لعن
ل - ع - ن
جذر- الورود: ٤١
- الآيات: ٣٦
- الصيغ: ٢٩
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Dışlama
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٠١٤باب العين واللاّم والنّون معهما
ع ل ن، ل ع ن، ن ل ع مستعملات
علن:
عَلَنَ الأمرُ يَعْلُنُ عُلُوناً وعَلانِيَةً، أي: شاع وظهر.
وأعلنته إعلاناً. قال:
قد كنت وَعَّزْت إلى عَلاءِ
في السِّرِّ والإعْلانِ والنَّجاءِ
ويقال للرّجُل: استسرّ ثم استعلَنَ. لا يقال: أعلن إلاّ للأمر والكلام، وأمّا استعلن فقد يجوز في كلّ ذلك.
واعْتلَنَ الأمر، أي: اشتهر. ويقولون: استعلِنْ يا رجل، أي: أَظْهِرْ. والعِلان:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٩٥اللَعْنُ: الطردُ والإبعادُ من الخير. واللَعْنَةُ الاسم، والجمع لِعانٌ ولَعَناتٌ. والرجل لَعينٌ ومَلْعونٌ، والمرأة لَعينٌ أيضاً. واللَعينُ: الممسوخ. والرجل اللَعينُ: شيء يُنْصَبُ وسط المزارع تُستَطرَد به الوحوش. قال الشماخ:
ذَعَرْتُ به القَطا ونفيتُ عنهمَقامَ الذِئبِ كالرجلِ اللَعينِ
والمُلاعَنَةُ واللِعانُ: المباهَلة. والمَلْعَنَةُ: قارِعةُ الطريقِ ومَنزلُ الناس. وفي الحديث: "اتَّقوا
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٥٥١باب العين واللام مع النون
علن ، لعن ، نعل : مستعملة .
علن : يقال : عَلِن الأمر يَعْلَن عَلناً ، وعَلَن يَعْلُن إذا شاع وظهر . وأعلنته أنا إعلاناً .
وقال الليث : أعلن الأمرُ إذا اشتهر .
قال : وتقول : يا رجل استعلِنْ أي أظهِرْهُ .
قال : والعِلاَن : المعالنة إذا أعلن كل واحد لصاحبه ما في نفسه .
وأنشد :
وكفّي عن أذى الجيران نفسي
وإعلاني لمن يبغي عِلاني
والعَلاَنية على مثال الكراهية والفراهية : ظهور
باب العين واللام مع النون علن ، لعن ، نعل : مستعملة . علن : يقال : عَلِن الأمر يَعْلَن عَلناً ، وعَلَن يَعْلُن إذا شاع وظهر . وأعلنته أنا إعلاناً . وقال الليث : أعلن الأمرُ إذا اشتهر . قال : وتقول : يا رجل استعلِنْ أي أظهِرْهُ . قال : والعِلاَن : المعالنة إذا أعلن كل واحد لصاحبه ما في نفسه . وأنشد : وكفّي عن أذى الجيران نفسي وإعلاني لمن يبغي عِلاني والعَلاَنية على مثال الكراهية والفراهية : ظهور الأمر . لعن : قال الله جلّ وعزّ ) بَل لَّعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ ) ( البَقَرَة : 88 ) قال أهل اللغة : لعنهم الله أي أبعدهم الله . واللعن : الإبعاد . وقال الشَّماخ : ذعرتُ به القطا ونفيتُ عنه مقام الذئب كالرجل اللَعِين أراد : مقام الذئب اللعين الطريد كالرجل . ويقال : أراد : مقام الذئب الذي هو كالرجل اللعين ، وهو المنفيّ . والرجل اللعين لا يزال منتبِذاً عن الناس ، شبَّه الذئب به . وكلّ من لعنه الله فقد أبعده عن رحمته واستحقّ العذاب فصار هالكاً . وقال الليث : اللعن : التعذيب . قال : واللَعِين : المشتوم المسبوب ولعنه الله أي عذّبه . قال : واللعنة في القرآن : العذاب . قال : واللعين : ما يُتَّخذ في المزارع كهيئة خَيَال يُذْعَر منه السباع والطيور . وقال غيره : اللعن : الطرد والإبعاد . ومن أبعده الله لم تلحقه رحمته وخُلّد في العذاب . والمُلاعنة بين الزوجين إذا قذف الرجل امرأته أو رماها برجل أنه زنى بها فالإمام يلاعِن بينهما . ويبدأ بالرجل ويقفه حتى يقول : أشهد بالله أنها زنت بفلان وإنه لصادق فيما رماها به . فإذا قال ذلك أربع مرات قال في الخامسة : وعليه لعنة الله إن كان من الكاذبين فيما رماها به . ثم تقام المرأة فتقول أيضاً أربع مرات : أشهد بالله أنه لمن الكاذبين فيما رماني به من الزنى ، ثم تقول في الخامسة : وعليها غضب الله إن كان من الصادقين . فإذا فرغَتْ من ذلك بانت منه ولم تحِلّ له أبداً . وإ كانت حاملاً فجاءت بولد فهو ولدها ولا يلحق بالزوج ؛ لأن السُنَّة نفته عنه ، سمّي ذلك كله لِعَاناً لقول الزوج : عليه لعنة الله إن كان من الكاذبين ، وقول المرأة : عليها غضب الله إن كان من الصادقين . وجائز أن يقال للزوجين إذا فعلا ذلك : قد تلاعنا ولاعنا والْتَعَنا . وجائز أن يقال للزوج : قد التعن ولم تلتعن المرأة ، وقد التعنت هي ولم يلتعن الرجل . ورجل لُعَنة إذا كان يكثر لَعْن الناس . ورجل لُعْنة إذا كان الناس يلعنونه لشرارته . والأول فاعل وهو اللُّعَنة ، والثاني مفعول وهو اللُّعْنة . وكانت العرب تحيّي ملوكها في الجاهلية بأن تقول للملك : أبيتَ اللَّعْن ، ومعناه : أبيت أيها الملِك أن تأتي أمراً تُلْعَن عليه . وسمعْتُ العرب تقول : فلان يتلاعن علينا إذا كان يتماجن ولا يرتدع عن سوء ويفعل ما يستحق به اللعن . وقال الليث : التلاعن كالتشاتم في اللفظ ، غير أن التشاتم يستعمل في وقوع فعل كل واحد منهما بصاحبه . والتلاعن ربما استعمل في فعل أحدهما . ورجل ملعَّن إذا كان يُلعَن كثيراً . وقال الليث : الملعَّن : المعذَّب ، وبيت زهير يدلُّ على غير ما قال الليث ، وهو قوله : ومرهَّق الضِيفان يحمد في الْ لأْواء غير ملعَّن القِدر أراد قِدْره لا تلْعن لأنه يُكثر لحمها وشحمها . وفي الحديث : ( اتّقوا الملاعن وأعِدّوا النُبَل ) . والملاعن : جَوَادّ الطريق وظلال الشجر ينزلها الناس نُهي أن يُتغَوّط تحتها فيتأذَّى السابلةُ بأقذارها ويلعنون مَن جلس للغائط عليها . وقال شمر : أقرأنا ابن الأعرابي لعنترة : هل تُبْلغَنِّي دارها شَدنيَّةٌ لعِنت بمحروم الشراب مصرَّم وفسّره فقال : سُبَّت بذلك فقيل : أخزاها الله فما لها دَرّ ولا بها لَبَن . قال : ورواه أبو عدنان عن الأصمعي : لعنت لمحروم الشراب . وقال يريد بقوله : بمحروم الشراب أي قُذفت بضَرْع لا لبن فيه مصرّم . وقال الفراء : اللعن : المَسْخ أيضاً ؛ قال الله تعالى : ( أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّآ أَصْحَابَ السَّبْتِ ) ( النِّساء : 47 ) أي نمسخهم . قال : واللعين : المُخْزَى المهلَك أيضاً . وفي الحديث : ( لا يكون المؤمن لعَّاناً ) أي لا يكون كثير اللعن للناس . نعل : أبو العباس عن سَلَمة عن الفرّاء قال : النِعَال : الأرَضون الصِلاب . وأنشد : قوم إذا اخضرّت نعالهم يتناهقون تناهُق الحُمُر قال أبو العباس : ومنه الحديث الذي جاء : ( إذا ابتلت النعال فالصلاة في الرحال ) يقول : إذا مُطرت الأرضون الصِلاب فتزلَّفت بمن يمشي فيها فصَلُّوا في منازلكم ، ولا عليكم ألاَّ تشهدوا الصلاة في مساجد الجماعات . وقال الليث : النَعْل : ما جعلته وِقَاية من الأرض . قال : ويقال : نَعِل يَنْعَل وانتعل إذا لبِس النعل . قال : والتنعيل : تنعيلك حافر البرذَوْن بطَبَق من حديد يقيه الحجارة . وكذلك تنعيل خُفّ البعير بالجِلْد لئلا يَحْفى . ويوصف حافر حمار الوحش فيقال : ناعل لصلابته . ورجل ناعل : ذو نعْل . فإذا قلت : منتعل فمعناه : لابس نعلاً . وامرأة ناعلة . ومن أمثالهم : أطِرِّي فإنك ناعلة أراد : أدِلّي على المشي فإنك غليظة القدمين غير محتاجة إلى النَعْلين . وقد ذكرت اختلاف الناس في تفسيره في كتاب الطاء . ويقال : أنعل فلان دابَّته إنعالاً فهو مُنْعَل والنَعْل من جَفْن السيف الحديدةُ التي في أسفل قِرابه . أبو عبيدة : من وَضَح الفرس الإنعال ، وهو أن يحيط البياضُ بما فوق الحافر ما دام في موضع الرُسْغ ، يقال : فرس مُنْعَل . وقال أبو خَيْرة : هو بياض يَمُس حوافرَه دون أشاعره . وقال أبو عمرو : النَعْل : حديدة المِكْرَب ، وبعضهم يسمّيه السِنّ . أبو عبيد عن الأصمعيّ : النَعْل : العَقَب الذي يُلْبَس ظهر السِّيَة من القوس . قال : وإذا قُطِعت الوَدِيَّة من أمّها بِكَرَبها قيل : ودِيَّة منعَّلة . أبو زيد يقال : رماه بالمُنْعَلات أي بالدواهي وتركت بينهم المُنعَلات . ابن السكيت عن الأصمعيّ : النَّعل : الذليل من الرجال وأنشد : ولم أكن دارِجة ونَعْلا ويقال : انتعل فلان الرَمْضاء إذا سار فيها حافياً . وانتعلت المطِيُّ ظِلالَها إذا عَقَل الظلُّ نصفَ النهار ؛ ومنه قول الراجز : وانتَعَل الظلَّ فكان جوربا ويروى : وانتُعِل الظلُّ . وانتعل الرجلُ إذا ركب صِلاَب الأرض وحِرَارها ومنه قول الشاعر : في كل إنى قضاه الليل ينتعل شمر عن ابن الأعرابيّ : النعل من الأرض والخُفُّ والكُرَاعُ والضِلَع كل هذه لا تكون إلا من الحَرَّة فالنعل منها شبيهة بالنعل فيها ارتفاع وصلابة . والخُفّ أطول من النعل ، والكُرَاع أطول من الخُفّ ، والضِلَع أطول من الكُرَاع ، وهي ملتوية كأنها ضِلَع . وأنشدنا : فِدًى لامرىء والنعل بيني وبينه شفى غيم نفسي من وجوه الحواثر النعل : نعل الجبل ، والغَيْم : الوِتْر والذَحْل ، وأصله العطش . والحواثر من عبد القيس .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٥٢٢(باب اللام والعين وما يثلثهما)
(لعق) اللام والعين والقاف أصلٌ يدلُّ على لَسْبِ شيءٍ بإِصبعٍ أو غيرها. يقال: لَعِقْتُ الشيء أَلْعَقُهُ. ولَعَقة الدّمِ: قومٌ تحالَفُوا على حرب ثم نَحرُوا جَزُوراً فَلعِقُوا دمها. واللَّعُوق: اسمُ ما يُلعَق. واللُّعْقة: ما تأخذه المِلعقة. واللَّعْقة المرْةُ الواحدة. واللَّعْوَقة: سرعة الإنسان فيما أخَذَ([1]) فيه من عمل في خِفَّة ونَزَق. ورجل لَعْوَقٌ: خفيف، كأنّه
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٨٣- اللعن: الطرد والإبعاد على سبيل السخط، وذلك من الله تعالى في الآخرة عقوبة، وفي الدنيا انقطاع من قبول رحمته وتوفيقه، ومن الإنسان دعاء على غيره. قال تعالى: ﴿ألا لعنة الله على الظالمين﴾ [هود/18]، ﴿والخامسة أن لعنة الله عليه إن كان من الكاذبين﴾ [النور/7]، ﴿لعن الذين كفروا من بني إسرائيل﴾ [المائدة/78]، ﴿ويلعنهم اللاعنون﴾ [البقرة/159]. واللعنة: الذي يلتعن كثيرا، واللعنة الذي يلعن كثيرا (راجع مادة
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٧٢ل ع ن
لعنه أهله: طردوه وأبعدوه وهو لعينٌ طريد.
وقد لعن الله إبليس: طرده من الجنة وأبعده من جوار الملائكة ولعنت الكلب والذئب: طردتهما ويقال للذئب: اللعين.
ولعنه وهو ملعن: مكثّر لعنه.
وتلاعن القوم وتلعّنوا والتعنوا.
والتعن فلانٌ.
لعن نفسه.
ورجل لعنة ولعنةٌ كضحكة وضحكة.
ولا تكن لعّاناً: طعّاناً ولاعن امرأته ولاعن القاضي بينهما.
ووقع بينهما اللّعان وتلاعنا
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٠٥٦أَبيتَ اللَّعْنَ: كلمةٌ كانت العرب تُحَيِّي بها مُلوكها في الجاهلية، تقول للملِك: أَبَيْتَ اللَّعْنَ؛ معناه أَبيْتَ أَيُّها الملِك أَن تأْتي ما تُلْعَنُ عليه. واللَّعْنُ: الإِبْعادُ والطَّرْد من الخير، وقيل: الطَّرْد والإِبعادُ من الله، ومن الخَلْق السَّبُّ والدُّعاء، واللَّعْنةُ الاسم، والجمع لِعانٌ ولَعَناتٌ. ولَعَنه يَلْعَنه لَعْناً: طَرَدَه وأَبعده. ورجل لَعِينٌ ومَلْعُونٌ، والجمع مَلاعِين؛
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٨٨* ل ع ن * * اللَّعْنُ * الطرد والإبعاد من الخير وبابه قطع و * اللَّعْنَةُ * الاسم والجمع * لِعانٌ * و * لَعَناتٌ * والرجل * * لَعِينٌ * و * مَلْعونٌ * والمرأة * لَعِينٌ * أيضا و * المُلاعَنَةُ * و * اللِّعانُ * المُباهلة و * المَلْعَنةُ * قارعة الطريق ومنزل الناس وفي الحديث ﴿اتقوا * المَلاعِنَ *﴾ يعني عند الحَدَث ورجل * لُعْنَةٌ * يَلْعن الناس كثيرا و * لُعْنَةٌ * بالسكون يلعنه الناس
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٨٧٥: ( لَعَنَهُ ، كمَنَعَهُ ) ، لَعْناً : ( طَرَدَهُ وأَبْعَدَهُ ) عن الخيْرِ ، هذا من اللَّه تعالى ، ومِن الخَلْقِ السَّبُّ والدُّعاءُ ، ( فهو لَعِينٌ ) ؛ ) قالَ الشمَّاخُ :
ذَعَرْتُ به القَطَا ونَفَيْتُ عنهمَقامَ الذئبِ كالرَّجُلِ اللَّعِينِ
( ومَلْعونٌ : ج مَلاعِينُ ) ، عن سِيبَوَيْه ، قالَ : إنَّما أَذْكُرُ مثْلَ هذا الجَمْع لأنَّ حُكْمَ مِثْل هذا أَنْ يُجْمَعَ بالواوِ والنونِ في المُذَكَّرِ ،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٥٤لُعْنَةٌ
لُعْنَةٌ ذ A man who is much cursed. (TA in art. خدع.)
لَعِينٌ
لَعِينٌ ذ The base, or lower part, of a raceme of a palm-tree. (TA in art. عهن.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٦٠لَعَنَ
لَعَنَ A ( n. ac. لَعْن 1 ),
a. Cursed, imprecated, execrated, damned.
لَاْعَنَ
لَاْعَنَ III ,
a. Cursed, swore at.
تَلَاْعَنَ
تَلَاْعَنَ VI , اِلْتَعَنَ VIII ,
a. Cursed each other.
لَعْن
لَعْن 1 ,
a. see 1t. - 1t , ( pl. لَعَنَات & لِعَاْن 23 ), Curse, swearing, imprecation, execration, damnation.
لُعْنَة
لُعْنَة 3t ,
a. see 25 (a) .
لُعَنَة
لُعَنَة 9t ,
a. see 28 .
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٣٣٤لعن
لَعَنَ - يَلْعَنُ - لَعْنَة - لاعِن - لاعِنُوْن - مَلْعُوْن - مَلْعُوْنِيْن - مَلْعُوْنَة
لَعَنَ - يَلْعَنُ + كائن + كائناً: غضب عليه فسبه وطرده: غضب عليه فسبه وطرده من قربه ورحمته، وحرمه من أي مكرمة أو نعيم، وجعله في عذاب وألم
لَعْنَة: على وزن " فَعْلَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " لَعَنَ - يَلْعَنُ ": اللعن بطريقة مرادة لسبب محدد
الصيغ(٢٩)
- لَعَنَهُمُOnları dışladı(فَعَلَهُمُ)×٥
- لَعْنَةًDışlama(فَعْلَةً)×٣
- لَعْنَةَDışlama(فَعْلَةَ)×٣
- لَعْنَةُDışlama(فَعْلَةُ)×٣
- اللَّعْنَةُDışlama(الْفَعْلَةُ)×٢
- لَعَنَهُOnu dışladı(فَعَلَهُ)×٢
- اللَّاعِنُونَDışlayanlar(الْفَاعِلُونَ)×١
- اللَّعْنَةَDışlama(الْفَعْلَةَ)×١
- الْمَلْعُونَةَDışlanan(الْمَفْعُولَةَ)×١
- فَلَعْنَةُDışlama(فَفَعْلَةُ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٦ (الإجمالي: ٢١٥)
- أله
الآيات المشتركة: ٢٤ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- عدد
الآيات المشتركة: ٤ · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
- غضب
الآيات المشتركة: ٣ · Kızgınlık
- كفر
الآيات المشتركة: ١٠ · Hufre, çukur demektir
- حرف
الآيات المشتركة: ٢ · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
- هود
الآيات المشتركة: ٣ · “Hidayet”in değişik söylenişidir
- دنو
الآيات المشتركة: ٥ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- نقض
الآيات المشتركة: ٢ · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
- طغي
الآيات المشتركة: ٣ · Taşkınlaştıran
- عذب
الآيات المشتركة: ٧ · Su yosunudur
- دور
الآيات المشتركة: ٣ · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
- نور
الآيات المشتركة: ٥ · Ateş demektir
الآيات التي ورد فيها(٣٦)
وَقَالُوا قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَلْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيلًا مَا يُؤْمِنُونَ
Onları dışladı
… وَأَطَعْنَا وَاسْمَعْ وَانْظُرْنَا لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَقْوَمَ وَلَكِنْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا
Onları dışladı
أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا
Onları dışladı
إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا
Onları dışladı
أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَى أَبْصَارَهُمْ
Onları dışladı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لعن |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طرد, بعد, سخط, غضب |
| Zıt Kök | رحم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı öfke ve aşağılamayla bütünüyle kovmak, menzil dışına itmek ve koruyucu alandan tamamen uzaklaştırmak. |
| Çekirdek Özet 2 | Allah'ın kulunu rahmet, hidayet ve tevfîk alanından kesin olarak dışlaması; ahirette ise azap dairesine terk etmesi. |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın ontolojik ve ahlaki meşruiyet dairesinden sürülmesi, manevi ve hukuki bağların koparılarak yalnızlaştırılması. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca dille söylenen kuru bir beddua veya sövgü düzeyine indirgeyerek ilahi bir varoluşsal dışlama ve bağ koparma hükmü olduğunu gözden kaçırmak. |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لع | Yalama, açgözlülükle bir şeye yönelme veya bir yüzeyden sıyırıp ayırma, temasın sınırında kalma hareketidir; nitekim لعب kökünde sınırları aşan ve ciddiyetten sıyrılan hafif hareket, لعو kökünde ise hırs ve düşkünlükle sınırda bekleme anlamı belirgindir. | ن | Eklenen nun harfi süreklilik, içe işleme ve ayrılmanın kesinleşmesi etkisini katarak temas sınırındaki hafifliği; kökten, kalıcı ve dönüşsüz bir kovma, dışlama ve menzil dışına itme eylemine dönüştürmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, sevk etme, boyunduruk | Varlığa uygulanan zorlayıcı yön tayinini, bir sınıra doğru sevk edilmeyi ve otoriter müdahaleyi ifade eder. |
| ع | Göz; görme, bilme, açığa çıkma, kaynak | Eylemin aleni bir bilinçle, göz önünde, şahitler huzurunda ve bir hüküm kaynağına dayalı olarak gerçekleştiğini gösterir. |
| ن | Balık, yılan, filiz; süreklilik, akış, canlılık | Verilen hükmün ve dışlanmanın varlık üzerinde kesintisiz bir devamlılık ve ayrışma hali oluşturduğunu simgeler. |
| لعن | Boyunduruk veya değnekle yöneltilip göz önünde ve aleni biçimde süreklilik arz eden bir uzaklığa sürülme | Bir varlığın meşru merkezden, görülebilir ve kesin bir iradeyle koparılarak sürekli bir dışlanmışlık ve mahrumiyet alanına mahkûm edilmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sürüden veya obadan kovulan, yalnızlığa itilen ve taşlanarak uzaklaştırılan kurt veya uyuz deve için kullanılmıştır; nitekim çölde tek başına kalan ve sürüye yaklaşması engellenen kurda «el-laîn» denir. Ayrıca tarlalarda zararlı hayvanları kovmak ve uzak tutmak için dikilen korkuluğa da «el-laîn» adı verilir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap muhitinde krallara hitap edilirken kullanılan «ebeyte'l-la'n» (أبيت اللعن) mülk ve şeref selamlamasında, kovulmayı ve ayıplanmayı gerektirecek aşağılık durumlardan uzak olmayı ifade eder. Nitekim Züheyr b. Ebî Sülmâ gibi Cahiliye şairlerinin şiirlerinde sürgün edilmiş, kavminden kovulup himayesiz bırakılmış kişiyi tarif için «tarîd» ile eş anlamlı olarak kullanılmıştır: ذعرْتُ به القَطَا ونفَيْتُ عنه / مَقَامَ الذئبِ كالرجلِ اللعينِ |
| Erken Arapça kullanım | Kabile meclislerinde suç işleyen, kabile bağını bozan kimselerin himayeden azledilerek sürgüne gönderilmesi (kavmin onu kovması ve dışlaması) bağlamında hukuki ve toplumsal aforoz anlamında kullanılmıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça لعن kökü, Batı Sami ve genel Semitik gövdede belirli bir semantik daralmayla temsil edilen ve köken itibarıyla beddua etme, sövme ve topluluk dışına itme anlam alanında şekillenen bir morfemdir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda doğrudan l-ʿ-n üçlüsü fonetik ve semantik olarak birebir yaygın birincil kök olarak baskın değildir; bu dillerde beddua, lanet ve aforoz kavramı çoğunlukla *ʾ-r-r (İbranice אָרַר / arar) veya *ḥ-r-m (adama, tecrit etme, dışlama) kökleriyle karşılanır. Bununla birlikte Güney Sami ve erken Arap lehçelerinde لعن, salt sözlü sövgüyü değil, kutsal veya toplumsal alandan fiziki ve manevi kovulmayı (tard ve ib'âd) içeren bağımsız bir semantik merkez oluşturmuştur. Arapçadaki kullanım, kökün ilksel somut göçebelik tecrübesindeki «sürüden ve obadan tecrit etme, taşlama» eyleminden soyutlanarak, ilahi alanda «rahmetten ve inayetten kesin mahrumiyet» biçimine dönüştüğünü ortaya koymaktadır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | طرد ve بعد anlam kökleriyle örtüşen fiziksel tecrit | Obadan, sürüden ve bereketli alandan kovulma eyleminin ilahi iradeye nispet edilerek rahmetten ebedi tard anlamı kazanması. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *ʾrr (אָרַר) ve Süryanice *lwt (ܠܘܛ) kavramlarının anlamsal dengi | Arapça kök, diğer Sami dillerindeki büyüsel veya sözlü lanet kavramını toplumsal ve varoluşsal tecrit (aforoz ve sürgün) tabanında somutlaştırmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü dizilime ait güvenilir ve kurallı bir ortak morfem tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لعن | Anlamlı | Kovmak, uzaklaştırmak, dışlamak | Birini gazap ve öfkeyle hayır alanından bütünüyle tard etmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| لنع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| علن | Anlamlı | Açığa çıkmak, aleni olmak | Gizli olan bir şeyin herkesin göreceği ve bileceği şekilde ortaya çıkması. | Fonetik akraba; dışlama ile aleniyet arasında görünürlük bağı vardır; Kur'an'da geçer. |
| عنل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonotaktik kurallar gereği Arapçada kullanılmaz; Kur'an'da geçmez. |
| نلع | Anlamlı | Hafiflik, zayıflık, gevşeklik | Kitābü'l-ʿAyn'da zikredilen nadir bedevi kullanımı; yürüyüşte gevşeme ve zayıflık. | Kur'an'da geçmez. |
| نعل | Anlamlı | Ayakkabı giymek, ayağı korumak | Ayak ile zemin arasına sert bir engel koyarak teması kesmek ve koruma sağlamak. | Ayırma ve teması kesme boyutuyla ortak çekirdekle temas eder; Kur'an'da geçer. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لعن | Merkez | Dışlama ve kovma | Öfke, aşağılama ve kalıcı mahrumiyetle birlikte gelen ontolojik ve hukuki kovulmadır. | Hayırdan ve rahmet dairesinden kesin kopuşu içerir. |
| طرد | Komşu | Fiziksel uzaklaştırma | طرد kökünde merkezden itmek ve peşini bırakmamak esastır; لعن ise bu kovmaya manevi aşağılama ve hayırdan mahrumiyeti ekler. | Mekânsal ve fiili uzaklaştırma ağır basar. |
| بعد | Komşu | Mesafe koyma | بعد nötr bir mesafe ve uzaklık durumunu anlatırken, لعن gazap sonucu oluşan zorlayıcı ve cezai uzaklığı bildirir. | Salt mesafe ve kopukluk hali. |
| سخط | Komşu | Şiddetli öfke | سخط kalpteki veya iradedeki hoşnutsuzluk ve gazap durumudur; لعن bu gazabın dışlayıcı fiili sonucudur. | Hoşnutsuzluğun derûnî ve iradî boyutu. |
| غضب | Komşu | Gazap ve intikam iradesi | غضب cezalandırma iradesiyle kabaran öfkedir; لعن o öfkenin neticesinde varlığı rahmetten ebediyen silmektir. | Ceza verme kastıyla yönelen ilahi infial. |
| رحم | Zıt | Kuşatıcı sevgi ve koruma | رحم varlığı şefkatle sarıp koruma ve geliştirme dairesine alırken, لعن onu bu dairenin bütünüyle dışına sürer. | Karşılıksız koruma, besleme ve yakın kılma. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لعن | Hayır ve rahmetten kovma | Varlığı gazapla aşağılayarak koruma alanının dışına atma ve tecrit etme eylemidir. | Kesin |
| Latince | Excommunicare, Maledicere, Damnari | Topluluktan sürmek, lanetlemek, mahkûm etmek | Excommunicare hukuki ve kurumsal dışlamayı, maledicere sözlü bedduayı, damnare ise yargısal mahkûmiyeti karşılar; ancak ilahi rahmetten ontolojik tecrit boyutunu tek başına veremezler. | Güçlü |
| İngilizce | To curse, to banish, to damn, to excommunicate | Lanetlemek, kovmak, mahkûm etmek | To curse sözlü boyutu, to banish fiziksel sürgünü, to excommunicate cemaat dışına itmeyi verir; ilahi rahmet dairesinden kesin azil boyutu kısmen eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | Verfluchen, Verdammen, Ausstoßen | Lanetlemek, ebedi mahkûm etmek, dışarı atmak | Ausstoßen toplumsal ve mekânsal dışlamayı, verdammen yargısal ve teolojik mahkûmiyeti karşılar; kökün içindeki alçaltıcı sürgün nüansı bağlama göre değişir. | Güçlü |
| Fransızca | Maudire, Bannir, Excommunier | Lanetlemek, sürgün etmek, aforoz etmek | Maudire eylemin sözsel ve hükmi boyutunu, bannir ve excommunier ise kurumsal alandan söküp atmayı yansıtır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَلَعْنَةُ اللَّهِ / لَعْنَةَ اللَّهِ | İlahi rahmetten ve hidayetten ebedi mahrumiyet | Hakkı bilerek inkâr eden kâfirler ve zalimler hakkındaki kesinleşmiş ilahi kovulma hükmü (Bakara 2:89, Âl-i İmrân 3:87, Hûd 11:18). |
| لَعَنَهُمُ اللَّهُ | Kalbin mühürlenmesi ve idrakin körelmesi | Hakka karşı kibirlenen, sözleşmeyi bozan ve fıtratı bozan kavimlerin basiretlerinin alınması (Bakara 2:88, Nisâ 4:46, Mâide 5:13). |
| اللَّاعِنُونَ | Yaratılmışların dışlaması ve kınama duası | Hakikati gizleyenlere karşı hem Allah'ın hem de melekler ve müminler dahil tüm şuurlu varlıkların teberri etmesi (Bakara 2:159). |
| الْمَلْعُونَةَ | Kovulmuş, uğursuz ve hayırdan uzak kılınmış nesne | İmtihan vesilesi kılınan ve varoluşsal olarak lanetlenmiş zakkum ağacı nitelemesi (İsrâ 17:60). |
| أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ | Hukuki ve yargısal teberri (Liân yemini) | Aile hukukunda şahit bulunamayan zina isnadında, yalan söyleyen tarafın ilahi gazap ve kovulmaya razı olması (Nûr 24:7). |
| لَعَنَتْ أُخْتَهَا | Ahirette suç ortaklarının birbirini suçlaması ve tard etmesi | Cehenneme giren inkârcı zümrelerin, kendilerini saptıran önceki toplulukları aşağılayıp dışlaması (A'râf 7:38). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet, hüsran ve ebedi ceza doktrini | Allah'ın lanet etmesinin zatî bir fiil mi yoksa lütuf ve hidayeti kesme (hızlân) iradesi mi olduğu; muayyen bir şahsa lanet okumanın itikadi hükmü. | İlahi inayetin kesilmesi ve varlığın kendi zulmü içinde terk edilmesi. |
| Fıkıh | Aile hukuku ve yargılama usulü (Mülâane / Liân) | Eşler arasında zina iddiasının dört şahitle ispatlanamadığı durumlarda beşinci yeminde «Allah'ın laneti yalancının üzerine olsun» denilerek evliliğin ebediyen feshedilmesi. | Karı-koca arasındaki hukuki ve ahlaki bağın dönüşsüz biçimde koparılması. |
| Tefsir | Kur'an'daki lanet ifadelerinin mahiyeti | İblis, Yahudiler veya zalimler hakkındaki lanet ayetlerinin dünyevi sonuçları (kalp katılığının oluşması) ile uhrevi azap arasındaki illiyet bağı. | Rahmet dairesinden tard edilmenin dünyada hidayet kapalılığı, ahirette ise azap olarak belirmesi. |
| Hadis | Ahlak, dil disiplini ve müminin vasıfları | Müminin çokça lanet eden (la'ân) olamayacağı; cansızlara, hayvanlara veya Müslümanlara lanet etmenin onları manen öldürmekle eşdeğer sayılması. | Dili yıkıcı, dışlayıcı ve bağ koparıcı sözlerden arındırma yükümlülüğü. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi bağ ve velayet | Rahmetten azil ve hızlân | Sınır ihlali yapan varlığı koruyucu ilahi zırhın dışına bırakmak | Varlık ilahi emirleri kasten çiğnediğinde Allah ile arasındaki rahmet bağı kesilir ve varlık kendi karanlığına terk edilir. | Kesin |
| İlmi | Hakikat metodolojisi ve epistemoloji | İdrakin körelmesi ve basiret yitimi | Bilgiyi tahrif edenin anlama kabiliyetini iptal etmek | İlmi hakikati gizleyenlerin zihin mekanizması kilitlenir; hakikate ulaşma imkânından dışlanırlar (Bakara 2:159). | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve kamusal düzen | Vatandaşlıktan çıkarma ve siyasi tecrit | Toplumun ortak hukukunu bozan haini kamusal himayeden mahrum bırakmak | Siyasi paktı bozan ve nizamı tehdit eden unsurların meşru otorite tarafından haklarının askıya alınması ve sürgün edilmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ahlakı ve piyasa güveni | Bereketin kesilmesi ve iktisadi boykot | Haksız kazanç ve hile yapanı güven dairesinden dışlamak | Faiz, ihtikâr ve hile yoluyla sisteme zarar veren aktörlerin güvenilirliklerini yitirerek ekonomik döngüde bereketsizliğe uğraması. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kümeden eleme, sistemden dışlama veya asenkron sinyal izolasyonu | Matematiksel bir kümede tanımsızlığa yol açan elemanın küme dışına itilmesi ya da bir ağ sisteminde (network) virüs veya parazit üreten bir düğümün (node) tüm iletişim hatlarının kesilerek karantinaya alınması sürecine denktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal aforoz (ostracism), hukuki tecrit ve medeni ölüm | Topluluğun temel ahlak veya hukuk normlarını kökten ihlal eden bireyin tüm medeni ve sosyal haklarının askıya alınarak cemaat dışına sürülmesi ve yalnızlığa terk edilmesidir. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | لعن kelimesini yalnızca gündelik dildeki kaba bir beddua, öfkeyle söylenen sübjektif bir küfür veya anlamsız bir sövgü sözcüğü seviyesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; Allah'ın bir kul veya kavim hakkındaki rahmet, hidayet ve tevfîk bağlarını kesmesi, onları hakikatin ve bereketin dışına itmesi ve bunun neticesinde kalplerin katılaşarak basiretsiz kalması anlamına gelen ontolojik ve hukuki bir hükümdür. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ilahi lanetlemeyi basit bir intikam duygusu gibi algılamak; lanetin aslında varlığın kendi zulmüyle ilahi rahmet alanının dışına çıkması neticesinde oluşan nesnel bir yasa (sünnetullah) olduğunu görememek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın rahmet ve adalet diyalektiğinin negatif sınırını çizer. Bir insanın veya topluluğun hidayetten nasıl ve neden nihai olarak mahrum kaldığını, kalplerin nasıl mühürlendiğini ve ilahi himayenin hangi eşikte geri çekildiğini açıklar. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | İblis'in kovuluş kıssalarında (Hicr 15:35, Sâd 38:78), hakikati bilerek tahrif eden ve gizleyen Ehl-i Kitap eleştirilerinde (Bakara 2:88-89, Nisâ 4:46, Mâide 5:13), aile hukukundaki liân hükmünde (Nûr 24:7) ve zalimlerin nihai akıbetini bildiren uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'ın kullarına keyfi olarak merhametsizlik etmediğini; lanetin, hakikati bile bile örtbas etmenin ve fıtrata savaş açmanın zorunlu ve nesnel bir tecrit cezası olduğunu göstererek kaderci sapmaları düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir canlıyı veya zararlıyı obadan, sürüden ve verimli alandan öfkeyle taşlayıp kovmak, menzil dışına iterek himayesiz bırakmak.
- Soyut anlamİlahi iradenin, haddi aşan ve hakikati bile bile çiğneyen varlığı hidayet, merhamet ve inayet dairesinden kesin bir hükümle tard etmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin bütünlüğünü bozan sapkın unsurun sistem dışına itilmesi, iletişim ve beslenme bağlarının kesilerek izole edilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde ilahi rahmet, koruma ve meşruiyet kümesini; mükellef varlığı; hakikat ve ahlaki meşruiyet normları dairesini temsil eder. Eğer bir varlığının eylemleri meşruiyet dairesinin dışına çıkarsa (), bu varlık rahmet ve inayet kümesinden kesin olarak dışlanır (). Bu dışlanmanın () nihai sonucu, varlığın ilahi yardım ve tevfîk fonksiyonunun sıfırlanmasıdır ().