ضرب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ض-ر-بالصيغ: ٣٠ · الجذور المجاورة: ١١٨ · الآيات: ٥٤ · السور: ٢٨؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عصوبطلوَضَرَبَألهضَرَبْنَاضربمثلرزقأنسضَرَبَوَاضْرِبْكفررجلاضْرِبْخوف

الجذرالصيغ ٣٠الآيات ٥٤السور ٢٨المجاورة ١١٨

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

ضرب

ض - ر - ب

جذر
  • الورود: ٥٨
  • الآيات: ٥٤
  • الصيغ: ٣٠
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Örnek verdi

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٩٩١
باب الضاد والراء والباء معهما ض ر ب، ر ض ب، ب ر ض، ر ب ض، ض ب ر مستعملات ضرب: الضَّرْبُ يقَع على جميع الأعمال، ضَرْب في التجارةِ، وفي الأرض، وفي سبيل اللهِ، يصِفُ ذَهابَهم وأَخْذَهم فيه. وضَرَبَ يَدَه الى كذا، وضَرَبَ فلانٌ على يَدِ فلانٍ: حَبَسَ عليه أمراً أَخَذَ فيه وأراده، ومعناه: حَجَرَ عليه. والطَّيْرُ الضَّوارِبُ: المُخْتَرِقاتُ الأرضِ، الطّالباتُ الرِّزقِ. وضَرَبَ الدَّهْرُ من ضَرَباته
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٨٠٠
ضربه يضرِبه ضرباً. وضرب في الأرض ضرباً ومَضرَباً بالفتح، أي سار في ابتغاء الرزق. يقال: إنّ في ألفِ درهمٍ لمضرَبا أي ضربا. و "ضربَ اللهُ مثلاً" أي وصفَ وبيَّن. وقولهم: فضرَب الدهر ضَرَبانَه كقولهم: فقضَى، من القضاء. وضرب الفحلُ الناقةَ ضِراباً. وضربَ الجُرح ضَرَباناً. وضربَ على يد فلانٍ، إذا حَجَر عليه. والطير الضَوارب: التي تطلب الرزق. وضرب البعيرُ في جَهازه، أي نَفَرَ. وضربَتْ فيه فلانة بِعِرْقٍ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٧٬٩٦٠
ض ر ب ضرب ، ضبر ، رضب ، ربض ، برض ، بضر : مستعملة . ضرب : ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الضَّربُ : الشكْلُ في القَدّ والخَلْق . الحرّانيّ عن ابن السِّكِّيت قال : الضَّربُ الصِّنف من الأشياء ؛ يقال : هذا من ضَربِ ذاك ، أي : من نحوه ، وجمعُه ضروب . قال : والضَّربُ : الرجلُ الخفيف اللَّحم . وأنشد قَول طرَفة : أنا الرجلُ الضَّرْب الذي تعرفونه خَشَاشٌ كرأْسِ الحيَّة المتوقِّدِ قال : والضربُ : مصدر
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٧٠٩
(باب الضاد والراء وما يثلثهما) (ضرز) الضاد والراء والزاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال إنَّ الضِّرِزّة: المرأة القصيرة اللئيمة. (ضرس) الضاد والراء والسين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على قوّةٍ وخشونة وقد يشِذُّ عنه ما يخالفه. فالضِّرْس من الأسنان، سمِّي بذلك لقوّته على سائر الأسنان. ويقال ضَرَسَه يَضْرُسُهُ، إذا تناوله بضِرْسِه. وقال: إِذا أنتَ عاديتَ الرّجالَ فلا تكن *** لهم جَزَرَاً واجرَحْ بنابك واضْرُسِ والضِّرْس:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧١٦
- الضرب: إيقاع شيء على شيء، ولتصور اختلاف الضرب خولف بين تفاسيرها، كضرب الشيء باليد، والعصا، والسيف ونحوها، قال: ﴿فاضربوا فوق الأعناق واضربوا منهم كل بنان﴾ [الأنفال/12]، ﴿فضرب الرقاب﴾ [محمد/4]، ﴿فقلنا اضربوه ببعضها﴾ [البقرة/73]، ﴿أن أضرب بعصاك الحجر﴾ [الأعراف/160]، ﴿فراغ عليهم ضربا باليمين﴾ [الصافات/93]، ﴿يضربون وجوههم﴾ [محمد/27]، وضرب الأرض بالمطر، وضرب الدراهم، اعتبارا بضرب المطرقة، وقيل: له:
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٬١١٦
ض ر ب ضربه بالسيف وغيره وضاربه وتضاربوا واضطربوا وضربوا أعناقهم وأمر بتضريب الرقاب‏.‏ وسيوف مفلولة المضارب جمع‏:‏ مضرب ومضربة‏.‏ ورجل مضرب وضراب‏.‏ وضروب‏.‏ واضطرب الولد في البطن‏.‏ واضطربت الأمواج‏.‏ ورجل ضرب‏:‏ خفيف اللحم غير جسيم‏.‏ وأنه الراح بالضرب وهو العسل الغليظ‏:‏ واستضرب العسل‏:‏ غلظ‏.‏ وسقاه ضريب الشول وهو ما حلب بعضه على بعض من عدة لقاح‏.‏ قال ابن أحمر‏:‏ وما كنت أدري أن
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٩٢٨
الضرب معروف، والضَّرْبُ مصدر ضَرَبْتُه؛ وضَرَبَه يَضْرِبُه ضَرْباً وضَرَّبَه. ورجل ضارِبٌ وضَرُوبٌ وضَريبٌ وضَرِبٌ ومِضْرَبٌ، بكسر الميم: شديدُ الضَّرْب، أَو كثير الضَّرْب. والضَّريبُ: الـمَضْروبُ. والـمِضْرَبُ والـمِضْرابُ جميعاً: ما ضُرِبَ به. وضَارَبَهُ أَي جالَدَه. وتَضاربا واضْطَرَبا بمَعـنًى. وضَرَبَ الوَتِدَ يَضْرِبُه ضَرْباً: دَقَّه حتى رَسَب في الأَرض. ووَتِدٌ ضَرِيبٌ: مَضْرُوبٌ؛ هذه عن
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٦٦
* ض ر ب * * ضَرَبَهُ * يضربه * ضَرْباً * و * ضَرَبَ * في الأرض يضرب * ضَرْبا * ومضربا بفتح الراء أي سار لابتغاء الرزق يقال إن في ألف درهم لمضربا أي ضربا وضرب الله مثلا أي وصف وبين وضرب الجرح * ضَرَباناً * بفتح الراء و * أضْرَبَ * عنه أعرض و * تَضَارَبا * و * اضْطَرَبا * بمعنى والموج * يَضْطَرِبُ * أي يضرب بعضه بعضا و * الاضْطِرابُ * الحركة و * اضْطَرَبَ * أمره اختل و * ضَارَبَهُ * في المال من
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢١٬٢٥٥
ضربه يضربه ضربا، والضرب معروف وضربه مشددا وهو ضارب وضريب كأمير وضروب كصبور وضرب ككتف ومضرب بكسر الميم كثيره أي الضرب أو شديده ومضروب وضريب كلاهما بمعنى. وقد جمع المؤلف بين هذه الصفات دون تمييز بين فاعل أو مفعول أو صفة مشبهة أو أسماء مبالغة، وفي نمط واحد، وهو نوع من التخليط ينبغي التنبيه له، كذا قاله شيخنا. والمضرب والمضراب بكسرهما جميعا: ما ضرب به. وضربت يده ككرم: جاد ضربها. من المجاز: ضربت الطير
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٥٥٬٨٨٩
ضَرَبَهُ 1 ضَرَبَهُ ذ , aor. ضَرِبَ , (S, O, K, &c.,) inf. n. ضَرْبٌ, (S, O, &c.,) [He beat, struck, smote, or hit, him, or it;] and ↓ ضرّبهُ [signifies the same in an intensive sense, i. e. he beat, &c., him, or it, much, or violently; or in a frequentative sense, i. e. several, or many, times: or rather ضرّب is used in relation to several, or many, objects, as will be shown in what follows]:
لا توجد ترجمة تركية بعدرابط المدخل

ضَرَبَهُ 1 ضَرَبَهُ ذ , aor. ضَرِبَ , (S, O, K, &c.,) inf. n. ضَرْبٌ, (S, O, &c.,) [He beat, struck, smote, or hit, him, or it;] and ↓ ضرّبهُ [signifies the same in an intensive sense, i. e. he beat, &c., him, or it, much, or violently; or in a frequentative sense, i. e. several, or many, times: or rather ضرّب is used in relation to several, or many, objects, as will be shown in what follows]: (K:) accord. to Er-Rلghib, الضَّرْبُ signifies the making a thing to fall upon another thing; and, as some say, the making it to fall with violence, or vehemence. (TA.) You say, ضَرَبَهُ بِهِ [He struck him, or it, with it], i. e. with a sword, (A, Mgh, Msb), &c. (A, Msb.) And تَضْرِبُ فِى حَدِيدٍ بَارِدٍ [Thou beatest upon cold iron]: a prov. [expl. in art. حد]. (Har p. 633.) And ضَرَبْتُ زَيْدًا سَوْطًا, meaning بِسَوْطٍ [i. e. I struck Zeyd with a whip], or ضَرْبَةَ سَوْطٍ [a stroke of a whip]: (M in art. سوط, q. v.:) and ضَرَبَهُ مِائَةَ سَوْطٍ [He struck him a hundred strokes of the whip]. (S and K in art. سحل, &c.) And ضَرَبْتُ عُنُقَهُ [I smote his neck, meaning I beheaded him]; and الأَعْنَاقَ ↓ ضَرَّبْتُ [I smote the necks, meaning I struck off the heads]; the teshdeed denoting muchness [of the action] or multiplicity [of the objects]: AZ says that, when the object is one, the Arabs use only the former verb, without teshdeed; but when there is a plurality of objects, either of the verbs; (Msb;) [so that] one says, ضَرَبُوا أَعْنَاقَهُمْ [They smote their necks, or beheaded them], and أَمَرَ الرِّقَابِ ↓ بِتَضْرِيبِ [He gave the order to smite the necks, or to strike off the heads]: (A:) فَضَرْبَ الرِّقَابِ in the Kur xlvii. 4 is originally فَاضْرِبُوا الرِّقَابَ ضَرْبًا [meaning Then do ye smite the necks, i. e. strike off the heads]; (Bd;) the inf. n. being here put for its verb. (Jel.) [Respecting the phrase هُوَ الْيَضْرِبُكَ, see 1 in art. جدع.] ― -b2- [Hence a variety of meanings and phrases here following.] ― -b3- ضَرَبَ كَلْبَهُ عَلَى الصَّيْدِ (assumed tropical:) [He beat, or disciplined, or trained, his dog for the purpose of the chase]: whence the phrases ضَرَبَ عَلَيْهِ جِرْوَتَهُ and ضَرَبَ جِرْوَةَ نَفْسِهِ and ضَرَبْتُ جِرْوَتِى عَنْهُ [expl. voce جِرْوَةٌ]. (Z, and TA in art. جرو.) ― -b4- لَا تُضْرَبُ أَكْبَادُ الاـِبِلِ اـِلَّا ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ (assumed tropical:) Camels shall not be ridden, save to three mosques: [namely, that of Mekkeh, that of El-Medeeneh, and that of El-Aksà at Jerusalem:] a trad. (TA. [See also 4 in art. عمل.]) ― -b5- [ضَرَبَ بِهِ الأَرْضَ, lit. He smote with him, or it, the ground; meaning (assumed tropical:) he cast, threw, or flung, him, or it, upon the ground. And ضَرَبَ بِسَلْحِهِ الأَرْضَ (assumed tropical:) He cast forth his excrement, or ordure, upon the ground.] And [hence] ضَرَبَ الأَرْضَ and الغَائِطَ (tropical:) He voided excrement, or ordure; (A, TA;) and so الخَلَآءَ. (TA.) [ضَرَبَ بِنَفْسِهِ الأَرْضَ see expl. in the latter half of this paragraph.] ― -b6- ضَرَبْتُ القَوْسَ بِالمِضْرَبِ I struck the string of the bow with the wooden implement [or mallet] used in separating cotton. (Msb.) ― -b7- ضَرَبَ العُودَ [He struck the chords of the lute; meaning he played upon the lute; and so ضَرَبَ بِالعُودِ]. (S.) ― -b8- ضَرَبَ الوَتِدَ, aor. and inf. n. as above, He beat [or knocked or struck] the tent-peg, or stake, so that it became firm in the ground. (Lh, TA.) And [hence] ضَرَبَ الخَيْمَةَ (tropical:) He pitched the tent, by knocking in its pegs with a mallet: (Kull p. 231:) or he set up the tent. (Msb.) ― -b9- ضَرَبَ الدِّرْهَمَ, aor. and inf. n. as above, (tropical:) He struck, coined, or minted, the dirhem, or piece of money. (TA.) And ضَرَبَ عَلَى اسمِهِ (assumed tropical:) [He struck, coined, or minted, money in his name]. (ISd, TA in art. جوز.) ― -b10- ضَرَبَ عَلَى المَكْتُوبِ (tropical:) He sealed, or stamped, the writing. (A, * TA.) [And ضَرَبَ عَلَيْهِ (assumed tropical:) He erased it; namely, anything written.] ― -b11- ضَرَبَ الطِّينَ عَلَى الجِدَارِ (assumed tropical:) [He stuck, or applied, the mud upon the wall, as a plaster]. (TA.) ― -b12- Hence, accord. to some, the phrase ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ, in the Kur ii. 58, considered as meaning (assumed tropical:) Vileness was made to cleave to them: or the meaning is, (assumed tropical:) encompassed them, like as the tent encompasses him over whom it is pitched. (Ksh, Bd.) And [in like manner] one says, ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ضَرِيبَةٌ (tropical:) An impost, of the tax called جِزْيَة, &c., was imposed upon them. (A, * Mgh, Msb. *) And ضَرَبَ عَلَى العَبْدِ الأِتَاوَةَ (tropical:) He imposed upon the slave the tax according to a fixed time. (TA. [See ضِريبَةٌ.]) And ضُربَ عَلَيْهِمُ البَعْثُ (assumed tropical:) The being sent to the war was appointed them and imposed upon them as an obligation. (Mgh in art. بعث.) ― -b13- ضَرَبَ الشَّبَكَةَ عَلَى الطَّائِرِ (assumed tropical:) He cast the net over the bird: (Mgh:) and ضُرِبَ الفَخُّ عَلَى الطَّائِرِ (tropical:) [The snare was cast over the bird]. (A, TA.) ― -b14- ضَرَبَ اللَّيْلُ بِأَرُوَاقِهِ (assumed tropical:) [The night cast its folds of darkness;] meaning the night came. (TA.) [And (assumed tropical:) The night became dark, or was dark; as appears from the following verse.] Homeyd says, سَرَى مِثْلَ نَبْضِ العِرْقِ وَاللَّيْلُ ضَارِبٌ بِأرْوَاقِهِ وَالصُّبْحُ قَدْ كَادَ يَسْطَعُ (assumed tropical:) [He went on in his night-journey, like the pulsing of the vein, while the night was casting its folds of darkness over the earth, and the dawn had almost risen]. (TA. [See also ضَارِبٌ.]) You say also, ضَرَبَ عَلَيْهِ حِجَابًا (assumed tropical:) [He put, or let down, a veil, or curtain, or covering, over him, or it]. (TA.) And ضُرِبَ بَيْنَهُمَا سَدٌّ (assumed tropical:) [A barrier was set between them two]. (A in art. سد.) ضَرَبْنَا عَلَى آذَانِهِمْ [in the Kur xviii. 10] means (tropical:) We prevented their sleeping; (K, TA;) as though by putting a covering over their ears; a metonymical [and elliptical] mode of saying we ma

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٣٨٧
ضَرَبَ ضَرَبَ I ( n. ac. ضَرْب 1 ) a. [ acc. & Bi ], Struck, hit, beat, smote with; horsewhipped, flogged; scourged; fell upon.... with ( sword ). b. [ acc. & Bi ], Mixed, mingled ( a thing ) with. e. Afflicted ( fortune ). d. Stung; bit. e. Oscillated. f. Flew ( bird ). g. [ Ila ], Inclined, leant towards. h. [ 'An ], Withheld from; turned away from. i. [ Bi ], Indicated. j.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٢٬٠٤٧
ضرب ضَرَبَ - يَضْرِبُ - ضَرْب ضَرَبَ - يَضْرِبُ + كائن + كائناً: يؤثر على جسم ما بقوة محركة، فيجعله يتحرك حركة انتقالية مفاجئة فيها اندفاع ولا يراد بفعل " ضرب " مجرد إلقاء يده على آخر أو دفع عصا عليه، وإنما لا بد لكي يكون الفعل ضرباً أن يكون لفعله أثر يحرك ويدفع المضروب بحركة انتقالية مفاجئة صغيرة كانت أو كبيرة {واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣٠)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١١٨ (الإجمالي: ٣٧٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. مثل

    الآيات المشتركة: ٢٩ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  2. أنس

    الآيات المشتركة: ١٣ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  3. عصو

    الآيات المشتركة: ٣ · Asân

  4. رجل

    الآيات المشتركة: ٥ · Rical ayak demektir

  5. أله

    الآيات المشتركة: ٢٩ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  6. سبل

    الآيات المشتركة: ٧ · Biribirini kesen yoldur

  7. كفر

    الآيات المشتركة: ١٢ · Hufre, çukur demektir

  8. ثني

    الآيات المشتركة: ٣ · Sena yaka demektir

  9. منن

    الآيات المشتركة: ٣ · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…

  10. رزق

    الآيات المشتركة: ٥ · Üzüm demektir

  11. بطل

    الآيات المشتركة: ٣ · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…

  12. خوف

    الآيات المشتركة: ٥ · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

الآيات التي ورد فيها(٥٤)

  1. أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ

    Örnek verdi

  2. ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا عَبْدًا مَمْلُوكًا لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ …

    Örnek verdi

  3. ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ هَلْ لَكُمْ مِنْ مَا …

    Örnek verdi

  4. ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

    Örnek verdi

  5. وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِمَا ضَرَبَ لِلرَّحْمَنِ مَثَلًا ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَهُوَ كَظِيمٌ

    Örnek verdi

  6. ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَةَ نُوحٍ وَامْرَأَةَ لُوطٍ …

    Örnek verdi

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökضرب
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقرع, جلد, وقع, سير
Zıt Kökكفف
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi diğerinin üzerine tesir bırakacak, biçimlendirecek veya iz açacak şekilde kuvvetle ulaştırmak; vurmak, basmak
Çekirdek Özet 2Zihne hakikati yerleştirmek üzere mesel irad etmek, yeryüzünde rızık ve cihad için mesafe katetmek, ceza veya tespiti somut olarak uygulamak
Çekirdek Özet 3Hakikatin, hükmün veya modelin zihinsel ve toplumsal zemine damga gibi basılarak belirgin, bağlayıcı ve dönüştürücü hale getirilmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel beden cezasına veya kaba şiddete indirgeyerek mesel getirme, seyahat, perde çekme ve damgalama boyutlarını gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضرŞiddet, baskı, darlık ve dışarıdan gelen sert tesir; nitekim ضرر kökünde zarara uğratma ve yıpratma, ضرع kökünde ise bu baskı karşısında boyun eğme ve küçülme anlamı esastır.بTemas, bitişme ve yüzeye doğrudan çarpma anlamı taşıyan dudak ünsüzü eklenerek sert baskı ve tesir eylemi, doğrudan bir nesnenin başka bir nesne üzerine inmesi, iz bırakması, damga vurması veya zeminde yol açması şeklinde somutlaştırılmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضBitki veya yan yatmış beden imgesinden türetme; yan taraf, sert kabuk veya keskin baskıHareketin taşıdığı sert, ezici ve yönlendirici ilk baskı kuvvetini temsil eder.
رİnsan başı; öncülük, yönelme, bilinçli hareketKuvvetin gelişigüzel değil, belirli bir hedefe, yüzeye veya amaca doğru yönlendirildiğini gösterir.
بEv, çadır; içe girme, temas etme, yerleşmeYönlendirilen kuvvetin muhatap nesneye temas etmesini, onun üzerinde iz, sınır veya şekil bırakmasını ifade eder.
ضربSert baskının hedefe yönelerek yüzeyde temas ve tesir meydana getirmesiBir varlığın veya iradenin başka bir varlık üzerine kuvvetle inerek onda derin bir iz, kalıp, seyrüsefer veya bağlayıcı durum oluşturması hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismin diğerine çarpması, çadır kazığının yere çakılması, madenin darbedilerek para veya kalıp haline getirilmesi ve devenin ayaklarıyla yeri çiğneyerek yürümesi.
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays şiirinde soğuk havanın veya kırağının yeryüzünü vurması anlamında zikredilmiş, sözlüklerde geçen şu beyitte soğuktan inleyen nesne için kullanılmıştır: ومضروب يئن بغير ضرب / يطاوحه الطراف إلى الطراف
Erken Arapça kullanımÇadır kurarken kazıkların yere çakılması ضرب الخيمة veya paranın kalıpla basılması ضرب الدرهم ifadelerinde olduğu gibi, bir etkiyi zemine sabitleme ve iz çıkarma eylemi olarak yaygın biçimde kullanılmıştır.

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ضرب kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle vurma, çarpma ve şekil verme eylemini ifade eden fonetik bir kökle temsil edilir. İbranicede doğrudan aynı kök dizilişi yerine benzer eylemler için טרף (parçalama, vurma) veya נגף kökleri öne çıksa da, Güney Sami (Arapça ve Güney Arapça) kolunda kök; çekiçle dövme, kalıba dökme, yol alma ve bir nesneyi diğerinin üzerine tam olarak oturtma şeklinde zengin bir anlamsal genişleme göstermiştir. Kökün ilksel çekirdeği rastgele bir darbe değil; çadır kazığı çakmada, maden işlemede ve ayakların toprağa ritmik inişinde görüldüğü üzere amaçlı, biçimlendirici ve iz bırakan bir vuruştur.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyi diğerinin üzerine çarpmak, çadır kurmak, yol katetmek, mesel getirmekFiziksel temas ve biçimlendirme eyleminden soyut beyan ve ibret çıkarma düzeyine geçiş düzenli bir semantik genişlemedir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami dillerinde darbe, dövme ve biçim verme kökleriyle fonetik uyumErken dönemde madencilik, çadır hayatı ve çöl yolculuğundaki adım sesleriyle ilişkili olarak gelişmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış düzenli bir dil ailesi bağı tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Arabic-English Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضربAnlamlıVurmak, çarpmak, mesel vermek, yola çıkmakHedef köktür; bir nesneyi diğerinin üzerine tesir edecek şekilde indirmeyi bildirir.Kur’an’da geçer
ضبرAnlamlıSıkıştırmak, bir araya toplamak, sıçramakTaşları üst üste yığmak, atın ayaklarını toplayarak sıçraması ve kitapları bir araya getirmek anlamındadır.Ortak çekirdek; kuvvet ve toplama; Kur’an’da geçmez
رضبAnlamlıTükürük, bal damlası, emmekAğızdaki tatlı tükürük veya taşların ufalanarak dağılmasıdır.Ters dönme (kalb); sert darbe yerine ince damlama; Kur’an’da geçmez
ربضAnlamlıÇökmek, yerleşmek, çevrelemekHayvanın göğsü üzerine yere yatması, bir yerin etrafı ve yerleşik sığınaktır.Darbenin zıddı olarak sükûnet ve yere yerleşme; Kur’an’da geçmez
بضرAnlamlıAzıcık sızmak, damlamakSuyun veya kanın azar azar çıkması, et parçasıdır.Zayıf ve sınırlı temas; Kur’an’da geçmez
برضAnlamlıAz vermek, az çıkmakSuyun veya bitkinin az miktarda belirmesidir.Sert darbe ve iz bırakmanın zıddına zayıf beliriş; Kur’an’da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضربMerkezVurmak, iz bırakmak, ibret veya kalıp sunmakBir şeyi diğerinin üzerine etki, şekil veya iz bırakacak biçimde kararlılıkla indirmektir.Fiziksel ve zihinsel damga vurma
قرعKomşuKapı veya nesneye ses çıkaracak şekilde vurmakSes çıkarma ve uyarma kastı öne çıkar; şekil verme veya iz bırakma zorunlu değildir.Uyarıcı darbe
جلدKomşuTene vurmak, kırbaçlamakVuruşun özellikle deri veya tene ceza amacıyla tatbik edilmesini anlatır.Bedensel ceza darbesi
وقعKomşuBir şeyin yukarıdan aşağıya düşmesi, vuku bulmasıDüşme ve gerçekleşme kendiliğinden veya takdirle olur; ضرب kökünde doğrudan failin darbe iradesi vardır.İniş ve gerçekleşme
سيرKomşuYolda yürümek, hareket etmekSalt intikal ve akışı ifade eder; ضرب kökündeki ayakların yeri çiğneyerek mesafe katetmesi ve zorlu çaba unsuru bulunmaz.Genel hareket
كففZıtEl çekmek, engellemek, temastan kaçınmakEylemi durdurup temas ve tesiri tamamen sonlandırmayı anlatır.Geri çekilme ve durdurma

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضربVurmak, kalıp dökmek, mesel getirmekFiziksel çarpmadan zihinsel temsil kurmaya kadar uzanan geniş eylem.Kesin
LatincePercutere, cudere, ferireVurmak, maden basmak, darbetmekVurma ve para basma yönünü karşılar; mesel getirme ve seyahat anlamını dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceStrike, cast, coin, set forthVurmak, kalıba dökmek, para basmak, örnek vermekStrike kelimesi hem fiziksel vurmayı hem grev veya yola çıkmayı karşılasa da Kur'an'daki hikmet ve mesel boyutunu tam örtmez.Güçlü
AlmancaSchlagen, prägen, darlegenVurmak, damgalamak/biçimlendirmek, sergilemekPrägen (şekillendirme/iz bırakma) ve darlegen (örnek sergileme) kavramları kökün iki ana vechesini iyi açıklar.Güçlü
FransızcaFrapper, forger, proposerVurmak, biçim vermek, örnek sunmakFrapper hem fiziki darbeyi hem de zihne tesir etmeyi karşılar ancak yerleşik mesel mantığı için ek fiiller gerekir.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ضَرَبَ مَثَلًا / اضْرِبْ لَهُمْMisal getirmek, zihinde hakikati canlandırmak, model sunmakZihinsel idraki açmak ve delil sergilemek üzere mesel irad edilen bağlamlar (İbrâhîm 14:24, Kehf 18:32, Yâsîn 36:78).
ضَرَبَ فِي الأَرْضِYolculuk yapmak, ticaret veya cihad için mesafe katetmekRızık arayışı, sefer hükümleri ve cihad bağlamındaki seyahatler (Nisâ 4:101, Bakara 2:273, Müzzemmil 73:20).
اضْرِبْ بِعَصَاكَ / فَاضْرِبُواFiziksel olarak vurmak, çarpmakMucize esnasında asanın vurulması veya savaşta düşmanın etkisiz kılınması (Bakara 2:60, Enfâl 8:12, Muhammed 47:4).
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُKuşatmak, zorunlu kılmak, damgalamakİlahi ceza veya durumun muhatapların üzerine çadır gibi geçirilip sabitlenmesi (Bakara 2:61, Âl-i İmrân 3:112).
فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍÇekmek, dikmek, ayırıcı engel koymakİki alan veya topluluk arasına kesin bir sınır ve perde inşa edilmesi (Hadîd 57:13).
فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقًاAçmak, belirgin kılmak, yol var etmekDenizde kuru bir yolun asa ve ilahi kudretle belirginleştirilip açılması (Tâhâ 20:77).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEmsâlü’l-Kur’ân ve ilahi sıfatlarAllah’ın misal getirmesinin (ضرب الأمثال) hikmeti, müşriklerin itirazlarına karşı mesellerin delil değeri ve hakikatin idrakine katkısı.Hakikati somutlaştırarak zihne damga gibi nakşeden tebliğ yöntemi.
FıkıhHad cezaları, aile hukuku ve mudârabe şirketiNisâ 34. ayetteki lafzın mahiyeti ve sınırları; yolculuk yapanın sermaye ile ortaklığı (mudârabe / ضرب في الأرض) ve sefer hükümleri (namazın kısaltılması).Yetki aşımını engelleyen, tedip ve iktisadi teşebbüsü kurallara bağlayan normatif çerçeve.
TefsirVücûh ve nezâir tahliliTek bir kökün darbe, yolculuk, mesel, mühürleme ve perde çekme gibi çok farklı anlamlara gelmesinin dildeki 'damga/tesir' üst ilkesiyle izahı.Bağlama göre fiziki darbeden zihinsel temsile açılan çok katmanlı beyan.
HadisAhlak, fitne ve kıyamet rivayetleriFitne anında kılıçların kırılması veya yüzlere vurulmasının yasaklanması; dinin kalıba dökülüş biçimleri.Şiddetin sınırlandırılması ve adaletin kalıplaşmış icrası.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHakikatin anlatımı ve vahyin temsiliTemsil ve tebliğ (Mesel)İdraki sabitlemeSoyut hakikatleri müşahhas örneklerle kalbe ve zihne silinmez bir damga gibi vurmak.Kesin
İlmiYöntem ve kavramsal modellerModel kurma ve türetmeZihinsel kalıp oluşturmaKarmaşık olguları basitleştirilmiş ilkelerle formüle edip kavranabilir kılmak.Güçlü
SiyasiHükümranlık ve sınır tayiniHüküm icrası ve sınır çekmeDüzeni tesis etme ve engellemeMeşru otoritenin hak ile batıl, suç ile ceza arasına kesin duvarlar (sûr) çekmesi ve hadleri uygulaması.Güçlü
İktisadiTicari sefer ve sermaye ortaklığıMudârabe ve piyasa dolaşımıDeğer üretme ve rızık arayışıSermaye ile emeğin yeryüzünde adım atarak (ضرب في الأرض) birleşmesi, dolaşım ve para basımı.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerÇarpma işlemi (Multiplication) ve İzdüşüm (Projection)Bir büyüklüğün diğeri üzerine katlanarak tesir etmesi ve yeni bir nicelik üretmesi; aynı zamanda bir vektörün belirli bir düzlem üzerine iz düşürülerek kalıbının çıkarılması.Güçlü
Beşeri bilimlerDamgalama (Labeling) ve Sosyal Tip İnşasıToplumsal yapıda bir kimliğin, rolün veya cezanın fert üzerine kesin bir statü veya etiket olarak yapıştırılması, zihinlerde kalıcı modeller inşa edilmesi.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca bedensel şiddet ve kaba darp eylemine hapsederek Kur’an’daki zengin mesel, seyahat, perde çekme ve damgalama bağlamlarını göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; zihinde hakikati aydınlatan misaller getirmekten iktisadi seferlere, ontolojik sınırların tayininden toplumsal durumların tesciline kadar ilahi inşanın temel bir dilsel aracıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÖzellikle aile ve ceza hukuku ayetlerinde lafzı bağlamından ve diğer Kur'ani ilkelerden kopararak kaba bir şiddet meşruiyetine dönüştürmek veya mesel ayetlerindeki zihinsel modeli kavrayamamak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın en temel pedagojik ve beyan yöntemlerinden biri olan mesel irad etmenin (ضرب الأمثال) anahtarıdır; ilahi hitabın zihne nasıl nakşedildiğini ve yeryüzündeki insan hareketliliğinin felsefesini açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Emsâlü'l-Kur'an ayetlerinde (örneğin Bakara 2:26, İbrâhîm 14:24), yolculuk ve sefer hükümleri taşıyan ayetlerde (Nisâ 4:101, Müzzemmil 73:20) ve toplumsal düzenlemelerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'ın şiddet dili ürettiği şeklindeki sığ iddiaları çürütür; darbe eyleminin aslında bir şekillendirme, iz bırakma, yola koyulma ve temsil getirme sistemi olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir cismin veya kuvvetin başka bir nesne üzerine doğrudan temas ederek iz, şekil, ses veya yön oluşturacak biçimde inmesi.
  • Soyut anlamBir hakikatin, hükmün, modelin veya niyetin hedef alana damgalanarak belirginleştirilmesi, kavranması veya bağlayıcı kılınması.
  • Sistematik karşılıkBir kuvvet veya temsil operatörünün hedef zemin üzerinde kalıcı dönüşüm ve sınır meydana getirmesi.
  • LaTeX modeliT(x)∘S→S′
  • LaTeX açıklamasıFormülde T, uygulanan tesir, mesel veya darbe operatörünü; x, bu operatörü harekete geçiren iradeyi veya delili; S, muhatap olan zihni, zemini veya nesneyi temsil eder. Bileşke işlemi (∘), operatörün zeminle doğrudan temasını ve üst üste oturmasını ifade eder. S′ ise bu temas sonucunda üzerinde silinmez bir iz, yeni bir biçim, açık bir yol veya dönüştürücü bir idrak kalmış olan nihai durumu sembolize eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ض