فلك
ف - ل - ك
جذر- الورود: ٢٥
- الآيات: ٢٥
- الصيغ: ٦
- المعاجم: ١٣
Fülk (kef), İğ topacı demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Fülk (kef), İğ topacı demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٣٧٨الكاف واللام والفاء معهما
ك ل ف، ل ف ل، ف ك ل، ف ل ك مستعملات كلف: كَلِفَ وجهه يكلفُ كلفاً. وبعير أَكلَفُ، وبه كُلفة، كل هذا في الوجه خاصة، وهو لون يعلو الجلد فيغير بشرته. وبعير أَكْلَف: يكون في خديه سواد خفي.
والكَلَفُ: الإيلاع بالشيء، كَلِفَ بهذا الأمر، وبهذه الجارية فهو بها كَلِفٌ ومكلف.
وكَلِفتُ هذا الأمر وتكلفته.
والكُلفةُ: ما تكلفت من أمر في نائبه أو حق، والجميع: الكُلَف.
وفلان يتكلَّفُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٢٠فَلْكَةُ المِغزل سمِّيت لاستدارتها. والفَلْكَةُ: قطعةٌ من الأرض أو الرمل تستدير وترتفع على ما حولها؛ والجمع فَلَكٌ. قال الكميت:
فلا تَبْكِ العِراصَ ودِمْنَتَيْها بِناظِرةٍ ولا فَلَكَ الأسـيلِ
ومنه قيل فَلَّكَ ثديُ الجارية تَفْليكاً وتَفَلَّكَ أي استدار. قال أبو عمرو: التَفْليكُ أن يجعل الراعي من الهُلب مثل الفَلْكَةِ ثم يجعله في لسان الفَصيل لئلاّ يرضع. والفُلْكُ بالضم:السفينة، واحدٌ وجمعٌ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٣٧٨ك ل ف
كلف ، كفل ، فلك ، فكل ، لفك : مستعملات .
كلف : قال الليث : كَلِفَ وجهُهُ يَكْلَفُ كَلَفاً ، وبَعِيرٌ أكْلَفُ ، وبه كُلْفَةٌ كل هذا في الوجه خاصةً ، وهو لونٌ يعلو الجلدَ فيغيِّرُ بشرتَه .
ويقال للبَهَقِ : الكَلَفُ والبعير الأَكْلَفُ يكون في خدَّيه سوادٌ خفِيٌّ .
قال : وخَدٌّ أَكْلَفُ أي أَسْفَعُ .
وقال العجَّاج :
عَنْ حَرْفِ حَيْشُومٍ وخَدَ أَكْلَفَا
يصف الثور .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : قال :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٠٦٧(باب الفاء واللام وما يثلثهما)
(فلم) الفاء واللام والميم كلمةٌ. يقولون الفَيْلم: العظيم من الرِّجال. وفي ذكر الدَّجَّال: "رأيتُه فَيْلَمَانِيَّاً". وقال الشَّاعر([1]) :
ويَحمِي المُضافَ إذا ما دَعا *** إذا فرَّ ذُو اللِّمَّةِ الفَيْلَمُ
ويقولون: الفَيْلَم: المُشْط([2]) . وليس بشيء.
(فلن) الفاء واللام والنون كناية عن كلِّ أحد. ورخَّمه أبو النجمِ فقال:
* في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فُلانَاً عَنْ فُلِ([3])
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٤٠- الفلك: السفينة، ويستعمل ذلك للواحد والجمع، وتقديراهما مختلفان، فإن الفلك إن كان واحدا كان كبناء قفل، وإن كان جمعا فكبناء حمر. قال تعالى: ﴿حتى إذا كنتم في الفلك﴾ [يونس/22]، ﴿والفلك التي تجري في البحر﴾ [البقرة/164]، ﴿وترى الفلك فيه مواخر﴾ [فاطر/12]، ﴿وجعل لكم من الفلك والأنعام ما تركبون﴾ [الزخرف/12]. والفلك: مجرى الكواكب، وتسميته بذلك لكونه كالفلك، قال: ﴿وكل في فلك يسبحون﴾ [يس/40]. وفلكه المغزل،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦١٧ف ل ك
فلّك ثدي الجارية وتفلّك واستفلك: صار كالفلكة.
قال امرؤ القيس: ومستفلك الذّفرى كأن عنانه ومثناته في رأس جذع مشذّب وقال عتيبة بن مرداس: تطالع أهل السوق والباب دونها بمستفلك الذّفرى إسيل المذمر صغر الذّفرى: مدح في الإبل.
ويقال: تركته كأنه يدور في فلك وتركته يدور كأنه فلك إذا تركته مضطرباً لا يقرّ به قرار كالكوكب الذي لايزال في فلكه أو كما يدور الفلك وقيل: الفلك: الماء الذي
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٨٣٢الفَلَك: مَدارُ النجوم، والجمع أَفْلاك. والفَلَكُ: واحد أَفْلاك النجوم، قال: ويجوز أَن يجمع على فُعْل مثل أَسَدٍ وأُسْدٍ، وخَشَب وخُشْب. وفَلَكُ كل شيء: مُسْتداره ومُعْظمه. وفَلَكُ البحر: مَوْجُه المسْتَدير المترَدّد. وفي حديث عبد الله بن مسعود: أَن رجلاً أَتى رجلاً وهو جالس عنده فقال: إني تَرَكْتُ فَرَسَك كأنه يدورفي فَلَكٍ، قال أَبو عبيد: قوله في فَلَكٍ فيه قولان: فأَما الذي تعرفه العامّة فإنه
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٥٥* ف ل ك * * فَلْكَةُ * المغزل بالفتح سميت بذلك لاستدارتها و * الفُلْكُ * السفينة واحد وجمع يذكر وينث قال الله تعالى ﴿في الفلك المشحون﴾ فأفرد وذكر وقال تعالى ﴿والفلك التي تجري في البحر﴾ فأنّث ويحتمل الإفراد والجمع وقال تعالى ﴿حتى إذا كنتم في الفلك وجرين بهم﴾ فجمع وكأنه يذهب بها إذا كانت واحدة الى المركب فيذكر والى السفينة فيؤنث وكان سبويه يقول الفلك التي هي جمع تكسير للفلك التي هي واحد وليس
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٣٢٠الفلك، محركة: مدار النجوم ويقول المنجمون: إنه سبعة أطواق دون السماء قد ركبت فيها النجوم السبعة في كل طوق منها نجم، وبعضها أرفع من بعض، يدور فيها بإذن الله تعالى، وقال الزجاج في قوله تعالى: كل في فلك يسبحون لكل واحد منها فلك أفلاك، وفلك بضمتين ويجوز أن يجمع على فلك بالضم، كأسد وأسد، وخشب وخشب. والفلك من كل شيء: مستداره ومعظمه. والفلك: موج البحر المضطرب المستدير المتردد، وفي حديث عبد الله ابن
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٩٣٩1 فَلڤكَ see the next paragraph, in two places.
فلّك
2 فلّك ذ , (S, O, K,) inf. n. تَفْكِيكٌ, (S,) said of a girl's breast, It became round, (S, O, K, TA,) like the فَلْكَة [or whirl (of a spindle)], but less than is denoted by نُهُودٌ [inf. n. of نَهَدَ, q. v.]; (TA;) as also ↓ تفلّك, (S, O, K,) and ↓ افلك, (Th, O, K,) and ↓ فَلَكَ. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b2- And فلّكت, (K,) inf. n. as above,
1 فَلڤكَ see the next paragraph, in two places.
فلّك 2 فلّك ذ , (S, O, K,) inf. n. تَفْكِيكٌ, (S,) said of a girl's breast, It became round, (S, O, K, TA,) like the فَلْكَة [or whirl (of a spindle)], but less than is denoted by نُهُودٌ [inf. n. of نَهَدَ, q. v.]; (TA;) as also ↓ تفلّك, (S, O, K,) and ↓ افلك, (Th, O, K,) and ↓ فَلَكَ. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b2- And فلّكت, (K,) inf. n. as above, (TA,) She became round in the breast; as also ↓ فَلَكَتْ. (K, TA. [For the latter verb, the CK has فَلِكَت.]) -A2- See also فَلْكَةٌ, second sentence. ― -b2- التَّفْكِيكُ also signifies The pastor's making, of course hair (هُلْب), a thing like the فَلْكَة (AA, T, S, O, TA) of the spindle, (AA, T, TA,) and inserting it into the tongue of the young unweaned camel, (AA, T, S, O, TA,) having perforated the tongue [for that purpose], (AA, T, TA,) in order that he may not such: (AA, T, S, O, TA:) accord. to Lth, فَلَّكْتُ الجَدْىَ signifies I put a twig around the tongue of the kid in order that it might not suck: but Az says that the right explanation of التفكيك is that of AA [given above]. (TA.) [See also 4 in art. جر, and 4 in art. لهج.] -A3- And فلّك, inf. n. as above, He (a man) persisted, or persevered, (لَجَّ,) in an affair; (K, TA;) and so ↓ افلك. (TA.) -A4- And فلّكت She (a bitch) desired copulation, and discharged blood from the womb; syn. اجعلت وحاضت. (O, K.)
4 أَفْلَكَ see 2, first sentence: ― -b2- and فَلْكَةٌ, second sentence: -A2- and see also 2, last sentence but one.
5 تَفَلَّكَ see 2, first sentence.
فُلْكٌ فُلْكٌ ذ A ship: (S, O, Msb, K, &c.:) [also particularly applied to the ark of Noah; as in the Kur-لn vii. 62, &c.:] the word is generally thus only; but some say ↓ فُلُكٌ also, with two dammehs; and it is held that this may be the original form; and that فُلْكٌ may be a contraction, like as عُنْقٌ is [of غُنُقٌ accord. to Sb]: (MF, TA:) it is masc. and fem., (S, O, K, *) and sing. and pl., (S, O, K,) and Ibn-'Abbلd says that it has فُلُوكٌ also for a pl.: (O:) [it is said that] it may be sing., and in this case masc.; and pl., and in this case fem.: (IB, Msb:) [but see what here follows:] it occurs in the Kur-لn in the following (and other) places: in xxvi. 119, &c.; where it is sing. and masc.: (S, O, TA:) and in [xvi. 14 and] xxxv. 13; where it is pl. [and fem.]: (TA:) and in ii. 159; where it is fem., and may be either pl. or sing.: it seems that, when it is sing., it is regarded as meaning the مَرْكَب, and is therefore made masc.; or the سَفِينَة, and is therefore made fem.: (S, O, TA:) or, (K,) as Sb used to say, (S, O, TA,) the فُلْك that is a pl. [in meaning] is a broken pl. of that, (S, O, K, TA,) i. e. of the فُلْك, (IB, O, K, TA,) that is a sing. [in meaning]: and it is not like الجُنُبُ, which is sing. and pl. [in meaning], and the like thereof (S, O, K, TA) among substs., such as الطِّفْلُ &c.; (S, O, TA;) for فُلْكَانِ has been heard from the Arabs as dual of فُلْكٌ, but not جُنُبَانِ [or the like] as dual of جُنُبٌ [or the like]; and they say that what has not been dualized is not a pl. [form], but [is, or may be,] a homonym, and what has been dualized [is, or may be,] a pl. [form]: (MF, TA:) Sb then says in continuation, (TA,) for فُعْلٌ and فَعَلٌ share in application to one thing [or meaning], as العُرْبُ and العَرَبُ, (S, O, K, TA,) &c.; (S, O, TA;) and as it is allowable for فَعَلٌ to have for its pl. فُعْلٌ, as in the instance of أَسَدٌ and أُسْدٌ, so too فُعْلٌ may have for its pl. فُعْلٌ. (S, O, K, TA.) ↓ فُلْكِىٌّ is a dial. var. of فُلْكٌ; and Abu-d-Dardà read, [in the Kur x. 23,] كُنْتُمْ فِى الْفُلْكِىِّ [When ye are in the ships; where others read فى الفُلْكِ; and where the context shows that the pl. meaning is intended]. (IJ, TA.) -A2- [It may also be a pl. of the word next following].
الفَلَكُ الفَلَكُ ذ The place of the revolving of the stars; (O, K, TA;) [the celestial sphere: but generally imagined by the Arabs to be a material concave hemisphere; so that it may be termed the vault of heaven; or the firmament:] the astronomers say that it is [a term applied to every one, by itself, of] seven أَطْوَاق [by which they mean surrounding spheres], exclusive of the سَمَآء [or sky, as meaning the region of the clouds]; wherein have been set the seven stars [i. e. the Moon, Mercury, Venus, the Sun, Mars, Jupiter, and Saturn], in every طَوْق [or surrounding sphere] a star, some being higher than others; revolving therein: (TA:) [it is also commonly imagined that above these is an eighth sphere, called by the astronomers فَلَكُ الثَّوَابِتِ (the sphere of the fixed stars), and by others فَلَكُ الكُرْسِىِّ; and above this, a ninth, called فَلَكُ الأَطْلَسِ and فَلَكُ العَرْشِ, and also called الأَثِيرُ (q. v.):] the pl. is أَفْلَاكٌ [a pl. of pauc.] (S, O, Msb, K, TA) and فُلُكٌ (K, TA) and فُلْكٌ may be another pl., like as أُسْدٌ and خُشُبٌ are pls. of أَسَدٌ and خَشَبٌ (S, O, TA. [Thus accord. to both of my copies of the S, as well as the O and TA: but it may be that أُسْدٌ and خُشْبٌ are mistranscriptions for أُسُدٌ and خُشُبٌ; and therefore that for فُلْكٌ (which is not mentioned as a pl. of فَلَكٌ in the K) we should read فُلُكٌ.]) And فَلَكُ السَّمآءِ signifies The pole of heaven; [generally the north celestial pole;] likened to the pivot, or axis, of the mill-stone. (TA.) ― -b2- Also (i. e. الفَلَكُ) The revolving of the heaven [or celestial sphere]. (TA.) ― -b3- And فَلَكٌ signifies also The circuit, and main part, of any- thing. (K.) ― -b4- And Waves of the sea in a state of commotion, (O, K, TA,) circling, (TA,) and going to and fro. (O, TA.) This, (O, TA,) or what is next mentioned, (TA,) or the place of revolving of the stars, (O,) or the pole of heaven, (TA,) is meant in a trad. where it is said of a horse smitten by the [evil] eye, that he was as though he were turning in a فَلَك. (O, TA.) And Water put in motion by the wind, (O, K, TA,) going to and fro, in a state of commotion: (O, TA:) mentioned by Z. (TA.) ― -b5- Also A hill, or mound, of sand, having around it a wide expanse of land: (IAar, O, K, TA:) or فَلَكٌ مِنَ الرَّمْلِ signifies rugged, round أَجْوِبَة [app. a pl. of جَوْبَة (though I do not find it mentioned as such), and meaning depressed and clear places], of the sands, like [tracts of] what are termed كَذَّان [or soft stones resembling dry pieces of clay], hollowed out by the gazelles. (TA.) ― -b6- And Pieces of land, (S, O, K, TA,) or of sand, (S,) having a circular form, and elevated above what is around them, (S, O, K, TA,) with ruggedness and evenness; (TA;) one whereof is termed ↓ فَلْكَةٌ, (S, O, K, TA,) with the ل quiescent; pl. فِلَاكٌ; (K, TA;) i. e. [this is pl. of فَلْكَةٌ,] like قَصْعَةٌ and قِصَاعٌ: (TA:) in [the book entitled] El-Ghareeb ElMusannaf, [by Aboo-'Amr Esh-Sheybلnee, we find] ↓ فَلَكَةٌ and فَلَكٌ, [each] بِالتَّحْرِيك; [accord. to which, فَلَكَةٌ is a n. un., and فَلَكٌ is a coll. gen. n.;] but in “ the Book ” of Sb, [agreeably with the K, we find] ↓ فَلْكَةٌ [as a sing.] and فَلَكٌ [as a quasi-pl. n.], like حَلْقَةٌ and حَلَقٌ. (IB, TA.) ― -b7- See also فَلْكَةٌ, in two places.
فَلِكٌ فَلِكٌ ذ A slave (AA, O) having a buttock like the فَلْكَة [or whirl] of a spindle (AA, O, K) in shape; (AA, O;) resembling the Zenj; (K;) [for] the buttocks of the Zenj are round: (AA, O:) or large in the buttocks. (TA.) And (O, K) it is said to signify (O) Thick, or coarse of make, in the joints: (O, K:) and loose in the bones; (K;) or weak, loose in the bones, and flaccid; thus expl. by Ibn-'Abbلd: (O:) and having a pain in his patella (فِى فَلْكَةِ رُكْبَتِهِ). (O, K.)
فُلُكٌ فُلُكٌ ذ : i. q. فُلْكٌ, q. v. -A2- And a pl. of فَلَكٌ. (K, TA.)
فَلْكَةٌ فَلْكَةٌ ذ The whirl of a spindle: (MA:) [this is what is meant by the saying that] the فَلْكَة of the مِغْزَل is well known; (K;) [and] is thus called because of its roundness: (S, O:) [it is a piece of wood, generally of a hemispherical form, or nearly so, through the middle of which the upper part of the spindle-pin is inserted:] also pronounced ↓ فِلْكَة: (O, K:) the pl. [of the former] is ↓ فَلَكٌ [or rather this is a quasi-pl. n.] and [that of the latter sing. is] فِلَكٌ. (TA.) ― -b2- And A thing that is made round, or hemispherical, (↓ يُفَلَّكُ, or ↓ يُفْلَكُ, accord. to different copies of the K,) like the فَلْكَة of the spindle, of coarse hair (هُلْب), then the tongue of the young unweaned camel is perforated, [and this thing is inserted into it, (see 2, and see also 4 in art. لهج,)] in order that he may be prevented from sucking. (K. [For فتَخْرِقُ لِسانُ الفَصِيلِ in the CK, I read فَيُخْرَقُ لِسَانُ الفَصِيلِ, as in other copies of the K and in the TA: after these words, the copies of the K have فَيُعْضَدُ بِهِ, app a mistranscription for some phrase meaning فَيُجْعَلُ فِيهِ, which is necessary to complete the explanation.]) ― -b3- And An [eminence such as is termed] أَكَمَهٌ [formed] of one mass of stone; (K, TA;) accord. to ISh, [of] the smaller of the [eminences termed] اـِكَام, compact in its head, as though this were the فَلْكَة of a spindle, not giving growth to anything, in height of the measure of two spears or a spear and a half. (TA.) ― -b4- See also فلَكٌ, near the end, in two places. ― -b5- Also Anything circular, (K.) ― -b6- And [particularly] The joint [or cartilaginous disk] between the two vertebrو [i. e. between any one of the vertebrœ and that next to it] of the camel: (K, TA:) and the pl. [or rather quasi-pl. n.] thereof, in this sense and in the last two of the sense following, is ↓ فَلَكٌ. (TA.) ― -b7- [And The cap of the knee; (see فَلِكٌ;) فَلْكَةُ الرُّكْبَةِ signifying the patella: so in the present day.] ― -b8- And The small thing (الهَنَةُ [app. the foramen cوcum, from its round form, for, though the TA adds the epithet النَّاشِئَةُ, which means “ rising, ” I think that this addition may be conjectural,]) upon the head of the root of the tongue. (K.) ― -b9- And The side of the [portion of the breast called the] زَوْر [q. v.], and the part thereof that is round, or circular. (K. [K. [But see بَلْدَةٌ: where it is said that “ the فَلَك of the زَوْر of a horse are six in number: ” what they are I have been unable to determine: I incline to think that they may be spiral curls, such as are termed دَوَائِر, pl. of دَائِرَةٌ.])
فِلْكَةٌ فِلْكَةٌ ذ : see فَلْكَةٌ, first sentence.
فَلَكَةٌ فَلَكَةٌ ذ : see فَلَكٌ, near the end.
فُلْكِىٌّ فُلْكِىٌّ ذ : see فُلْكٌ, last sentence but one.
فَلَكِىٌّ فَلَكِىٌّ ذ [Of, or relating to, the فَلَك as meaning the celestial sphere. ― -b2- And] One who occupies himself [as an astronomer, or astrologer] with the science of the stars. (TA.)
فُلَيْكَةٌ فُلَيْكَةٌ ذ [dim. of فُلْكٌ, which is sometimes fem. when used as a sing. as well as when used as a pl.,] A small ship: the vulgar say فلوكة [i. e. فَلُوكَة; whence the Italian “ feluca ”]. (TA.)
فَالِكٌ فَالِكٌ ذ and ↓ مُفَلِّكٌ A girl whose breast is becoming round, (K, TA,) like the فَلْكَة [or whirl (of a spindle)]. (TA.) [And the former is also applied as an epithet to the breast: for] AA says that [the pl.] فَوَالِكُ is applied to breasts (ثُدِىّ) that are less than such as are termed نَوَاهِدُ. (TA.)
فَيْلَكُونٌ فَيْلَكُونٌ ذ The شُوبَق [or baker's rolling-pin: see the latter word]: (O, K, TA: [in the CK, السَّوِيقُ is erroneously put for الشُّوبَقُ:]) Az holds both of these words to be arabicized. (O.) ― -b2- And (TA) The بَرْدِىّ [or papyrus]. (S; and K in art. فلكن.) -A2- And Tar, or pitch; syn. قَارٌ, or زِفْتٌ. (K. n art. فلكن.) -A3- And قَوْسٌ فَيْلَكُونٌ A great bow. (TA in art. فلكن.)
أَفْلَكُ أَفْلَكُ ذ One who goes round about the فَلَك, (IAar, O, K,) i. e. the hill, or mound, of sand that has around it a wide expanse of land. (IAar, O.)
الاـِفْلِيكَانِ الاـِفْلِيكَانِ ذ Two portions of flesh which border, on each side, the لَهَاة; (IDrd, O, K;) i. e. they are the غُنْدُبَتَانِ [q. v.]. (IDrd, O.)
مُفَلِّكٌ مُفَلِّكٌ ذ : see فَالِكٌ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٢٧فَلَكَ
فَلَكَ U ( n. ac. فَلْك 1 ),
a. Was round, spherical.
b. Had well-rounded breasts.
فَلَّكَ
فَلَّكَ II ,
a. see I (a) , ( b ).
c. [ coll. ], Practised astrology.
d. [ coll. ], Persisted, persevered.
أَفْلَكَ
أَفْلَكَ IV ,
a. see I (b) .
تَفَلَّكَ
تَفَلَّكَ V ,
a. see I (a) & II ( c ).
فَلْكَة
فَلْكَة 1t , ( pl. فَلَك 4 ),
a. Whirl ( of a spindle ).
فُلْك
فُلْك 3 ,
a. Ship,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢١٬٥٥٠فلك
فَلَكَ - يَفْلُكُ - فَلَك - فُلْك
فَلَكَ - يَفْلُكُ + الكائن + في مكان أو حول كائن أو مكان: يدور بحركة معاودة ومتكررة على مسار دائري، حول الكائن أو المكان
فَلَك:على وزن " فَعَل": اسم فعل من " فَلَكَ - يَفْلُكُ"، اسم مكان منه: المسار أو المجرى الدائري الذي يحيط بالشيء، والذي ينبغي أن يسير عليه من يريد أن يدور حول الشيء
فُلْك: على وزن "
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٥ (الإجمالي: ١٣٥)
- بحر
الآيات المشتركة: ٩ · Bahr deniz demektir
- سخر
الآيات المشتركة: ٦ · Sahr kayalık sahadır
- جري
الآيات المشتركة: ٧ · Cariye yelkenli sandal demektir
- شحن
الآيات المشتركة: ٣ · İçi dolu kaptır
- شكر
الآيات المشتركة: ٦ · Sütle dolu memedir
- نجو
الآيات المشتركة: ٦ · Özel konuşmak
- بغي
الآيات المشتركة: ٦ · Buğa boğa demektir
- غرق
الآيات المشتركة: ٤ · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
- طري
الآيات المشتركة: ٢ · Taze
- مخر
الآيات المشتركة: ٢ · Suyu yaranlar
- فضل
الآيات المشتركة: ٥ · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- صنع
الآيات المشتركة: ٣ · İmal ederler
الآيات التي ورد فيها(٢٥)
فَكَذَّبُوهُ فَأَنْجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا عَمِينَ
Gemi
… يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّى إِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُوا بِهَا جَاءَتْهَا رِيحٌ …
Gemi
فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَجَعَلْنَاهُمْ خَلَائِفَ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ
Gemi
وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ
Gemi
فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ عَلَى الْفُلْكِ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي نَجَّانَا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
Gemi
فَأَنْجَيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ
Gemi
فَإِذَا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذَا هُمْ يُشْرِكُونَ
Gemi
وَآيَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ
Gemi
إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ
Gemi
وَلَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ وَلِتَبْلُغُوا عَلَيْهَا حَاجَةً فِي صُدُورِكُمْ وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ
Gemi
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فلك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دور, سفن, سبح, مور |
| Zıt Kök | ركد |
| Çekirdek Özet 1 | İğ ağırşağı veya yuvarlak bir nesnenin kendi ekseninde dönmesi, kabarıp kavis alması |
| Çekirdek Özet 2 | Gök cisimlerinin dairesel akış yörüngesi ve suların dalgalı akıntısında yüzen gemi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yasa ve akış eksenine bağlı kalarak dengeli, sürekli ve düzenli hareket etme sistemi |
| Kritik Hata Riski | Gemiyi basit bir tahta taşıt, yörüngeyi ise sabit ve hareketsiz gök kubbe sanarak kökteki dinamik akış ve denge yasasını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فل | Bir bütünü yarmak, açmak, kesmek veya yüzeyini kırarak dışarı çıkarmak; nitekim فلق tohumu veya şafağı yarmak, فلح toprağı yarıp sürmek ve فلن bilinmeyeni açığa vurmak anlamındadır | ك | Yarma ve açma hareketini, kendi etrafında kıvrılan, tutunan, yuvarlaklaşan ve eksenel bir kavisle toparlanan düzenli bir harekete dönüştürmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Dışarıya doğru açılma, yüzeyde yarık oluşturma ve akışa başlama anı |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Harekete yön verme, onu belirli bir istikamette bükme ve sınırlandırma |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Açılan ve yönlendirilen hareketi avuç gibi kavrayıp yuvarlama, çevreleme ve eksende tutma |
| فلك | Açıklığın yönlendirilerek kavranıp yuvarlak bir eksende döndürülmesi | Bir yarıktan veya ortamdan geçerek ilerleyen kütlenin, yönlendirici bir tutuşla kendi ekseni veya kavisli yörüngesi üzerinde akıp gitmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İğ ağırşağı olan فَلْكَةُ الْمِغْزَلِ nesnesidir; eğrilen yünün iğ ucunda dengede dönmesini sağlayan yuvarlak parça, kadının göğsünün yuvarlaklaşıp tomurcuklanması ve çöldeki dairesel yükseltiler bu kökten türemiştir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde devenin kulak ardındaki yuvarlak ve dolgun kemiği şu lafızla nitelemiştir: ومستفلك الذّفرى كأن عنانه / ومثناته في رأس جذع مشذّب |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mes‘ûd’dan nakledilen rivayette hızla ve telaşla dönüp çırpınan at için كأنه يدور في فلك ifadesi kullanılmış; buradaki فلك hem gök yörüngesi hem de denizin çalkantılı dalga girdabı anlamıyla açıklanmıştır |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça فلك kökü, Semitik dil ailesinde dairesellik, bükülme, iğ ağırşağı ve dairesel hareket ekseni bildiren ortak leksikal katmana aittir. İbranicede pilekh (פֶּלֶךְ) biçimi doğrudan iğ ağırşağını, çıkrığı ve belirli bir idari bölgeyi ya da dairesel çevreyi karşılar. Süryanicede pelkā (ܦܠܟܐ) yine çıkrık, yuvarlak disk, eksen ve bölge anlamındadır. Akadcada palāku(m) ve pilku(m) kökleri bir bölgeyi sınırlandırmak, dairesel alan belirlemek ve pay ayırmak işlevindedir. Kökün Afro-Asyatik arka planında, bir nesnenin veya sınırın kavis çizerek dönmesi ve birleşmesi yatar. Klasik Arapça bu somut iğ ağırşağı ve kavisli dönme çekirdeğini hem gök cisimlerinin yörüngesi olan فَلَك lafzına hem de akışkan üzerinde dalgaları yararak ilerleyen gemi anlamındaki فُلْك lafzına genişletmiştir; geminin dalgalar arasında dönerek ve dengede kalarak süzülmesi ile gök cisminin yörüngede akması aynı dairesel denge matrisinde buluşmuştur.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago ve Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İğ ağırşağı ve dairesel dönme | Kökün asıl somut çekirdeği فَلْكَة olup, buradan göğsün yuvarlaklaşması, tepenin kavis alması, yıldızların yörüngesi ve su üstünde süzülen gemi türetilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice pilekh ve Süryanice pelkā | İğ ağırşağı, çıkrık, dairesel çevre ve eksen kavramları ortak Sami mirası olarak korunmuştur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akadca palāku ve Sümerce palağ | Su kanalı veya sınırlandırma ile ilişkili erken Mezopotamya leksikal etkileşimi muhtemeldir | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فلك | Anlamlı | Dairesel dönme, yörünge, gemi | Kökün merkez anlamı olup eksenel ve dengeli hareketi bildirir | Kur'an'da geçer |
| فكل | Anlamlı | Titreme ve sendeleyerek yürüme | Yürürken ayakların birbirine dolanması ve eklemlerin zayıflaması halidir | Kur'an'da geçmez |
| لفك | Anlamlı | Karıştırma ve çiğneme | Lokmayı ağızda evirip çevirerek döndürme ve yoğurma eylemidir | Kur'an'da geçmez |
| لكف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| كفل | Anlamlı | Yüklenme, üstlenme, koruma | Bir şeyin bakımını ve sorumluluğunu dairesel biçimde sarıp üzerine alma | Kur'an'da geçer |
| كلف | Anlamlı | Zahmet, yük, renk değişimi | Yüze kavisli biçimde yayılan leke ve bir işin külfetini kuşatma | Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فلك | Merkez | Yörünge ve seyrüsefer | Bir kural, eksen ve dairesel denge dahilinde akıp gitme | Hem gök cisminin yörüngesini hem denizde süzülen gemiyi ifade eder |
| دور | Komşu | Dönme | Başlangıç noktasına geri dönme hareketine odaklanır | Eksenin kavisli yapısından ziyade devir sürecini öne çıkarır |
| سفن | Komşu | Taşıt | Geminin suyun yüzeyini sıyırıp soyması ve kabuğunu kazımasıdır | Kavis ve akıştan ziyade nesnenin su yüzünü yarmasına ve şekline bakar |
| سبح | Komşu | Akış ve süzülme | Ortam içinde hiçbir yere çarpmadan serbestçe süzülüp yüzme | Hareketi yönlendiren eksenden ziyade hareketin kesintisiz akışkanlığıdır |
| مور | Komşu | Dalgalanma | Nesnenin bir o yana bir bu yana çalkalanıp akması | Eksenel bir nizam taşımayan sarsıntılı ve hızlı çalkantıdır |
| ركد | Zıt | Durgunluk | Hareketin kesilmesi, rüzgarın durması ve suyun hareketsiz kalması | Akışın, dönüşün ve seyrüseferin tamamen donması halidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فلك | Yörünge, gemi, dönme ekseni | Hem uzaydaki dairesel yolu hem su üzerindeki dengeli taşıtı kapsar | Kesin |
| Latince | Orbis, navis | Halka, daire, gemi | Orbis gök çemberini, navis gemiyi karşılar; tek kökte birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | Orbit, celestial sphere, vessel | Yörünge, gök kubbe, gemi | Orbit yörüngeyi, vessel seyrüsefer aracını karşılar | Güçlü |
| Almanca | Umlaufbahn, Himmelsgewölbe, Schiff | Yörünge, gök kubbe, gemi | Umlaufbahn dönüş hareketini, Schiff su taşıtını açıklar | Güçlü |
| Fransızca | Orbite, sphère céleste, navire | Yörünge, gök küre, gemi | Orbite kavisli yolu, navire su üstü ulaşımını ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَلَك | Gök cisimlerinin akış yörüngesi | Güneş ve ayın bir düzen içinde yüzdüğü semavi yörünge bağlamı (Enbiyâ 21:33, Yâsîn 36:40) |
| الْفُلْك (tekil) | Büyük kurtuluş gemisi | Nûh kavminin tufandan kurtuluşunu sağlayan ilahi vahiyle inşa edilmiş sefine bağlamı (A‘râf 7:64, Hûd 11:37, Mü'minûn 23:27) |
| الْفُلْك (cins/çoğul) | Denizde ticari ve insani seyrüsefer araçları | İnsanların rızık araması ve deniz yasalarının emre amade kılınması nimeti bağlamı (Bakara 2:164, İsrâ 17:66, Hac 22:65, Rûm 30:46, Câsiye 45:12) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve ilahi nizam | Feleklerin yaratılmışlığı, gök cisimlerinin iradesiz olup ilahi bir takdirle yörüngede yüzdüğü | Maddi determinizm yerine ilahi kanunun sürekliliği |
| Fıkıh | Deniz ticareti ve seyrüsefer hükümleri | Deniz taşımacılığında navlun, can emniyeti, fırtınada yük atma ve deniz ürünleri hukuku | Gemide gerçekleşen ibadet ve akitlerin geçerlilik şartları |
| Tefsir | Kehf ve Nûh kıssaları ile kevnî ayetler | فُلْك lafzının hem tekil hem çoğul kullanılması ve gökteki felek ile denizdeki sefine benzerliği | İlahi kudretin tabiat kuvvetlerini insanın istifadesine boyun eğdirmesi |
| Hadis | Ahir zaman fitneleri ve ibadet vakitleri | Deniz yolculuğunda namaz kılınması ve fitnelerin felek gibi dönüp durması rivayetleri | Çalkantılı ortamlarda istikameti ve dengeyi koruma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik ve gaybî nizam | Ayet ve kurtuluş mihveri | Vahyin rehberliğinde helakten kurtulma ve ilahi azameti temaşa | Geminin suda, yıldızın semada yüzmesi Allah'ın değişmez yasasını kanıtlar | Kesin |
| İlmi | Astronomi ve akışkanlar mekaniği | Yörünge geometrisi ve kaldırma kuvveti | Kütlelerin belirli bir denge ekseninde serbestçe yol almasını anlama | Gök mekaniği ile hidrodinamik yasalar aynı matematiksel denge ilkesine dayanır | Güçlü |
| Siyasi | Uluslararası hakimiyet ve korunma | Deniz gücü ve sınır kontrolü | Toplumların savunma, fetih ve iletişim ağlarını açık tutma | Deniz yollarını ve seyrüseferi denetleyen yapılar iktidarı korur | Güçlü |
| İktisadi | Küresel ticaret ve lojistik | Taşımacılık ve pazar dolaşımı | Malların kıtalar arasında düşük maliyetle ve topluca nakledilmesi | Deniz ticareti zenginliğin küresel ölçekte tedavülünü sağlar | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yörünge mekaniği ve hidrodinamik yüzme | Bir kütlenin yerçekimi veya kaldırma kuvveti dengesinde dairesel veya kavisli bir hat boyunca en az dirençle akmasıdır | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal denge ve toplumsal dönüşüm | Bir toplumun veya kurumun kriz dalgaları arasında kurucu ilkeler etrafında dağılmadan seyrini sürdürmesidir | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Felek kelimesini kör talih veya kader; fülk kelimesini ise yalnızca ilkel bir ahşap tekne olarak daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem makro alemde gök cisimlerinin riayet ettiği kusursuz yörünge yasasını hem de mikro/insani alemde su üstünde süzülen taşıtların tabi olduğu akışkanlar kanununu kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Doğadaki fiziksel ve kozmolojik kanunların ilahi ayetler olduğu bilincini yitirmek ve Nûh'un gemisini efsanevi bir nesneye indirgeyip taşıdığı medeniyet kurucu kurtuluş modelini kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın gök düzeni ile deniz düzenini aynı kavramsal kökle birbirine bağladığını, tabiat yasalarının ilahi irade ve rahmetin birer tecellisi olduğunu gösterdiği için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gök cisimlerinin hareketini bildiren kevnî ayetlerde ve Nûh kıssası başta olmak üzere denizde seyrüseferi ilahi nimet sayan ayet gruplarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiat olaylarını kör bir rastlantı veya durağan bir mekanik sayma yanılgısını ve feleği kötülüklerin kaynağı olan uğursuz bir çark sanma hurafesini düzeltir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir eksen veya merkez çevresinde dönen yuvarlak nesne, iğ ağırşağı ve su üzerinde çalkantılara rağmen dengede akıp giden kavisli taşıt.
- Soyut anlamBir ortam içinde dengeli, kurallı, dairesel veya kavisli bir hat izleyerek sürekli akış halinde bulunma hali.
- Sistematik karşılıkKozmolojik ve fiziksel dinamiklerin belirli bir yasa ekseninde toplanıp seyrüsefer güvenliğini ve düzeni sağlama sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde birinci ifade, kütlesi ve çizgisel hızı olan bir gök cisminin yarıçaplı dairesel bir yörüngede yani felekte dengede kalmasını sağlayan merkezcil kuvvet bağıntısını gösterir. İkinci ifade ise, hacmi olan bir geminin özkütlesi olan sıvı içinde yerçekimi ivmesi altında batmadan yüzmesini yani fülk halinde akmasını temin eden kaldırma kuvveti dengesini ifade eder. Her iki bağıntı da kökün semada ve denizde sergilediği eksenel ve dengeli akışkanlık hareketini matematiksel olarak simgeler.