عرج
ع - ر - ج
جذر- الورود: ٩
- الآيات: ٩
- الصيغ: ٦
- المعاجم: ١١
معناه في القرآن: Çıkar
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬٢٤٣باب العين و الجيم والراء معهما
) ع ج ر، ع ر ج، ر ع ج، ج ع ر، ج ر ع، ر ج ع مستعملات( عجر: الأعجر: الأعجر: الضخم الوسط من الناس، وقد عَجِرَ يَعْجَرُ عَجَراً. والعُجْرَةُ: موضع العَجَر منه.
والأَعْجَرُ: كل شيء ترى فيه عقدا. كيس أَعْجَرُ، وبطن أَعْجَرُ إذا امتلأ جدا.
قال عنترة:
أبني زبيبة ما لِمُهْرِكُمُ مُتَخَدِّدا وَبُطُونُكُمْ عُجْرُ
وأنشد أبو ليلى:
حَسَنُ الثياب يبيت أعجرَ طاعـمـا والضيف من
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٤٢عَرَجَ في الدَرجة والسلَّم يَعْرُج عُروجاً، إذا ارْتَقى. وعَرَجَ أيضاً، إذا أصابه شيء في رجله فَخَمَع ومشى مشْيةَ العُرْجان وليس بخِلقه. فإذا كانَ ذلك خِلْقةً قلت: عَرِجَ بالكسر، فهو أعرج بيِّن العَرَج، من قوم عُرْجٍ وعُرْجانٍ. وأعرجه الله، وما أشدُّ عَرجَه. ولا تقل: ما أعْرَجَهُ: لأنَّ ما كانَ لوناً أو خِلقةً في الجسد لا يقال منه ما أفْعَلَه إلا مع أشَدَّ. والعَرَجان، بالتحريك: مِشية الأعرج.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٨٬٧٢٥باب العين والجيم مع الراء
عرج ، عجر ، جرع ، جعر ، رجع ، رعج : مستعملات .
عرج : قال الله جلّ وعزّ : ( الْمَعَارِجِ تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ ) ( المعَارج : 4 ) أي تصعد . يقال : عَرَج يَعرُج عُروجاً . وقوله جلّ وعزّ : ( دَافِعٌ مِّنَ اللَّهِ ذِي الْمَعَارِجِ ) ( المعَارج : 3 ) قال قتادة : ذي المعارج ذي الفواضل والنِّعَم . وقيل مَعارجُ الملائكة ، وهي مَصاعدُها التي تصعَد فيها
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٦٬٧٧٧(باب العين والراء وما يثلثهما)
(عرم) العين والراء والميم أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على شِدّة وحِدّة. يقال: عَرُم الإنسان يعرُم عَرامَةً، وهو عارم. قال:
إني امرؤٌ يذُبُّ عن مَحارمي *** بَسْطةُ كفٍّ ولسانٍ عارمِ
وفيه عُرامٌ، إذا كان فيه ذلك. وعُرَام الجَيْش: شِرّته وحَدُّه وكثرتُه. قال:
وليلةِ هُوْلٍ قد سَريتْ وفتيةٍ *** هَديتُ وجمعٍ ذي عُرامٍ مُلادِسِ([4])
ولذلك يقال جيشٌ عَرَمْرَمٌ. وقد قلنا
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧١٢- العروج: ذهاب في صعود. قال تعالى: ﴿تعرج الملائكة والروح﴾ [المعارج/ 4]، ﴿فظلوا فيه يعرجون﴾ [الحجر/14]، والمعارج: المصاعد. قال: ﴿ذي المعارج﴾ [المعارج/3]، وليلة المعراج سميت لصعود الدعاء فيها إشارة إلى قوله: ﴿إليه يصعد الكلم الطيب﴾ [فاطر/10]، وعرج عروجا وعرجانا: مشى مشي العارج. أي: الذاهب في صعود، كما يقال: درج: إذا مشى مشي الصاعد في درجه، وعرج: صار ذلك خلقة له (انظر: الأفعال 1/187)، وقيل للضبع:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٣٦٧العَرَجُ والعُرْجة: الظَّلَعُ. والعُرْجة أَيضاً: موضع العَرَج من الرِّجْل.
والعَرَجان، بالتحريك: مِشْية الأَعرج.
ورجل أَعرج من قوم عُرْج وعُرجان، وقد عَرَج يَعْرُج، وعَرُج وعَرِج عَرَجاناً: مشى مِشْية الأَعرج بعَرَضٍ فغمز من شيءٍ أَصابه، وعَرَج، لا غير: صار أَعْرَجَ. وأَعرج الرجلَ: جعله أَعْرَجَ؛ قال الشماخ: فبِتُّ كأَني مُتَّقٍ رأْسَ حَيَّةٍ
لحاجتها، إِنْ تُخْطِئِ النَّفْسَ تُعْرِجِ
وأَعرجه
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٨٧٨* ع ر ج * * عَرَجَ * في السلم ارتقى وعَرَجَ أيضا إذا أصابه شيء في رجله فمشى مشية * العُرْجَانِ * وبابهما دخل فإن كان خِلقة فباب الثاني طرب فهو * أعْرَجُ * وهم * عُرْجٌ * و * عُرْجَانٌ * و * أعْرَجَهُ * الله وما أشد عرجه ولا تقل ما أعرجه لأن ما كان لونا أو خلقة في الجسد لا يقال منه ما أفعله إلا مع أشده أو نحوه و * العَرَجَانُ * بفتحتين مشية الأعرج و * التَّعْرِيجُ * على الشيء الإقامة عليه يقال *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٦٩٩عرج في الدرجة والسلم يعرج، بالضم عروجا ومعرجا ، بالفتح :ارتقى ، وعرج في الشيء وعليه يعرج، بالكسر، ويعرج، بالضم عروجا أيضا: رقي. وعرج الشيء فهو عريج: ارتفع وعلا. قال أبو ذؤيب:
كما نور المصباح للعجم أمرهم بعيد رقاد النـائمـين عـريج وعرج زيد يعرج، بالضم : أصابه شيء في رجله فخمع وليس بخلقة. فإذا كان خلقة فعرج، كفرح ، ومصدره العرج، محركة. والعرجة، بالضم أو
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٥٤٠عَرَجَ
1 عَرَجَ ذ , (S, A, O, K,) aor. عَرُجَ , (S,) inf. n. عُرُوجٌ (S, O, K) and مَعْرَجٌ, (O, K,) He ascended, or mounted. (S, A, O, K.) So in the saying عَرَجَ فِى الدَّرَجَةِ and فى السُّلَّمِ [He ascended, or mounted, the stair, or the series of steps, and the ladder]. (S, O.) And عَرَجَ فِى الشَّىْءٍ, and عَلَيْهِ, aor. عَرُجَ and عَرِجَ , inf. n. عُرُوجٌ, He ascended, or mounted, upon the
عَرَجَ 1 عَرَجَ ذ , (S, A, O, K,) aor. عَرُجَ , (S,) inf. n. عُرُوجٌ (S, O, K) and مَعْرَجٌ, (O, K,) He ascended, or mounted. (S, A, O, K.) So in the saying عَرَجَ فِى الدَّرَجَةِ and فى السُّلَّمِ [He ascended, or mounted, the stair, or the series of steps, and the ladder]. (S, O.) And عَرَجَ فِى الشَّىْءٍ, and عَلَيْهِ, aor. عَرُجَ and عَرِجَ , inf. n. عُرُوجٌ, He ascended, or mounted, upon the thing (TA.) And عُرِجَ بِهِ means He was taken up to a high place; as, for instance, اـِلَى عَنَانِ السَّمَآءِ [to the clouds of Heaven]. (Ham p. 87.) ― -b2- And عَرَجَ الشَّىْءُ The thing became high, or elevated. (TA.) -A2- عَرَجَ, (S, O, Msb, K,) with fet-h to the ر, (O,) aor. عَرُجَ , inf. n. عَرْجٌ; (Msb; [accord. to the O عَرَجٌ;]) or عَرَجَ and عَرِجَ and عَرُجَ; (K;) He limped, or had a slight lameness, (S, O, Msb, K,) and walked like the lame, (S, O,) by reason of some accident that had befallen him (S, O, Msb, K) in his leg or foot, (S, O, K.) not naturally, (S, K,) or not by reason of a chronic ailment: (Msb:) or عَرَجَ, aor. عَرُجَ ; and عَرِجَ and عَرُجَ; inf. n. عَرَجَانٌ; he walked like the lame, with a limping gait, by reason of some accident. (L.) ― -b2- And عَرِجَ, (S, O, Msb, K,) aor. عَرَجَ , (Msb, K,) inf. n. عَرَجٌ (S, * O, * Msb, K, * TA) and عُرْجَةٌ, (TA,) He was lame, walked lamely, or limped, (S, O, Msb, K,) naturally, (S, O, K,) or by reason of a chronic ailment: (Msb:) or he became lame. (TA.) [See also عَرَجٌ below.] ― -b3- عَرَجٌ also signifies The setting of the sun: or its inclining towards the place of setting: (S, O, K:) inf. n. of عَرِجَتْ. (TK.) ― -b4- And عَرِجَ, inf. n. عَرَجٌ, He (a camel) emitted his urine indirectly: said of the male only, when the hind girth is bound upon him [so as to press upon his sheath]: like حقِبَ. (TA.)
عرّج 2 عرّج ذ , inf. n. تَعْرِيجٌ, He made (a building, or structure, S, O, and a river, or rivulet, TA) to incline. (S, O, K, TA.) -A2- عَرَّجْتُ عَنْهُ I turned from it, and left it, or forsook it; as also عنه ↓ انعرجت. (Msb.) ― -b2- And عرّج عَلَيْهِ He bent, or inclined, to, or towards, him, or it. (TA.) You say, مَرَّ بِهِ فَمَا عَرَّجَ عَلَيْهِ [He passed by him, or it,] and did not bend, or incline, to him, or it. (A.) [But this may be otherwise rendered, as is shown by what follows.] ― -b3- عرّج also signifies He remained, stayed, abode, or dwelt; (K, TA;) as also ↓ تعرّج. (T, TA.) You say, عرّج بِالمَكَانِ He remained, stayed, &c., in the place. (TA.) And عرّج عَلَى الشَّىْءِ, (O,) inf. n. as above, (S, A,) He remained, stayed, or abode, intent upon the thing; (S, A, O;) as also عليه ↓ تعرّج. (O.) See also عُرْجَةٌ, in two places: and see 2 in art. عوج. And مَا عَرَّجْتُ عَلَى الشَّىْءِ means I did not pause, or stop, at the thing: (Msb: [and the like is said in the Mgh:]) or I did not care for it, or regard it. (TA in art. وبر.) And عرّج عَلَى المَنْزِلِ, (S, O, K,) and ↓ تعرّج, (S, K,) He confined his camel that he rode at the place of alighting or abode, (S, O, K,) and remained, or stayed: (S, O:) or تَعْرِيجٌ signifies the confining the camel that one rides, remaining, or staying, for one's travelling-companions or for some object of want: and عرُج النَّاقَةَ means he confined the she-camel. (TA.) -A3- See also 4.
اعرجهُ 4 اعرجهُ ذ He (God) rendered him lame. (S, O, * K.) -A2- And He gave him a herd of camels such as is termed عَرْج. (S, K.) -A3- And اعرج He had, or possessed, a herd of camels such as is termed عَرْج: (O, TA:) thus in the L and other lexicons: in the K, اـِبِلُ عُرْجٌ is erroneously put for عَرْجٌ مِنَ الاـِبِلِ. (TA.) [This signification is erroneously assigned by Freytag to 2: and so is that next preceding it by him and by Golius.] -A4- Also He entered upon the time of the setting of the sun; and so ↓ عرّج, (O, K,) inf. n. تَعْرِيجٌ. (O.)
تعرّج 5 تعرّج ذ It (a building, or structure,) inclined. (S, O.) ― -b2- See also 2, in three places: and see عُرْجَةٌ, in two places.
تعارج 6 تعارج ذ [He pretended to be lame;] he imitated the gait of a lame person. (TA.)
انعرج 7 انعرج ذ It (a thing, S, Msb) bent or inclined; (S, O, Msb, TA;) and so a road: (TA:) and it was, or became, curved, or crooked. (Mgh.) You say, انعرج بِنَا الطَّرِيقُ [The road bent, or inclined, with us]. (A.) And انعرج عَنِ الطَّرِيقِ He declined from the road: (Mgh:) and انعرج الرَّكْبُ عَنْ طَرِيقِهِمْ [The company of riders declined from their road]. (A.) See also 2, second sentence.
اِعْرِنْجَجَ فِى أَمْرِهِ R. Q. 3 اِعْرِنْجَجَ فِى أَمْرِهِ ذ He strove, or exerted himself, in his affair. (O, K. *)
عَرْجٌ عَرْجٌ ذ and ↓ عِرْجٌ A herd of camels consisting of about eighty: (S, O, K:) or from seventy to eighty: (TA:) or from eighty to ninety: (K:) or a hundred and fifty and a little above that number: (AO, S, O, K:) or from five hundred to a thousand: (As, S, O, K:) or more than two hundred, and near a thousand: (AHلt, TA:) or a thousand: (TA:) or many camels: (AZ, TA:) pl. أَعْرَاجٌ [a pl. of pauc.] (S, O, K) and عُرُوجٌ. (K.)
عُرْجُ عُرْجُ ذ : see أَعْرَجُ, in two places.
عِرْجٌ عِرْجٌ ذ : see عَرْجٌ.
عَرَجٌ عَرَجٌ ذ inf. n. of عَرِجَ: (Msb, TA:) [as a simple subst.,] Natural lameness; (S, O, K;) as also ↓ عُرْجَةٌ, which is likewise an inf. n. of عَرِجَ. (TA.) One says, مَا أَشَدَّ عَرَجَهُ [How great is his natural lameness!]: not مَا أَعْرَجَهُ; for from that which signifies a colour, or a quality in the body, one does not derive the form مَا أَفْعَلَهُ. (S, O.) -A2- Also A river, or rivulet: and a valley: because of their bending, or inclining. (TA.)
عَرِجٌ عَرِجٌ ذ A camel that emits his urine indirectly: (O, K, TA:) an epithet applied to the male only. (TA. [See 1, last sentence.])
عَرْجَةٌ عَرْجَةٌ ذ : see the next paragraph, in two places.
عُرْجَةٌ عُرْجَةٌ ذ : see عَرَجٌ. ― -b2- Also, (TA in this art.,) or ↓ عَرَجَةٌ, like جَدَعَةٌ and قَطَعَةٌ, (TA in art. جدع,) The place, or seat, of lameness, in the leg, or foot. (TA.) ― -b3- And you say, مَا لِى عِنْدَكَ عُرْجَةٌ, and ↓ عَرْجَةٌ, and ↓ عِرْجَةٌ, and ↓ عَرِجَةٌ, and ↓ تَعْرِيجٌ, and ↓ تَعَرُّجٌ, There is not for me any remaining, staying, abiding, or dwelling, or, as some say, any confining, or place of confinement, [of my beast,] with thee, or at thy abode. (L, TA.) And مَا لِى عَلَيْهِ عُرْجَةٌ, and ↓ عَرْجَةٌ, (S, O,) and ↓ عِرْجَةٌ, and ↓ عَرِجَةٌ, (so in a copy of the S,) and ↓ تَعْرِيجٌ, and ↓ تَعَرُّجٌ, (S, O,) [i. e., as is implied in the S, There is not for me any confining of my camel that I ride, and remaining, or staying, at it: or] there is not for me any bending, or inclining, to, or towards, him, or it. (O.)
عِرْجَةٌ عِرْجَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.
عَرَجَةٌ عَرَجَةٌ ذ : see عُرْجَةٌ.
عَرِجَةٌ عَرِجَةٌ ذ : see عُرْجَةٌ, in two places.
عَرَجَانٌ عَرَجَانٌ ذ [mentioned in the L as an inf. n.,] The gait of him who is naturally lame. (S, K.)
عُرْجُونٌ عُرْجُونٌ ذ , mentioned in the A and Mgh and Msb in this art.: see art. عرجن.
عُرَاجُ عُرَاجُ ذ : see أَعْرَجُ, in two places.
عَرِيجٌ عَرِيجٌ ذ High, or elevated. (TA.) -A2- And An affair not firmly, solidly, or soundly, executed. (S, O, K.)
العُرَيْجَآءُ العُرَيْجَآءُ ذ [dim. of العَرْجَآءُ fem. of الأَعْرَجُ; and therefore, if without the article ال, imperfectly decl.;] The هَاجِرَة [or midday; or midday in summer, or when the heat is vehement; &c.]. (O, K.) ― -b2- And The coming, of camels, to water one day at noon, and one day in the morning between daybreak and sunrise: (As, S, O, K:) or their coming to water in the morning between daybreak and sunrise, then returning from the water and remaining the rest of the day in the pasturage, and the next night and day, and coming to the water again at night, then returning from the water, and remaining the rest of the night in the pasturage, and the next day and night, then coming to the water in the morning between daybreak and sunrise: this is one of the descriptions of رِفْه: or, as some say, their coming to water thrice every day; but this is strange. (TA.) ― -b3- Also A man's eating but once every day. (K.) One says, فُلَانٌ يَأْكُلُ العُرَيْجَآءَ Such a one eats but once every day. (O, TA.)
عَارِج عَارِج ذ Limping, or having a slight lameness, not by reason of a chronic ailment, but in consequence of some accident that has befallen him. (Msb.) -A2- Also i. q. غَائِبٌ [i. e. Absent, &c.]: (O, K:) thus written, with the pointed غ; but [SM says, though without adducing any ex. to confirm his assertion, that] it is correctly عَائِب, with the unpointed ع, [i. e. being, or becoming, faulty, &c.; or making, or causing, to be faulty, &c.; or blaming, &c.;] as in the L. (TA.)
أَعْرَجُ أَعْرَجُ ذ Lame, (S, Msb, K,) by nature, (S, K,) or by reason of a chronic ailment: fem. عَرْجَآءُ: (Msb:) pl. عُرْجٌ and عُرْجَانٌ. (S, K.) ― -b2- الأَعْرَجُ is an appellation of The crow; (O, K;) [and] so الأَعْوَرُ الأَعْرَجُ: because of its hopping, or leaping in going, as though shackled. (A, TA.) ― -b3- And العَرْجَآءُ is an appellation of The female hyena: (S, O, K:) pl. عُرْجٌ: the male is not called أَعْرَجُ. (TA.) And ↓ عُرْجُ, determinate, and imperfectly decl., means The female hyenas, so called as though they were a قَبِيلَة [or tribe]; (Sh, O, K;) and so ↓ عُرَاجُ, likewise determinate, and imperfectly decl.: (K:) or, accord. to IAar, in the phrase ↓ أَبْنَآءُ عُرْجَ in a verse of Aboo-Muk'it ElAsadee, the poet makes the latter word, which is a pl., imperfectly decl. because he means التَّوْحِيد وَالعُرْجَة; as though he regarded it as a sing. [proper] name: (L: [i. e., accord. to Ibr D, because he uses عُرْجَ as a sing. proper name, curtailed by poetic license from العُرْجَة: if so, this last word seems here to signify a personification of lameness:]) and accord. to him (i. e. IAar), one says ↓ هٰذِهِ عُرَاجُ, meaning This is the female hyena [not hyenas]; the latter word imperfectly decl. (O.) ― -b4- الأَعْرَجُ is also an appellation of A certain deaf, malignant serpent. (TA.) [See also the next paragraph.] ― -b5- And العُرْجُ signifies Three nights of the first part of the lunar month: [perhaps in allusion to the curved aspect of the moon; though on this ground it might also be applied to three nights of the last part:] mentioned on the authority of Th. (TA.)
الأُعَيْرِجُ الأُعَيْرِجُ ذ [dim. of الأَعْرَجُ] A certain deaf serpent, (O, K, TA,) of the most malignant of serpents, (TA,) that will not admit of being charmed, and that leaps up like the viper: (O, K:) accord. to ISh, a certain broad serpent, having a single broad leg; like the [serpent called] أَصَلَة: IAar says, it springs upon the horseman so as to become with him on his saddle: (O:) the word has no fem. form: (Lth, O, K:) [but] the pl. is الأُعَيْرِجَاتُ. (O, K.)
مَعْرَجٌ مَعْرَجٌ ذ : see مِعْرَاجٌ, in two places.
مِعْرَجٌ مِعْرَجٌ ذ : see the next paragraph.
مِعْرَاجٌ مِعْرَاجٌ ذ (S, A, O, K) and ↓ مِعْرَجٌ and ↓ مَعْرَجٌ, (S, O, K,) the second and third allowable accord. to Akh, like مِرْقَاةٌ and مَرْقَاةٌ, (S, O,) A ladder, or series of steps or stairs: (S, A, O, K:) or, with the article ال, [but most commonly the first of these with ال,] a thing resembling a دَرَجَة [i. e. ladder, or series of steps or stairs], upon which the souls ascend when they are taken [from their bodies]: it is said that there is nothing more beautiful than it; so that when the soul sees it, it cannot refrain from making its exit [from the body]: (TA:) hence لَيْلَةُ المِعْرَاجِ [the Night of the Ladder; in which Mohammad is related to have ascended from Jerusalem to Heaven, after having been conveyed to the former from Mekkeh upon the beast named البُرَاق]: pl. مَعَارِيجُ and مَعَارِجُ, like مَفَاتِيحُ and مَفَاتِحُ. (S, O.) Also, (K,) or [properly the last only, i. e.] ↓ مَعْرَجٌ, (L, Msb, TA,) A place of ascent: (L, Msb, K, TA:) and the way whereby the angels ascend: (TA:) pl. مَعَارِجُ, (Msb, TA,) [in both senses, i. e.] this signifies places of ascent: (S, A, O:) and in the Kur lxx. 3, the places of ascent of the angels: or it there means benefits, or favours: (O:) and مِعْرَاجٌ is [said to be] like مَعْرَجٌ [in meaning, though this is a loose explanation]. (Msb.)
مُعَرَّجٌ مُعَرَّجٌ ذ A garment, or piece of cloth, having upon it curving stripes or lines. (O, K.)
مُعَرْجَنٌ مُعَرْجَنٌ ذ : see art. عرجن.
مُنْعَرَجٌ مُنْعَرَجٌ ذ , (S, O, K, TA,) or ↓ مُنْعَرِجٌ, (Msb,) or the latter is wrong, (TA,) A place of bending, or inclining, (S, O, Msb, K,) of a valley, to the right and to the left. (S, O, Msb.)
مُنْعَرِجٌ مُنْعَرِجٌ ذ : see what next precedes.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٦١عَرَجَ
عَرَجَ U ( n. ac. مَعْرَج 17 , عُرُوْج 27 )
a. [ Fī ], Mounted, ascended.
b. [ pass. ] [ Bi ], Was borne aloft.
c. U ( n. ac. عَرْج 1 ), Limped, halted.
عَرِجَ
عَرِجَ A ( n. ac. عُرْجَة 3t , عَرَج 4 ),
a. Limped, was lame.
b. Was low, was setting ( sun ).
عَرُجَ
عَرُجَ U ( n. ac. عَرَجَاْن 36 ),
a. see ( عَرِجَ ) ( a ).
عَرَّجَ
عَرَّجَ II ,
a. Sloped, leant over, inclined.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٢٬٣٥٦عرج
عَرَجَ - يَعْرُجُ - مِعْرَج (مِعْراج) - مَعَارِِج
عَرَجَ - يَعْرُجُ + الكائن: ينتقل من مستوى منخفض إلى مستوى أعلى: وذلك غالباً بشكل التفافي دائري (دوران حلزوني) وليس بشكل صعود مباشر
عَرَجَ - يَعْرُجُ + الكائن + إلى مكان: ينتقل إلى مكان آخر أعلى من الحالي، وذلك بتحركه من مستوى منخفض إلى مستوى أعلى بشكل التفافي دائري (دوران حلزوني) وليس
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٢ (الإجمالي: ٩٠)
- ولج
الآيات المشتركة: ٢ · Arı kovanının giriş çıkış deliğidir
- حرج
الآيات المشتركة: ٢ · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
- ألف
الآيات المشتركة: ٢ · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- سنه
الآيات المشتركة: ٢ · Seneler
- مرض
الآيات المشتركة: ٢ · “Bürde” gocuk demektir
- سمو
الآيات المشتركة: ٤ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- عمي
الآيات المشتركة: ٢ · Kör demektir
- فتح
الآيات المشتركة: ٢ · Feth, kapının açılması demektir
- بيت
الآيات المشتركة: ٢ · Beyt ev demektir
- عمم
الآيات المشتركة: ١ · “An” ve “ma”dan oluşmuştur
- سقف
الآيات المشتركة: ١ · Sekf tavan demektir
- شتت
الآيات المشتركة: ١ · Bölük bölük
الآيات التي ورد فيها(٩)
يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ
Çıkar
يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا وَهُوَ الرَّحِيمُ الْغَفُورُ
Çıkar
… وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَمَا كُنْتُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ …
Çıkar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عرج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صعد, رقي, سمو |
| Zıt Kök | هبط |
| Çekirdek Özet 1 | Doğrusal olmayan, eğimli, kavisli ve basamaklı bir hat izleyerek yukarıya doğru yükselme veya bir yana meylederek aksama |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik ve manevi varlıkların, meleklerin, ruhun ve emirlerin dikey boyutta kavisli ve merhaleli yollar izleyerek Allah katına yükselişi |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel bedendeki yapısal eğiklik ve topallığın mazeret teşkil etmesi ile ontolojik yükselişin belirli kademeli kanunlara bağlılığı |
| Kritik Hata Riski | Kökün yükseliş anlamını doğrusal ve anlık bir sıçrama sanıp Kur'an'ın işaret ettiği basamaklı, kavisli ve zamana yayılan hareket yasasını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عر | Açığa çıkma, belirme, engebeli veya pürüzlü biçimde öne fırlama anlamı taşır; عرض, عرف, عرش, عري gibi köklerde bir şeyin zemininden yükselerek veya ayrılarak kendini göstermesi ortak eksendir. | ج | Harekete taşıma, aşamalı yol alma ve kavisli intikal boyutu ekleyerek belirginleşen yapının dikey düzlemde eğimli ve basamaklı yükselişine ya da yürüyüşte bir yana meyleden aksamaya dönüşmesini sağlamıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Yönün ve basamağın farkında olma, göğe ve kaynağa doğru çevrilmiş odak |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Dikey eksende en tepe nokta, yukarıda olan mertebe, zirve |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Adım adım mesafe katetme, yükü taşıyarak kavisli yolda aşama aşama ilerleme |
| عرج | عرج | Kaynağa ve en üst mertebeye doğru, doğrudan düz bir çizgi yerine kavisli, basamaklı ve merhaleli bir güzergâh üzerinden intikal etme hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir bacağın diğerinden kısa olması veya sakatlık sebebiyle yürürken bir yana meyledip basarak yükselip alçalmak; yolun ve vadinin düz gitmeyip kıvrılması; develerin konaklama yerinde durdurulup yolun eğrilmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında develerin büyük sürüsünü ifade etmek üzere bu kökü kullanır: يوم تُبْدي البيضُ عن أَسْوُقِها / وتَلُفٌّ الخيلُ أَعْراجَ النَّعَـمَ |
| Erken Arapça kullanım | Şemmah b. Dırâr şiirinde yılanın sokması sonucu meydana gelen aksamayı ve topallamayı şöyle tasvir eder: فبِتُّ كأَني مُتَّقٍ رأْسَ حَيَّةٍ / لحاجتها، إِنْ تُخْطِئِ النَّفْسَ تُعْرِجِ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Tarafe b. el-Abd.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde عرج kökü, fiziksel düzlemde bir yana eğilme, aksama, eğrilik yapma ve dikey olarak yukarı doğru yönelme veya bir şeye aşırı arzuyla tırmanıp uzanma semantik ekseninde yer alır. İbranicede yer alan ערג (`‘-r-g`) biçimi, özellikle su yataklarına veya yüksek bir hedefe doğru can atarak uzanma, boyun büküp yönelme ve tırmanış anlamıyla fonetik ve semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada kök bir yandan bedensel aksaklık ve yolun kıvrılması gibi fiziksel meyl anlamını korumuş, diğer yandan göğe yükseliş, basamaklar üzerinden kat edilen kavisli tırmanış (`el-urûc`) kavramının merkezî taşıyıcısı olmuştur. Erken Sami katmanındaki eğrilik ve aşamalı hareket karakteri, Arapçada hem yeryüzündeki topallık hem de kozmik boyuttaki kademeli yükseliş kanununu izah eden çift kutuplu tutarlı bir kök çatısı üretmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عرج kökünün meyl, aksama ve irtifa anlamları | Fiziksel bir yana eğilme hali ile basamaklı ve kavisli olarak yukarı tırmanma hareketi tek bir dinamik ilkede birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ערג (`‘-r-g`) ve Süryanice paralel türevler | Doğrusal olmayan yöneliş, uzanma, su kaynağına veya yukarıya doğru meylederek tırmanma semantiği ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda kavisli hareket ve yükselme göstergeleri | Bedensel asimetri ve kademeli tırmanış bildiren morfemlerle yapısal uyum görülür. | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عرج | Anlamlı | Eğimli yükselme, topallama | Dikey boyutta kavisli çıkış ve bedensel aksama | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عجر | Anlamlı | Yumru olma, düğümlenme | Bir şeyin ortasının şişkin ve eğri büğrü olması, bükülme | Maddede meyl ve çıkıntı ortaklığı; Kur'an'da geçmez |
| رعج | Anlamlı | Çakma, hareketlenme, kaynama | Şimşeğin hızla parlaması veya kalabalığın dalgalanması | Hareket ve yer değiştirme bağı; Kur'an'da geçmez |
| رجع | Anlamlı | Geri dönme, intikal | Bir noktadan çıkıp kaynağına veya aslına yönelme | Çıkışın tersi yönünde döngüsel hareket; Kur'an'da geçer |
| جعر | Anlamlı | Katılaşma, pislik bırakma | Hayvanın arkasından çıkan kuru dışkı veya geride kalan iz | Alt ve atık zemin çağrışımı; Kur'an'da geçmez |
| جرع | Anlamlı | Yutma, boğazdan geçirme | Sıvıyı peş peşe yudumlayarak içeri çekme | Boşluktan geçiş ve basamaklı akış; Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عرج | Merkez | Kavisli ve basamaklı yükseliş | Dikey hareketi doğrusal değil kademeli ve eğimli yollar üzerinden gerçekleştirir | Hem bedensel meyli hem ontolojik çıkış yollarını ifade eder |
| صعد | Komşu | Dikey yükselme | Zeminden yukarıya doğru dosdoğru ve zorlu bir şekilde tırmanmayı anlatır | عرج kökündeki kavis ve basamak vurgusu yerine dikine güç harcama öne çıkar |
| رقي | Komşu | Derece derece tırmanma | Bir merdivenin veya hiyerarşinin basamaklarını adım adım aşarak yukarı çıkmaktır | Maddi basamaklar ve mertebeler üzerinden yükselmeyi ifade eder |
| سمو | Komşu | Yücelik ve yükseklik | Hareketsel bir tırmanıştan ziyade itibar, mevki ve soyut konum bakımından yüksekte bulunmaktır | Süreç bildiren dinamik intikalden çok durum ve nitelik bildirir |
| هبط | Zıt | Aşağı inme, düşme | Yüksek bir mevkiden veya makamdan alt düzleme doğru iniş ve inişe zorlanış | عرج kökünün temsil ettiği yukarı yönlü intikalin zıddıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عرج | Eğimli yükselme, topallama | Dikey eksende basamaklı ve kavisli intikal veya bedensel asimetri | Kesin |
| Latince | Ascendere, claudicare | Yükselmek, topallamak | Ascendere yükselişi verir ancak kavis nüansını taşımaz; claudicare ise yalnızca topallığı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To ascend via spiral/winding path, to limp | Kavisli yükselmek, aksamak | Ascend tek başına dikey hareketi verir; spiral/winding nitelemesi kökün özgün eğimini yansıtır | Güçlü |
| Almanca | Aufsteigen, hinken | Yukarı çıkmak, topallamak | Aufsteigen genel yükselmedir; hinken fiziksel yürüme kusurunu karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Monter en lacets, boiter | Kıvrılarak yükselmek, aksamak | Monter en lacets kökteki virajlı ve basamaklı çıkışı en iyi veren kullanımdır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فِيهِ يَعْرُجُونَ / تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ | Kozmik ve melekûtî yükseliş | Meleklerin, ruhun ve ilahi emirlerin gök kapılarından ve merhaleli yollardan Allah katına çıkışı; Hicr 15:14, Secde 32:5, Meâric 70:4 |
| ذِي الْمَعَارِجِ / وَمَعَارِجَ | Çıkış yolları, basamaklar ve dereceler | Hem Allah'ın mutlak yüceliğini gösteren manevi dereceler hem de dünyevi zenginlik sembolü olan fiziksel merdivenler; Zuhruf 43:33, Meâric 70:3 |
| لَيْسَ عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ | Fiziksel bedensel engel, topallık | Cihad, savaşa katılma veya toplumsal muaşeret ortamlarında yükümlülüğü hafifleten meşru bedensel mazeret; Nûr 24:61, Fetih 48:17 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İsra ve Miraç hadisesi, Allah'ın mekândan münezzeh oluşu | Peygamber'in bedenen mi ruhen mi uruc ettiği ve Allah'a 'yükselme' tabirinin cismani bir yöneliş değil manevi mertebe oluşu | Mekânsal yer değiştirmeden aşkınlık ve manevi kurbiyet derecelerine doğru soyutlanma |
| Fıkıh | Mazeretler ve teklifin sınırları bahsi | Yürüme engeli ve topallığın cihada katılma, hac, cemaat namazı gibi mükellefiyetlerde sorumluluğu düşürmesi | Hukuki sorumluluğun bedensel imkânla orantılı kılınması |
| Tefsir | Kozmik varlıkların hareketi ve zaman izafiyeti | Meleklerin ve emirlerin yükseldiği mearic yollarının uzunluğu ve bir günün bin ya da elli bin yıla denk oluşunun izahı | Uzay-zaman eğriliği, gök katmanları ve basamaklı varlık hiyerarşisi |
| Hadis | Gece ibadeti, amellerin arzı ve miraç rivayetleri | Gündüz ve gece meleklerinin nöbet değişimi sırasında kulların amellerini Allah'a yükseltmesi | Amellerin ve duaların belirli vakitlerde basamaklı kabul kapılarına intikali |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık mertebeleri ve ilahi huzura yöneliş | Meratib ve urûc | Kulun amellerinin ve idrakinin kademe kademe tekamül ederek Allah'a yükselmesi | İbadet ve dualar anlık boşlukta kalmaz; melekler vasıtasıyla basamaklı ilahi nizamda yukarı iletilir. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel evren, uzay geometrisi ve eğri hareket | Kavisli geodezik hatlar | Maddenin ve ışığın kütleçekim alanlarında doğrusal değil eğri yollar izleyerek intikali | Evrende dikey hareketler düz çizgisel değil, kavisli ve basamaklı potansiyel eğrileri üzerinden gerçekleşir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki adalet ve dezavantajlı fertlerin korunması | Pozitif ayrımcılık ve mazeret hukuku | Bedensel engeli bulunan bireylerin ağır mükellefiyetlerden muaf tutulması | Devlet, vatandaşlarının fiziki asimetrilerini gözeterek teklif ve vazife dağılımında adil bir denge kurar. | Kesin |
| İktisadi | Sınıfsal kademeler ve refah araçlarına tırmanış | Merdiven ve erişim yolları | Zenginliğin dikey hiyerarşi ve kibir vesilesi yapılmasının engellenmesi | Zuhruf 43:33 bağlamında maddi basamakların mutlak üstünlük ölçüsü olamayacağı, aşamalı paylaşımın esas olduğu belirtilir. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Helisel / spiral hareket ve potansiyel basamakları | Parçacıkların veya elektromanyetik dalgaların dik bir çizgi yerine spiral yörüngeler çizerek enerji seviyeleri arasında sıçraması ve yükselmesi yapısıyla birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal hareketlilik ve merhaleli statü intikali | Bireyin veya toplumun doğrudan ve sıçramalı değil, kurumsal basamakları, adaptasyon eğrilerini ve meşru aşamaları katederek dikey hareketlilik kazanmasıdır. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece bedensel bir sakatlık olan 'topallık' ile sınırlandırmak ya da Miraç hadisesini mekanik bir roket uçuşu gibi salt geometrik bir dikey çıkış sanmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, evrenin dokusundaki kavisli intikal yollarını, melekût âleminin kademeli hiyerarşisini, zamanın izafiyetini ve aynı zamanda yeryüzündeki bedensel zaaflara gösterilen ilahi rahmeti kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kozmik ayetlerdeki 'urûc' fiillerini düz çizgisel bir yer değiştirme zannederek ayetlerin işaret ettiği uzay-zaman eğriliğini, dereceli intikali ve fıkıhtaki mazeret felsefesini kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yer ve gök arasındaki ilişkinin statik ve doğrudan değil, yollar, basamaklar ve kavisli intikaller üzerinden işleyen dinamik bir nizama bağlı olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik süreçleri anlatan ayetlerde (Secde, Sebe, Hadîd), meleklerin ve emrin iniş-çıkışını bildiren surelerde (Meâric, Hicr) ve mükellefiyet sınırlarını çizen ahkâm ayetlerinde (Nûr, Fetih). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yükselmenin daima düz ve engelsiz bir hat gerektirdiği zannını yıkar; gerek varlıkta gerekse insani eylemde kavislerin, basamakların ve fiziki eksikliklerin ilahi yasaya aykırı olmadığını gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAyaktaki veya yoldaki eğrilik sebebiyle bir tarafa meylederek adım atmak, kıvrılarak yükselen yollardan veya basamaklardan tırmanmak.
- Soyut anlamVarlığın alt mertebeden üst mertebeye doğrudan değil, kademeli, kavisli ve belirli intikal basamaklarını aşarak yükselmesi.
- Sistematik karşılıkKozmolojide kavisli yörüngeler ve potansiyel basamakları, teolojide amellerin ve ruhların dereceli tekamülü, fıkıhta ise yapısal sınırların meşru mazeret oluşturması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModel, kökün ifade ettiği hareketi iki bileşenli bir helis ve basamak integrali olarak sembolize eder. terimi açısal frekans ile yatay düzlemdeki kavisli, meyledici ve dairesel hareketi; ise dikey eksendeki yükseliş hızını gösterir. fonksiyonu bu yükselişin tek parça ve anlık değil, biçimindeki ayrık basamaklar ve mertebeler toplamı ( adet kademe) boyunca katedildiğini temsil eder. Böylece kökün hem meyil/kavis karakteri hem de basamaklı yükseliş yapısı formüle edilmiştir.