عذب
ع - ذ - ب
جذر- الورود: ٣٧٣
- الآيات: ٣٣٦
- الصيغ: ٦٠
- المعاجم: ١٣
Su yosunudur. Sudaki tek hücreli organizmalardır. “Azb”, hoş tat azab kötü tat, acı demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Su yosunudur. Sudaki tek hücreli organizmalardır. “Azb”, hoş tat azab kötü tat, acı demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢٦١باب العين والذّال والباء معهما
ع ذ ب، ب ذ ع يستعملان فقط
عذب:
عَذُبَ الماءُ عُذوبةً فهو عَذْبٌ طيب، وأَعْذبتُه إعذاباً، واستعذبته، أي: أسقيته وشربته عَذْباً.
وعَذَبَ الحمار يَعْذِبُ عَذْباً وعُذوباً فهو عاذِبٌ عَذوبٌ لا يأكل من شدة العطش. ويقال للفرس وغيره: عَذوبٌ إذا بات لا يأكل ولا يشرب، لأنه ممتنع من ذلك.
ويَعْذِبُ الرّجل فهو عاذِبٌ عن الأكل، لا صائم ولا مُفْطِرٌ. قال عَبِيد:
وتَبَدَّلوا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٧٤العَذْبُ: الماء الطيَب. وقد عَذُبَ عُذوبةَ. ويقال للرِيق والخمر: الأعذبان. واستعذبَ القوم ماءهم، إذا استقَوه عَذْباً. واستعذَبه، أي عدَّه عذْباً. ويُسْتَعذَب لفلانٍ من بئر كذا، أي يُستقى له. وعَذَبَةُ اللسان: طَرَفُه الدقيق. والعَذَبَة: إحدى عَذَبَتَيْ السَوطِ. وعَذَبَةُ الميزان: الخيط الذي يُرْفع به. وعَذَبَةُ الشجر: غُصنه. والعَذَبَةُ: القذاةُ. وماء ذو عَذَبٍ، أي كثير القذى. يقال: أعْذِبْ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٩٣٩باب العين والذال مع الباء
عذب ، بذع ، ذعب : مستعملة .
عذب : قال الليث : عَذُب الماء يَعْذُب عُذُوبة فهو عَذْب : طيب . وأعذب القوم إذا عَذُب ماؤهم . قال : واستعذَبوا إذا استقوا ماء عَذْباً . وعذب الحمار يَعذُب عُذوباً فهو عاذب وعَذُوب إذا لم يأكل العَلَف من شدّة العطش . قال : ويَعْذُب الرجل عن الأكل فهو عاذب : لا صائم ولا مفطر . وأعذبته إعذاباً ، وعذَّبته تعذيباً . كقولك فطمته عن هذا الأمر . وكل
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬١٨٤(باب العين والذال وما يثلثهما)
(عذر) العين والذال والراء بناء صحيح له فروعٌ كثيرة، ما جَعلَ الله تعالى فيه وجهَ قياسٍ بَتَّةً، بل كلُّ كلمةٍ منها على نَحوِها وجِهَتها مفردة. فالعُذْر معروف، وهو رَوْم الإنسان إصلاحَ ما أُنكِرَ عليه بكلام. يُقال منه: عَذَرْتُه فأنا أَعْذِرُه عَذْراً، والاسم العُذْر. وتقول: عَذَرْتُه من فلان، أي لُمْتُه([1]) ولم ألُم هذا. يُقال: مَن عذيري من فلان، ومَن يَعذِرني
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٩٢- ماء عذب طيب بارد. قال تعالى: ﴿هذا عذب فرات﴾ [الفرقان/53]، وأعذب القوم: صار لهم ماء عذب، والعذاب: هو الإيجاع الشديد، وقد عذبه تعذيبا: أكثر حبسه في العذاب. قال: ﴿لأعذبنه عذابا شديدا﴾ [النمل/21]، ﴿وما كان الله ليعذبهم وأنت فيهم وما كان الله معذبهم وهم يستغفرون﴾ [الأنفال/ 33]، أي: ما كان يعذبهم عذاب الاستئصال، وقوله: ﴿وما لهم ألا يعذبهم الله﴾ [الأنفال/34]، لا يعذبهم بالسيف، وقال: ﴿وما كنا معذبين﴾
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٧٠ع ذ ب
ما أرق عذبة لسانه والحق على عذبات ألسنتهم.
وخفقت على رأسه العذب وهي خرق الألوية.
وعذّب سوطه وهدبه: جعل له علاقة.
وهم يستعذبون الماء: يستقونه عذباً.
ونساء عذاب الثنايا.
وفلان مفتون بالأعذبين وهما الخمر والرضاب.
وفي حديث عليّ وقد شيع سرية: أعذبوا عن النساء أي عن ذكرهنّ.
يقال: أعذب عن الشيء واستعذب عنه إذا امتنع ويقال: أعذبوا عن الآمال أشدّ الإعذاب فإنّ الآمال
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٠٨١العَذْبُ من الشَّرابِ والطَّعَامِ: كُلُّ مُسْتَسَاغٍ. والعَذْبُ: الماءُ الطَّيِّبُ. ماءةٌ عَذْبَةٌ ورَكِـيَّة عَذْبَةٌ. وفي القرآن: هذا عَذْبٌ فُراتٌ. والجمع: عِذَابٌ وعُذُوبٌ؛ قال أَبو حَيَّةَ النُّميري: فَبَيَّتْنَ ماءً صافِـياً ذا شَريعةٍ، * له غَلَلٌ، بَيْنَ الإِجامِ، عُذُوبُ أَراد بغَلَلٍ الجنْسَ، ولذلك جَمَع الصِّفَةَ. والعَذْبُ: الماء الطَّيِّبُ.
وعَذُبَ الماءُ يَعْذُبُ عُذوبةً، فهو
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٤* ع ذ ب * * العَذْبُ * الماء الطيب وبابه سهل
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٩٩٨العذب من الطعام والشراب، وفي بعض النسخ تقديم الشراب على الطعام: كل مستساغ.. والعذب: الماء الطيب. ماءة عذبة وركية عذبة. وفي القرآن: هذا عذب فرات وعذب الماء يعذب عذوبة فهو عذب، طيب والجمع عذاب، وبالكسر وعذوب، بالضم. قال أبو حية النميري:
فبيتن ماء صافيا ذا شريعة له غلل بين الإجام عذوب
قال ابن منظور: أراد بغلل الجنس، فلذلك جمع الصفة. وفي حديث الحجاج ماء عذاب.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٥٬٨٢٧عَذُبَ
1 عَذُبَ ذ , (S, O, Msb, K, TA,) aor. عَذُبَ , (TA,) inf. n. عُذُوبَةٌ, said of water, (S, O, Msb, K, TA,) [and app. of wine or other beverage, and of food, (see عَذْبٌ,)] It was, or became, sweet: (S, O, * TA:) or it was, or became, easy and agreeable to be drunk or swallowed. (Msb.) [See also 12. ― -b2- Freytag has also assigned to it a meaning belonging to أَعْذَبَ, q. v.] -A2- عَذَبَ:
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٧٠عَذَبَ
عَذَبَ I ( n. ac. عَذْب 1 )
a. [ acc. & 'An ], Hindered, prevented withheld from.
b. [ 'An ], Left, left undone ( affair ).
c. Was unable to eat from excessive thirst.
عَذِبَ
عَذِبَ A ( n. ac. عَذَب 4 ),
a. Was slimy, dirty ( water ).
عَذُبَ
عَذُبَ U ( n. ac. عَذَاْبَة 22t ),
a. Was sweet, agreeable, pleasant, palatable.
عَذَّبَ
عَذَّبَ II
a. [ acc. & 'An ], Hindered,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٧٬٢٩٥عذب
عَذَبَ - يَعْذِبُ - عذاب - عَذَََّبَ - يُعَذِّب
عَذَبَ - يَعْذِبُ + كائن + كائناً: نكله وزجره وردعه ونهاه عن فعل أو أمر بالضرب أو المنع أو القهر
عَذاب: على وزن " فَعَال ": اسم فعل " عَذَبَ - يَعْذِبُ"
عَذَََّبَ - يُعَذِّب: على وزن " فَعَّل" من " عَذَبَ - يَعْذِبُ ": جعل آخر يعْذِبه" على وجه الاتكرار والشدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
عذب عَذَبَ - يَعْذِبُ - عذاب - عَذَََّبَ - يُعَذِّب عَذَبَ - يَعْذِبُ + كائن + كائناً: نكله وزجره وردعه ونهاه عن فعل أو أمر بالضرب أو المنع أو القهر عَذاب: على وزن " فَعَال ": اسم فعل " عَذَبَ - يَعْذِبُ" عَذَََّبَ - يُعَذِّب: على وزن " فَعَّل" من " عَذَبَ - يَعْذِبُ ": جعل آخر يعْذِبه" على وجه الاتكرار والشدة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدفع بقوة للزجر والردع والقمع والضبط لحفظ النظام، وما ينجم عن ذلك من تضييق وحصر وتقييد حركة، بالأقوال والأفعال العنيفة القاسية"، وهي: نَكَلَ - يَنْكُلُ (نَكَلَ - يَنْكِلُ)، قَمَعَ - يَقْمَعُ، زَبَنَ - يَزْبِنُ، زَجَرَ - يَزْجُرُ، عَذَبَ - يَعْذِبُ، وَزَعَ - يَزَعُ (وَزَعَ - يَزِعُ) يفرق لفظاً: عَذَُبَ - يَعْذُبُ + الكائن أو الشيء: يكون عَذ ْباً: يكون طاهراً نقياً خالياً من الكدر والطعم السيء والخواص المنفرة عَذَبَ - يَعْذِبُ + كائن + كائناً: نكله وزجره وردعه ونهاه عن فعل أو أمر بالضرب أو المنع أو القهر عَذَََّبَ - يُعَذِّب - عذاب تصنيف موضوعي العذاب: صفات عذاب الله عذاب الله حق واقع ﴿إن عذاب ربك لواقع(7)﴾ الطور ﴿سأل سائل بعذاب واقع (1)﴾ المعارج الله يغفر لم يشاء ويعذب من يشاء - الله المالك الغفور الرحيم﴿ولله ما في السماوات وما في الأرض يغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء والله غفور رحيم (129)﴾ آل عنران ﴿ولله ملك السماوات والأرض يغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء وكان الله غفورا رحيما (14)﴾ الفتح - القدير ﴿ألم تعلم أن الله له ملك السماوات والأرض يعذب من يشاء ويغفر لمن يشاء والله على كل شيء قدير(40)﴾ المائدة ﴿لله ما في السماوات وما في الأرض وإن تبدوا ما في أنفسكم أو تخفوه يحاسبكم به الله فيغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء والله على كل شيء قدير(284)﴾ البقرة إليه تقلبون وإليه المصير ﴿وقالت اليهود والنصارى نحن أبناء الله وأحباؤه قل فلم يعذبكم بذنوبكم بل أنتم بشر ممن خلق يغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء ولله ملك السماوات والأرض وما بينهما وإليه المصير(18)﴾ المائدة ﴿يعذب من يشاء ويرحم من يشاء وإليه تقلبون(21)﴾ العنكبوت وهو وحده المتصرف ﴿ربكم أعلم بكم إن يشأ يرحمكم أو إن يشأ يعذبكم وما أرسلناك عليهم وكيلا(54)﴾ الإسراء ﴿ليس لك من الأمر شيء أو يتوب عليهم أو يعذبهم فإنهم ظالمون(128)﴾ آل عمران بعض الناس حقت عليه كلمة العذاب ﴿أفمن حق عليه كلمة العذاب أفأنت تنقذ من في النار(19)﴾ الزمر ﴿ألم ترى أن الله يسجد له من في السماوات ومن في الأرض والشمس والقمر والنجوم والجبال والشجر والدواب وكثير من الناس وكثير حق عليه العذاب ومن يهن الله فما له من مكرم إن الله يفعل ما يشاء(18)﴾ الحج وهم الظالمون ليس لك من الأمر شيء أو يتوب عليهم أو يعذبهم فإنهم ظالمون(128) } آل عمران ﴿إن تعذبهم فإنهم عبادك وإن تغفر لهم فإنك أنت العزيز الحكيم(118)﴾ المائدة وبعضهم يغفر لهم وهم : - من تابوا - اتبعوا سبيلك - يتقون - يؤتون الزكاة - يؤمنون بآياتنا - الشاكرون﴿الذين يحملون العرش ومن حوله يسبحون بحمد ربهم ويؤمنون به ويستغفرون للذين آمنوا ربنا وسعت كل شيء رحمة وعلما فاغفر للذين تابوا واتبعوا سبيلك وقهم عذاب الجحيم (7)﴾ عافر ﴿واكتب لنا في هذه الدنيا حسنة وفي الآخرة إنا هدنا إليك قال عذابي أصيب به من أشاء ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون ويؤتون الزكاة والذين هم بآياتنا يؤمنون (156)﴾ الأ‘راف ﴿ما يفعل الله بعذابكم إن شكرتم وآمنتم وكان الله شاكرا عليما(147)﴾ النساء ﴿وما كان الله ليعذبهم وأنت فيهم وما كان الله معذبهم وهم يستغفرون(33)﴾ الأنفال الإنذار بعذاب الله العصيان ﴿قل إني أخاف إن عصيت ربي عذاب يوم عظيم(13)﴾ الزمر ﴿قل إني أخاف إن عصيت ربي عذاب يوم عظيم(15)﴾ الأنعام ﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قال الذين لا يرجون لقاءنا ائت بقرآن غير هذا أو بدله قل ما يكون لي أن أبدله من تلقاء نفسي إن أتبع إلا ما يوحى إلي إني أخاف إن عصيت ربي عذاب يوم عظيم(15)﴾ يونس ألا تعبدو إلا الله ﴿إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم(135)﴾ الشعراء ﴿واذكر أخا عاد إذ أنذر قومه بالأحقاف وقد خلت النذر من بين يديه ومن خلفه ألا تعبدوا إلا الله إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم(21)﴾ الأحقاف ﴿لقد أرسلنا نوحا إلى قومه فقال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم (59)﴾ الأعراف ﴿أن لا تعبدوا إلا الله إني أخاف عليكم عذاب يوم أليم(26)﴾ هود تولوا ﴿وأن استغفروا ربكم ثم توبوا إليه يمتعكم متاعا حسنا إلى أجل مسمى ويؤت كل ذي فضل فضله وإن تولوا فإني أخاف عليكم عذاب يوم كبير(3)﴾ هود ﴿إنا قد أوحي إلينا أن العذاب على من كذب وتولى(48)﴾ طه آية الناقة ﴿وياقوم هذه ناقة الله لكم آية فذروها تأكل في أرض الله ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب قريب (64)﴾ هود ﴿وإلى ثمود أخاهم صالحا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم هذه ناقة الله لكم آية فذروها تأكل في أرض الله ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب أليم (73)﴾ الأعراف ﴿ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب يوم عظيم(156)﴾ الشعراء ينقصوا المكيال ﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره ولا تنقصوا المكيال والميزان إني أراكم بخيروإني أخاف عليكم عذاب يوم محيط(84)﴾ هود ﴿إنا أرسلنا نوحا إلى قومه أن أنذر قومك من قبل أن يأتيهم عذاب أليم(1)﴾ نوح ﴿ياأبت إني أخاف أن يمسك عذاب من الرحمان فتكون للشيطان وليا(45)﴾ مريم ﴿ياإبراهيم أعرض عن هذا إنه قد جاء أمر ربك وإنهم آتيهم عذاب غير مردود(76)﴾ هود ﴿وإذ قالت أمة منهم لم تعظون قوما الله مهلكهم أو معذبهم عذابا شديدا قالوا معذرة إلى ربكم ولعلهم يتقون(164)﴾ الأعراف { قال لهم موسى ويلكم لا تفتروا على الله كذبا فيسحتكم بعذاب وقد خاب من افترى (61) طه ﴿ياقومنا أجيبوا داعي الله وآمنوا به يغفر لكم من ذنوبكم ويجركم من عذاب أليم(31)﴾ الأحقاف ﴿فسوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه ويحل عليه عذاب مقيم(39)﴾ هود ﴿من يأتيه عذاب يخزيه ويحل عليه عذاب مقيم(40)﴾ الزمر ﴿وياقوم اعملوا على مكانتكم إني عامل سوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه ومن هو كاذب وارتقبوا إني معكم رقيب(93)﴾ هود ﴿إنا أنذرناكم عذابا قريبا يوم ينظر المرء ما قدمت يداه ويقول الكافر ياليتني كنت ترابا (40)﴾ التبأ ﴿قل إنما أعظكم بواحدة أن تقوموا لله مثنى وفرادى ثم تتفكروا ما بصاحبكم من جنة إن هو إلا نذير لكم بين يدي عذاب شديد(46)﴾ سبأ ﴿قل هل تتربصون بنا إلا إحدى الحسنيين ونحن نتربص بكم أن يصيبكم الله بعذاب من عنده أو بأيدينا فتربصوا إنا معكم متربصون(52)﴾ التوية ﴿قال أما من ظلم فسوف نعذبه ثم يرد إلى ربه فيعذبه عذابا نكرا(87)﴾ الكهف متممات الإنذار قبل العذاب الأليم النهائي في الآخرة إرسال الرسل سنة الآولين آيات متدرجة بالكبر ثم عذاب أدنى في الدنيا ثم عذاب في الدنيا ثم عذاب شديد أو أكبر في الدنيا﴿ولو أنا أهلكناهم بعذاب من قبله لقالوا ربنا لولا أرسلت إلينا رسولا فنتبع آياتك من قبل أن نذل ونخزى (134)﴾ طه { من اهتدى فإنما يهتدي لنفسه ومن ضل فإنما يضل علي
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٥٧ (الإجمالي: ٦٣٤)
- ألم
الآيات المشتركة: ٧٠ · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
- ذوق
الآيات المشتركة: ٣٦ · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
- هون
الآيات المشتركة: ١٩ · Düzlük demektir
- شدد
الآيات المشتركة: ٣٠ · Sicim bağıdır
- كفر
الآيات المشتركة: ٦٨ · Hufre, çukur demektir
- خزي
الآيات المشتركة: ١٣ · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
- دنو
الآيات المشتركة: ٢٨ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- عظم
الآيات المشتركة: ٢٦ · Büyük
- أخر
الآيات المشتركة: ٣٧ · Uhur ense demektir
- يوم
الآيات المشتركة: ٥١ · “Yemm” durgun akan su demektir
- مسس
الآيات المشتركة: ١٤ · Ona dokundu
- عتد
الآيات المشتركة: ٧ · Hazırladık
الآيات التي ورد فيها(٣٣٦)
عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ٣٣٦؛ ضيّق النطاق من شريط السور.
خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ
Azap
فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ
Azap
… يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُهِينٌ
Azap
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوا وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Azap
… خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ
Azap
… وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Azap
… مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Azap
مِنْ قَبْلُ هُدًى لِلنَّاسِ وَأَنْزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ
Azap
… وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Azap
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَبًا وَلَوِ افْتَدَى بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ
Azap
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عذب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقب, نكل, جزى |
| Zıt Kök | نعم |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun saflaşıp tatlı ve içilebilir hale gelmesi; nesnenin veya canlının gıdadan, sudan alıkonulması, engellenmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Haddi aşan, ilahi uyarıyı çiğneyen varlığa uygulanan can yakıcı, alıkoyucu, ıslah edici veya helak edici ceza |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin ve ilahi dengenin tesisi için tatlılığın ve esenliğin kesilerek mahrumiyet ve elemle sınırlandırma getirilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca intikam amaçlı kör bir işkenceye indirgeyip mahrum bırakma, arındırma ve tatlılığı giderme boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عذ | Men etme, engelleme, araya sınır koyarak tutma; عذر kökünde kınamayı defetmek ve engeli beyan etmek suretiyle tutma anlamı belirgindir | ب | Temas, kuşatma ve beden üzerinde hissedilir bir tesir meydana getirerek canlının gıdadan veya tatlılıktan kesilmesini ve somut bir elemle sınırlandırılmasını sağlar |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz, pınar; görme, bilme, kaynak | Dışa vuran kaynağı, derinlikten yüzeye çıkan durumu ve algılanan tadı temsil eder |
| ذ | Kapı, geçiş, hareket; türetme imge olarak sınır ve koruma | Akışı ve geçişi belirleyen sınırlamayı, durdurmayı ve engeli temsil eder |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Durumun canlının kendi içinde, bünyesinde yerleşmesini ve hissedilir biçimde hapsolmasını sağlar |
| عذب | Kaynaktan çıkan varlığın sınırlanıp kabına hapsedilmesi | Suyun tortularından arınarak tatlılaşması veya varlığın alıkonup can yakıcı bir sınırla tutulması hareketini doğurur |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun tortudan arınarak tatlı ve içilebilir olması (ماء عذب) ile devenin veya atın şiddetli susuzluk yahut engel sebebiyle yemeden içmeden kesilip ayakta beklemesi durumu (عذوب) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Humeyd el-Erkat su içmekten menedilmiş rahibeleri tasvir eder: إلى شجر ألمى الظلال كأنه / رواهب أحرمْنَ الشرابَ عُذوبُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde ve Cahiliye kullanımında sütten kesme, gıdadan alıkoyma ve zihni bir meşgaleden men etme anlamında kullanılmıştır: أعذب عن الشيء |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça عذب kökü, Sami dillerinde doğrudan ortak bir kök olarak geniş bir yayılıma sahip değildir; ancak Güney Sami ve genel Afro-Asyatik havzada tatlılık, saflık ve tecrit etme / alıkoyma semantik ekseninde yerel morfolojik gelişim gösterir. Klasik dilciler kökün iki karşıt gibi görünen anlam eksenini (tatlı su ve can yakıcı elem) tahlil ederken, عذاب kelimesinin varlıktan yaşama tatlılığını çekip alma (أزيل عنه عذب الحياة) veya canlıyı yemeden içmeden keserek tecrit etme kökünden türediğini vurgularlar. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan ع-ذ-ب biçiminde yaygın bir fiil kökü tespit edilmemiştir; tatlılık ve ceza anlamları başka köklerle karşılanır. Bu durum kökün Arap dili bünyesinde özgül bir morfolojik ve anlamsal uzmanlaşma yaşadığını göstermektedir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Tatlılık, tortusuzluk ve engelleme ekseni | Suyun tortudan arınması (عَذُبَ) ile canlının gıdadan ve esenlikten menedilmesi (عَذَبَ) çekirdeklerinden azap ve tatlı su kavramları türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arap Yarımadası özgüllüğü | Kuzeybatı Sami dillerinde birebir üçlü kök denkliği zayıftır; kök Arapça içinde semantik çift kutupluluk kazanmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik havzada güvenilir dış kökendeşlik tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عذب | Anlamlı | Tatlı olmak; alıkoymak, can yakıcı ceza vermek | Suyun arılığı veya hayat tatlılığının giderilmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عبذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ذعب | Anlamlı | Hızlı akmak, sürüklemek, kurdun saldırması | Suyun veya selin hızla akıp gitmesi, yırtıcının atılması | Kur’an’da geçmez; Tahdhīb al-Lugha'da müsta'meldir |
| ذبع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; mühmel diziliştir |
| بعذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; mühmel diziliştir |
| بذع | Anlamlı | Korkutmak, dehşete düşürmek | Ansızın gelen korku ve irkilti hali | Kur’an’da geçmez; Tahdhīb al-Lugha'da müsta'meldir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عذب | Merkez | Can yakıcı ceza ve mahrum bırakma | Yaşamın tatlılığını ve esenliğini çekip alarak can yakıcı şekilde sınırlama | Elem, mahrumiyet ve tecrit unsurlarını bir arada barındırır |
| عقب | Komşu | Bir eylemin ardından gelen karşılık | Eylemin arkasından gelen tabii sonucu ve bedeli vurgular | عذب doğrudan acı ve mahrumiyet hissine odaklanırken عقب sıra ve bedele odaklanır |
| نكل | Komşu | İbret verici caydırıcı ceza | Başkalarının aynı suçu işlemesini önlemek için teşhir edici yaptırım | نكل ibretlik bağlama ve caydırmaya yoğunlaşır |
| جزى | Komşu | Tam karşılık ve denklik verme | Yapılan işin mükafat veya ceza olarak tam denkliğini ödeme | جزى adalet terazisindeki nötr denklik yönünü öne çıkarır |
| نعم | Zıt | Nimet, tatlılık ve bolluk içinde yaşatma | Varlığın ihtiyaçlarının fazlasıyla karşılanıp haz ve huzur içinde bırakılması | عذب kökünün hayat tatlılığını alma yönünün tam karşıtıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عذب | Tatlı olmak veya azap etmek | Hem arı, tatlı suyu hem de can yakıcı mahrumiyet cezasını ifade eder | Kesin |
| Latince | Tormentum, Poena, Dulcis | İşkence, ceza; tatlı | Latince cezalandırma boyutu ile tatlılık boyutu iki ayrı kökle karşılanır | Güçlü |
| İngilizce | Torment, Punishment, Fresh/Sweet water | Azap, ceza; tatlı su | İngilizce ceza ile tatlılık anlamlarını tek bir leksikal kökte birleştiremez | Güçlü |
| Almanca | Pein, Strafe, Süßwasser | Istırap, ceza; tatlı su | Hukuki yaptırım ve fiziksel ıstırap ayrışır; kökteki semantik birlik bulunmaz | Güçlü |
| Fransızca | Châtiment, Tourment, Eau douce | Azap, ceza; tatlı su | Hukuki ceza ve acı verici eziyet ayrı kavramlarla ifade edilir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَذْبٌ | Tatlı, içimi hoş ve susuzluğu gideren su | Yaratılış delilleri ve denizlerin karşılaştırılması; Furkân 25:53, Fâtır 35:12 |
| عَذَابٌ أَلِيمٌ | Can yakıcı, acı veren bedensel ve ruhsal ceza | İnkarcılar ve münafıklar için ahiret yaptırımı; Bakara 2:10, Âl-i İmrân 3:21 |
| عَذَابَ الِاسْتِئْصَالِ | Dünyada inkarcı kavimleri toptan yok eden helak cezası | Geçmiş kavimlerin yıkımı bağlamı; Hûd 11:58, Kamer 54:16 |
| عَذَابَ الْقَبْرِ / الْبَرْزَخِ | Ölüm ile diriliş arasındaki ara dönem sıkıntısı ve azabı | Firavun hanedanı ve zalimlerin durumu; Tevbe 9:101, Mü'min 40:46 |
| عَذَابٌ مُهِينٌ | Onur kırıcı, kibri yerle bir eden aşağılayıcı ceza | Büyüklük taslayan inkarcıların cezalandırılması; Bakara 2:90, Nisâ 4:14 |
| تَعْذِيبٌ دُنْيَوِيٌّ | Müminlerin eliyle veya dünyevi felaketlerle gelen ıslah ve ceza | Savaş ve hukuki yaptırımlar; Tevbe 9:14, Tevbe 9:55 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri, ilahi adalet ve cezanın ebediyeti | Kafirlerin cehennemde ebedi azap çekmesi, ilahi adaletin hikmeti ve azabın arındırıcı boyutu | Hak edilmiş ilahi yaptırım ve adaletin tezahürü |
| Fıkıh | Hukuki cezalar ve ta'zir yaptırımları | Suçluların hadd ve ta'zir cezalarında bedensel eziyetin sınırı, işkence yasağı | Hukuken meşru ıslah edici bedel ile yasaklanan eziyetin tefriki |
| Tefsir | عذب kökünün tatlı su ve azap ilişkisi | Azabın hayatın tadını gidermek mi yoksa aç-susuz bırakılmaktan mı türediği tartışması | İlahi gazap, helak ve hak edilmiş elem kavramları |
| Hadis | Kabir azabı, fitneler ve yolculuğun meşakkati | Yolculuğun bir tür azap sayılması, ölünün yakınlarının feryadından duyduğu elem | İnsanın huzurunu, dengesini ve rahatını bozan her türlü meşakkat |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık nizamı ve ahiret adaleti | İlahi ceza ve uyarı | Haddi aşan varlığa haddini bildirerek ilahi nizamı korumak | Yaratıcının adaletinin gereği olarak kötülüğün cezasız kalmayacağını tescil eder | Kesin |
| İlmi | Neden-sonuç ve denge kanunları | Entropi ve negatif geri bildirim | Sistemin dengesini bozan unsurların elenmesi veya sınırlandırılması | Tabiat kanunlarına aykırı hareket eden yapının hasara uğramasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve yargı erki | Kanuni yaptırım ve tecrit | Hukuk düzenini bozan bireyin özgürlüğünü kısıtlayarak kamu huzurunu sağlamak | Toplumun selameti için suçlunun toplumdan alıkonulması ve cezalandırılmasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak kullanımı ve piyasa ahlakı | İktisadi kriz, mahrumiyet ve iflas | Haksız kazanç ve israfın getirdiği kaynak tükenişi ve darlık | Ekonomik dengeleri bozan toplulukların refah ve bereketten mahrum kalmasıdır | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik direnç ve sönümleme (Damping) | Bir sistemdeki aşırı sapmayı veya taşkın enerjiyi sürtünme ve kayıpla sınırlandırıp dizginleyen direnç mekanizmasıdır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ceza hukuku yaptırımı ve sosyal dışlanma (Sanction) | Toplumsal normları ve hukuki bağları ihlal eden bireye uygulanan hürriyeti bağlayıcı ceza veya tecrittir | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca öfkeyle uygulanan, amaçsız bir fiziksel işkence veya intikam aracına indirgemek; kökün arındırma ve mahrum etme yönünü unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Azap yalnızca bedensel bir acı değil; insanın yaratılış gayesinden sapması sonucu tatlılıktan, huzurdan ve ilahi lütuftan mahrum bırakılması halidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahi adaleti zalimane bir şiddet gibi algılayarak azabın hak ediş, sınır çekme, caydırma ve nizamı koruma amacını kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve sorumluluk nizamının yaptırım boyutunu oluşturur; eylemlerin karşılıksız kalmayacağını ve ilahi adaletin nihai belirleyici olduğunu ilan eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkarcı kavimlerin helakini anlatan kıssalarda, ahiretteki cennet-cehennem tasvirlerinde ve ilahi sınırlara riayeti emreden ahkam ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratıcının merhametinin adaleti ve kötülüğün cezalandırılmasını dışladığı şeklindeki pasifist yanılgıyı düzeltir; sorumluluk bilincini diri tutar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSuyun arınarak tatlılaşması veya bir canlının gıdadan, sudan ve esenlikten menedilerek alıkonulması.
- Soyut anlamİlahi veya tabii yasaları çiğneyen varlığın yaşam tatlılığından mahrum bırakılarak can yakıcı bir sınırlandırma ve yaptırıma tabi tutulması.
- Sistematik karşılıkAdaletin tesisi, haddi aşmanın engellenmesi ve nizamın korunması için uygulanan zorunlu yaptırım mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde azap ve yaptırım şiddetini, ilahi ve ahlaki sınırlardan sapma miktarını, bu sapmaya bağlı artış fonksiyonunu temsil eder. hayatın tatlılığının ve huzurunun giderilme katsayısını simgeler. Sapma azami düzeye () ulaştığında uygulanan yaptırım , nizamın restorasyonunu () ve adaletin tecellisini zorunlu kılar.