دور
د - و - ر
جذر- الورود: ٥٥
- الآيات: ٥٣
- الصيغ: ٢٤
- المعاجم: ١٢
Dar : Etrafı çevrili yer demektir. Devr etmek mastar olarak devretmek şeklinde kullanılmıştır. Türkçe’deki duvar kelimesi de buradan gelmiştir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Dar : Etrafı çevrili yer demektir. Devr etmek mastar olarak devretmek şeklinde kullanılmıştır. Türkçe’deki duvar kelimesi de buradan gelmiştir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٬٧١٧باب الدال والراء و و ا ي معهما
د و ر، د ي ر، د ر ي، د ر أ، ر أ د، ر ي د، أ ر د، ر و د، و ر د، ر د أ، ر د ي مستعملات
دور:
الدَوّاريُّ: الدهرُ الدَوّار بالناس، قال العجاج:
والدهر بالاِنسانِ دَواريُّ
ويقال: دارَ دَورةً واحدة، وهي المرَّةُ الواحدة يَدورُها.
والدَّور قد يكون مصدراً في الشعر، ويكون لوثاً واحداً من دَوْر العِمامة، ودَوْرُ الحَبْلِ بالشيء، ويكون لوثاً واحداً من والدُوارُ: أن يأخُذَ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٥٨٨الدارُ مؤنَّثةٌ. وإنَّما قال الله تعالى: "ولَنِعْمَ دارُ المُتَّقين" فذُكِّر على معنى المَثْوى والموضِعِ كما قال: "نِعْمَ الثَوابُ وحَسُنَتْ مُرْتَفَقا" فأنّثَ على المعنى. والدارَةُ: أَخَصُّ من الدار. قال أميَّةُ بن أبي الصَلت يمدح عبد الله بن جُدْعان:
لَهُ داعٍ بِمَكَّةَ مُشْمَعِـلٌّوآخَرُ فَوْقَ دارَتِهِ يُنادي
والدارَةُ: التي حَوْلَ القمر، وهي الهالَةُ. ويقال: ما بها دُوريٌّ وما بها
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٦٦٨د ر ( وايء )
دور ، دير ، درى ، أدر ، درأ ، ردى ، ورد ، ودر ، ردأ ، رود ، ريد ، رأد : ( مستعملة ) .
( دور دير ) : قال الليث : الدَوَّارِيُّ : الدَّهر الدَّوَّارُ بالإنسان .
قال العجاج : والدهرُ بالإنسان دَوّارِيُّ .
ويقال : دَارَ دَوْرَةً واحدة ، وهي المرَّة الواحدةُ يَدُورها ، والدَّوْرُ قد يكون مَصدراً في الشعر ، ويكون دَوْراً واحداً من دَوْرِ العمامة . ودَوْرِ الخَيْل وغيره ، عامٌ في الأشياء
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١١٬٦٦٦(باب الدال والواو وما يثلثهما)
(دوي) الدال والواو والحرف المعتل. هذا بابٌ يتقارب أصولُه، ولا يكاد شيءٌ [منه] ينقاس، فلذلك كتبْنا كلماتِه على وُجوهها. فالدَّوِيُّ دَوِيُّ النَّحل، وهو ما يُسمع منه إذا تجمَّع. والدَّواء معروف، تقول داوَيتُه أُداوِيه مُداواة ودِواءً. والدَّواة: التي يُكتَب منها، يقال في الجمع دُويٌّ ودِوِيٌّ([1]). قال الهذَليّ([2]):
عَرَفْتَُ الدّيارَ كرَقْم الدُِّوِ *** يِّ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٦١٣د و ر
داروا حوله واستداروا.
واستـدار القمـر وقمـر مستديـر: مستيـر.
وأداره ودوّره.
وأدار العمامة على رأسه.
وانفسخ دور عمامته وأدوارها.
ودارت به دوائر الزمان وهي صروفه.
ويتربص بكم الدوائر.
وسوّى الدائرة بالدّوارة وهي الفرجار.
والفلك دوّار.
والدهـر بالنـاس دوّاريٌّ: يدور بأحواله المختلفة.
ودار الفلك في مداره.
ودير به.
وأدير أصابه الدوار وهو مدور به ومدار
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٣٬٦٠٢دَارَ الشيءُ يَدُورُ دَوْراً ودَوَرَاناً ودُؤُوراً واسْتَدَارَ وأَدَرْتُه أَنا ودَوَّرْتُه وأَدَارَه غيره ودَوَّرَ به ودُرْتُ به وأَدَرْت اسْتَدَرْتُ، ودَاوَرَهُ مُدَاوَرَةً ودِوَاراً: دَارَ معه؛ قال أَبو ذؤيب:
حتى أُتِيح له يوماً بِمَرْقَبَةٍ
ذُو مِرَّةٍ، بِدِوَارِ الصَّيْدِ، وَجَّاسُ
عدّى وجاس بالباء لأَنه في معنى قولك عالم به. والدهر دَوَّارُ بالإِنسان ودَوَّارِيُّ أَي دائر به على إِضافة الشيء
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠٦٢* د و ر * * الدَّارُ * مؤنثة وقوله تعالى ﴿ولنعم دار المتقين﴾ يذكر على معنى المثوى والموضع كما قال ﴿نعم الثواب وحسنت مرتفقا﴾ فأنث على المعنى قلت التأنيث في حسنت ليس على المعنى بل على لفظ الأرائك إن أريد بالمرتفق موضع الارتفاق وهو الاتكاء أو على لفظ الجنات إذا أريد بالمرتفق المنزل وجمع القلة * أدْؤُر * بالهمز وتركه والكثير * دِيَارٌ * كجبل وأجبل وجبال و * دُورٌ * أيضا كأسد وأُسد و * الدَّارَةُ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٦٬٢٣٩الدار: المحل يجمع البناء والعرصة، أنثى. قال ابن جني: من دار يدور، لكثرة حركات الناس فيها. وفي التهذيب: وكل موضع حل به قوم فهو دارهم. والدنيا دار الفناء، والآخرة دار البقاء، ودار القرار. وفي النهاية: وفي حديث زيارة قبور المؤمنين سلام عليكم دار قوم مؤمنين ، سمي موضع القبور دارا تشبيها بدار الأحياء، لاجتماع الموتى فيها. وفي حديث الشفاعة: فأستأذن على ربي في داره ، أي في حظيرة قدسه، وقيل: في جنته.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٤٬٦٠٤دَارَ
1 دَارَ دار داري , aor. يَدُورُ, inf. n. دَوْرٌ and دَوَرَانٌ (S, M, A, Msb, K) and دُؤُورٌ (M) and مَدَارٌ; (Lth, T;) and ↓ استدار; (M, A, Msb, K;) and ↓ ادار; (M;) He, or it, went, moved, or turned, round; circled; revolved; returned to the place from which he, or it, began to move. (TA.) ― -b2- You say, دَارُوا حَوْلَهُ and ↓ استداروا They went round it: (A:) and دار حَوْلَ البَيْتِ and
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٢٧٠دَارَ
دَارَ ( w ) U ( n. ac. دَوْر 1 , مَدْوَر 17A , دُوُوْر 27 , دَوَرَاْن 36 ),
a. Turned, went round, revolved.
b. [ Bi or 'Ala ], Turned or went round, about; encircled, encompassed.
c. [ Bi ], Went about with, colported, hawked about; turned round with.
d. [ pass. دِيْرَ ] [ 'Ala or Bi ], Was giddy; reeled.
دَوَّرَ
دَوَّرَ II ,
a. Turned round, revolved; put in motion, set going
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٩٬٤٧٩دور
دَارَ - يَدُوْرُ - دَائِر - دَائِرَة - دَوائِر - دَارْ - دِيَار - دَيَّار - أَدارَ - يُديْرُ
دَارَ - يَدُوْرُ + الكائن: يتحرك بحركة منحنية انعطافية من نقطة بدء فيبتعد عنها ثم يعود إليها مؤثراً فيها، وذلك بشكل متكرر ومعاود
دَارَ - يَدُوْرُ + الكائن + حول شيء: يطوف حوله ثم يعود إلى موضع البدء بشكل متكرر ومعاود
دَائِر: اسم فاعل صفة مشبهة من
الصيغ(٢٤)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٧ (الإجمالي: ٣١٠)
- جثم
الآيات المشتركة: ٥ · Ceseye diz çökmek, ceseme çökmüş olarak hareketsizce durmak…
- خرج
الآيات المشتركة: ١٢ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- صبح
الآيات المشتركة: ٦ · Tan demektir
- عقب
الآيات المشتركة: ٧ · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
- أخر
الآيات المشتركة: ١١ · Uhur ense demektir
- دنو
الآيات المشتركة: ٨ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- رجف
الآيات المشتركة: ٣ · Recef dalgalı deniz demektir
- أخذ
الآيات المشتركة: ٩ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- شحح
الآيات المشتركة: ٢ · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir
- قتل
الآيات المشتركة: ٦ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- هجر
الآيات المشتركة: ٣ · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
- أله
الآيات المشتركة: ٢٧ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
الآيات التي ورد فيها(٥٣)
… أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْ تَظَاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ …
Onların yurtları
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا …
Onların yurtları
… أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ …
Onların yurtları
وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَرِئَاءَ النَّاسِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَاللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
Onların yurtları
وَأَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ
Onların yurtları
وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَأَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ
Onların yurtları
الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلَا …
Onların yurtları
… الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ دِيَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا وَظَنُّوا أَنَّهُمْ …
Onların yurtları
لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ
Onların yurtları
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دور |
| Yapı | Üçlü kök (sülâsî mücerred) |
| Özel Durum | Ecvef-i vâvî (orta harfi vâv olan illetli kök) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طوف, حول, حوط |
| Zıt Kök | ثبت |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin çevresini sarıp kuşatarak merkez etrafında dairesel hareket yapması, dönmesi ve başladığı noktaya geri dönmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın emniyet ve mahremiyetle kuşatıldığı sabit yaşam alanı (dünya ve âhiret yurdu), zamansal dönüşümler ve olayların kuşatıcı döngüsü |
| Çekirdek Özet 3 | Sabit bir eksen etrafında kurulan koruyucu dairesellik; varlığın, mülkiyetin, zamanın ve sorumluluğun kesintisiz deveran düzeni |
| Kritik Hata Riski | Kökün türevi olan «dâr» kelimesini yalnızca taş ve topraktan ibaret fiziki bir bina veya konut sanıp, kökün merkezindeki sınırlandırıcı, koruyucu ve döngüsel varoluş alanını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دو | Bir eksen veya sınır etrafında sürekli kılınma, yayılma, uzama ve akışkan kuşatma hareketi (aynı çekirdeği paylaşan دول kökünde nöbetleşe el değiştirme ve deveran, دوم kökünde kesintisiz süreklilik ve kalıcılık, دون kökünde ise sınır çekme ve aşağıda tutma anlamı belirgindir). | ر | Çekirdeğe eklenen «r» sesi, akışkan veya sürekli kuşatmayı tam bir dairesel kavise, başlangıç noktasına geri bağlanan kapalı bir döngüye ve kendi üzerine kapanan sabit bir sınıra dönüştürmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir alana girişi, sınırlanmış bir iç mekânı, dışarı ile içeriyi ayıran eşiği temsil eder. |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki ucu birbirine bağlamayı, hareketi merkeze raptetmeyi ve kopmayan rabıtayı temsil eder. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Yönelimi, hareketi yönlendiren merkezi ve bütünü kuşatan zirveyi temsil eder. |
| دور | Kapı ile sınırlanmış alanın bir merkez kazık etrafında birbirine raptedilerek başa dönen kapalı bir daire oluşturması | Kapalı bir eşik oluşturan sınırın merkez etrafında çengel misali bağlanıp dönerek başlangıç noktasıyla birleşmesi, etrafı çevrilmiş güvenli bir yurt ve deveran eden bir döngü meydana getirir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin etrafında dairesel olarak dönmek, çadırı veya duvarı dairesel şekilde çevrelemek, sarığın başa dolanması («devru’l-imâme») ve devenin havuz etrafında dolanması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays, Muallaka’sında kadınların dairesel tavaf ettiği put ve etrafındaki dönüş alanını tasvir ederken şöyle der: عَذَارَى دَوَارٍ فِي مُلاَءٍ مُذَيَّلِ |
| Erken Arapça kullanım | el-Accâc, zamanın ve feleğin insanlar etrafında türlü hallerle dönüp durmasını şu mısra ile dile getirir: وَالدَّهْرُ بِالإِنْسَانِ دَوَّارِيُّ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça دور kökü, Kuzeybatı Sami ve Güney Sami dillerinde çok köklü bir geçmişe sahip ortak bir semantik matristir. İbranice dōr (דּוֹר) biçiminde «nesil, çağ, döngüsel insan kuşağı ve dairesel toplanma alanı» anlamına gelirken; dūr (דּוּר) fiili «daire çizmek, dönmek, ikamet etmek ve çember şeklinde yerleşmek» anlamlarını taşır. Süryanicede dār / dūrō (ܕܘܪܐ) kökü «ikamet etmek, yerleşmek, yurt kurmak ve çeperle çevrili köy» kavramlarını karşılar. Akadcada dūru kelimesi doğrudan «şehir suru, çepeçevre koruyucu duvar ve muhasara halkası» anlamına gelir ki bu somut veri kökün ilk fiziksel türevini açıkça ortaya koyar. Kökün en ilksel Afro-Asyatik çekirdeği, «bir alanı dairesel olarak taşla, çitle veya hendekle kuşatarak korunaklı bir iç mekân oluşturmak» ve bu sabite etrafında «zamanın ya da canlının dönmesi» hareketidir. Arapçada kök bir yandan zamanın getirdiği devir ve felaketleri («dâire»), diğer yandan da korunaklı, etrafı çevrilmiş sabit iskân mahallini («dâr») kusursuz bir semantik dengeyle bünyesinde toplamıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir merkez etrafında dolanarak başa dönme ve dairesel sınır çekme | Kökten türeyen «dâr» (yurt), duvar veya çadırlarla etrafı çevrilmiş, canın korunduğu mahrem çemberdir; «devr» ise aynı çemberin zamansal harekettir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice dōr / dūr, Süryanice dīrā, Akadca dūru | İskân alanı, nesil/devir ve koruyucu şehir suru anlamları bütün Sami kollarında düzenli ses denkliğiyle korunmuştur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Eski Mısırca d-r (sınır, çevrelemek, duvar örmek) | Afro-Asyatik kök katmanında sınır çekme ve koruyucu set örme ortak tasarımına işaret eder. | Muhtemel |
المصدر David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, CAD.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دور | Anlamlı | Çevrelemek, dönmek, yurt kurmak | Hedef köktür; dairesel hareket, devir ve çevrili emniyet alanı. | Kur'an'da geçer |
| درو | Anlamlı | Alıştırmak, gizlenmek, avı kuşatmak | Bir şeyi hileyle veya alıştıra alıştıra elde etmek; «dereytü» formuyla bilmek ve farkına varmak. | Kur'an'da geçmez |
| ودر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız bir kök olarak anlamlı kullanım kazanmamıştır. | Kur'an'da geçmez |
| ورد | Anlamlı | Suya ulaşmak, gelmek, hazır bulunmak | Bir hedefe doğru ilerleyip ona dahil olmak; suya inen kafilenin hareketi. | Kur'an'da geçer |
| ردو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu diziliş bağımsız bir kök hüviyeti taşımayıp diğer köklerin dönüşümü sayılmıştır. | Kur'an'da geçmez |
| رود | Anlamlı | Aramak, gidip gelmek, talep etmek | Bir gaye peşinde ileri geri hareket etmek, otlak veya su aramak; irade kelimesinin aslıdır. | Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دور | Merkez | Dönmek, çevrelemek, yurt | Bir merkez etrafında dairesel kapanma ve bu korunaklı alanın bütünü. | Harekette kapalılık, merkeze bağlılık ve sınır çekilmiş mekan ön plandadır. |
| طوف | Komşu | Dolanmak, tavaf etmek, etrafında akmak | Bir şeyin çevresinde açık veya akışkan biçimde dönmek, dolaşmak. | دور kendi ekseninde ve sınırında kapanmayı vurgularken, طوف hareketin yayılmasını ve seyrini belirtir. |
| حول | Komşu | Değişmek, dönüşmek, bir halden diğerine geçmek | Bir durumdan başka bir duruma evrilerek dönmek, yılı tamamlamak. | دور mekansal/dairesel çizgiye odaklanırken, حول niteliksel başkalaşımı ve değişimi ifade eder. |
| حوط | Komşu | Kuşatmak, çepeçevre emniyete almak | Bir şeyin dış çeperini çitle, duvarla koruma altına almak. | دور hem dönüş hareketini hem yurdu kapsarken, حوط bütünüyle dış koruma bariyerine odaklanır. |
| ثبت | Zıt | Sabit durmak, kımıldamamak, yerinde kalmak | Hareketin ve dönüşün tamamen durması, tek bir noktada çakılıp kalmak. | دور kökündeki deveran, el değiştirme ve akışkan daireselliğin mutlak zıddıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دور | Dönmek, çevrelemek, yurt, devir | Dairesel hareket ile sınırlandırılmış güvenli yaşam alanını birlikte kapsar. | Kesin |
| Latince | gyrare, revolvere, domus | Dönmek, çember çizmek; yurt, konak | Gyrare dairesel dönüşü, domus ise korunaklı ev alanını verir; tek kelime iki alanı aynı anda karşılamaz. | Güçlü |
| İngilizce | revolve, cycle, abode, domain | Dönmek, devretmek; yurt, egemenlik alanı | Cycle ve revolve deveranı, abode ve domain ise dâr anlamını karşılar. | Güçlü |
| Almanca | drehen, kreisen, Heimstätte, Wohnsitz | Dönmek, daire çizmek; yurt, mesken | Dönme eylemi ile yerleşim mekanı ayrı sözcüklerle karşılanabilir. | Güçlü |
| Fransızca | tourner, circuler, demeure | Dönmek, dolaşmak; mesken, yurt | Circuler deveranı, demeure kökün kalıcı yurt boyutunu ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| «ed-Dâr» (الدَّار) | Âhiret yurdu, ebedî esenlik ve mükafat mekânı | Âhiretin gerçek ve nihai sığınak olduğunu bildiren bağlamlar; örnek: el-Bakara 2:94, el-En‘âm 6:32, el-Kasas 28:83. |
| «Dâru’s-Selâm» (دَارُ السَّلَامِ) | Esenlik ve mutlak barış yurdu (Cennet) | Allah’ın kullarını davet ettiği güvenli ilahi menzil; örnek: el-En‘âm 6:127, Yûnus 10:25. |
| «Diyâr» (دِيَار) | Dünyadaki vatan, kavmin yerleştiği topraklar ve haneler | Savaş, sürgün, haksız yere vatandan çıkarılma bağlamları; örnek: el-Bakara 2:84, el-Bakara 2:85, el-İsrâ 17:5, el-Mümtehine 60:8. |
| «Dârihim» (دَارِهِمْ) | Helak edilen kavimlerin yerle bir olan yurtları | İlahi azabın indiği şehir ve yerleşim alanları; örnek: el-A‘râf 7:78, el-A‘râf 7:91, Hûd 11:67, el-Ankebût 29:37. |
| «Dâire» / «Devâir» (دَائِرَة / الدَّوَائِرَ) | Çepeçevre kuşatan bela, felaket ve zamanın getirdiği yıkım döngüsü | Münafıkların müminlerin başına gelmesini beklediği musibetler; örnek: el-Mâide 5:52, et-Tevbe 9:98, el-Feth 48:6. |
| «Tedûru» (تَدُورُ) | Gözlerin korku ve dehşetten fırıl fırıl dönmesi | Savaş korkusu veya ölüm anındaki dehşet tasviri; örnek: el-Ahzâb 33:19. |
| «Tüdîrûnehâ» (تُدِيرُونَهَا) | Ticari malın elden ele peşin olarak devredilmesi | Ticarette borçlanma ve peşin alışveriş hukuku; örnek: el-Bakara 2:282. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Dâru’s-Sevâb, Dâru’l-Ukâb, Dâru’l-Adl kavramları | Âhiretin hakikati, cennet ve cehennemin ebediyeti, imtihan sahası olan dünyanın geçiciliği. | İlahi adaletin ve karşılığın tecelli ettiği nihai ve kuşatıcı varlık katmanı. |
| Fıkıh | Dâru’l-İslâm, Dâru’l-Harb, Dâru’s-Sulh taksimatı | Hukuki yetki alanı, vatandaşlık, mülkiyet güvenliği, ibadet ve muamelelerin geçerlilik sınırları. | Hükümranlığın, güvenliğin ve yasaların cari olduğu egemen coğrafi sınır. |
| Tefsir | «Dâru’s-Selâm» ve helak olan kavimlerin «diyârı» | Cennetin afetlerden arınmış mutlak barış yurdu olması ile inkarcıların yurtlarının mezara dönüşmesi. | İnsanın sığındığı fiziksel ve ruhsal mekanın ilahi kudret karşısındaki akıbeti. |
| Hadis | «Dûru’l-Ensâr» ve ticaretin deveranı | Ensar kabilelerinin hiyerarşisi, kabilenin sınırları ve malın zenginler arasında dönmesi. | Kabile/aşiret birimi ile iktisadi ve sosyal dolaşım ağı. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve kulluk alanı | Dâr (Dünya ve Âhiret Yurdu) | İmtihan ve varış menzili | İnsanın varlığı dairesel bir yolculuktur; Allah’tan çıkıp tekrar O’na ve O’nun kurduğu ebedi yurda döner. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve kozmik nizam | Deveran ve feleki yörünge | Çevrimsel düzen | Evrendeki tüm cisimler kendi ekseninde ve yörüngesinde dönerek (dâire) varlığını ve dengesini korur. | Kesin |
| Siyasi | Hukuk ve hakimiyet coğrafyası | Dâr (Egemenlik ve Barış Sınırı) | Hukuki himaye çemberi | Bir devletin hukuku ancak sınırları belirlenmiş yurt dairesinde icra edilir; vatan bu koruyucu çemberdir. | Güçlü |
| İktisadi | Ticari mübadele ve mülkiyet | Ticâreten hâdıraten tüdîrûnehâ (Dolaşım) | Malın akışı ve deveranı | Servetin tek elde birikmeyip toplum içinde sürekli devretmesi (tedâvül/idâre) iktisadi adaleti sağlar. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dairesel yörünge, periyodik döngü ve kapalı devre (Limit Cycle / Conservation of Angular Momentum) | Fizikte bir kütlenin merkezi bir çekim kuvveti etrafında kapalı bir yörüngede dönmesi, sistemin enerjisini koruyarak başlangıç durumuna periyodik olarak dönmesidir. دور kökünün bir merkez etrafında dolanarak sabit bir alan üretmesi bu ilkeyle tam bir yapısal eşbiçimlilik gösterir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyopolitik egemenlik alanı, vatan sınırı ve kurumsal dönüşüm döngüleri (Jurisdiction / Generational Cycle) | Hukuk ve siyaset biliminde devletin egemenliği, sınırları belirlenmiş bir yetki alanı (dâr/jurisdiction) içinde geçerlidir; sosyolojide ise toplumlar İbn Haldun’un işaret ettiği döngüsel medeniyet aşamalarından geçerler. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökten gelen «dâr» kelimesini sadece bireysel mülkiyete konu olan dört duvarlı «konut / apartman dairesi» sınırına indirgemek; «tedûru» ve «devâir» ifadelerini ise sıradan tesadüfi olaylar zinciri saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | «Dâr», insanın varoluşsal emniyetini, aidiyetini, şerefini ve hukukunu kuşatan kurumsal vatan, kabile birlikteliği ve en nihayetinde ebedî âhiret menzilidir. Döngü ise tarihin ve adaletin kaçınılmaz işleyiş kanunudur. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur’an’da geçen yurt çıkarma («ihrâcün mined-diyâr») tehdidinin vatan, hürriyet ve kolektif güvenlik ihlali olduğunu kavrayamamak; âhiretin «yegane gerçek yurt» vasfını unutup dünyayı nihai istikrar alanı zannetmek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur’an’ın mekan, zaman ve tarih felsefesini tek bir dinamik kavramda birleştirir. Mekan sabit ve sınırlandırıcı bir güvenlik çemberi («dâr»), zaman ve olaylar ise bu çemberi sınayan döngüsel bir hareket («devâir») olarak kurgulanır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkarcıların kendi yurtlarında helak edilmelerini anlatan kıssalarda (A‘râf, Hûd, Ankebût), vatan savunması ve hicret ayetlerinde (Bakara, Enfâl, Haşr, Mümtehine) ve ticaret hukukunu düzenleyen müdâyene ayetinde (Bakara 2:282). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Güvenliğin ve ikametin tesadüfi bir barınmadan ibaret olmadığını, sınırları ilahi rıza ile çizilmemiş hiçbir yurdun ayakta kalamayacağını gösterir; ayrıca zenginliğin statik biriktirme değil, deveran eden adil bir akış olduğunu hatırlatır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir merkez etrafında dolanarak başa dönen dairesel hareket ve bu hareketin sınırlandırdığı, etrafı çeperle çevrili korunaklı yerleşim alanı.
- Soyut anlamVarlığın, zamanın, iktisadi değerlerin ve tarihin periyodik bir döngü içinde devretmesi; ilahi adalet ve emniyet çemberi.
- Sistematik karşılıkHukuki ve ontolojik sınırları belirlenmiş egemenlik mahalli (dâr) ile bu alan içerisindeki ve çevresindeki dinamik akışkanlığın (deveran) kurumsal dengesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kapalı bir eğrisi ile çevrelenmiş emniyetli ve sınırlı iç bölge (dâr/yurt), bu sınır boyunca icra edilen dairesel deveran çizgi integrali ile temsil edilmiştir. Yüzeydeki girdap/dönüşüm yoğunluğu , merkezin etrafında üretilen korunmuş momenti ve devir hareketini gösterir; sınırın kapalılığı ve sıfırdan farklı oluşu sistemin dağılmayıp bir merkez etrafında korunan dinamik bir dengeye sahip olduğunu ifade eder.