صدد

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ص-د-دالصيغ: ٢٨ · الجذور المجاورة: ٦٦ · الآيات: ٤١ · السور: ٢٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عوجشطنتَصُدُّونَصَدَدْتُمْحرمصددصَدُّوكُمْسبلوَيَصُدُّونَألهفَصَدَّهُمْزينحبطكفربغيهدي

الجذرالصيغ ٢٨الآيات ٤١السور ٢٣المجاورة ٦٦

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

صدد

ص - د - د

جذر
  • الورود: ٤٢
  • الآيات: ٤١
  • الصيغ: ٢٨
  • المعاجم: ٩

معناه في القرآن: Alıkoyarlar

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٧٣
باب الصاد والدال ص د يستعملان فقط صد: تقول: صَدَّ يصِدُّ صَدّاً وهو شِدَّة الضَّحِكِ والجَلَبة، قال اللهُ- عزَّ وجَلَّ-: "اذا قَوْمُكَ منه يَصُدُّونَ" اي يَصدّون ويضحَكُون. وصَدَدتُه عن كذا أصُدُّه صداً أي عَدَلْتُه عنه وصَدَدْتُ عنه بنفسي صُدُوداً. والصَّديدُ: الدَّمُ الْمُختلطِ بالقَيْح في الجُرْحِ، وتقول: أَصَدَّ إصداداً أي صارَ فيه الصَّديدُ والْمِدَّةُ. وهو في القرآن، ما سال من أهل النارِ.
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٩١
صَدَّ عنه يَصِدُّ صُدوداً: أَعْرَضَ. وصَدَّهُ عنا لأمر صَدّاً. مَنَعَهُ وصَرَفَه عنه. وأَصَدَّهُ لغة. قال الشاعر: أُناسٌ أَصَدُّوا الناسَ بالسَيف عنـهـم صُدودَ السَواقي عن رُءوس المخارم وصَدَّ يَصُدُّ ويَصِدُّ صَديداً: أي ضَجَّ. والصَدَدُ: القُرْبُ، يقال داري صَدَدَ دارِه، أي قُبالَتَها، نُصِبَ على الظرفِ. والصُدَّادُ، بالضمّ والتشديد: دُوَيْبَّةٌ، وهي من جنس الجُرْدانِ. قال أبو زيد: هو في
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٨٠
- الصدود والصد قد يكون انصرافا عن الشيء وامتناعا، نحو: ﴿يصدون عنك صدودا﴾ [النساء/61]، وقد يكون صرفا ومنعا نحو: ﴿وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل﴾ [النمل/24]، ﴿الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله﴾ [محمد/1]، ﴿ويصدون عن سبيل الله﴾ [الحج/25]، ﴿قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله﴾ [البقرة/217]، ﴿ولا يصدنك عن آيات الله بعد إذ أنزلت إليك﴾ [القصص/87]، إلى غير ذلك من الآيات. وقيل: صد يصد صدودا، وصد يصد
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٩٧
ص د د ما صدك عني ولم تصد عني وفلان مصدود عن الخير‏.‏ وأرى فيك صدوداً ازوراراً‏.‏ وأخذ يصاده ويضادّه‏.‏ ولا حدد لي دونه ولا صدد أي لا مانع من حدّه عنه وصده‏.‏ وداري صدد داره وبصددها أي قبالتها‏.‏ وأخذته من صدد‏:‏ من قرب‏.‏ وأنا بصدد من هذا الأمر‏.‏ وهم بين الصدين وهما جانبا الوادي‏.‏ وهو يصد من ذلك صديداً إذا ضج منه ‏"‏ إذا قومك منه يصدون ‏"‏ وسمعت لهم صديداً وفديداً‏.‏ وأصد الجرح وسال
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٦١٠
الصَّدّ: الإِعْراضُ والصُّدُوف. صَدِّ عنه يَصِدُّ ويَصُدُّ صَدّاً وصُدُوداً: أَعرض. ورجل صادٌّ من قوم صُدَّا،، وامرأَة صادَّةٌ من نِسوة صَوادَّ وصُدَّادٍ أَيضاً؛ قال القطامي: أَبْصارُهُنَّ إِلى الشُّبَّانِ مائِلَةٌ، وقد أَراهُنَّ عنهم غَيحرَ صُدَّادَ (*قوله «وقد أراهن عنهم» المشهور: عنى). ويقال: صدّه عن الأَمر يَصُدُّه صَدّاً منعه وصرفه عنه. قال الله عز وجل: وصدَّها ما كانت تعبد من دون الله؛ يقال
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٧٨
* ص د د * * صَدَّ * عنه يصُد بضم الصاد * صُدُوداً * أعرض و * صَدَّهُ * عن الأمر منعه وصرفه عنه من باب رد و * أصَدَّهُ * لغة و * صَدَّ * يصُدُّ ويصِدُّ بالضم والكسر * صَديدا * ضج و * الصَّدَدُ * القرب يقال داري صدد داره أي قبالتها وهو نصب على الظرف و * صَدَّاهُ * بالفتح والتشديد والمد اسم ركية عذبة الماء وفي المثل ماء ولا كصداء وقلت لأبي علي النحويّ هو فعلاء من المضاعف فقال نعم وبعضهم يقول *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٧٧١
صدعنه يصد ويصد صدا وصدودا، كقعود أعرض، ورجل صاد، من قوم صداد، وامرأة صادة، من صواد، وصداد أيضا، قال القطامي: أبصارهن إلى الشبان مـائلة وقد أراهن عنهم غير صدأد ويقال : صد فلانا عن كذا صدا، إذا منعه وصرفه عنه، قال الله عز وجل: وصدها ما كانت تعبد من دون الله أي صدها كونها من قوم كافرين عن الإيمان. وفي التنزيل: فصدهم عن السبيل كأصده إصدادا، وصدده، وأنشد الفراء لذي
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٣٣
صَدَّ صَدَّ U ( n. ac. صُدُوْد 27 ) a. [ 'An ], Turned away from. b. ( n. ac. صَدّ 1 ) [ acc. & 'An ], Turned away, made to go back from. c. I , U ( n. ac. صَدِيْد 25 ), Cried out, shouted. صَدَّدَ صَدَّدَ II , a. Clapped his hands, applauded. أَصْدَدَ أَصْدَدَ IV , a. Suppurated, discharged, ran ( wound ). b. see I (b) . تَصَدَّدَ تَصَدَّدَ V a. [ La ], Met, came face to face
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٤٬٨١٩
صدد صَدَّ - يَصُدُّ - صُدُوْد صَدَّ - يَصُدُّ + كائن + كائناً + عن كان أو شيء أو أمر: يقوم بتشكيل حاجز في طريق سير شيء متحرك ليوقف تقدمه، ويرده عائداً من حيث أتى صُدُوْد: على وزن " فـُعول" اسم فعل مبالغة من " صَدَّ - يَصُدُّ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " صد وإيقاف تقدم كائن أو مهاجم ورده وإجباره على التراجع أو التحول إلى اتجاه آخر "، وهي:
لا توجد ترجمة تركية بعدرابط المدخل

صدد صَدَّ - يَصُدُّ - صُدُوْد صَدَّ - يَصُدُّ + كائن + كائناً + عن كان أو شيء أو أمر: يقوم بتشكيل حاجز في طريق سير شيء متحرك ليوقف تقدمه، ويرده عائداً من حيث أتى صُدُوْد: على وزن " فـُعول" اسم فعل مبالغة من " صَدَّ - يَصُدُّ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " صد وإيقاف تقدم كائن أو مهاجم ورده وإجباره على التراجع أو التحول إلى اتجاه آخر "، وهي: صَدَّ - يَصُدُّ، صَدَع َ- يَصْدَعُ، ضَدَّ - يَضُدُّ، دَرَأَ - يَدْرَأُ، رَدَّ - يَرُدُّ، رَجَعَ - يَرْجِعُ (المتعدي) يفرق لفظاً: صَدَّ - يَصُدُّ + كائن + كائناً + عن كان أو شيء أو أمر: يقوم بتشكيل حاجز في طريق سير شيء متحرك ليوقف تقدمه، ويرده عائداً من حيث أتى صَدَّ - يَصِدُّ + الكائن أو الجرح: يُقًزِّز ويُقْرِف ويُنَفِّر لامتلائه بالقيح والصديد الذي ينز ويسيل ويخرج عنه وَصَدَ - يَصِدُ + كائن + شيئاً: سد منفذه للخارج صَدَى - يَصْدِي + كائن + شيئاً: يصدمه ويصفقه ويصفعه سطحاً بسطح

1 - الصد عن سبيل الله أولاً - يصدون عن سبيل الله (1) المنافقون الذين يحلفون الكذب ﴿اتخذوا أيمانهم جنة فصدوا عن سبيل الله فلهم عذاب مهين (16)﴾ المجادلة ﴿اتخذوا أيمانهم جنة فصدوا عن سبيل الله إنهم ساء ما كانوا يعملون(2)﴾ المنافقون ﴿ولا تتخذوا أيمانكم دخلا بينكم فتزل قدم بعد ثبوتها وتذوقوا السوء بما صددتم عن سبيل الله ولكم عذاب عظيم(94)﴾ النحل (2) الكفار الكفر﴿إن الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله قد ضلوا ضلالا بعيدا(167)﴾ النساء ﴿الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله أضل أعمالهم(1)﴾ محمد ﴿الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله زدناهم عذابا فوق العذاب بما كانوا يفسدون(88)﴾ النحل ﴿إن الذين كفروا ينفقون أموالهم ليصدوا عن سبيل الله فسينفقونها ثم تكون عليهم حسرة ثم يغلبون والذين كفروا إلى جهنم يحشرون(36)﴾ الأنفال (3) أهل الكتاب ﴿اشتروا بآيات الله ثمنا قليلا فصدوا عن سبيله إنهم ساء ما كانوا يعملون(9)﴾ التوبة ﴿ياأيها الذين آمنوا إن كثيرا من الأحبار والرهبان ليأكلون أموال الناس بالباطل ويصدون عن سبيل الله والذين يكنزون الذهب والفضة ولا ينفقونها في سبيل الله فبشرهم بعذاب أليم(34)﴾ التوبة ﴿فبظلم من الذين هادوا حرمنا عليهم طيبات أحلت لهم وبصدهم عن سبيل الله كثيرا (160)﴾ النساء ﴿ولا تكونوا كالذين خرجوا من ديارهم بطرا ورئاء الناس ويصدون عن سبيل الله والله بما يعملون محيط(47)﴾ الأنفال ثانياً - يصدون عن سبيل الله من آمن يبغونها عوجا (1) أهل الكتاب ﴿قل ياأهل الكتاب لم تصدون عن سبيل الله من آمن تبغونها عوجا وأنتم شهداء وما الله بغافل عما تعملون(99)﴾ آل عمران ﴿ولا تقعدوا بكل صراط توعدون وتصدون عن سبيل الله من آمن به وتبغونها عوجا واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركم وانظروا كيف كان عاقبة المفسدين(86)﴾ الأعراف ﴿الذين يستحبون الحياة الدنيا على الآخرة ويصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا أولئك في ضلال بعيد(3)﴾ إبراهيم (2) الكفار الكافرون بالآخرة ﴿الذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا وهم بالآخرة كافرون(45)﴾ الأعراف ﴿الذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا وهم بالآخرة هم كافرون(19)﴾ هود ثالثاً - يزين لهم سوء عملهم فيصدون عن سبيل الله (1) الكفار ﴿أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت وجعلوا لله شركاء قل سموهم أم تنبئونه بما لا يعلم في الأرض أم بظاهر من القول بل زين للذين كفروا مكرهم وصدوا عن السبيل ومن يضلل الله فما له من هاد(33)﴾ الرعد ﴿أسباب السماوات فأطلع إلى إله موسى وإني لأظنه كاذبا وكذلك زين لفرعون سوء عمله وصد عن السبيل وما كيد فرعون إلا في تباب(37)﴾ غافر ﴿وجدتها وقومها يسجدون للشمس من دون الله وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل فهم لا يهتدون(24)﴾ النمل ﴿وعادا وثمود وقد تبين لكم من مساكنهم وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل وكانوا مستبصرين (38)﴾ العنكبوت ﴿ومن يعش عن ذكر الرحمان نقيض له شيطانا فهو له قرين(36) وإنهم ليصدونهم عن السبيل ويحسبون أنهم مهتدون(37)﴾ الزخرف رابعاً - ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام (1) الكفار ﴿إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم(25)﴾ الحج ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (217)﴾ البقرة ﴿إن الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله وشاقوا الرسول من بعد ما تبين لهم الهدى لن يضروا الله شيئا وسيحبط أعمالهم(32)﴾ محمد ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(217)﴾ البقرة ﴿إن الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله وشاقوا الرسول من بعد ما تبين لهم الهدى لن يضروا الله شيئا وسيحبط أعمالهم(32)﴾ محمد ﴿إن الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله ثم ماتوا وهم كفار فلن يغفر الله لهم(34)﴾ محمد الصد عن المسجد الحرام الكفار ﴿هم الذين كفروا وصدوكم عن المسجد الحرام والهدي معكوفا أن يبلغ محله ولولا رجال مؤمنون ونساء مؤمنات لم تعلموهم أن تطئوهم فتصيبكم منهم معرة بغير علم ليدخل الله في رحمته من يشاء لو تزيلوا لعذبنا الذين كفروا منهم عذابا أليما(25)﴾ الفتح ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تحلوا شعائر الله ولا الشهر الحرام ولا الهدي ولا القلائد ولا آمين البيت الحرام يبتغون فضلا من ربهم ورضوانا وإذا حللتم فاصطادواولا يجرمنكم شنآن قوم أن صدوكم عن المسجد الحرام أن تعتدوا وتعاونوا على البر والتقوى ولا تعاونوا على الإثم والعدوان واتقوا الله إن الله شديد العقاب(2)﴾ المائدة ﴿وما لهم ألا يعذبهم الله وهم يصدون عن المسجد الحرام وما كانوا أولياءه إن أولياؤه إلا المتقون ولكن أكثرهم لا يعلمون(34)﴾ الأنفال ﴿إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم(25)﴾ الحج ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (217)﴾ البقرة الصد عن ما أنزل الله من كتاب (1) أهل الكتاب يصدون عنه ﴿فمنهم من آمن به ومنهم من صد عنه وكفى بجهنم سعيرا(55)﴾ النساء ﴿قال الذين استكبروا للذين استضعفوا أنحن صددناكم عن الهدى بعد إذ جاءكمبل كنتم مجرمين(32)﴾ سبأ (2)

الصيغ(٢٨)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٦ (الإجمالي: ٢٢٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. سبل

    الآيات المشتركة: ٢٥ · Biribirini kesen yoldur

  2. أله

    الآيات المشتركة: ٣٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. عوج

    الآيات المشتركة: ٥ · Kıvrık yol demektir

  4. كفر

    الآيات المشتركة: ١٤ · Hufre, çukur demektir

  5. حرم

    الآيات المشتركة: ٦ · Hiram keçe demektir

  6. سجد

    الآيات المشتركة: ٦ · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…

  7. بغي

    الآيات المشتركة: ٦ · Buğa boğa demektir

  8. عمل

    الآيات المشتركة: ١٠ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  9. زين

    الآيات المشتركة: ٤ · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  10. عكف

    الآيات المشتركة: ٢ · Örgülü saç demektir

  11. شطن

    الآيات المشتركة: ٤ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  12. هدي

    الآيات المشتركة: ٧ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

الآيات التي ورد فيها(٤١)

  1. إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا ضَلَالًا بَعِيدًا

    Ve alıkoydular

  2. الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ زِدْنَاهُمْ عَذَابًا فَوْقَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يُفْسِدُونَ

    Ve alıkoydular

  3. الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ

    Ve alıkoydular

  4. إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَشَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا وَسَيُحْبِطُ أَعْمَالَهُمْ

    Ve alıkoydular

  5. إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ مَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ

    Ve alıkoydular

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökصدد
YapıÜçlü (mücerred)
Özel DurumMükerrer (şeddeli / muzaaf)
Bağlamsal Yakın Köklerمنع, عرض, نكص
Zıt Kökقبل
Çekirdek Özet 1Karşıya dikilerek yol kesmek, geçişe engel oluşturmak ve yüz çevirip uzaklaşmak
Çekirdek Özet 2İlahi yoldan hem bizzat yüz çevirip sapmak hem de başkalarının hakka yönelmesine fiilen engel olmak
Çekirdek Özet 3Meşru akışı tıkayan karşı-irade; gerçeğe direnç gösterme ve başkalarını haktan alıkoyma refleksi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca pasif «yüz çevirme» veya yalnızca «engelleme» sayarak, geçişli ve geçişsiz çift yönlü dinamik yapısını gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صدKarşılaşma, set çekme, öne çıkma ve sert bir yüzeyle yönü değiştirme; صدر (öne çıkma, göğüs germe), صدع (sert yüzeyi yarıp açma), صدف (yüz çevirip yan çizme), صدق (sertlik, sarsılmaz tutarlılık) köklerinde de bu mukavemet ve cepheleşme esastırدİkinci dal harfinin eklenmesiyle oluşan muzaaf yapı, engeli süreklilik ve direnç kazanan bir barikata dönüştürmüş; hem bizzat geri durma (lazım) hem başkasını durdurma (müteaddi) çatısını perçinlemiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, avcı kancası, avın önünü kesip sıkıştırmaHareketi durduran, geçişi engelleyen ve yönü kısıtlayan sert müdahale
دÇadır kapısı, perde, geçiş eşiğiBir alana girişi kapatan ya da geçişi kontrol eden engel
دÇadır kapısı, pekiştirilmiş eşik, ikinci bariyerEngelin pekişmesi, kapanmanın kesinleşmesi ve mukavemetin çift taraflı tahkim edilmesi
صددBir geçiş eşiğine peş peşe çekilen setlerle yolun bütünüyle kapatılmasıYolun karşısına dikilerek geçişi fiziksel veya iradi olarak imkânsız kılma, akışı saptırma ve geri püskürtme

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDağın ya da vadinin iki yakasında geçit vermeyen yalçın yamaç (es-sadd/es-saded); iki bina veya nesnenin tam karşı karşıya dikilip birbirine cephe alması; yarada cerahat ve irinin (sadîd) et ile deri arasında toplanıp akışı tıkaması
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays bir beytinde karşı konulmaz bir sel veya ordu hücumunu nitelerken engelleri yarıp hükümdarın öncü birliklerini geri püskürtmeyi ifade etmek üzere bu kökten türeyen fiili kullanmıştır: أَصَدَّ نِشاصَ ذي القَرْنَيْنِ حَتَّى / تَوَلَّى عارِضُ المَلِكِ الهُمامِ
Erken Arapça kullanımKutâmî bir beytinde kadınların gençlere meyledip onlardan yüz çevirmediğini tasvir ederken kökün lazım biçimini şahit olarak kullanmıştır: أَبْصارُهُنَّ إِلى الشُّبَّانِ مائِلَةٌ / وَقَدْ أَرَاهُنَّ عَنْهُمْ غَيْرَ صُدَّادِ

المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça صدد kökü, merkezi Sami dillerinde «karşı durmak, set çekmek, yüz çevirmek» anlam alanını koruyan morfolojik bir gelişime sahiptir. İbranicede צָדַד (tsadad) biçimi «yan tarafa çekilmek, yana dönmek, kenara sapmak» anlamında kullanılırken, צַד (tsad) ismi «yan, taraf, böğür» demektir. Süryanicede de benzer şekilde ܨܕܐ kökü yan dönmeyi, yüz çevirmeyi ve ıssız kalmayı çağrıştırır. Arapçada kök çift yönlü bir morfolojik olgunluğa ulaşmıştır: Kök hem kişinin kendisinin kenara çekilip yüz çevirmesini (صُدُود) hem de bir nesnenin başkasının karşısına bir kenar, duvar ya da cephe gibi dikilerek onun yolunu tıkamasını (صَدّ) ortak bir fiziksel mekân tasavvurundan türetmiştir. Bu durum, ilksel Sami tabakasındaki «yan/taraf oluşturma» fikrinin Arapçada «karşı cephe oluşturarak engelleme» semantiğine evrildiğini gösterir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصدد (sadede / yasuddu / sadden ve sudûden)Kök lazım olduğunda «yüz çevirip sapmak», müteaddi olduğunda «yolunu kesip alıkoymak» anlamında iki temel kola ayrılır; ayrıca yara irini (sadîd) ve gürültülü bağrışma (sadîd/sadad) yan türevleridirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צד (tsad - yan, kenar) ve צדד (tsadad - yana çekilmek); Süryanice ܨܕܐ«Taraf/yan olma» ve «yolun dışına sapma» anlam çekirdeği ortak olup Arapçada karşı tarafa dikilme ve engelleme fiiline dönüşmüştürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yan/kenar kökleriDoğu ve Kuzey Afrika dillerinde mekânsal kenar veya bariyer belirten bazı biçimlerle fonetik benzerlikler ileri sürülmüşse de doğrulanmış doğrudan miras sınırlıdırMuhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صددAnlamlıAlıkoymak, yüz çevirmek, karşı durmakYol kesmek, mani olmak ya da bizzat yönünü değiştirmekHedef kök; Kur'an'da 42 kez geçer
دصدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde dal harfinin sad harfinden önce geldiği bu diziliş kullanılmamıştırKitābü’l-ʿAyn bu dizilişi mühmel sayar
ددصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıİki dal ve bir sad harfinin bu terkibi Arap fonetiğinde terk edilmiştirKitābü’l-ʿAyn bu dizilişi mühmel sayar

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صددMerkezEngelleme ve yüz çevirmeHem bizzat geri durmayı hem başkasının önüne geçip yolunu kesmeyi aynı kökte birleştiren aktif ve dirençli tutumHem lazım (sapmak) hem müteaddi (engellemek) olarak işler
منعKomşuİzin vermeme, alıkoymaBir şeye ulaşılmasını elindeki güç veya sahiplikle imkânsız kılmak; mutlaka yoldan saptırma kastı taşımazصدد kökünde yol kesme ve istikameti bozma nüansı varken, منع kökünde mahrum bırakma öne çıkar
عرضKomşuYüz çevirme, ilgisizlikKişinin bir çağrıya veya hakikate karşı omuz silkip yan dönmesi; başkasını engelleme şartı yokturعرض daha ziyade ferdi bir kayıtsızlık ve kaçınmadır; صدد ise direnç ve cepheleşme içerir
نكصKomşuGeri çekilme, ricat etmeKarşılaşılan durumdan korkarak ya da vazgeçerek ökçeleri üzerinde geri dönmekنكص gerisin geri kaçışı anlatırken, صدد hakikate karşı durmayı ve başkasını durdurmayı ifade eder
قبلZıtYönelme, kabul etme, karşılamaYüzünü hakikate dönmek, karşı çıkmayıp rıza ile teslim olmak ve yola girmekصدد kökünün yüz çevirme ve engelleme hareketinin tam zıddıdır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصددAlıkoymak, yüz çevirmekYol kesmek, saptırmak veya kendisi sapmakKesin
Latinceobstare, avertereÖnüne dikilmek, saptırmak«Obstare» fiziksel/hukuki engeli, «avertere» ise yönü başka tarafa çevirmeyi karşılar; kökün iki yönünü ayrı kelimeler verirGüçlü
İngilizceto obstruct, to deter, to turn awayEngellemek, caydırmak, yüz çevirmek«Obstruct» başkasına mania olmayı, «turn away» bizzat yüz çevirmeyi anlatır; tek kelime iki yönü birlikte karşılamazGüçlü
Almancaabhalten, abwenden, sich abkehrenAlıkoymak, geri çevirmek, yüz çevirmek«Abhalten» müteaddi engellemeyi, «sich abkehren» ise lazım yüz çevirme tavrını tam karşılarGüçlü
Fransızcadétourner, entraver, se détournerSaptırmak, köstek olmak, yüz çevirmekBaşkasının yoluna engel koyma ile kendi yönünü haktan çevirme eylemini ayrı çatılarda ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صَدَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ (Müteaddi)Başkalarını hak yoldan alıkoymak, engellemekİnkârcıların ve münafıkların insanların İslam’a girmesine mani olmaları (Âl-i İmrân 3:99, Muhammed 47:1)
صَدَّ / يَصُدُّونَ عَنْكَ (Lazım)Bizzat haktan yüz çevirmek, davetten kaçınmakMünafıkların Resulullah’ın hükmüne çağrıldıklarında kibirle yüz çevirip uzaklaşmaları (en-Nisâ 4:61)
صَدٌّ عَنِ المَسْجِدِ الحَرَامِİbadete ve kutsal mekâna fiziksel erişimi men etmekMüşriklerin müminleri Mekke’ye ve Kâbe’ye sokmaması, hac yolunu kesmesi (el-Bakara 2:217, el-Hacc 22:25)
يَصِدُّونَ (Kesralı okunuş)Gürültü yapmak, kahkaha ile gülüşüp bağrışmakMüşriklerin Hz. İsa örnek verildiğinde alay ve yaygara ile tepki göstermesi (ez-Zuhruf 43:57)
مَاءٍ صَدِيدٍİrin, yaradan akan sarı cerahatCehennemliklere içirilen, et ile deri arasını tıkamış kokuşmuş sıvı (İbrâhîm 14:16)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayet ve idlâl meselesiİnsanın başkasını haktan alıkoyma fiilinin ilahi takdir ve iradeyle irtibatı; şeytanın ve zorbaların saptırma gücünün sınırıİlahi irade karşısında insanın kesbi olarak geliştirdiği aktif isyan ve başkalarını ayartma sorumluluğu
Fıkıhİhsâr ve hac yasaklarıHac veya umreye niyet eden bir kimsenin düşman veya otorite tarafından Kâbe’ye varmaktan alıkonulması (sadd) hali ve gereken kurbanİbadetin ifasını imkânsız kılan dışsal, haksız ve fiili engelleme
TefsirSiyak-sibak ilişkisiAyetlerdeki صدد fiilinin lazım (yüz çevirme) mi yoksa müteaddi (alıkoyma) mi olduğu; her iki anlamın aynı anda kastedilip edilmediğiKur’an üslubunda sapkınlığın yalnızca bireysel kalmayıp zorunlu olarak başkalarını da saptırma hamlesine dönüşmesi
HadisFitne ve tebliğ engelleriİdarecilerin veya toplumun insanları sünnetten ve istikametten alıkoyması; müminlerin fitnelere karşı uyarılmasıİtikadi ve ahlaki yürüyüşü kesintiye uğratan kurumsal ve sosyal bariyerler

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHidayet ve dalalet ekseniSaptırıcı barikatİmanın toplumsallaşmasını önlemeBireyin hakikatle doğrudan bağ kurmasını engellemek için dini alanı tahrif etme veya tebliği bloke etmeKesin
İlmiHakikatin ifşası ve bilgi dolaşımıSansür ve zihinsel ablukaGerçeğin üzerini örterek idraki engellemeBilimsel ve felsefi hakikatlerin kitlelere ulaşmasını önlemek amacıyla kurulan epistemik ve ideolojik setlerGüçlü
SiyasiOtoriter tahakküm ve meşruiyetSiyasi yasakçılık ve cebirMuhalefetin ve alternatif adaletin yolunu kesmeİktidarı korumak adına meşru muhalefetin, hür iradenin ve adil düzen taleplerinin zor kullanarak engellenmesiKesin
İktisadiServetin dolaşımı ve pazar serbestisiİhtikâr, tekel ve pazar blokajıMalın ve imkânların tabii akışını tıkamaSermayenin tabana yayılmasını önleyerek haksız rant sağlamak üzere ticari kanalları ve serbest mübadeleyi tıkamakGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerElektriksel direnç (rezistans) ve hidrolik barajBir akışkanın veya akımın yoluna konulan ve akış şiddetini düşüren ya da bütünüyle kesen set; potansiyel enerjinin hedefe ulaşmasını engelleyen karşı kuvvetGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal yabancılaşma ve sansür mekanizmasıToplumsal değişimi ve hür iletişimi boğmak için otoriter yapıların kamusal alana kurduğu bariyerler; bireyin hakikate erişimini kesen sistemik filtrelerKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel bir «ilgisizlik» ya da pasif bir «yüz çevirme» gibi görerek, arkasındaki organize ve aktif engelleme çabasını göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamصدد, ferdi ahlaki bir tavır olmanın ötesinde, hakikate karşı örgütlü bir cephe oluşturmayı, hakkın yoluna taş koymayı ve kamuya açık yolları zorbalıkla tutmayı kapsayan sistemik bir karşı-iradedir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde inkârcıların toplumsal ve siyasi alanda sergiledikleri aktif yasakçı, engelleyici ve tebliği baltalayıcı terörünü sıradan bir inançsızlık gibi yorumlayıp toplumsal mücadelenin boyutunu kavrayamamak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da inkârın ve nifakın durağan bir durum olmadığını, hakikate karşı daima taarruz ve blokaj üreten bir direnç mekanizması olduğunu anlamanın anahtarıdır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların Resulullah’ın hakemliğine karşı direnişlerini anlatan ayetlerde (en-Nisâ 4:61), Mescid-i Haram’a erişimin engellendiğini bildiren cihat ve hac ayetlerinde (el-Bakara 2:217, el-Mâide 5:2) ve inkârcıların tebliğ karşısındaki agresif tavırlarında
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hak yoldan sapanların sadece kendilerine zarar verdikleri yanılgısını düzeltir; sapanların fıtri bir dürtüyle başkalarını da saptırmaya ve yolu kapatmaya çalıştıklarını açıkça gösterir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir geçiş noktasında iki nesnenin veya cephenin karşı karşıya gelerek yolu kapatması, fiziksel bir set çekilmesi ve et ile deri arasına irinin toplanarak tabii dolaşımı tıkaması.
  • Soyut anlamHakikatin sesine karşı kasti olarak yüz çevirme, kibirle yönü değiştirme ve diğer insanların hakka yönelişini fiili veya zihni barikatlarla engelleme.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki tabii akışı (hidayet, hakikat, adalet, mal) kesintiye uğratan, direnç katsayısını yapay biçimde yükselterek akışı durduran karşıt irade ve sansür odağı.
  • LaTeX modeliFnet=Fa−RcburadaRc=μ⋅δ(x−x0)
  • LaTeX açıklamasıModelde Fa hakikate veya hayra yönelen tabii ve fıtri yönelimi, Rc ise yol üzerindeki belirli bir x0 noktasında ortaya çıkan ve geçişi engelleyen set çekici direnci temsil eder. δ fonksiyonu belirli bir hatta (yolda) yoğunlaşan barikatı, μ ise direnişin ve engellemenin şiddetini simgeler. Eğer bu karşı direnç (Rc) aşılmazsa, nihai hareket (Fnet) sıfırlanır veya ters yöne sapar.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ص