نشأ

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ن-ش-أالصيغ: ١٨ · الجذور المجاورة: ٢٦ · الآيات: ٢٥ · السور: ١٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».فأدنخلأَنْشَأَهَاأَنْشَأَأَنْشَأْنَاخلفنشأأخرقللقرنشكرأَنْشَأْتُمْأَنْشَأَكُمْقومبعدغيرخلق

الجذرالصيغ ١٨الآيات ٢٥السور ١٤المجاورة ٢٦

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

نشأ

ن - ش - أ

جذر
  • الورود: ٢٨
  • الآيات: ٢٥
  • الصيغ: ١٨
  • المعاجم: ١٣

“Neş’et” sürgün, filiz demektir.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: نشء

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

“Neş’et” sürgün, filiz demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٠٢
باب الشين والنون و و ا ي ء معهما ن ش و، ن و ش، ش ي ن، ش ن أ، ش أ ن، ن ش أ، ن أ ش، أ ش ن مستعملات نش: النّشوة: السُّكرُ، وانتشى فلان فهو نشوان، وقد يقال: نشي ينشى، في معنى: انتشى، فهو نشوانُ وامرأة نشوى مثل: عطشى. والجميع نشاوى. والنَّشا، مقصور نسيم الريح الطيبة، قال: وتنشى نشا المِسكِ في قـارةٍ وريحُ الخُزامى على الأجوع واستنشيت نشوةً، أي: نسمتها، واستروحتها. نوش: النَّوش: التناول. ناشتِ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠١٣
أنْشَأَهُ الله: خَلَقَهُ. والاسم: النَّشْأَةُ والنَّشاءةُ بالمدّ، عن أبي عمرو بن العلاء. وأنْشَأَ يفعلُ كذا أي: ابتدأَ. وفلان يُنْشِئُ الأحاديث، أي يضعُها. والناشِئُ: الحَدَثُ الذي قد جاوز حدَّ الصغر. والجارِية ناشِئٌ أيضاً، والجمع النَشَأَ وكذلك النَشْءُ. والنَشْءُ أيضاً: أوَّل ما يَنْشَأُ من السحاب. ونَشَأْتُ في بني فلانٍ نَشْأً ونُشوءًا، إذا شَبَبْتُ فيهم. ونُشِّئَ وأُنْشِئ بمعنى. وقرئ:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬٠٧٢
ش ن ( و ا ي ء ) شان ، شنأ ، ناش ، نشأ ، نشي ، أشن . شين : قال الليث : الشَّيْن معروف ، وقد شَانَه يَشِينُه شَيناً . قلت : والشَّيْن ضد الزَّيْن ، والعرب تقول : وجه فلان زَيْن ، أي حَسَنٌ ذو زَين ، ووجه الآخر شَين ، أي قبيح ذو شيْن . سَلمة ، عن الفراء ، قال : العَيْنُ والشَّيْن ، والشنار : العَيْب . والشِّين حرف هجاء ، وقد شَيَّنْتُ شِيناً حَسَناً . وقول الله جلّ وعزّ : ( وَالاَرْضِ كُلَّ يَوْمٍ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٨١٠
(باب النون والشين وما يثلثهما) (نشص) النون والشين والصاد: أصلٌ يدلُّ على ارتفاعٍ في شيء وسموّ. ونَشَصَ السحابُ: ارتفَع. والسَّحابة المرتفِعة البيضاء: النَّشَاصَة([1])، وجمعها نَشَاص([2]). قال امرؤ القيس: أصَدَّ نَشَاصَ ذي القرنين حَتَّى *** تَوَلّى عَارِضُ الملِكِ الهمامِ([3])ونَشَص الوبرُ: ارتفَع. ونَشَصْنا من بلدٍ إلى بلدٍ: ارتفَعْنا. ونَشَصت المرأةُ مثل نَشَزَت. ونَشَصت ثَنِيَّتُه: تحرَّكت
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٠٦
- النشء والنشأة: إحداث الشيء وتربيته. قال تعالى: ﴿ولقد علمتم النشأة الأولى﴾ [الواقعة/62]. يقال: نشأ فلان، والناشئ يراد به الشاب، وقوله: ﴿إن ناشئه الليل هي أشد وطأ﴾ [المزمل/6] يريد القيام والانتصاب للصلاة، ومنه: نشأ السحاب لحدوثه في الهواء، وتربيته شيئا فشيئا. قال تعالى: ﴿وينشئ السحاب الثقال﴾ [الرعد/12] والإنشاء: إيجاد الشيء وتربيته، وأكثر ما يقال ذلك في الحيوان. قال تعالى: {قل هو الذي أنشأكم وجعل
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠١٣
ن ش أ أنشأ الله تعالى الخلق فنشأوا ‏"‏ وننشئهم النّشأة الأخرى ‏"‏ وأنشأ حديثا وشعراً وعمارة‏.‏ واستنشأته قصيدة في الزهد فأنشأها لي‏.‏ وأنشأ يفعل كذا‏.‏ ومن أين نشأت وأنشأت أي نهضت‏.‏ ونشأت السحابة وأنشأها الله ورأيت نشأً من السحاب وهو أوّل ما يبدو‏.‏ وأنشأ العلم في المفازة والشّراع واستنشأ‏:‏ رفعه‏.‏ ‏"‏ وله الجوار المنشآت ‏"‏‏.‏ وقال الشمّاخ‏:‏ عليها الدجى المستنشآت كأنها هوادج مشدود
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٩٦٦
أَنْشَأَه اللّه: خَلَقَه. ونَشَأَ يَنْشَأُ نَشْأً ونُشُوءاً ونَشَاءً ونَشْأَةً ونَشَاءة: حَيي، وأَنْشَأَ اللّهُ الخَلْقَ أَي ابْتَدَأَ خَلْقَهم. وفي التنزيل العزيز: وأَنَّ عَلَيْهِ النَّشْأَةَ الأُخْرى؛ أَي البَعْثةَ. وقرأَ أَبو عمرو: النَّشاءةَ، بالمدّ. الفرّاءُ في قوله تعالى: ثُمَّ اللّهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الآخِرةَ؛ القُرَّاءُ مجتمعون على جزم الشين وقَصْرِها إِلا الحسنَ البِصْرِيَّ، فإِنه
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤١٩
* ن ش أ * * أنْشَأَهُ * الله خلقه والاسم * النَّشْأَةُ * و * النَّشاءَةُ * بالمد أيضا و * أَنْشَأَ * يفعل كذا أي ابتدأَ و * نَشَأَ * في بني فلان شبَّ فيهم وبابه قطع وخضع و * نُشِّئَ تَنْشِئَةً * و * أُنْشِئَ * بمعنى وقُرئ ﴿أو من يُنَشَّأُ في الحِلية﴾ بالتشديد و * نَاشِئَةُ * الليل أول ساعاته وقيل ما ينشأُ فيه من الطاعات و * نَشَأَتِ * السحابة ارتفعت و * أَنْشَأَها * الله و * المُنْشَآتُ *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٨٨٩
نشأ، كمنع ونشؤ مثل كرم ينشأ وينشؤ نشأ ونشوءا ونشاء كسحاب ونشأة كحمزة ونشاءة بالمد، وفي التنزيل النشأة الأخرى أي البعثة، وقرأه أبو عمرو بالمد، وقال الفراء في قوله تعالى ثم الله ينشئ النشأة الآخرة القراء مجمعون على جزم الشين وقصرها إلا الحسن البصري فإنه مدها في كل القرآن، وقرأ ابن كثير وأبو عمرو: النشاءة ممدودا حيث وقعت، وقرأ عاصم ونافع وابن عامر وحمزة والكسائي النشأة بوزن النشعة حيث وقعت. ونشأ
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٨٣٢
نَشَأَ 1 نَشَأَ ذ , aor. نَشَاَ ; and نَشُؤَ, aor. نَشُاَ ; inf. n. نَشْءٌ and نُشُوْءٌ and نَشَآءٌ and نَشْأَةٌ and نَشَآءَةٌ; He lived; (K;) and (accord. to Sh) he rose, or became elevated, or high. (TA.) ― -b2- [It rose.] ― -b3- النَّشْأَةُ الأُخْرَى, or النَّشَآءَةُ, [Kur, liii. 48,] The resurrection: [lit., the other life]. (TA.) ― -b4- النَّشْأَةُ الآخِرَةُ, or النَّشَآءَةُ, [Kur, xxix. 19,
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬١٢٩
المدخل: نشءنَشأَ نَشأَ A ( n. ac. نَشْء 1 , نَشْءَة 1t , نَشَاْء 22 , نَشَاْءَة 22t , نُشُوْء 27 ), a. Grew, grew up. b. Rose; was high. c. Lived; existed. d. Happened, occurred. e. Arose; originated. f. [ La ], Occurred to. g. see IV (b) . نَشَؤَ نَشَؤَ U ( n. ac. نَشَاْءَة 22t ), a. see supra (a) , ( b ), ( c ). نَشَّأَ نَشَّأَ II , a. Raised; reared; educated. أَنْشَأَ أَنْشَأَ IV ,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٧٬٢١٧
المدخل: نشءنشء نَشَأَ - يَنْشَأُ - نَشْأَة - نَاشِئ - نَاشِئَة - أَنْشَأَ - يُنْشِئُ - إِنْشَاء - مُنشِئ - مُنْشَأ - مُنْشَأَة - مُنْشَآت - نََشَّأَ - يُنَشِِّئُ، نُشِّئَ - يُنَشَّأُ نَشَأَ- يَنْشَأُ + كائن + شيئاً أو كائناً: بدأه ثم رعاه حتى يعظم ويكبر بجوده وخلقه: يبدأ كائناً ويرعاه حتى يتحول من وضع يكون فيه صغيراً وبسيط النوع والحجم، إلى شيء آخر،
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٨)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٦ (الإجمالي: ١٤٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أخر

    الآيات المشتركة: ٨ · Uhur ense demektir

  2. قرن

    الآيات المشتركة: ٤ · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir

  3. فأد

    الآيات المشتركة: ٢ · Fuad, Fevd somun ekmek demektir

  4. بعد

    الآيات المشتركة: ٥ · Baid uzak demektir

  5. نخل

    الآيات المشتركة: ٢ · Hurma ağacıdır

  6. عمر

    الآيات المشتركة: ٢ · “U’mare” katlı bina demektir

  7. غير

    الآيات المشتركة: ٣ · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  8. جري

    الآيات المشتركة: ٢ · Cariye yelkenli sandal demektir

  9. شكر

    الآيات المشتركة: ٢ · Sütle dolu memedir

  10. قلل

    الآيات المشتركة: ٢ · Az

  11. جنن

    الآيات المشتركة: ٣ · Bahçe demektir

  12. خلق

    الآيات المشتركة: ٣ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

الآيات التي ورد فيها(٢٥)

  1. وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَمُسْتَوْدَعٌ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَفْقَهُونَ

    Sizi inşa etti

  2. وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ مَا يَشَاءُ كَمَا أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ

    Sizi inşa etti

  3. … اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ …

    Sizi inşa etti

  4. … إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ …

    Sizi inşa etti

  5. قُلْ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ

    Sizi inşa etti

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökنشأ
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerخلق, فطر, بدع, ذرأ
Zıt Kökفني
Çekirdek Özet 1Bir şeyin dipten veya gizli halden yukarıya doğru kabarıp yükselmesi, filizlenmesi, boy atarak serpilmesi
Çekirdek Özet 2Varlığın potansiyel evreden aktüel evreye aşamalı olarak çıkarılması, büyütülmesi ve diriltilerek varlık sahnesine dikilmesi
Çekirdek Özet 3Statik bir varoluş yerine evreler halinde gelişen dinamik tekâmül ve yeniden diriliş düzeni
Kritik Hata RiskiKökü salt anlık veya mekanik bir var etme olarak anlayıp aşamalı büyüme, serpilme ve filizlenme nüansını göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نشGizli veya basık bir konumdan kabarıp açığa çıkma, hareketlenme, yayılma ve yükselme; nitekim aynı çekirdeği taşıyan نشر serip yaymayı ve canlandırmayı, نشز tümsekleşip yukarı kalkmayı, نشط ise düğümün çözülüp serbest kalarak canlı bir atılımla harekete geçmesini ifade ederأÇekirdeğin taşıdığı kabarma ve açığa çıkma hareketine belirgin bir başlangıç, zatiyet kazanma ve dikine boy atarak varlık sahnesine dikilme boyutu katarak kökü somut bir filizlenme ve aşamalı yaratılış anlamında özelleştirmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkVarlıkta saklı bulunan canlılık potansiyelini, tohumun içindeki saklı hayat gücünü ve kesintisiz süren büyüme itkisini temsil eder
شdiş; ısırma, parçalama, keskinlikVarlığı kuşatan dış engeli, kabuğu veya toprağı yararak dışarı fırlama ve direnci kırma eylemini simgeler
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçBaşlangıç hamlesini, kudretli bir atılımla yukarıya doğru yönelmeyi ve yeni bir varoluşun öncülüğünü ifade eder
نشأCanlılık potansiyelinin sınırlayıcı örtüyü yararak güçlü bir başlangıçla yukarıya doğru boy atması ve varlık sahnesinde dikilerek serpilmesi hareketi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamUfukta beliren bulutun kabarıp göğe doğru yükselmesi, tohumun toprağı delip filiz vermesi, çocuğun serpilerek delikanlılık çağına boy atması
Cahiliye şiiri kullanımıEş-Şammâh b. Dırâr bir beytinde yükselen dağları veya kervan üzerindeki kalkık mahmillerle göğe yükselen bulutları tasvir ederken kökü kullanmıştır: عليها الدجى المستنشآت كأنها / هوادج مشدود عليها الجزائر
Erken Arapça kullanımKlasik bedevi dilinde gencin serpilip yetişmesi için نشأ فتى denilmiş, gecenin başlangıcında veya uykudan sonra kalkışı ifade etmek için ناشئة الليل tabiri kullanılmış, havuzun kenarına dikilen yükseltilmiş taşlara ise نشيئة الحوض adı verilmiştir

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinin ortak leksikal tabakasında نشأ kökü, dikey yönlü hareket, yukarı kaldırma, yükselme ve bir ağırlığı taşıyarak ayağa dikilme temel fikrine dayanır. İbranice nāśāʾ (נָשָׂא) fiili bir nesneyi yukarı kaldırmak, taşımak, yükseltmek ve onurlandırmak anlamlarını taşırken, Ugarit dilinde nšʾ aynı biçimde yükselmek ve kaldırmak manasında kullanılır. Doğu Sami kolunda Akadca našû fiili bir şeyi yüklenip kaldırma, göğe doğru yükseltme ve ayağa kaldırma anlamıyla merkezi bir fiildir. Süryanice nesha/nšā çizgisi ise canlı nefesin veya esintinin yükselmesiyle fonetik temaslar taşır. Bu ortak arka planda Sami dillerinin genelinde ağırlıklı olarak fiziksel bir nesneyi yukarı kaldırma veya yüklenme yönü öne çıkarken, Arapçada kök biyolojik ve ontolojik bir derinleşme yaşamış; topraktan bitkinin, rahimden canlının ve ufuktan bulutun aşamalı olarak yükselip kendi bağımsız formunu kazanması (نشوء) ve ilk başlangıçtan itibaren büyütülüp olgunlaştırılması anlamında özelleşmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنش kabarma çekirdeğinden türemeAçığa çıkma ve yayılma bildiren ikili tabanın hemze ile birleşerek dikine büyüme, filizlenme ve tedrici inşâ anlamı kazanmasıdırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nāśāʾ ve Akadca našû denklikleriSami dillerindeki kaldırma ve yükselme genel anlamının Arapçada biyolojik ve ontolojik boy atma şeklinde ihtisaslaşmasıdırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik n-s / n-š varyantlarıAilenin diğer kollarında kabarma, taşma ve büyüme bildiren fonosemantik köklerle muhtemel ortak tabakadırMuhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نشأAnlamlıYükselmek, filizlenmek, serpilmekCanlının veya nesnenin aşamalı olarak boy atıp varlık kazanmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
نأشAnlamlıUzanmak, yakalamak, aramakBir şeye ulaşmak veya onu almak üzere elini ve gövdesini ileri uzatmakKur'an'da geçmez
شنأAnlamlıBuğzetmek, tiksinmek, dışlamakBir kimseden veya durumdan şiddetle nefret edip uzaklaşmakKur'an'da geçer
شأنAnlamlıDurum, iş, tabiat, önemBir varlığın hali, yörüngesi veya meydana gelen esaslı hadiseKur'an'da geçer
أنشAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; Arapçada mühmel kabul edilir
أشنAnlamlıTemizlemek, yıkamak, kokuElleri temizlemek için kullanılan kokulu bitki veya ağaç kabuğuKur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نشأMerkezBüyütme, serpilme, var etmeVarlığı dipten yukarıya aşamalı bir gelişim süreciyle filizlendirip olgunlaştırmakTedrici tekâmül ve boy atarak varlık kazanma
خلقKomşuTakdir etme, şekil vermeBir şeyi belirli bir ölçü ve takdire göre tasarlayıp yoktan var etmekBiçimlendirme ve miktar tayini
فطرKomşuYarma, ilk kez ortaya çıkarmaVarlığı potansiyel halini yararak özgün fıtratı üzere ilk defa başlatmakYararak ilk çıkışı sağlama
بدعKomşuEmsalsiz başlatmaÖnceden hiçbir örneği ve modeli bulunmaksızın ilk defa icat etmekBenzersiz ve modelsiz başlangıç
ذرأKomşuYayma, çoğaltmaVarlığı yeryüzüne tohum saçar gibi dağıtıp çoğaltmakDağılma ve üreyip yayılma
فنيZıtYok olma, tükenmeVarlığın gelişiminin durması, zeval bulması ve ortadan kalkmasıVarlık sahasından silinme ve tükeniş

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنشأBoy atarak yükselmek, filizlenmek, aşamalı var olmakVarlığın tohumdan ağaca, nutfeden insana evreler halinde serpilip kemale ermesini karşılarKesin
Latinceoriri, coalescere, producereDoğmak, yükselmek, serpilerek bir araya gelmekoriri doğuş ve yükselişi, coalescere ise parçaların büyüyerek bütünleşmesini karşılar ancak ilahi inşâ boyutunu taşımazGüçlü
İngilizceto originate, to emerge, to foster, to flourishOrtaya çıkmak, serpilmek, büyütüp geliştirmekemerge belirmeyi, flourish serpilmeyi ifade eder; kökün hem ilk çıkış hem aşamalı yetiştirme çift kutbunu kısmen karşılarGüçlü
Almancaentstehen, heranwachsen, hervorbringenMeydana gelmek, serpilerek büyümek, ortaya çıkarmakentstehen oluşum sürecini, heranwachsen aşamalı büyümeyi verir; bütüncül teolojik inşâyı tek başına yansıtmazGüçlü
Fransızcanaître, surgir, faire croîtreDoğmak, yukarı fırlamak, büyütüp yetiştirmeksurgir ani yükselmeyi, croître ise biyolojik büyümeyi karşılar; kökün ilk yaratılış ve diriliş birliğini tam kuşatmazGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَنْشَأَ / يُنْشِئُİnsanın ilk aşamalı yaratılışı ve nutfeden serpilmesiİnsanın anne karnındaki biyolojik evreleri ve yeryüzündeki ilk neşeti (Mü'minûn 23:14, Necm 53:32, Mülk 67:23)
النَّشْأَةَ الْأُولَى / النَّشْأَةَ الْآخِرَةَDünyadaki ilk varoluş ve kıyametteki ikinci dirilişAhirette bedensel dirilişin imkânını ve ilk yaratılışla olan analojisini kuran ayetler (Vâkıa 56:62, Ankebût 29:20, Necm 53:47)
نَاشِئَةَ اللَّيْلِGecenin sükunetinden fışkıran uyanış ve ibadet için kalkışGece namazına kalkmanın nefis üzerindeki tesirini bildiren bağlam (Müzzemmil 73:6)
الْمُنْشَآتُDenizde dağlar veya alametler gibi yükseltilmiş gemilerSuyun üzerinde azametle yükselen yelkenliler ve büyük vasıtalar (Rahmân 55:24)
يُنَشَّأُSüs ve zinet içinde büyütülüp yetiştirilmeMüşriklerin melekleri kız çocuğu sayma iddialarını eleştiren bağlam (Zuhruf 43:18)
أَنْشَأْنَا قَرْنًاYeni bir nesil veya medeniyeti tarih sahnesine çıkarmaHelak edilen bir toplumun ardından yeni bir topluluğun boy atması (En'âm 6:6, Mü'minûn 23:31)
أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَهَاBitkiyi ve ağacı topraktan filizlendirip büyütmeAteşin çıktığı yeşil ağacın yaratılışındaki ilahi kudret delili (Vâkıa 56:72)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamDiriliş ve meâd doktriniYeniden dirilmenin yoktan ilk yaratılış gibi değil, ilk tohumun serpilmesi gibi aşamalı bir neşet olup olmadığıNeş'et-i uhrâ kavramıyla dirilişin ontolojik gerçekliği ve imkânı
FıkıhGece ibadeti ve çocuk hukukuNâşietü'l-leyl kavramının teheccüd vaktiyle bağı; çocuğun büyüme ve nafaka evreleri (hidâne ve inşâ)Uykudan sonraki kalkış vakti ve çocuğun fiziksel gelişim merhaleleri
TefsirKevnî ayetler ve gemi tasvirleriEl-Münşeât kelimesinin yükseltilmiş yelkenler mi yoksa inşa edilmiş devasa gövdeler mi olduğu tartışmasıDenizde dağ gibi yükselen yapılar ve aşamalı yaratılış tasviri
Hadisİbadetle yetişen genç ve neşetTemiz bir fıtratla Allah'a ibadet içinde büyüyüp serpilme tasviriGençlik çağının dinamizmi ve ahlaki gelişimin tedriciliği

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve ahiret düzeniAşamalı tekâmül ve dirilişVarlığın hedefine doğru olgunlaşmasıİnsanın ilk yaratılışından ahiretteki ikinci inşâsına kadar kesintisiz bir diriliş ekseni kurarKesin
İlmiBiyoloji ve kozmolojiMorfojenez ve ontogenezÇekirdekten forma evrilmeMaddenin basit bileşenlerden karmaşık ve işlevsel canlı organizmalara doğru basamaklı gelişimini açıklarGüçlü
SiyasiToplum ve medeniyet tarihiYeni bir neslin zuhuruTarihsel dönüşümü sağlamaBir medeniyetin çöküşünün ardından yeni bir kuşağın sıfırdan boy atıp iktidar sahnesine yükselmesini sağlarGüçlü
İktisadiÜretim ve sanayiKatma değer ve mamul üretimiHam maddeyi işleyip yükseltmeHam girdilerin aşamalı emek ve süreçlerle yüksek nitelikli nihai ürünlere dönüştürülmesini ifade ederMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDiferansiyel büyüme ve morfojenezBiyolojide bir hücrenin veya embriyonun zamana bağlı fonksiyonlar boyunca adım adım farklılaşarak tam teşekküllü bir organ sistemine dönüşmesi süreci kökün aşamalı inşâ hareketiyle tam bir yapısal eşbiçimlilik gösterirGüçlü
Beşeri bilimlerPedagojik gelişim ve toplumsal sosyalleşmeSosyolojide ve psikolojide bireyin ham bir biyolojik varlıktan toplumsal normları, dili ve kimliği aşama aşama içselleştirerek yetkin bir şahsiyet haline gelmesi kökün serpilme hareketiyle örtüşürGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü modern Türkçedeki taşeronluk veya duvar örme anlamındaki inşaat kavramına indirgemek ya da biyolojik ve tedrici boyutu unutup onu alelade bir anlık icat saymak
Kur'an içi daha geniş anlamBir tohumun topraktan baş verip ağaç olması, nutfenin aşamalardan geçerek düşünen bir insan kılınması, gecenin sükunetinden diri bir kıyamın fışkırması ve tarihte yeni toplumların filizlenmesi süreçlerinin tamamını kapsayan canlı, organik ve basamaklı var oluş hamlesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDiriliş ayetlerindeki neşet mantığı kavranamaz; ölümden sonraki diriliş mekanik bir montaj gibi algılanarak ilk yaratılıştaki biyolojik gelişimle ahiretteki diriliş arasındaki Kur'ani analoji zedelenir

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın yaratılış ve diriliş tasavvurunun statik ve tek hamleli değil, tohumdan meyveye doğru aşama aşama ilerleyen organik bir tekâmül olduğunu gösterdiği için temel bir anahtardır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın anne karnındaki evrelerini anlatan embriyolojik ayetlerde, ölümden sonra dirilişi tabiatın canlanmasıyla delillendiren meâd ayetlerinde ve tarihte milletlerin yükselişini ele alan kıssa bağlamlarında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratılışı sadece bir kereye mahsus olup bitmiş mekanik bir olay sanma hatasını düzeltir; varlığın her an aşamalı bir inşâ, büyüme ve nihayetinde ahirette kaçınılmaz bir ikinci neşet sürecinde olduğunu ispatlar

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamUfukta bulutun kabarıp yükselmesi, topraktan filiz fışkırması ve çocuğun serpilerek boy atmasıdır.
  • Soyut anlamGizli potansiyelin basamaklı evreler boyunca olgunlaşarak varlık sahnesine dikilmesi ve kemale ermesidir.
  • Sistematik karşılıkKozmik, biyolojik ve medeni sahalarda çekirdekten kuruma doğru basamaklı varoluş ve diriliş dinamiğidir.
  • LaTeX modeliS(t)=∫t0tΦ(u,σ(u)) du→t→TΩ
  • LaTeX açıklamasıFormülde t0 başlangıçtaki saklı tohum veya potansiyel durumunu, u zaman eksenindeki ara gelişim basamaklarını, σ(u) her basamakta varlığa etki eden içsel ve dışsal olgunlaştırıcı dinamikleri, Φ bu dinamikler eşliğinde gerçekleşen aşamalı büyüme ve yükselme fonksiyonunu, S(t) zamanla serpilip boy atan varlık durumunu, T nihai olgunluk anını ve Ω ise varlığın dikilip kemale erdiği nihai zatiyet ve neşet formunu temsil eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ن