قنت
ق - ن - ت
جذر- الورود: ١٣
- الآيات: ١٢
- الصيغ: ١١
- المعاجم: ١٢
“Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan, hareketsiz hale gelen kan manalarındadır. Sonra “re” “ne”ye dönüşerek “kunut” sessizce durup, dinlemeye geçme demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan, hareketsiz hale gelen kan manalarındadır. Sonra “re” “ne”ye dönüşerek “kunut” sessizce durup, dinlemeye geçme demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢٢٢القاف والتاء والنون معهما
ق ت ن، ت ق ن، ق ن ت، ن ت ق مستعملات قتن: القَتينُ: القليل اللحم والطعم، والقَتينُ: القُرادُ.
وامرأة قَتينٌ: قليلة الدم واللحم.
ومسك قاتِنٌ أي يابس لا ندوة فيه وقد قَتَنَ قُتُوناً.
والاقتِنانُ: الانتصاب في قول الأعشى:
والرحل تفتن اقتِنانَ الأعصم
تقن: التِّقْنُ: رسابة الماء في الربيع، وهو الذي يجيء به الماء من الخثورة.
وتَقَّنُوا أرضهم أي أرسلوا فيها الماء الخائر لتجود.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٦٥القُنوتُ: الطاعة. هذا هو الأصل، ومنه قوله تعالى: "والقانتينَ والقانتاتِ"ثم سمِّي القيام في الصلاة قنوتاً. وفي الحديث: "أفضل الصلاة طول القُنوت". ومنه قُنوتُ الوِترِ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٠٩٣ق ت ن
قتن ، قنت ، تقن ، نتق ، نقت : ( مستعملة ) .
قتن : قال الليث : القتين : القليل اللّحم والطُّعم .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال في امرأة : ( إنّها وضيئة قَتين ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : القتين هي القليلة الطعم ، يقال : منه امرأة تقين بيِّنة القَتانة والقَتَن .
قال أبو زيد : وكذلك الرجل ، وقد قَتَن قَتانة .
وقال الشماخ في ناقته :
وقد عَرِقَتْ مغابنها وجادت
بدِرَّتها قِرَى
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٥٧٠(باب القاف والنون وما يثلثهما)
(قنا) القاف والنون والحرف المعتلُّ أصلان يدلُّ أحدهُما على ملازمة ومُخالَطَة، والآخرَ على ارتفاعٍ في شيء.
فالأوَّلُ قولهم: قاناه، إذا خالَطَه، كاللَّونِ يُقانِي لوناً آخرَ غيرَه. وقال الأصمعيّ: قانيتُ الشَّيءَ: خَلَطته. قال امرؤ القيس:
كبكر المُقاناةِ البياضَُِ بصُفْرَةٍ ***غَذَاها نَمِيرُ الماء غَيْرَ مُحَلَّلِ([1])ومن ذلك قولهم: ما يُعَانِيني هذا، أي ما
(باب القاف والنون وما يثلثهما) (قنا) القاف والنون والحرف المعتلُّ أصلان يدلُّ أحدهُما على ملازمة ومُخالَطَة، والآخرَ على ارتفاعٍ في شيء. فالأوَّلُ قولهم: قاناه، إذا خالَطَه، كاللَّونِ يُقانِي لوناً آخرَ غيرَه. وقال الأصمعيّ: قانيتُ الشَّيءَ: خَلَطته. قال امرؤ القيس: كبكر المُقاناةِ البياضَُِ بصُفْرَةٍ ***غَذَاها نَمِيرُ الماء غَيْرَ مُحَلَّلِ([1])ومن ذلك قولهم: ما يُعَانِيني هذا، أي ما يوافِقُني. ومعناه أنَّه ينْبُو عنه فلا يخالطُه. ومن الباب: قَنَى الشَّيءَ واقتناه، إذا كان ذلك مُعَدَّاً له لا للتِّجارة. ومالٌ قُِنْيانٌ: يتَّخَذ قُِنْيةً. ومنه: قَنَيْتُ حيائي: لزِمْتُه. واشتقاقُه من القُِنْية. قال الشاعر([2]) *فاقْنَيْ حياءَكِ لا أبا لَكِ واعلَمِي *** أنِّي امرؤٌ سأموتُ إنْ لم أُقْتَلِ والقِنْو: العِذْقُ بما عليه، لأنَّه ملازِمٌ لشجرته. ومن الباب المَقْنَاة من الظِّلِّ فيمَنْ لا يَهمِزُها، وهو مكانٌ لا تُصيبه الشَّمس. وإنَّما سمِّي بذلك لأنَّ الظلَّ مُلازِمُه لا يكادُ يُفارِقُه. ويقول أهلُ العلم بالقُرآن: إنَّ كهفَ أصحابِ الكهف في مَقْناةٍ من جبل. والأصل الآخر: القَنَا: احديدابٌ في الأنْف. والفعل قَنِيَ قَنىً. ويمكن أن تكون القَناة من هذا، لأنَّها تُنْصَب وتُرْفَع؛ وألِفُها واو لأنَّها تُجمَع قَناً وقَنَوات. وقناةُ الماء عندنا مشبَّهةٌ بهذه القناة إنْ كانتْ قناةُ الماء عربيَّة. والتشبيهُ بها ليس من جهةِ ارتفاعٍ، ولكن هي كظائِمُ وآبارٌ فكأنَّها هذه القناة، لأنَّها كعوبٌ وأنابيب. وإذا هُمِزَ خَرَجَ عن هذا القياس، فيقال: قَنَأَ، إذا اشتدتْ حُمرتُه وهو قانئ. وربَّما همزوا مَقْنَأة الظّلّ، والأوَّل أشْبَهُ بالقِياسِ الذي ذكرناه. (قنب) القاف والنون والباء أصلٌ يدلُّ على جَمْع وتجمُّع. من ذلك المِقنَب: القِطْعةُ من الخَيْل، يقال هي نحوُ الأربعينَ. والقَنِيب: الجماعةُ من النَّاس. قال ابن دُريد([3]): قنَّب الزَّرعُ تقنيباً، إذا أعْصَفَ. قال: وتسمَّى العَصِيفة: القُنَّابَة. والعصيفة: الوَرَق المجتمعُ الذي يكون فيه السُّنبُل. ومن الباب: القُنْب، وهو وعاء ثِيلِ الفَرَس، وسمِّي بذلك لأنَّه يَجمع ما فيه. وأمّا القُِنَّب فزعم [قومٌ] أنّها عربية. فإنْ كان كذا فهو من قَنَّب الزَّرعُ، إذا أعْصَف. وهو شيء لا يتَّخذ من بعض ذلك. (قنت) القاف والنون والتاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على طاعةٍ وخيرٍ في دين، لا يعدو هذا الباب. والأصل فيه الطَّاعة، يقال: قَنَتَ يَقْنُتُ قُنوتاً. ثمَّ سمِّي كلُّ استقامةٍ في طريقِ الدِّين قُنُوتاً، وقيل لطُولِ القِيام في الصَّلاةِ قُنُوت، وسمِّي السُّكوتُ في الصَّلاة والإقبالُ عليها قُنوتاً. قال الله تعالى: ﴿وقُومُوا للهِ قَانِتِينَ﴾ [البقرة 238]. (قنح) القاف والنون والحاء ليس هو عندنا أصلاً. على أنَّهم يقولون: قَنَحَ الشَّارِبُ، إذا رَوِيَ فرَفَعَ رأسَه رِيَّا. وهذا من قَمَحَ من باب الإبدال، وقد مرَّ ذِكرُه. ومن طرائف ابن دُريد([4]): قَنَحْتُ العُود قَنْحاً: عطفتُه. قال: والقُنَّاح: المِحجَن بلغة أهل اليمن. (قند) القاف والنون والدال كلمتانِ زعَمُوا أنهما صحيحتان. قالوا: القَنْد عربيٌّ. يقولون: سَوِيقٌ مقنود ومُقَنَّد. والكلمةُ الأخرى القِنْدأوَة، قالوا: هو السَّيئ الخُلُقُ. (قنر) القاف والنون والراء كلمة: القَنَوَّر: الضَّخْم الرَّأْس. (قنس) القاف والنون والسين أُصَيْلٌ صحيحٌ يدلُّ على ثَبَاتِ شيء. من ذلك: القَِنس: مَنْبِتُ كلِّ شيءٍ وأصلُه. قال: * في قِنْسِ مجدٍ فاتَ كُلَّ قَِنسِ([5]) * قالوا: وكلُّ شيءٍ ثَبَت في شيءٍ فذلك الشّيء قَِنْسٌ له. قالوا: والقَوْنَس في البَيْضة: أعلاها، وقَوْنَسُ ناصيةِ الفَرَس: ما فوقَها؛ وهي ثابتة. قال: اطرُدَ عَنْكَ الهُمُومَ طارِقَها *** ضَرْبَكَ بالسَّيْفِ قَوْنَسَ الفَرَسِ([6])(قنص) القاف والنون والصاد كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على الصَّيد قَطْ. فالقانِص: الصَّائد. والقَنَص: الصَّيد. والقَنْص: فِعْل القانص. قال ابن دُريد: القَنيص: الصائد([7]). وبنُو قَنَص بن مَعدّ: قومٌ دَرَجُوا. (قنط) القاف والنون والطاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على اليأس من الشَّيء. يقال: قَنَط يَقْنِط، وقَنِطَ يقْنَط. قال الله تعالى: ﴿وَمَنْ يَقْنَِطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إلاَّ الضَّالُّون([8])﴾ [الحجر 56]. (قنع) القاف والنون والعين أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدلُّ على الإقبال على الشيء، ثمَّ تَختلفُ معانيه مع اتِّفاق القياس؛ والآخَر يدلُّ على استدارة في شيء. فالأوَّل الإقناع: الإقبال بالوجه على الشَّيء. يقال: أقْنَعَ لهُ يُقنِع إقناعاً. والإقناع: مَدُّ اليدِ عند الدُّعاء. وسمِّي بذلك عند إقباله على الجهة التي يمدُّ يدَه إليها. والإقناع: إمالةُ الإناء* للماء المنحدِر. ومن الباب: قَنَع الرَّجُل يَقْنَعُ قُنوعاً، إذا سَألَ. قال الله سبحانه: ﴿وَأَطْعِمُوا القَانِعَ والمُعْتَرَّ﴾ [الحج 36]. فالقانع: السَّائل؛ وسمِّي قانعاً لإقبالهِ على مَنْ يسألُه، قال: لَمَالُ المرءِ يُصلِحُه فيُغنِي *** مفاقِرَه أعفُّ من القُنوعِ([9])ويقولون: قَنِعَ قَنَاعةً، إذا رَضِيَ. وسمِّيتْ قناعةً لأنَّهُ يُقْبِلُ على الشَّيء الذي لهُ راضياً. والإقناع: مَدُّ البَعيرِ رأسَه إلى الماء للشّرْب. قال ابنُ السِّكَِّيت: قَنَعت الإبلُ والغَنَمُ للمرتع، إذا مالَتْ لـه. وفلانٌ شاهدٌ مَقْنَعٌ؛ وهذا من قَنِعْتُ بالشَّيء، إذا رَضِيتَ به؛ وجمعه مَقَانع. تقول: إنه رضَىً يُقْنَع به. قال: وعاقَدْتُ ليلَى في الخَلاءِ ولم تَكُنْ *** شُهودِي على لَيْلَى شهودٌ مَقَانعُ([10])وأما الآخر فالقِنع، وهو مستديرٌ من الرَّمل. والقِنْع والقِنَاع: شِبْهُ طَبَقٍ تُهدَى عليه الهديَّة. وقِناعُ المرأةِ معروفٌ، لأنَّها تُدِيرهُ برأسها. ومما اشتُقَّ من هذا القِناع قولُهم: قَنَّع رَأْسَه بالسَّوطِ ضَرباً، كأنَّه جَعَلَه كالقِناعِ له. ومما شَذَّ عن هذا الأصل الإقناع: ارتِفاعُ الشَّيء ليس فيه تصَوُّبٌ. وقد يُمكنُ أن يُجعَلَ هذا أصلاً ثالثاً، ويُحتَجَّ فيه بقوله تعالى: ﴿مُهْطعِينَ مُقْنِعِي رُؤُوسِهِمْ﴾ [إبراهيم 43]. قال أهلُ التَّفسير: رافعي رؤوسِهِم. (قنف) القاف والنون والفاء أصلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ في شيء. من ذلك القَنِيف: الجَمَاعة من النَّاس. والقَنِيف، فيما ذكره ابن دريد([11]): القِطعة من اللَّيل. يقال: مرَّ قَنِيفٌ من اللَّيل. ومن الباب: القَنَف: صِغَرُ الأُذُنَين وغِلَظُهما. وهو ذلك القياس، وكذلك القُِنَاف، وهو الغليظ الأَنْف. (قنم) القاف والنون والميم كلمةٌ واحدة. يقولونَ: قَنِمَ الشيء قَنَما، إذا نَدِيَ ثم رَكِبَه غُبارٌ فتوسَّخَ. ويكونُ ذلك في شُعور الخَيْلِ والإبل. --------------ـــ ([1]) البيت من معلقته المشهورة. و "البياض" تروى بالوجوه الثلاثة. ([2]) هو عنترة بن شداد . ديوانه 180 واللسان (قنا). ([3]) في الجمهرة: (1: 323). ([4]) في الجمهرة: (2: 183). ([5]) للعجاج في ملحقات ديوانه 78 واللسان (قنس). ([6]) البيت يروى لطرفة بن العبد، وقال ابن بري: إنه مصنوع عليه. انظر شرح شواهد المغنى للسيوطي 315. قلت: وليس في ديوانه. وهو بدون نسبة في اللسان (قنس). والإنصاف لابن الأنباري 233. والرواية: "اضرب عنك الهموم"، أراد: اضربن فحذف النون وبقيت الفتحة دالة عليها. ([7]) في المجمل: "قال ابن دريد: الصيد قنيص والصائد قنيص". وهذا النقل مطابق لما في الجمهرة (3: 85). ([8]) قرأ أبو عمرو والكسائي ويعقوب وخلف بكسر النون، ووافقهم اليزيدي والحسن والأعمش. والباقون بفتحها كعلم يعلم. والأول كضرب يضرب لغة أهل الحجاز وأسد، وهي الأكثر، ولذا أجمعوا على الفتح في الماضي في قوله تعالى: ﴿من بعد ما قنطوا﴾ [الشورى 28]. إتحاف فضلاء البشر 275. ([9]) للشماخ في ديوانه 56 واللسان (فقر، قنع) والأضداد لابن الأنباري 55. وانظر المخصص(12: 287). ([10]) كذا ورد ضبطه في المجمل واللسان على تقديم الخير. ونسب في اللسان إلى البعيث. ([11]) الجمهرة (3: 155).
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٨٧- القنوت: لزوم الطاعة مع الخضوع، وفسر بكل واحد منهما في قوله تعالى: ﴿وقوموا لله قانتين﴾ [البقرة/238]، وقوله تعالى: ﴿كل له قانتون﴾ [الروم /26] قيل: خاضعون، وقيل: طائعون، وقيل: ساكتون ولم يعن به كل السكوت، وإنما عني به ما قال عليه الصلاة والسلام: (إن هذه الصلاة لا يصح فيها شيء من كلام الآدميين، إنما هي قرآن وتسسبيح) (شطر من حديث معاوية بن الحكم السلمي الطويل، وفيه: ثم قال صلى الله عليه وسلم: (إن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٧ق ن ت
هو قانت لله: مطيع خاشع وقنتوا لله وقنتت المرأة لزوجها وامرأة قنوت.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٥٧٢القُنوتُ: الإِمساكُ عن الكلام، وقيل: الدعاءُ في الصلاة. والقُنُوتُ: الخُشُوعُ والإِقرارُ بالعُبودية، والقيامُ بالطاعة التي ليس معها مَعْصِيَةٌ؛ وقيل: القيامُ، وزعم ثعلبٌ أَنه الأَصل؛ وقيل: إِطالةُ القيام. وفي التنزيل العزيز: وقُوموا للهِ قانِتين. قال زيدُ بنُ أَرْقَم: كنا نتكلم في الصلاة حتى نزلتْ: وقوموا لله قانتين؛ فأُمِرْنا بالسُّكوتِ، ونُهِينا عن الكلام، فأَمْسَكنا عن الكلام؛ فالقُنوتُ ههنا:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٧٣* ق ن ت * * القُنُوتُ * أصله الطاعة ومنه قوله تعالى ﴿والقانتين والقانتات﴾ ثم سمي القيام في الصلاة قنوتا وفي الحديث ﴿أفضل الصلاة طول القنوت﴾ ومنه قنوت الوتر وباب الكل دخل
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٤٨٠القنوت: الطاعة ، هذا هو الأصل، ومنه قوله تعالى: والقانتين والقانتات كذا في المحكم، والصحاح. قلت: وهو قول الشعبي، وجابر،وزيد، وعطاء، وسعيد بن جبير، في تفسير قوله تعالى: وقوموا لله قانتين وقال الضحاك: كل قنوت في القرآن فإنما يعني به الطاعة، وروى مثل ذلك عن أبي سعيد الخدري، رضي الله عنه. وقنت الله يقنته: أطاعه، وقوله تعالى كل له قانتون أي مطيعون، ومعنى الطاعة هنا أن من في السموات والأرض
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٨٤١قُنُوتٌ
1 قُنُوتٌ ذ is the inf. n. of قَنَتَ, (MA, Msb,) aor. قَنُتَ , (Msb,) and signifies The being obedient: (S, M, MA, Mgh, K, TA:) or the being constantly obedient: (IAmb, O, TA:) the former is the primary meaning: and hence, in the Kur [xxxiii. 35], ↓ وَالْقَانِتَاتِ ↓ وَالْقَانِتِينَ [And the obedient men and the obedient women]. (S, M, TA.) One says, قَنَتَ لِلّٰهِ, (MA,) and قَنَتَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٣٬١٩٦قنت
قَنَتَ - يَقْنُتُ - قَانِت - قَانِتُوْن - قَانِتة - قَانِتَات
قَنَتَ - يَقْنُتُ + الكائن: يهدأ ويسكن بعد اضطراب
قَنَتَ - يَقْنُتُ + كائن + لـ ِ كائن: يخضع له بإرادة ذاتية مع سكن نفس ورضا وتسليم واطمئنان
قَانِت: اسم فاعل صفة مشبهة من " قَنَتَ - يَقْنُتُ "
قَانِتُوْن: جمع " قَانِت "
قَانِتَة: مؤنث " قَانِت "
قَانِتَات: جمع " قَانِتة "
الصيغ(١١)
- قَانِتُونَGönülden itaat edenler(فَاعِلُونَ)×٢
- وَالْقَانِتِينَVe gönülden itaat edenler(وَالْفَاعِلِينَ)×٢
- اقْنُتِيGönülden itaat et(افْعُلِي)×١
- الْقَانِتِينَGönülden itaat edenler(الْفَاعِلِينَ)×١
- قَانِتًاGönülden itaat eden(فَاعِلًا)×١
- قَانِتٌGönülden itaat eden(فَاعِلٌ)×١
- قَانِتَاتٌGönülden itaat edenler(فَاعِلَاتٌ)×١
- قَانِتَاتٍGönülden itaat edenler(فَاعِلَاتٍ)×١
- قَانِتِينَGönülden itaat edenler(فَاعِلِينَ)×١
- وَالْقَانِتَاتِVe gönülden itaat edenler(وَالْفَاعِلَاتِ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٥ (الإجمالي: ١٠٣)
- حفظ
الآيات المشتركة: ٣ · Hafız çanta demektir
- فرج
الآيات المشتركة: ٢ · Ferc
- ثيب
الآيات المشتركة: ١ · Dul kadınlar
- مريم
الآيات المشتركة: ٢ · Meryem
- صدق
الآيات المشتركة: ٣ · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
- سيح
الآيات المشتركة: ١ · Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere
- ضجع
الآيات المشتركة: ١ · Yataktır
- نشز
الآيات المشتركة: ١ · Tümsek yer demektir
- وسط
الآيات المشتركة: ١ · Orta
- سجد
الآيات المشتركة: ٢ · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
- نفق
الآيات المشتركة: ٢ · İki yüzlüler
- صبر
الآيات المشتركة: ٢ · Granit taş demektir
الآيات التي ورد فيها(١٢)
وَقَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ بَلْ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ
Gönülden itaat edenler
وَلَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ
Gönülden itaat edenler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قنت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طوع, خشع, خضع |
| Zıt Kök | عصي |
| Çekirdek Özet 1 | Bir konumda sükûnetle, söz ve eylem taşkınlığından kesilerek sabit biçimde durmak ve boyun eğmek |
| Çekirdek Özet 2 | Allah'ın emirlerine içten gelen bir sükût, saygı ve süreklilikle boyun eğip ibadete ve itaate devam etmek |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın ontolojik ve iradî boyutta Yaratıcı'nın nizamına kesintisiz ve gönüllü teslimiyeti |
| Kritik Hata Riski | Kavramın yalnızca namazın bir cüzündeki özel duaya (kunut duası) veya dış baskıyla yapılan mekanik itaate indirgenmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قن | Toplanma, tutunma, sınırlandırma, bir şeyin kendi sınırında yoğunlaşıp sabit kalması; قنط (umudun daralması), قنع (mevcuda razı olup sınırda durma), قنو (salkımın bir araya toplanıp tutunması) köklerinde olduğu gibi bir merkeze yönelip sınırları muhafaza etme mânâsını taşır. | ت | Kelimenin sonuna gelen harf, sınırlanma ve yoğunlaşma hareketine kesin bir bağlanma, teslimiyet akdi ve nihai sükûnet mânâsı katarak kökü içtenlikli bir itaate ve duruşa özelleştirmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | İradenin ve dikkatin dağılmadan tek bir odakta, yüce bir sınırda toplanmasını temsil eder. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bu odaklanmanın geçici bir an değil, canlı ve kesintisiz bir akış halinde sürmesini ifade eder. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Varılan noktada kesin bir teslimiyet, antlaşma ve belirlenen hududa riayet ile hareketin mühürlenmesini simgeler. |
| قنت | Yüksek bir otoriteye odaklanarak süreklilik arz eden bir sadakat ve antlaşma bilinciyle hareketsizleşmek | Kök, insanın bütün varlığıyla Yaratıcı'nın huzurunda toplanıp, dış etkenlere karşı susarak ve sükûn bularak devamlı bir taat bağı içine girmesi hareketini resmeder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kişinin bir yerde sükût ederek, hareket etmeksizin ve başka bir yöne sapmaksızın ayakta dikilip durması; sıvının durağanlaşıp kıvam bulması ve katılaşması gibi bedensel ve sözlü hareketin kesilip sükûna ermesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kök, efendisine karşı başkaldırmayan, sükûnetle emri bekleyen ve hizmetinde kesintisiz duran kimselerin niteliği olarak tarif edilmiştir; klasik kaynaklarda bu kökün Cahiliye şiirinde bağımsız bir beyit şahidinden ziyade erken dinî/örfî kullanımına dikkat çekilmiştir. |
| Erken Arapça kullanım | Zeyd b. Erkam'ın aktardığı üzere, İslam'ın ilk dönemlerinde namazda yanındakilerle konuşma âdeti varken, ilgili ayetin inmesiyle insanların sükût etmesi, konuşmaktan tamamen el çekip sadece ibadete yoğunlaşması mânâsında kullanılmıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça kök قنت, Sami dilleri ailesinde huşû, korkuyla karışık saygı, bir otoritenin önünde eğilme ve sükûnetle hizmet etme anlamsal sahasıyla doğrudan irtibatlıdır. Süryanice ve Batı Ârâmîcesinde yer alan qnāt / qneth kökü "korkmak, çekinmek, derin bir saygıyla ürpermek ve boyun eğmek" anlamlarını içerir. Bu anlam, klasik Arapçada korkudan ziyade "gönüllü ve devamlı itaat ile birlikte gelen sükût ve dikiliş" yönünde rafine olmuştur. Ge'ez (Etiyopya) dilinde qanata biçimi "kuşatmak, kemer bağlamak, hizmete amade olmak" şeklinde belirmekte olup kökün "hizmet amacıyla bel bağlayıp hazır durma" fiziksel tasavvuruyla fonetik ve anlamsal bir ortaklık sergiler. Dolayısıyla kökün Sami katmanındaki ana matrisi, yüce bir varlık karşısında duyulan derin tazim sebebiyle nefsin taşkınlıklarını durdurması, sükût etmesi ve sürekli bir hizmet pozisyonu almasıdır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Brockelmann Lexicon Syriacum, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İbadette kıyam, sükût ve devamlı taat | Kökün temelinde yer alan durma ve konuşmayı terk etme eylemi, dine ve ibadete hasredilerek mutlak itaate dönüşmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ârâmîce/Süryanice qnāt (saygıyla korkmak, çekinmek) | Korku ve çekinme anlamı Arapçada itaat ve ibadetteki huşû ve sükûnet hâline evrilmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Ge'ez qanata (hizmet için kuşanmak) | Doğu ve Güney Sami havzasında efendinin karşısında hazır durma ve vazifeye bağlanma fikriyle akrabadır. | Muhtemel |
المصدر Lane’s Lexicon, David Cohen, Brown-Driver-Briggs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قنت | Anlamlı | İtaat, sükût ve kıyam | Huşû ile sürekli itaatte bulunmak ve sükûneti korumak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قتن | Anlamlı | Azlık, kuruluk ve yetersizlik | Etin veya gıdanın az olması, bedenin zayıflayıp büzülmesi; kene | Kur'an'da geçmez; çekirdekteki büzülme/daralma payı ortaktır |
| نقت | Anlamlı | Araştırma ve ayıpları deşme | Bir şeyi inceden inceye araştırıp kusur bulmaya çalışma | Kur'an'da geçmez; Tehzîbü'l-Luğa'da müsta'meldir |
| نتق | Anlamlı | Sarsarak çekip koparma, kaldırma | Bir şeyi yerinden kuvvetle çekip çıkarmak, dağın kökünden sökülüp kaldırılması | Kur'an'da geçer; zıt yönde bir hareketlilik ve koparma içerir |
| تقن | Anlamlı | Sağlamlaştırma, tabiat ve çamur | Bir işi sağlam ve eksiksiz yapmak, oturmuşluk, dipte kalan tortu | Kur'an'da geçer; sebat ve istikrar bakımından قنت köküyle yakınlık taşır |
| تنق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel sayılmıştır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قنت | Merkez | İtaat ve sükûnet | Bir otoriteye karşı sükût, kıyam ve kesintisiz devamlılıkla teslim olma hâli | İçsel boyun eğişin dışsal sükûnet ve sebatla birleştiği bilinçli ve sürekli itaat |
| طوع | Komşu | İtaat ve isteklilik | Bir emri zorlama olmaksızın, kendi arzusu ve tabiatıyla yerine getirme | قنت kökündeki sükût ve duruş şartı aranmaksızın genel gönüllülüğü ifade eder |
| خشع | Komşu | Kalbî ve bedensel eğilme | Kalpteki haşyetin bedene, özellikle göz ve sese yansıyan sükûnet hâli | قنت amelî devamlılığı ve dik duruşu da içerirken, خشع sesin kısılması ve başın öne eğilmesidir |
| خضع | Komşu | Bedensel boyun büküş | Bedenin, özellikle boynun bir kudret karşısında aşağıya doğru eğilmesi | قنت gibi ruhî bir sükûnetten ziyade dışsal ve fiziksel teslimiyet ağırlıklıdır |
| عصي | Zıt | Başkaldırı ve itaatsizlik | Emre karşı direnme, buyruğu tanımama ve nizamı bozma | قنت kökünün gerektirdiği sükûnet, sebat ve teslimiyet bağını bütünüyle koparma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قنت | İtaatte sebat ve sükût | Yüce bir makam karşısında sözü ve taşkınlığı kesip sürekli boyun eğme | Kesin |
| Latince | Devotio, oboedientia constans | Adanmışlık, sürekli itaat | Devotio içsel adanmışlığı iyi karşılar; ancak ayakta durma ve sükût fiziksel boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Devout obedience, constant submission | Huşû dolu itaat, sebatlı boyun eğiş | Oobedience itaati, devout huşûyu verir; fakat ibadetteki kesintisiz sükûnet hâlini tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Almanca | Andächtiger Gehorsam, Ergebenheit | Huşûlu itaat, adanmışlık | İbadet bilincini ve bağlılığı aktarır; kökün bedensel kıyam ve sükût boyutunu eksik bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | Obéissance dévote, soumission constante | Saygılı itaat, sürekli boyun eğme | Süreklilik ve tazim mânâsını içerir; ancak lisanen susma ve durma çekirdeğini doğrudan karşılamaz. | Güçlü |
المصدر Gaffiot Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Wahrig Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَانِتِينَ | Namazda sükût ve kesintisiz kıyam | İbadet anında konuşmayı terk ederek tam bir huşû ve sükûnetle durma bağlamı (Bakara 2:238) |
| قَانِتُونَ | Kozmik ve fıtrî mutlak boyun eğiş | Göklerde ve yerdeki bütün varlıkların Allah'ın kudret ve yasalarına istisnasız teslimiyeti (Bakara 2:116, Rûm 30:26) |
| قَانِتٌ | Gece ibadetinde sebat ve huşû | Gecenin derinliklerinde secde ve kıyam halinde Allah'a yönelen müminin vasfı (Zümer 39:9) |
| قَانِتًا | Hayat boyu süren sarsılmaz tevhidi itaat | İbrahim aleyhisselamın şirke bulaşmadan sürdürdüğü istikamet ve itaati (Nahl 16:120) |
| قَانِتَاتٌ | Meşru bağa sadakat ve ailevî sorumluluk | Kadınların Allah'ın hududuna ve meşru aile nizamına gönülden bağlılığı ve korunması gerekeni koruması (Nisâ 4:34, Tahrîm 66:5) |
| يَقْنُتْ | Özel mükellefiyete dayalı derin itaat | Peygamber eşlerinin toplumsal ve manevi örneklik gereği sergilemesi beklenen bilinçli teslimiyet (Ahzâb 33:31) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kainatın Allah'a boyun eğmesi ve irade | Rûm 30:26 ayeti ekseninde gayrimüslimlerin ve tabiatın Allah'a قانت oluşunun tekvînî mi yoksa teklifî mi olduğu meselesi | Tekvînî kader ve ontolojik zorunluluk karşısında tüm varlığın acziyet ve teslimiyeti |
| Fıkıh | Namaz rükünleri ve vitir namazı | Sabah veya vitir namazında yapılan kıyam duasının (kunut) hükmü, yeri, rükûdan önce mi sonra mı yapılacağı | Namazda kıyam halindeyken yapılan özel yakarış ve dua formu |
| Tefsir | İbadette sükût ve ahlakî liyakat | Bakara 2:238'deki emrin namazda beşerî kelâmın neshedilmesi mi yoksa genel bir huşû emri mi olduğu | İbadet halinde dikkatin dağılmasını engelleyen mutlak sükût ve adanmışlık |
| Hadis | Namazın fazileti ve dualar | "Namazın en faziletlisi kunutu (kıyamı) uzun olanıdır" hadisi üzerinden kıyamın uzunluğunun fazileti | Bedensel yorgunluğa rağmen ibadette gösterilen tahammül ve uzun süreli duruş |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireyin Yaratıcı ile ilişkisi | Kalbî ve bedensel teslimiyet | İbadet bilincini şekilcilikten koruyup süreklilik kazandırma | Dindarlığın anlık coşkular yerine sükûnet ve istikrarla taate devam etmesi | Kesin |
| İlmi | Hakikat karşısındaki tutum | Zihinsel sükûnet ve teslimiyet | Ön yargıları susturarak nesnel veriyi dinleme disiplini | Araştırmacının keyfî kanaatlerini susturup bilginin nizamına boyun eğmesi | Güçlü |
| Siyasi | Toplum sözleşmesi ve anayasal nizam | Meşru kanuna gönüllü riayet | Asayişin dış baskı olmaksızın vicdanî sadakatle korunması | Hukuk düzenine isyan ve taşkınlık etmeksizin sükûnetle bağlı kalma hali | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve piyasa ahlakı | İktisadi kurallara sadakat | Hırs ve spekülatif taşkınlıkları frenleyerek dengeyi koruma | Piyasa aktörlerinin haksız kazanç ve israftan kaçınarak hakka razı olması | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durgun durum (Steady state) veya termodinamik denge | Bir sistemin dış dalgalanmalara ve gürültüye rağmen parametrelerini koruyarak dengeli, kararlı ve sabit bir konumda kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İçselleştirilmiş meşruiyet ve normatif sadakat | Bireyin toplumsal veya ahlaki bir kuralı dışsal bir zorlama olmadan, kendi değerler hiyerarşisinde sükûnetle benimseyip süreklilikle uygulaması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece fıkıhtaki vitir veya sabah namazı "kunut duası"na hapsedilmesi yahut salt dışsal, pasif bir kör itaat olarak anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; kâinatın fıtrî intizamından peygamberlerin ve salihlerin hayat boyu süren şuurlu, sükûnetli ve aktif teslimiyetine kadar uzanan geniş bir ekseni kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadetin dinamik ve ahlaki bir duruş olduğu unutulur; ayetlerde geçen kunut vasfı yalnızca ritüelistik bir harekete veya kadının edilgen kılınmasına indirgenerek kavram tahrif edilir |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hedeflediği dindarlık profilinin geçici heveslere değil, sükûnet, huşû ve sarsılmaz bir devamlılığa dayandığını gösteren kilit bir ahlakî-ontolojik kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadetin adabı ve namazın niteliğini bildiren ayetlerde (Bakara 2:238, Zümer 39:9), kâinatın ontolojik teslimiyetini açıklayan yerlerde (Rûm 30:26) ve aile ahlakı ile mükellefiyet ayetlerinde (Nisâ 4:34, Ahzâb 33:31-35). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İtaatin sadece korkudan kaynaklanan mekanik bir boyun eğiş olduğu algısını yıkar; itaatin suskunluk, iç huzuru, saygı ve sebatla harmanlanan bilinçli bir bağlanma olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYüksek bir otorite veya makam önünde sözü kesip, bedeni ve zihni hareket taşkınlığından arındırarak sükûnetle, kıyam halinde ve uzun süre durmak.
- Soyut anlamVarlığın veya iradeli failin, Yaratıcı'nın nizamı karşısında içselleştirdiği derin saygı dolayısıyla taşkınlık ve itirazı terk ederek kesintisiz bir istikamet ve itaat halinde bulunması.
- Sistematik karşılıkSistemin iç dinamiklerinin gürültüden arınarak merkezin koyduğu yasalara mutlak uyum göstermesi, böylece istikrarlı ve sürdürülebilir bir düzenin (steady state) temin edilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , kökün temsil ettiği nihai teslimiyet ve sebat hâlini (kunut) sembolize eder. , zamana bağlı olarak sergilenen bilinçli sükûnet, huşû ve taati temsil eden fonksiyondur. ise itaatsizlik, taşkınlık veya sözlü/fiilî itiraz eğilimini gösteren sapma faktörüdür; ifadesi bu sapmanın sıfırlanarak kontrol altına alınmasını sağlar. şartı altındaki integral, eylemin anlık değil, hayatın tamamına yayılan kesintisiz bir süreklilik ve istikrar olduğunu matematiksel olarak ifade eder.