسَ بِمُعْتِبٍ مَنْ يَجْزَعُ

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ريب kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle zihinsel tedirginlik, kuşku, korku ve itham semantik dairesinde özelleşmiş bir yapı arz eder. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan ses denkliğiyle gelen ריב (r-y-b / rîḇ) kökü; çekişmek, davalaşmak, itham etmek ve hukuki ihtilaf çıkarmak anlamlarına gelir. Bu anlamsal bağ, Arapçadaki رِيبَةٌ (töhmet, güvensizlik, şüpheyle itham etme) boyutuyla doğrudan örtüşmektedir. Aramice ve Süryanicede de benzer şekilde sürtüşme, dava ve zihni kurcalayan itham izleri bulunur. Erken güney Sami katmanında ise kelime iç huzursuzluk, kaygı ve istikrarsızlık hissini öne çıkarır. Dolayısıyla kökün arka planında salt entelektüel bir belirsizlikten ziyade, taraflar arasında veya kişinin kendi vicdanında çatışma, dava ve tedirginlik doğuran bir sarsıntı mevcuttur.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönريب ile روب kökleri arasındaki ses ve mana geçişliliğiSütün kesilip pıhtılaşması ve saflığını yitirmesi ile zihnin duruluğunu kaybedip kuşkuya bulanması arasındaki semantik aktarım.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice r-y-b (ריב: çekişmek, davalaşmak, itham etmek)Hukuki ve ahlakî alanda itham ve kuşku doğuran sürtüşme manasından içsel huzursuzluk ve töhmet kavramına semantik daralma.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli ve kesin bir soydaş biçim tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

المصدر HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ريبAnlamlıŞüphe, tedirginlik, töhmetİç huzurun bozulması, kalpte yer eden kuşku ve güven sarsıntısı.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
ربيAnlamlıArtmak, çoğalmak, büyümekMaddî veya manevî olarak fazlalaşma, boy atma, gelişme.Kur'an'da geçer (ربو / ربي).
يربKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu dizilişte bağımsız bir kök teşekkül etmemiştir.Kur'an'da geçmez.
يبرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle türetilmiş bir kök yer almaz.Kur'an'da geçmez.
بريAnlamlıYontmak, kurtulmak, arınmakBir şeyden ilişiğini kesmek, borçtan veya kusurdan uzaklaşmak, yaratmak.Kur'an'da geçer; zıt yönde arınma taşır.
بيرAnlamlıKuyu kazmak, ortaya çıkarmakÇukur açmak veya kuyu manasındaki بئر ile sesdeşlik kurmak.Kur'an'da geçmez; nadir kullanım.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ريبMerkezKuşku, tedirginlik, töhmetİnsanın iç huzurunu bozan, kaygı, itham ve pratik eylemsizlik doğuran şüphe.Bilgideki eksiklikten ziyade kalpte oluşan huzursuzluk ve güven bunalımıdır.
شكKomşuİki ihtimal arasında duraksamaBirbirine denk iki ihtimal arasında zihnin askıda kalması ve kesin hükme varamaması.Zihinsel bir kararsızlıktır; ريب kökündeki gibi korku, töhmet ve iç huzursuzluk şart değildir.
ظننKomşuİhtimale dayalı kanaatTaraflardan birini diğerine üstün tutarak hüküm verme, zanna dayanma.Kesin bilgi olmasa da bir yöne meyil vardır; ريب ise durulmayan bir çalkantıdır.
مريKomşuÇekişmeli şüphe, münakaşaDelil ortaya konmasına rağmen inatla tartışmaya girip kuşkuyu sürdürme.Dışa vuran bir münakaşa ve haksız bir cedel tonu barındırır.
يقنZıtKesin ve sarsılmaz bilgiKalbin hiçbir tereddüt ve çalkantı barındırmadan gerçeğe mutmain olması.Zihnin ve vicdanın tam bir sükûnet, aydınlık ve güven içine girmesidir.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaريبŞüphe, töhmet, iç tedirginliğiKalbin güven duygusunu yitirmesi, kaygı veren belirsizlik.Kesin
LatinceSuspicio, anxietasKuşku, güvensizlik, iç kaygısıHem güvensizlik ve itham boyutunu (suspicio) hem de huzursuzluğu (anxietas) kısmen karşılar.Güçlü
İngilizceDoubt, suspicion, disquietŞüphe, kuşku, huzursuz edici güvensizlikEntelektüel şüpheyi aşan, kalbi tedirgin eden ve şaibe taşıyan güvensizlik hâlidir.Güçlü
AlmancaZweifel, Argwohn, UnruheŞüphe, kuruntu, içsel huzursuzlukSalt mantıksal kararsızlığı değil, güvensizlikten kaynaklanan ruhsal sarsıntıyı ifade eder.Güçlü
FransızcaDoute, suspicion, inquiétudeŞüphe, zan, iç tedirginliğiGüveni sarsan ve kaygı uyandıran belirsizlik durumuna tekabül eder.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رَيْبَVahyin ve kıyametin hakikati karşısında hiçbir kuşku ve eksiklik bulunmamasıİlahi kelamın mükemmelliği ve hesap gününün kesinliği bağlamında; Bakara 2:2, Âl-i İmrân 3:9.
مُرِيبٍİnsanı derin bir şüpheye, huzursuzluğa ve eylemsizliğe sevk eden durumGeçmiş kavimlerin elçilere karşı takındığı tereddüt ve itham tavrı; Hûd 11:62, İbrâhîm 14:9.
ارْتَابُوا / ارْتَبْتُمْİmandan sonra tereddüde düşme, kalbî güvensizlik ve nifakMünafıkların ruh hâli, şahitlikte şüpheye düşülmesi ve ahdi bozma hâlleri; Mâide 5:106, Nûr 24:50.
رِيبَةًKalbe çöken, bir türlü sökülüp atılamayan nifak tortusu ve kuruntuMünafıkların kurduğu nifak yuvalarının kalplerinde bıraktığı daimi huzursuzluk; Tevbe 9:110.
رَيْبَ الْمَنُونِZamana bağlı musibetler, ölümün ansızın gelmesi korkusuMüşriklerin Peygamber için beklediği ölüm veya yıkım felaketi bağlamında; Tûr 52:30.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman-şüphe zıtlığı ve imanın mahiyetiİmanın bilgi ve kalp tasdikiyle olan bağı tartışılırken, ريب imanı zedeleyen veya yok eden itikadî tereddüt ve nifak alâmeti sayılmıştır.İtikadı ifsat eden, yakînin karşıtı kalbî maraz.
FıkıhŞüphenin akitlere, ibadetlere ve şahitliğe etkisiرِيبَةٌ kavramı; nikâh, vasiyet, şahitlik ve alışverişte akdin sıhhatini gölgeleyen töhmet ve güvensizlik hâli olarak ele alınır.Hukuki işlemi şaibeli kılan ve kesinliği bozan töhmet.
TefsirKur'an'ın kaynağı ve vahiy hakikatiBakara 2:2'deki kullanım gereği, metnin iç ve dış tutarlılığında kusur bulunmadığı, ancak kalbinde maraz olanın vehme kapıldığı vurgulanır.Vahiyde nesnel hiçbir kusur olmaması, şüphenin muhatabın zaafından doğması.
HadisTakva, vera' ve helal-haram sınırları"Sana şüphe ve huzursuzluk veren şeyi bırak, vermeyene bak" (دَعْ مَا يَرِيبُكَ إِلَى مَا لَا يَرِيبُكَ) prensibinde olduğu gibi vicdanın sinyali sayılmıştır.Kalbin mutmain olmayıp tedirginlik duyması.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve âhiret tasdikiİnançta sarsıntı ve nifakGüven bağını koparmaKalbin hakikate teslimiyetini engelleyen ve kişiyi münafıklık psikolojisine sürükleyen iç çürümedir.Kesin
İlmiBilgi teorisi ve metodolojiYıkıcı epistemik güvensizlikDelile direnmeSağlam deliller ortadayken gerekçesiz biçimde hakikati reddetmeye bahane üretilen psikolojik kuşku.Güçlü
SiyasiToplumsal sözleşme ve nizamFitne ve otoriteye güvensizlikİstikrarı bozmaToplum fertleri ve yönetim arasında karşılıklı töhmet ve şüphenin hâkim olmasıyla birliğin dağılması.Güçlü
İktisadiAkitler, ticaret ve mülkiyetŞaibe, aldatma ve töhmetPiyasada güven krizine yol açmaSözleşmelerin şeffaf olmaması sebebiyle doğan ve alışverişi tıkayan güvensizlik ortamı.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz gürültüsü, sinyaldeki dalgalanma veya termodinamik dengesizlikSistemin kararlı durumunu bozan, sinyalin iletiminde parazit üreterek kesinliği ve stabiliteyi zaafa uğratan mikro kararsızlıklar.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal anomi ve kurumsal güvensizlik sendromuBireyin veya grubun değerler dizgesine olan inancını yitirmesi sonucu içselleşen kuruntu, şüphecilik ve eylemsizlik krizi.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiريب kavramını modern dönemin metodik, eleştirel ve yapıcı ilmî sorgulamasıyla eşitleyip, sadece entelektüel bir "soru sorma" hâli olarak görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu kök; hakikat apaçık ortadayken kalbin samimiyetsizliği, ahlakî tembelliği veya kibir sebebiyle tereddüde sarılması, iç huzursuzluğu ve töhmeti beslemesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMetodik ilmi araştırmanın Kur'an tarafından yerildiği zannına varılması veya tersine, münafıklığın çekirdeği olan ahlakî-amelî tereddüt ve nifak marazının meşru bir entelektüel arayış sanılması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kendi metinsel güvenilirliğini (Bakara 2:2) ve vahyin ilahi menşeini ilan ederken seçtiği temel kavramdır; imanın zıddının sadece inkâr değil, aynı zamanda kalbi kemiren içsel istikrarsızlık olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mushafın girişinde vahyin mahiyetini anlatan ayetlerde, elçilerin davetine karşı kavimlerin psikolojik direncini nakleden kıssalarda ve Medine döneminde münafıkların iç yapısını teşhir eden nifak bağlamlarında.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Şüphenin yalnızca mantıksal bir yetersizlikten kaynaklandığı algısını düzeltir; kuşkunun ardındaki iradî direnci, ahlakî zaafı, kalbî tedirginliği ve töhmet psikolojisini açığa çıkarır.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSütün kesilmeye yüz tutup duruluğunu kaybetmesi; bedende, eşyada veya olayda ansızın baş gösteren huzursuzluk, töhmet ve kusur.
  • Soyut anlamZihnin açık delile rağmen tatmin olmayıp kalpte kaygı, güvensizlik, çekişme ve amelî eylemsizlik üreten çalkantılı hâli.
  • Sistematik karşılıkBir bilgi, inanç veya nizam sisteminde referans noktasının yitirilmesiyle meydana gelen iç sürtüşme, istikrarsızlık ve işlevsizleşme katsayısı.
  • LaTeX modeliR=(1−Y)⋅(D+T)
  • LaTeX açıklamasıModelde R harfi kökün temsil ettiği reyb hâlini (içsel tereddüt, tedirginlik ve şüpheyi); Y mutlak kesinlik, tatmin ve güveni (yakîn durumunu, burada 0≤Y≤1); D zihinsel duraklama ve belirsizliği (şekk faktörünü); T ise nefisteki korku, kaygı ve töhmet tortusunu simgelemektedir. Kesinlik ve güven (Y) bire yaklaştıkça reyb sıfıra iner; yakîn azaldıkça belirsizlik ile töhmet birleşerek kalpteki sarsıntıyı ve nifak marazını büyütür.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ر