غلل
غ - ل - ل
جذر- الورود: ١٦
- الآيات: ١٣
- الصيغ: ١٤
- المعاجم: ٩
Ğille, İç gömlek demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ğille, İç gömlek demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٥٦باب الغين واللام
غ ل فقط غل: أغْلَلْتُ في الإهاب غَلَلاً أي أبقيت عليه شحماً بعد السلخ.
والغَليل: حر الجوف لوحاً وامتعاضاً، قال:
إلى الغَليلِ ولم يقصعنه نُغَبُ
وغَلَّ البعير يَغَلُّ غَلَلاً إذا لم يقضِ ريه، قال:
أنقع من غُلَّتي وأجزؤها
والغُلاَنُ: أودية، الواحد غليلٌ، ويقال: غالٌّ.
والغِلَّ: الحقد الكامنُ.
ورجل مُغِلٌّ مضب: على غِلٍّ.
والمُغِلُّ: الخائن.
والغُلُّ: جامعةٌ يشد في العنق واليد.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬١٦٨الغَلَّةُ: واحد الغَلاَّت. والغَلَلُ: الماء بين الأشجار والجمع الأغلالُ. وقال أبو عمرو: الغلل الماء الذي ليس له جِريَةٌ، وإنَّما يظهر على وجه الأرض ظهوراً قليلاً، فيخفى مرّةً ويظهر مرّةً. والغَلَلُ: المِصفاةُ. والغالُّ: أرضٌ مطمئنّة ذات شجر، ومنابتُ السَلَمِ والطَلْحِ. والغالُّ أيضاً: نبتٌ، والجمع غُلاَّنٌ بالضم. وبعيرٌ غَلاَّنُ بالفتح: شديد العطش، وكذلك المُغْتَلُّ. ويقال: نِعْمَ غَلولُ الشيخ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٤٧غ ل ل
وَفَتْ غَلّةُ ضيعته وهو كل ما يحصُل من ريع أرض أو كرائها أو أجرة غلام أو نحو ذلك وضيعة مغلّة وقد أغلّت وله أريضة يستغلها ويغتلّها.
" لا إغلال ولا إسلال ".
وهدايا الولاة غلول.
يقال: غلّ من المغنم وأغلّ.
وتقول: يد المؤمن لا تغل وقلب المؤمن لا يغلّ من الغلّ وهو الحقد المنغلّ أي الكامن.
وتقول: جعل الله في كبده غلّةً وفي صدره غلاً وفي ماله غلولاً وفي رقبته غلاً.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٦٬٥٤١الغُلُّ والغُلّة والغَلَلُ والغَلِيلُ، كله: شدّة العطش وحرارته، قلَّ أَو كثر؛ رجل مَغْلول وغَلِيل ومُغْتَلّ بيّن الغُلّة. وبعير غالٌّ وغَلاَّنُ، بالفتح: عطشان شديد العطش. غُلَّ يُغَلٌّ غَلَلاً، فهو مَغْلول، على ما لم يسم فاعله؛ ابن سيده: غَلَّ يَغَلّ غُلّة واغْتَلّ، وربما سميت حرارة الحزن والحبّ غَلِيلاً. وأَغَلّ إِبلَه: أَساءَ سَقْيَها فصدَرَت ولم تَرْوَ. وغَلَّ البعيرُ أَيضاً يَغَلُّ غُلّة إِذا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٤٢٣* غ ل ل * * الغَلَّةُ * واحدة * الغَلاَتُ * و * الغِلاَتُ * شِعار يُلبس تحت الثوب وتحت الدرع أيضا و * الغِلُّ * بالكسر الغِش والحقد أيضا وقد * غَلَّ * صدره يغِلُّ بالكسر * غلاًّ * إذا كان ذا غِش أو حقد و * الغُلُّ * بالضم واحد * الأغْلالُ * يقال في رقبته * غُلٌّ * من حديد ومنه قيل للمرأة السيئة الخُلُق غُلٌّ قَمِل وأصله أن الغُل كان يكون من قِدّ وعليه شَعْر فيقمل و * غَلَّ * يده إلى عنقه من باب
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٤٩١الغل والغلة، بضمهما، والغلل محركة، والغليل كأمير كله: العطش، أو شدته وحرارته قل أو كثر، أو حرارة الجوف لوحا وامتعاضا، وقد غل - بالضم - فهو غليل ومغلول ومغتل، بين الغلة. وبعير غال وغلان: شديد العطش. وقد غل البعير يغل، بفتحهما غلة، واغتل: لم يقض ريه، قال شيخنا: قوله: بفتحهما هذا في الظاهر، وأما في الأصل فالماضي مكسور كمل يمل، كما هو السماع والقياس؛ لأن عينه ولامه ليسا أو أحدهما حرف حلق، انتهى.
الغل والغلة، بضمهما، والغلل محركة، والغليل كأمير كله: العطش، أو شدته وحرارته قل أو كثر، أو حرارة الجوف لوحا وامتعاضا، وقد غل - بالضم - فهو غليل ومغلول ومغتل، بين الغلة. وبعير غال وغلان: شديد العطش. وقد غل البعير يغل، بفتحهما غلة، واغتل: لم يقض ريه، قال شيخنا: قوله: بفتحهما هذا في الظاهر، وأما في الأصل فالماضي مكسور كمل يمل، كما هو السماع والقياس؛ لأن عينه ولامه ليسا أو أحدهما حرف حلق، انتهى. والغليل: الحقد والحسد كالغل، بالكسر. أيضا: الضغن والغش والعداوة، قال الله تعالى: ونزعنا ما في صدورهم من غل قال الزجاج: أي لا يحسد بعض أهل الجنة بعضا في علو المرتبة لأن الحسد غل، وهو أيضا كدر، والجنة مبرأة من ذلك. وقد غل صدره يغل، من حد ضرب، غلا: إذا كان ذا غش أو ضغن وحقد. الغليل: النوى يخلط بالقت، وكذلك بالعجين للناقة، وفي الصحاح: تعلفه الناقة، تقول: غللت للناقة، وأنشد لعلقمة: سلاءة كعصا النهدي غل لهـا ذو فيئة من نوى قران معجوم قوله: ذو فيئة، أي ذو رجعة، يريد أن النوى علفته الإبل ثم بعرته، فهو أصلب، شبه نسورها واملاسها بالنوى الذي بعرته الإبل، والنهدي: الشيخ المسن فعصاه ملساء، ومعجوم: معضوض، أي عضته الناقة فرمته لصلابته. ربما سميت حرارة الحب والحزن غليلا. وأغل إغلالا: خان، قال النمر بن تولب: جزى الله عنا جمرة ابنة نوفل جزاء مغل بالأمانة كـاذب وأنشد ابن بري: حدثت نفسك بالوفاء ولم تكن للغدر خائنة مغل الإصبـع ومنه الحديث: لا إغلال ولا إسلال أي لا خيانة ولا سرقة، ويقال: لا رشوة، كما في الصحاح، وقد ذكر في س-ل-ل. قال نصير الرازي: أغل إبله إغلالا: أساء سقيها فلم ترو، وصدرت غوال، الواحدة غالة، وقال الأزهري: أغللت الإبل: إذا أصدرتها ولم تروها، بالغين، وهي حرارة العطش، وقد رواه أبو عبيد عن أبي زيد بالعين المهملة، وهو تصحيف وقد تقدم. وقد غلت هي، وهي غالة، من إبل غوال. أغل الجارز في الجلد: إذا أخذ بعض اللحم والشحم في السلخ، وترك بعضه ملتزقا بالجلد. أغل فلان: اغتلت غنمه، أي عطشت. أغل الوادي: أنبت الغلان، بالضم، جمع غال، لنبت يأتي ذكره. أغل القوم: بلغت غلتهم، ويأتي في معنى الغلة قريبا. أغل الرجل البصر: إذا شدد النظر. أغلت الضياع: أعطت الغلة، فهي مغلة، إذا أتت بشيء وأصلها باق، قال زهير: فتغلل لكم ما لا تغل لأهلـهـا قرى بالعراق من قفيز ودرهم وقال الراجز: أقبل سيل جاء من عند الله يحرد حرد الجنة المغلـه
أغل فلانا: نسبه إلى الغلول والخيانة، ومنه قراءة من قرأ: وما كان لنبي أن يغل أي يخون، أي ينسب إلى الغلول، وهي قراءة أصحاب عبد الله، يريدون يسرق، قاله ابن السكيت، ونقله الفراء أيضا، وقيل: معناه على هذه: لا يخونه أصحابه، أو لا يخان، أي لا يؤخذ من غنيمته، وكان أبو عمرو بن العلاء ويونس يختاران: وما كان لنبي أن يغل وقال ابن بري: قل أن تجد في كلام العرب ما كان لفلان أن يضرب على أن يكون الفعل مبنيا للمفعول، وإنما تجده مبنيا للفاعل، كقولك: ما كان لمؤمن أن يكذب، وما كان لنبي أن يخون، وما كان لمحرم أن يلبس، قال: وبهذا يعلم صحة قراءة من قرأ: وما كان لنبي أن يغل على إسناد الفعل للفاعل دون المفعول. وغل غلولا: خان، ومنه قوله تعالى: وما كان لنبي أن يغل وهي قراءة ابن كثير وأبي عمرو وعاصم وروح وزيد كأغل، أو خاص بالفيء والمغنم، قال ابن السكيت: لم نسمع في المغنم إلا غل غلولا، وقال أبو عبيد: الغلول من المغنم خاصة، ولا نراه من الخيانة ولا من الحقد، ومما يبين ذلك أنه يقال من الخيانة: أغل يغل، ومن الحقد: غل يغل، بالكسر، ومن الغلول: غل يغل، بالضم، وقال ابن الأثير: الغلول: الخيانة في المغنم، والسرقة، وكل من خان في شيء خفية فقد غل، وسميت غلولا لأن الأيدي فيها تغل، أي يجعل فيها الغل. غل في الشيء غلا: أدخل، وقال بعض العرب: ومنها ما يغل؛ يعني من الكباش ما يدخل قضيبه من غير أن يرفع الإلية، كغلغل، يقال: غله وغلغله: إذا أدخله. غل أيضا: دخل، يتعدى ولا يتعدى، ويقال: غل فلان المفاوز: أي دخلها وتوسطها، كانغل، وهو مطاوع غله غلا. وتغلل في الشيء وتغلغل: دخل فيه، يكون ذلك في الجواهر والأعراض، قال ذو الرمة يصف الثور والكناس: يحفره عـن كـل سـاق دقـيقة وعن كل عرق في الثرى متغلغل وأنشد ثعلب لعبيد الله بن عبد الله بن عتبة بن مسعود في العرض: تغلغل حب عثمة في فؤادي فباديه مع الخافـي يسـير
وفي حديث المخنث هيت لما وصف المرأة قال له: قد تغلغلت يا عدو الله، الغلغلة إدخال الشيء في الشيء حتى يلتبس به ويصير من جملته، أي بلغت بنظرك من محاسن هذه المرأة حيث لا يبلغ ناظر، ولا يصل واصل، ولا يصف واصف. غل الغلالة: لبسها تحت الثياب، وهي: أي الغلالة، بالكسر: شعار يلبس تحت الثوب؛ لأنه يتغلل فيها، أي يدخل كالغلة، بالضم تغل تحت الدرع، أي تدخل، وجمعها الغلائل والغلل. غل الدهن في رأسه: أدخله في أصول شعره، وغل شعره بالطيب: أدخله فيه. غل بصره: حاد عن الصواب، عن ابن الأعرابي. غل الماء بين الأشجار: إذا جرى فيها، يغل، بالضم. غل المرأة: حشاها، ولا يكون إلا من ضخم، حكاه ابن الأعرابي. غل فلانا يغله غلا: وضع في عنقه أو يده الغل، بالضم، وهو الجامعة من حديد، م معروف، وقد غل فهو مغلول، ويقال: جعل الله في كبده غلة، وفي صدره غلا، وفي ماله غلولا، وفي عنقه غلا، ج: أغلال، وقد تكرر ذكره في القرآن والسنة، ويراد بها التكاليف الشاقة، والأعمال المتعبة. والغلة: الدخل من كراء دار، وأجر غلام، وفائدة أرض من ريعها أو كرائها، والجمع الغلات، وفي الحديث: الغلة بالضمان ، وقال ابن الأثير: هو كحديثه الآخر: الخراج بالضمان ، والغلة: الدخل الذي يحصل من الزرع والثمر واللبن والإجازة والنتاج ونحو ذلك. وأغلت الضيعة: أعطتها أي الغلة، وهذا قد تقدم بعينه، فهو تكرار. والغلغلة: السرعة في السير. غلغلة، بلا لام: شعاب تسيل من جبل الريان، وهو جبل أسود طويل بأجأ، قاله نصر. وتغلغل: أسرع في السير، يقال: تغلغلوا فمضوا. ورسالة مغلغلة: محمولة من بلد إلى بلد، قال عصام بن عبيد الزماني: أبلغ أبا مسمع عني مغلغلة وفي العتاب حياة بين أقوام وفي حديث ابن ذي يزن: مغلغلة مغالقها تغـالـى إلى صنعاء من فج عميق والغلان بالضم: منابت الطلح، أو أودية غامضة في الأرض ذات شجر، قال مضرس الأسدي: تعرض حوراء المدامع ترتعي تلاعا وغلانا سوائل من رمم الواحد غال وغليل. وقال أبو حنيفة: الغال: أرض مطمئنة ذات شجر، ومنابت السلم والطلح يقال لها: غال من سلم، كما يقال: عيص من سدر، وقصيمة من غضى. الغلان: نبات، م معروف، الواحد غال أيضا، وأنشد ابن بري لذي الرمة: وأظهر في غلان رقد وسـيلـه علاجيم لا ضحل ولا متضحضح وتغلل بالغالية، شدد للكثرة، وتغلغل واغتل: تغلف، أي تطيب بها، قال أبو صخر: سراج الدجى تغتل بالمسك طفلة فلا هي متفال ولا هي أكهـب وغلله بها تغليلا طيبه، وفي حديث عائشة رضي الله تعالى عنها: كنت أغلل لحية رسول الله صلى الله عليه وسلم بالغالية، أي ألطخها أو ألبسها بها، وقال سويد اليشكري: وقرونا سابغا أطرافـهـا غللتها ريح مسك ذي فنع
وحكى اللحياني: تغلى بالغالية، فإما أن يكون من لفظ الغالية، وإما أن يكون أراد: تغلل، فأبدل من اللام الأخيرة ياء كما قالوا: تظنيت في تظننت، والأول أقيس، وقال الفراء: يقال: تغللت بالغالية، ولا يقال تغليت، وفي الصحاح: قال أبو نصر: سألت الأصمعي: هل يجوز تغللت، من الغالية? فقال: إن أردت أنك أدخلتها في لحيتك أو شاربك فجائز، وقال الليث: يقال، من الغالية: غللت وغلفت وغليت، وسيأتي في المعتل إن شاء الله تعالى. والغلائل: الدروع، أو مساميرها الجامعة بين رؤوس الحلق، لأنها تغل فيها أي تدخل، أو بطائن تلبس تحتها أي تحت الدروع، الواحد غليلة، قال النابغة: علين بكديون وأبطـن كـرة فهن وضاء صافيات الغلائل خص الغلائل بالصفاء، لأنها آخر ما يصدأ من الدروع، ومن جعلها البطائن جعل الدروع نقية لم يصدئن الغلائل. وقال لبيد في المسامير: وأحكم أضغان القتير الغلائل وغلغلة: ع، قال: هنالك لا أخشى تنال مقادتـي إذا حل بيتي بين شوط وغلغله وماله أل وغل، بضمهما، وهو دعاء عليه، فأل: دفع في قضاء، وغل: جن فوضع في عنقه الغل. واغتللت الشراب: شربته. اغتللت الثوب: لبسته تحت الثياب. اغتلت الغنم: أخذته الغلل، بالتحريك والغلالة، بالضم وهما داء للغنم في الإحليل، وذلك أن لا ينفض الحالب الضرع فيترك فيه شيئا من اللبن فيعود دما أو خرطا. والغلالة، ككتابة: العظامة، وهو الثوب الذي تشده المرأة على عجيزتها تحت إزارها تضخم بها عجيزتها، قاله ابن الأعرابي، وأنشد: تغتال عرض النقبة المذاله ولم تنطقها على غلاله إلا لحسن الخلق والنباله أيضا: المسمار الذي يجمع بين رأسي الحلقة والجمع الغلائل، وقد تقدم شاهده قريبا. غلغل، كهدهد: جبل بنواحي البحرين. وغلائل، بالضم: من بلاد خزاعة، كما في العباب. وأنا مغتل إليه؛ أي مشتاق، وهو مجاز. واستغل عبده، أي كلفه أن يغل عليه، كما في الصحاح. استغل المستغلات: أخذ غلتها، كما في الصحاح أيضا. يقال: نعم غلول الشيخ هذا، كصبور: أي الطعام الذي يدخله جوفه، كما في الصحاح، زاد غيره: يعني التغذية التي تغذاها، ويقال أيضا في شراب شربه. ومما يستدرك عليه: رجل مغل أي مضب على حقد. وغل وأغل الرجل: صار صاحب خيانة، ومنه حديث شريح: ليس على المستعير غير المغل ضمان. أي إذا لم يخن في العارية والوديعة فلا ضمان عليه، وقيل: المغل هنا المستغل، وأراد به القابض لأنه بالقبض يكون مستغلا، قال ابن الأثير: والأول الوجه. والإغلال: الغارة الظاهرة. وأيضا: إعانة الغير على الخيانة. وأيضا: لبس الدروع، وبكل ذلك فسر الحديث: لا إغلال ولا إسلال ، وقد ذكر في س-ل-ل أيضا. وأغل الخطيب: لم يصب في كلامه، قال أبو وجزة: خطباء لا خرق ولا غلل إذا خطباء غيرهم أغل شرارها والغلة، بالضم: ما تواريت فيه، عن ابن الأعرابي. والغلغلة، كالغرغرة، في معنى الكسر. والغلل، محركة: الماء الذي يتغلل بين الشجر، والجمع الأغلال، قال دكين: ينجيه من مثل حـمـام الأغـلال وقع يد عجلى ورجل شـمـلال ظمأى النسا من تحت ريا من عال وقيل: الغلل: الماء الظاهر الجاري على وجه الأرض ظهورا قليلا، وليس له جرية فيخفى مرة ويظهر مرة، قال الحويدرة:
لعب السيول به فأصبح مـاؤه غللا يقطع في أصول الخروع وقال أبو حنيفة: الغلل: السيل الضعيف يسيل من بطن الوادي أو التلع في الشجر. وتغلغل الماء في الشجر: تخللها. وقال أبو سعيد: لا يذهب كلامنا غللا: أي لا ينبغي أن ينطوي عن الناس، بل يجب أن يظهر. ويقال لعرق الشجر إذا أمعن في الأرض: غلغل، والجمع غلاغل، قال كعب: وتفتر عن غر الثنـايا كـأنـهـا أقاحي تروى من عروق غلاغل والغلة بالضم: هي العظامة، والجمع الغلل، قاله ابن بري، وأنشد: كفاها الشباب وتقـويمـه وحسن الرواء ولبس الغلل وقال السلمي: غش له الخنجر والسنان، وغله له: أي دسه له وهو لا يشعر به. والغالة: ما ينقطع من ساحل البحر فيجتمع في موضع. وغلت يده إلى عنقه: أي أمسكت عن الإنفاق. والعرب تكني عن المرأة بالغل، وفي الحديث: إن من النساء غلا قملا يقذفه الله في عنق من يشاء ، والأصل في ذلك أن العرب كانوا إذا أسروا أسيرا غلوه بغل من قد وعليه شعر، فربما قمل في عنقه إذا قب ويبس، فيجتمع عليه محنتان: القمل والغل. وفلان يغل على عياله: أي يأتيهم بالغلة. وغل على الشيء غلا وأغل: سكت. وأيضا: أقام. وغل الإهاب: أبقى فيه عند السلخ، لغة في أغل. وأغل القوم: صاروا في وقت الغلة. وأغل الرجل: وجده غالا. وله أريضة يغتلها: مثل يستغلها. وجمع الغلة غلال بالكسر. والغلة، بالضم: خرقة تشد على رأس الإبريق، عن ابن الأعرابي، والجمع غلل. والغلل، محركة: المصفاة، نقله الجوهري، وأنشد للبيد: لها غلل من رازقي وكرسف بأيمان عجم ينصفون المقاولا يعني الفدام الذي على رأس الإبريق، وبعضهم يرويه غلل، بالضم، جمع غلة. والمغلغلة، بكسر الغين الثانية: المسرعة. والغلل، محركة: اللحم الذي ترك على الإهاب حين سلخ. والغلغلة، بالضم: لغط الأصوات.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٤٨١غَلَّ
غَلَّ U ( n. ac. غَلّ 1 )
a. [ acc. & Fī ], Put, inserted, introduced into.
b. [ Fī ], Was inserted, introduced into; entered, penetrated; was admitted into.
c. Penetrated into, traversed ( desert ).
d. [ Bain ], Flowed, ran amongst, amidst ( water ).
e. Bound, pinioned, handcuffed, manacled, fettered, shackled, chained.
f. Put on an under-garment.
g. ( n. ac. غُلُوْل 27 ),
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٤١٬٥٧٨غلل
غَلَّ - يَغِلُّ - غِلّ
غَلَّ - يَغِلُّ + كائن + كائناً: يحقد عليه: يحمل في نفسه موقفاً مسبقاً تجاهه فيبعضه ويمقته ويتمنى له الشر بسببه
غِلّ: على وزن " فِعْل": اسم فعل " غَلَّ - يَغِلُّ ": الحقد والضغينة
جعلَ - يَجْعَلُ + كائن + في قلبه + غلاً + لـِ كائن: يجعل في قلبه حقداً وضغينة تجاهه: يكون لديه موقف مسبق لا يتغير، من الكراهية والحقد وعدم
الصيغ(١٤)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٥ (الإجمالي: ١٣٤)
- عنق
الآيات المشتركة: ٥ · Onların boyunları
- سلسل
الآيات المشتركة: ٢ · Zincirdir
- قمح
الآيات المشتركة: ١ · Ense ile kafa arasındaki çukurdur
- نزع
الآيات المشتركة: ٢ · Gerilmiş yay demektir
- بسط
الآيات المشتركة: ٢ · Bisat kilim demektir
- سرر
الآيات المشتركة: ٢ · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
- صدر
الآيات المشتركة: ٢ · Okun ön yarısına denir
- جعل
الآيات المشتركة: ٤ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- أصر
الآيات المشتركة: ١ · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir
- ذقن
الآيات المشتركة: ١ · Zekane (kaf) çene altı demektir
- طفأ
الآيات المشتركة: ١ · TFV Tafve(tı ile) kaynayan tencerede taşan köpük demektir
- نور
الآيات المشتركة: ٣ · Ateş demektir
الآيات التي ورد فيها(١٣)
… لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
Tasmalar
إِذِ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ وَالسَّلَاسِلُ يُسْحَبُونَ
Tasmalar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غلل |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ربط, قيد, حقد |
| Zıt Kök | طلق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin iç katmanlarına işleme, derine sızma, araya girip yerleşme |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın boynuna ve ellerine vurulan kısıtlayıcı bağlar, kalbin içine kök salan gizli kin ve ortak mülkten gizlice pay aşırma |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın iç işleyişine sızan ve hareketi içeriden kilitleyen görünmez bağ veya yapısal tıkanıklık |
| Kritik Hata Riski | Kökün türevlerini birbirinden kopuk sayarak tasmayı sadece metal pranga, kini basit bir duygu ve gulûlü alelade hırsızlık kabul etmek; kavramın içe sızma ve kilitlenme ortak çekirdeğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غل | İçe nüfuz etme, derine işleme, yoğunlaşarak bir yapının içine girip orada tutunma. Bu çekirdek غلب kökünde üstün gelip kuşatarak sindirmeyi, غلظ kökünde iç dokunun yoğunlaşıp katılaşmasını, غلف kökünde iç kısmı bir kılıfla örtüp içeriye hapsetmeyi, غلق kökünde sürgüyü yuvasına sokarak geçişi bütünüyle kilitlemeyi, غلم kökünde bedensel ve biyolojik arzunun içte kaynamasını, غلو kökünde ise sınırın derinlemesine aşılarak aşırılığa gömülmesini ifade eder. | ل | İlk harfin yöneltici ve bağlayıcı baskısını katlayarak sızma hareketini kalıcı bir iç düğüme, boynu veya kalbi bütünüyle mengene gibi saran çift katlı bir kilitlenmeye dönüştürmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesi temelinde türetme; derine batan, buğulanan veya örtülen görme ve kaynak odağı | Algının ve eylemin doğrudan yüzeyde kalmayıp alt katmana, gizli ve görünmez iç mekana yöneldiğini gösterir. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe doğru sevk eden, zorlayan ve sıkıca tutan sevk edici gücü temsil eder. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Yöneltme ve sarma hareketinin pekişerek çift taraflı bir kapanmaya, boyun eğdiren nihai bir kilitlenmeye ulaştığını gösterir. |
| غلل | Derine sızarak çift taraflı mengeneyle sıkan ve içeriden kilitleyen bağ hareketi | Bir nesnenin veya duygunun sistemin içine görünmez biçimde girip orada iki yönlü bağlayıcı bir halka oluşturarak hareketi felç etmesini anlatır. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun ağaç köklerinin veya vadinin taşları arasına sızarak derinlerde akması, hayvanın derisi yüzülürken et ile deri arasında yağ tabakasının gizli kalması ve devenin iç organlarını yakan dindirilememiş derin susuzluk harareti. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Bişr b. Ebî Hâzim el-Esedî şiirinde bu kökü, iç organlara işleyen ve suyla kanmayan derin susuzluk ve hararet anlamında kullanmıştır: إلى الغَليلِ ولم يقصعنه نُغَبُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi Araplar savaş esirlerinin boyunlarını elleriyle birlikte bağlamak için taze deve derisinden yapılan prangayı kullanmış, bu derinin kurudukça boynu sıkıp içine işlemesi ve altında bit üremesi sebebiyle bu bağa lale ve pranga demişlerdir; nitekim erken rivayetlerde bu nesne için غُلٌّ قَمِلٌ nitelemesi yer almaktadır. Ayrıca vücuda doğrudan temas eden ince iç giysiye de tenin içine nüfuz edercesine yapışmasından dolayı غِلَالَة denmiştir. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde غلل kökünün temsil ettiği konsonant yapısı, temelde bir hacmin içine sızma, araya girme, örtülü biçimde dahil olma ve sıkıştırma ekseninde şekillenir. İbranicede bu ses dizisi גלל kökü üzerinden yuvarlanma, dolanma, üst üste katlanma ve sarılma hareketini yansıtırken, Arapçadaki gın harfi bu sarılma ve girme hareketini yüzeyden derin katmana, görünmez iç boşluklara taşımıştır. Nitekim Süryanicede içe işleme, daldırma veya bir şeyin örtüsü altına gizlenme manaları benzer fonetik çatılarda izlenir. Arapçada bu kök hem maddi anlamda derinin altına sızıp eti sıkan boyunduruk veya kuyu tabanındaki su damarı, hem de manevi anlamda göğsün içine çöken ve dışarıdan sezilmeyen gizli kin için kullanılmıştır. Çöl hayatında devenin içine işleyen hararet, toprağın dibine inen ince su sızıntısı ve topraktan derlenen iç hasılat hep bu içe nüfuz edip orada biriken yapının türevleridir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Derine sızma, araya girme, iç kilitlenme | Kökün temelinde suyun yer altına işlemesi, elbisenin tene yapışması, derinin boynu boğması ve kinin kalbe yerleşmesi ortak bir içe girme matrisi oluşturur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice dolanma ve sarılma, Süryanice daldırma ve gizlenme | İbranice g-l-l kökündeki sarmalama ve yuvarlanma hareketi ile Arapçadaki gın sesinin getirdiği derine sızma ve içe hapsolma karakteristiği örtüşmektedir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri ötesinde Afro-Asyatik katmanda güvenilir ve spekülatif olmayan doğrudan soydaş kök tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisânü’l-Arab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غلل | Anlamlı | İçe sızma, bağlama, kin, gizli pay alma | Suyun araya sızması, boyunduruğun sıkması, kalpte gizlenen kin ve kamu malından aşırma manalarını taşır. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| لغل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dili fonotaktiğinde bu ses dizilişiyle müstakil bir kök teşekkül etmemiştir. | Kitâbü'l-Ayn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| للغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilişte kullanılan anlamlı bir fiil veya isim kökü kurulmamıştır. | Kitâbü'l-Ayn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غلل | Merkez | İçe işleyen bağ, gizli kin, içeriden kilitlenme | Dışsal bir bağ olmaktan ziyade varlığın iç yapısına işleyen, boynu göğse yapıştıran veya kalbi zehirleyen kilit. | Maddi ve manevi boyutuyla içe işleyen prangayı, gizli kini ve hıyaneti anlatır. |
| ربط | Komşu | Dışsal bağlama ve sabitleme | Nesneyi dışarıdan bir iple veya irtibatla bir yere tutturmaktır; içe sızma veya boğma unsuru taşımaz. | Kalbi hakta sebat ettirmek veya atları cihad için hazır tutmak gibi koruyucu ve harici bağdır. |
| قيد | Komşu | Ayak bağı, serbestiyeti sınırlama | Doğrudan hareketi engellemek üzere uzuvlara vurulan nesnel kısıttır; kin veya aşırma manası içermez. | Adım atmayı engelleyen somut zincir ve prangadır. |
| حقد | Komşu | Kalpte biriken düşmanlık | İntikam fırsatı kollayan öfke birikimidir; غلل kökündeki içe sinsi sızıntı ve kilitlenme nüansı حقد kökünde daha çok fırsat kollama vurgusundadır. | Zamanla dışa vurulması beklenen kökleşmiş düşmanlık duygusudur. |
| طلق | Zıt | Bağı çözme, serbest bırakma, akışa salma | Kısıtlayıcı her türlü bağdan, mengeneden ve kilitlenmeden tamamen kurtararak serbest harekete kavuşturmaktır. | Prangaların çıkarılması, nikah bağının çözülmesi veya kısıtın kaldırılmasıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غلل | İçe sızma, boyunduruk, kin, gizlice aşırma | Varlığın içine işleyen prangayı, göğse yerleşen sinsi kini ve emanete hıyanet ederek içeri sızdırmayı kuşatır. | Kesin |
| Latince | torques, collare, rancor, peculatus | Boyun tasması, kökleşmiş kin, zimmet | Latince kelimeler kavramı parçalar; pranga ve kini ayrı köklerle verir, içe sızarak kilitlenme ortak çekirdeğini tek başına karşılayamaz. | Güçlü |
| İngilizce | shackle, yoke, malice, embezzlement | Pranga, boyunduruk, yerleşik kin, zimmete geçirme | Boyun bağını, kalpteki sinsi garez halini ve kamu fonundan gizlice çalmayı karşılar; ancak kökün derine sızıp içten bağlama semantiğini tek gövdede veremez. | Güçlü |
| Almanca | Fessel, Groll, Veruntreuung | Pranga, derin hınç, emniyeti suistimal | Kin ve pranga yönünü güçlü biçimde yansıtır; fakat suyun içe sızması veya iç giysi gibi somut biyolojik katmanları dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | carcan, rancune, péculat | Boyunduruk, içte saklanan kin, hırsızlık | Zorlayıcı kısıtlama ve kalbi boğan sinsi düşmanlık anlamlarını aktarır; kökün fiziksel içe işleme sürecini tam olarak içermez. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis and Short, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْأَغْلَالُ / أَغْلَالًا | İnkarcıların boyunlarına geçirilen cehennem prangaları ve manevi kilitler | Ahirette suçluların hareketini sıfırlayan cezai boyunduruklar ile dünyada hakikati kabule engel olan zihni prangalar bağlamı (İsrâ 17:29, Yâsîn 36:8, Ra'd 13:5, Sebe' 34:33, Mü'min 40:71, İnsân 76:4, Hâkka 69:30). |
| وَالْأَغْلَالَ | İnsanların sırtına yüklenmiş ağır dini ve toplumsal tabular, anlamsız yükler | Peygamberin insanlığı kurtarmakla görevlendirildiği fıtrata aykırı kısıtlayıcı geleneksel ve ruhbanî zincirler bağlamı (A'râf 7:157). |
| غِلٍّ / غِلًّا | Kalbe yerleşen, kardeşliği zehirleyen sinsi düşmanlık ve kin tortusu | Cennet ehlinin göğsünden sökülüp atılan veya müminlerin birbirine karşı beslemekten Allah'a sığındığı içsel nefret tortusu bağlamı (A'râf 7:43, Hicr 15:47, Haşr 59:10). |
| مَغْلُولَةً / غُلَّتْ | Cimrilik, infaktan el çekme, kaynak aktarımını kilitleme | Yahudilerin Allah'ın cömertliğini inkar eden küstahça sözleri ve insanın harcamada aşırı kısıtlayıcı davranması bağlamı (Mâide 5:64, İsrâ 17:29). |
| يَغُلَّ / يَغْلُلْ | Kamu mülkünden veya ganimetten gizlice pay aşırma, hıyanet etme | Bir peygambere hıyanetin yakışmayacağı ve kamu emanetinden gizlice aşıranın kıyamet günü bu yükle geleceği bağlamı (Âl-i İmrân 3:161). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve irade hürriyeti | Mâide 5:64 ayetinde Yahudilerin dile getirdiği ifadenin Allah'a cimrilik isnadı mı yoksa kaderi inkar mı olduğu tartışılmış; boyunlara geçirilen manevi prangaların insanın kesb ve iradesine etkisi incelenmiştir. | Elin bağlılığı metaforu üzerinden mutlak kudret ve cömertlik vurgusu. |
| Fıkıh | Kamu malları, ganimet hukuku ve emanet | Ganimet henüz taksim edilmeden veya kamu hazinesinden yetkisizce alınan malların hukuki statüsü ve bu suçun cezası tartışılmıştır. | Gulûl kavramı etrafında kamu malına sinsi hıyanetin mutlak haramlığı. |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlilleri | Yâsîn 36:8 ve İsrâ 17:29 gibi ayetlerde boyuna bağlanan ellerin somut zincir mi yoksa zihni basiretsizlik ve aşırı cimrilik tasviri mi olduğu tahlil edilmiştir. | Hareketi imkansız kılan içsel ve dışsal kilitlenme temsili. |
| Hadis | Devlet yönetimi, ahlak ve emanet bilinci | Yöneticilerin hediye kabul etmesinin kamu malından aşırma sayılması ve müminin kalbinde hıyanet ile kinin barınamayacağı ilkeleri işlenmiştir. | لا إغلال ولا إسلال hadisi bağlamında gizli hırsızlık ve hıyanetin yasaklanması. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet saflığı | Arınmışlık engeli | İhlası zedeleme ve uhuvveti çökertme | Kalbin içine sızan kin tortusu ihlası zehirler; cennete giriş bu tortudan bütünüyle temizlenmeye bağlanmıştır. | Kesin |
| İlmi | Zihni ve metodolojik kilitlenme | Dogmatik pranga | Hakikate intibakı engelleme | Zihnin boynuna vurulan geleneksel ve önyargılı tabular aklın gerçeğe yönelmesini engeller. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve otorite emaneti | Devlet malına sinsi hıyanet | Toplumsal adalet mekanizmasını çökertme | Kamu kaynaklarının yöneticilerce gizlice iç edilmesi meşru otoriteyi ve adaleti temelinden tahrip eder. | Kesin |
| İktisadi | Servetin dolaşımı ve mülkiyet akışı | Kaynakları kilitleme ve zimmet | Sermayenin akışını durdurma ve kayıt dışı sızdırma | Elin boyna bağlanması cimrilikle akışı keserken, gulûl davranışı ortak payı haksızca kişisel alana sızdırır. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde viskoz tıkanma veya elektrik devresinde kısa devre sızıntısı | Bir akışkanın kapalı bir sistemin iç cidarından sızarak ana debiyi düşürmesi veya devredeki akımın iç direnç ve kaçak sebebiyle sisteme kilit vurması gibi, enerjinin faydalı iş üretmek yerine iç sürtünmede yok olmasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yozlaşma ve örtük yapısal rant transferi | Sosyoloji ve kamu yönetiminde kuruma ait kamu kaynaklarının şeffaf olmayan mekanizmalarla klikler tarafından iç edilmesi ve sistemin karar alma süreçlerinin felç edilmesidir. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca cehennemdeki demir tasmalar veya basit bir haset duygusuyla sınırlandırıp, onun kurumsal kamu hırsızlığı ve düşünsel tabuları kapsayan geniş anlam ufkunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | غلل kökü; zihni körleştiren önyargılardan toplumu felç eden dini tabulara, sermayeyi donduran cimrilikten kamu bütçesini eriten sinsi yolsuzluklara kadar tüm içsel kilitlenmeleri kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âl-i İmrân 3:161 ayetindeki gulûl uyarısını sadece savaş meydanındaki ganimet aşırması sanarak modern kamusal bütçe ve emanet suistimallerini Kur'ani uyarının dışına çıkarma yanılgısı doğar. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın serbest akışını engelleyen içsel direnç noktalarını, kalbi bozan gizli kin mekanizmasını, kamu hakkına uzanan görünmez hıyaneti ve aklı körelten tabuları tek bir semantik eksende deşifre ettiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberin getirdiği şeriatın özgürleştirici karakterini anlatan nübüvvet ayetlerinde, kamu emanetini koruyan siyasi-mali hükümlerde ve ahirette inkarcıların iradesizliğini tasvir eden ceza sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini kuralların insanı kısıtlayan boyunduruklar olduğu vehmini yıkarak, asıl boyundurukların insanların kendi elleriyle ürettiği tabular olduğunu (A'râf 7:157) ve hürriyetin bu bağları kırmakla başladığını gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir maddenin veya sıvının bir yapının gözeneklerinden derine sızması, devenin içine işleyen susuzluk harareti ve uzuvları boyunla birlikte sıkıca kilitleyen deri veya metal tasma.
- Soyut anlamKalbin iç dokusuna sinsice yerleşen kin tortusu, aklı bağımsız hareketten alıkoyan dogmatik önyargı, infakı engelleyen bencil cimrilik ve kamu emanetinden gizlice şahsi zimmete kaynak aşırma hıyaneti.
- Sistematik karşılıkSistemin açık ve adil dolaşımını engelleyen, içe sızarak biriken ve mekanizmayı içeriden kilitleyen negatif yapısal direnç ve paraziter sızıntı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde serbest irade, infak ve kamu adaletinin açık akış vektörünü; bu akışın sistem içinde tutarlı kalma kapasitesini temsil eder. parametresi sisteme veya kalbe sinsi biçimde sızan harici direnci, kini ve gizli aşırmayı gösterir. Akıştan sızma oranı arttıkça biriken iç kilitlenme katsayısı büyüyecek ve nihayetinde varlığın veya toplumun manevi-iktisadi hareket hızı sıfıra yaklaşarak mutlak kilitlenme gerçekleşecektir.