نصب
ن - ص - ب
جذر- الورود: ٣٢
- الآيات: ٢٩
- الصيغ: ١٥
- المعاجم: ١٣
Dikili taş demektir. Çardak devri toplulukları toplantı yerlerine taş dikerler ve bu taşa da nasb derlerdi.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Dikili taş demektir. Çardak devri toplulukları toplantı yerlerine taş dikerler ve bu taşa da nasb derlerdi.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٨٨٢باب الصاد والنون والباء معهما
ن ص ب، ص ب ن، ن ب ص، ص ن ب مستعملات
نصب:
النَّصَبُ: الإِعياء والتَّعَبُ، والفِعلُ: نَصِبَ يَنْصَبُ.
وأَنْصَبَني هذا الأمرُ، وأمر ناصِبٌ أي مُنْصِبٌ ومنه: كِليني لِهَمٍّ يا أمَيْمَةُ ناصِبِ وكذلك خانِق في موضع مخنُوقٍ، وكاسٍ في موضع مُكْتَسٍ.
والنَّصْبُ ضِدُ الرَّفع في الاعِراب.
والنَّصْبُ: الشَرُّ والبَلاءُ، قال ابن أبي خازم: تعنّاكَ نَصْبٌ من أُمَيمةَ مُنصِبُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٤٩٢النَصب: مصدر نَصَبْتُ الشيء، إذا أقمته. وصفيحٌ مُنَصَّب، أي نُصِبَ بعضُه على بعض. ونَصَّبَتِ الخيلُ آذانَها، شدِّد للكثرة والمبالغة. ونَصَبْتُ لفلانٍ نَصْباً، إذا عاديته. وناصَبْتُهُ الحربَ مُناصَبَةً. ونَصَبَ القومُ: ساروا يومهم، وهو سيرٌ لَيِّنٌ. والمَنْصِبُ: الأصل، وكذلك النِصاب. والنِصابُ من المال: القَدَر الذي تجِبْ فيه الزكاة إذا بلغَه، نحو مائتي درهم، وخمسٍ من الإبل. ونِصابُ السكين: مقبضه.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٥٠٢ص ن ب
صبن ، صنب ، نصب ، نبص ، بصن .
بصن : قريةٌ تُعْمَل فيها السُّتُورُ البَصَنِيَّة ، وليست بعربيّة .
صبن : اللّحيانيّ عن الأصمعيّ : صَبَنْتَ بالصاد عنّا الهديّةَ تَصِبْنَ صَبْناً .
قال : وقال رجُل من بني سعْد بن زيد : صَبَنْتَ تَصْبِن صَبْناً ، وكذلك كلُّ معروفٍ إذا صرفتَه إلى غيرِه . وكذلك كَبَنْتَ وَخَضَنْتَ وزنبت .
وقال الأصمعيّ : تأويلُ هذه الحروف : صَرْفُ الهديّة أو المعروف عن جيرانك
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٩٤٢(باب النون والصاد وما يثلثهما)
(نصع) النون والصاد والعين أصلٌ يدلُّ على خلوصٍ ولينٍ في الشَّيء. منه النَّاصع: الحَسَن اللَّون الشَّديد* البَياض. والنِّصْع: ضربٌ من الثِّياب شديد البَيَاض. ونَصَع الحقُّ: وضَح.
ومن بابِ السُّهولة واللِّين، وهو القياس الذي ذكرناه، أنْصَعَت النَّاقةُ للفَحل: أقرَّتْ له. ويقال: قَبَحَ اللهُ أُمَّاً نَصَعَتْ [به([1])]، أي ولدَتْه، حكاه ابنُ السِّكِّيت. والمَنَاصِع:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٤١٧- نصب الشيء: وضعه وضعا ناتئا كنصب الرمح، والبناء والحجر، والنصيب: الحجارة تنصب على الشيء، وجمعه: نصائب ونصب، وكان للعرب حجارة تعبدها وتذبح عليها. قال تعالى: ﴿كأنهم إلى نصب يوفضون﴾ [المعارج/43]، قال: ﴿وما ذبح على النصب﴾ [المائدة/3] وقد يقال في جمعه: أنصاب، قال: ﴿والأنصاب والأزلام﴾ [المائدة/90] والنصب والنصب: التعب، وقرئ: ﴿بنصب وعذاب﴾ [ص/41] و (نصب) (وهي قراءة يعقوب. الإتحاف ص 372) وذلك مثل: بخل
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢١٩ن ص ب
تنصّبت حوله يوماً تراقبه صحرٌ سماحيج في أحشائها قبب وثغر منصّب ومتنصّب.
وتيس أنصب القرنين وعنز نصباء.
وناقة نصباء: منتصبة الصدر.
ونصب حول الحوض نصائب وهي حجارة تجعل عضائد له.
وصفيح منصّب.
ونصّبت الحمر آذانها.
وتقول للطاهي: انتصب أي أنصب قدرك.
وكانوا يعبدون الأنصاب وهي حجارة تنصب تصبّ عليها دماء الذبائح وتعبد الواحد: نُصُبٌ.
ونَصَبَ نصباً: غنًى غناء أرقّ من
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٢٬٧١٣النَّصَبُ: الإِعْياءُ من العَناءِ. والفعلُ نَصِبَ الرجلُ، بالكسر،نَصَباً: أَعْيا وتَعِبَ؛ وأَنْصَبه هو، وأَنْصَبَني هذا الأَمْرُ.وهَمٌّ ناصِبٌ مُنْصِبٌ: ذو نَصَبٍ، مثل تامِرٍ ولابِنٍ، وهو فاعلٌ بمعنى مفعول، لأَنه يُنْصَبُ فيه ويُتْعَبُ. وفي الحديث: فاطمةُ بَضْعَةٌ مِنِّي، يُنْصِـبُني ما أَنْصَبَها أَي يُتْعِـبُني ما أَتْعَبَها.
والنَّصَبُ: التَّعَبُ؛ قال النابغة:
كِليني لـهَمٍّ، يا أُمَيْمَةَ،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٣٨* ن ص ب * * نَصَبَ * الشيء أقامه وبابه ضرب و * المَنْصِبُ * بوزن المجلس الأصل وكذا * النِّصَابُ * بالكسر و * نَصِبَ * تعب وبابه طرب وهَمٌّ * نَاصِبٌ * أي ذو نصب كرجل تامر ولابن وقيل هو فاعل بمعنى مفعول فيه لأنه ينصب فيه ويتعب كليل نائم أي يُنام فيه ويوم عاصف أي تعصف فيه الريح و * النَّصْبُ * بوزن الضرب ما نُصِب فَعُبِد من دون الله وكذا * النَّصْبُ * بوزن القُفْل وقد تضم صاده أيضا والجمع *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٣٬١٦٣نصب، كفرح: أعيا، وتعب. وأنصبه هو، وأنصبني هذا الأمر. وهم ناصب: منصب، وهو الصحيح، فهو فاعل بمعنى مفعل، كمكان باقل بمعنى مقبل. قال ابن بري. وقيل: ناصب بمعنى المنصوب وقيل بمعنى: ذو نصب، مثل: تامر ولابن، وهو فاعل بمعى مفعول؛ لأنه ينصب فيه ويتعب. وفي الحديث: فاطمة بضعة مني، ينصبني ما أنصبها ، أي: يتعبني ما أتعبها. والنصب: التعب، وقيل، المشقة؛ قال النابغة:
كليني لهم يا أميبة ناصب أي: ذي
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٨٬٢٤٨نَصَبَ
1 نَصَبَ ذ , aor. نَصُبَ , inf. n. نَصْبٌ; (S, K;) and ↓ نصّب; (K;) He set up, put up, set upright, erected, a thing: (S:) he elevated, raised, reared, a thing. (K.) ― -b2- He set up, a stone as a sign, or mark. (Msb.) ― -b3- نَصَبَ رَأْسَهُ He raised his head. (TA.) ― -b4- نَصِبَ, aor. نَصَبَ , inf. n. نَصَبٌ, He (a goat) had erect ears. (S: the inf. n. only mentioned.) ― -b5- نَصَبْتُ
نَصَبَ 1 نَصَبَ ذ , aor. نَصُبَ , inf. n. نَصْبٌ; (S, K;) and ↓ نصّب; (K;) He set up, put up, set upright, erected, a thing: (S:) he elevated, raised, reared, a thing. (K.) ― -b2- He set up, a stone as a sign, or mark. (Msb.) ― -b3- نَصَبَ رَأْسَهُ He raised his head. (TA.) ― -b4- نَصِبَ, aor. نَصَبَ , inf. n. نَصَبٌ, He (a goat) had erect ears. (S: the inf. n. only mentioned.) ― -b5- نَصَبْتُ فُلاَنًا لِكَذَا I set, or set up, such a one as an obstacle to such a thing, or as a butt for such a thing, like the butt of archers. (TA, art. عرض.) ― -b6- نُصِبَ فُلَانٌ لِعِمَارَةِ البَلَدِ (tropical:) [Such a one was set up, or appointed, for the putting, or keeping, of the town, or district, in a flourishing or prosperous state, with respect to building, culture, population, &c.]. (A.) ― -b7- نَصَبَ, aor. نَصُبَ , inf. n. نَصْبٌ, (S, K,) or نَصَبَ نَصْبَ العَرَبِ, (S,) (assumed tropical:) He sang, or chanted, a kind of song, or chant, peculiar to the Arabs, (S, K, &c.,) of the description termed حُدَاء, (K,) [by which camels are urged, or excited,] or a kind of song (K) resembling what is thus termed, (S,) but finer, or more delicate. (S, K.) What is termed نَصْبٌ is The kind of singing, or chanting, above described: (S, K:) or a kind of حُدَاء resembling singing: (AA:) or a kind of modulation: (Sh:) or a kind of song, or chant, of the Arabs: (ISd:) or, of the Arabs of the desert: (TA:) or poetry such as is commonly recited, well regulated and set to an air: (Nh:) so called because, in [singing or chanting] it, the voice is raised, or elevated. (The Fلïk.) ― -b8- نَصَبَ الحَرْفَ, [aor. نَصِبَ , (not نَصُبَ ,) inf. n. نَصْبٌ,] He wrote, or pronounced, the [final] letter with نَصْب; (S;) which is, in the case of the final inflection of a word, like فَتْح in the non-inflection: (S, K:) [i. e., he wrote it, or pronounced it, with ً or نَصَبَ :) so called because the sound of a word of which the final letter is so pronounced rises to the highest cavity of the mouth. (Lth.) A conv. term of grammar. (S, K.) نَصَبَ الكَلِمَةَ [He wrote, or pronounced, the word with نَصْب, i. e., making its vowel of inflection ً or نَصَبَ &c., according to the rules of grammar:] he made the word to have fet-hah as its vowel of inflection. (Msb.) ― -b9- نَصَبَ لَه الحَرْبَ, (inf. n. نَصْبٌ, TA,) He made war upon him: syn. وَضَعَ. (K.) ― -b10- Of anything that is raised, and with which one goes to meet, or encounter, a thing, one says نُصِبَ, and of the agent, نَصَبَ. (M, K.) ― -b11- نَصَبَ لَهُ, aor. نَصُبَ , inf. n. نَصْبٌ, (tropical:) He acted with hostility, or enmity, towards him. (S, K.) See also 3. ― -b12- نَصَبْتُ لَهُ رَأْيًا (tropical:) I gave him counsel from which he should not deviate. (A.) ― -b13- نَصَبَ, aor. نَصُبَ , (inf. n. نَصْبٌ, TA,) He put down a thing: syn. وَضَعَ. Thus the verb bears two contr. significations. (K.) ― -b14- [He set, or put, absolutely: often used in this sense.] ― -b15- نَصَبَهُ, aor. نَصِبَ ; and ↓ انصبه, (inf. n. اِنْصَابٌ, TA,) It (disease) pained him; occasioned him pain. (K.) ― -b16- نَصَبَ السَّيْرَ, aor. نَصُبَ , (inf. n. نَصْبٌ, TA,) (assumed tropical:) He strove, or exerted himself, unusually in his pace: (K:) or نَصَبَ signifies he pursued his journey with diligence, or energy: (TA:) or he travelled on all the day, at a gentle pace: (S, K:) or he journeyed on all the night. (TA.) En-Nadr says, النَّصْبُ is the first pace; then, الدَّبَبُ, [but see وَسَجَ;] then, العَنَقُ; then, التَّزَيُّدُ; then, العَسْجُ; then, الرَّتْكُ; then, الوَخْدُ; then, الهَمْلَجَةُ. (TA.) -A2- نَصِبَ, aor. نَصَبَ , inf. n. نَصَبٌ, He was fatigued, tired, or wearied, (S, K.) ― -b2- نَصِبَ, inf. n. نَصَبٌ, He suffered difficulty, trouble, distress, or affliction. (TA.) ― -b3- نَصِبَ He strove; laboured; or toiled. (K.) ― -b4- فَاِذَا فَرَغْتَ فَانْصَبْ [Kur, xciv. 7,] signifies And when thou shalt have finished thy prescribed prayers, fatigue thyself in supplication: (Katلdeh, Jel:) or when thou shalt have finished the obligatory prayers, fatigue thyself in the performance of the voluntary. (TA.) See نَاصِبٌ.
نصّبت الخَيْلُ آذَانَهَا 2 نصّبت الخَيْلُ آذَانَهَا ذ The horses erected their ears often, or exceedingly. The teshdeed is to render the signification frequentative or intensive. (S.) ― -b2- See 1, and 3.
ناصبه الشَّرَّ 3 ناصبه الشَّرَّ ذ , (inf. n. مُنَاصَبَةٌ, TA,) (tropical:) He made an open show of evil conduct, mischief, or malevolence, to him; (K;) and in like manner, of enmity, (TA,) and of war; (S, TA;) as also ↓ نَصَبَهُ, (K,) unaugmented. (TA: in the CK, ↓ نصّبه.) See also نَصَبَ لَهُ.
انصبه 4 انصبه ذ He fatigued, tired, or wearied, him: (S, K:) it (an affair) fatigued him, &c.: (TA:) it (grief, or anxiety,) fatigued, tired, or wearied, him; (CK, TA;) as also ↓ نَصِبَ لَهُ; (TA;) and perhaps ↓ نَصَبَهُ is also used in this sense, with reference to grief, or anxiety. (K.) See 1. -A2- انصب الحَدِيثَ اِلَى رَسُولِ اللّٰهِ He ascribed, or attributed, the tradition to the Apostle of God; syn. أَسْنَدَهُ اِلَيْهِ and رَفَعَهُ. (TA.) -A3- انصبه He assigned him, or gave him, a نَصِيب; i. e., a lot, or portion. (K.) -A4- انصب السِّكِّينَ He made, or put, a handle (نِصَاب) to the knife. (S, K.)
تنصّبتِ الأُتُنُ حَوْلَ الحِمَارِ 5 تنصّبتِ الأُتُنُ حَوْلَ الحِمَارِ ذ The she-asses stood round the he-ass. (S, K.) ― -b2- See 8.
تناصبوه 6 تناصبوه ذ They divided it into lots, or portions, among themselves. (TA.)
انتصب 8 انتصب ذ and ↓ تنصّب, quasi-pass. of نَصَبَ and نَصَّبَ, He, or it, became set up, put up, set upright, or erected; stood up, or upright, or erect; became elevated, raised, or reared: (K:) became even and erect. (TA, art. نص.) ― -b2- He stood erect, raising his head. (TA.) ― -b3- [It was, or became, erect, vertical, or perpendicular.] ― -b4- [انتصب شَعَرُهُ His hair, being full-grown, stood out: see مُنْتَصِبٌ.] ― -b5- انتصب (TA) and ↓ تنصّب (K) (tropical:) It (dust) rose high. (K, TA.) ― -b6- اِنْتَصِبْ Set up thy cooking-pot [upon the مِنْصَب, or trivet,] to cook, said to a cook. (IAar.) ― -b7- انتصبت أَشْنَانُهُ اِلَى قُدَّامٍ [Its teeth stood out forwards: see مُنْتَصِبٌ:] said of a mouth. (TA, art. دفق.) ― -b8- [اِنْتِصَابٌ is often used absolutely as meaning An erection of the penis.] ― -b9- انتصب الحَرْفُ The letter [meaning the final letter of a word] was written, or pronounced, with نَصْب: [see نَصَبَ الحَرْفَ]. (S.)
نَصْبٌ نَصْبٌ ذ : see نَصَبَ, (of which it is the inf. n.,) throughout. ― -b2- نَصْبٌ and ↓ نَصَبَ and ↓ نُصُبٌ and ↓ نَصِيبَةٌ A sign, or mark, set up to show the way; or a standard set up: syn. عَلَمٌ مَنْصُوبٌ: (K:) i. e., set up [as a sign] to a people: (TA:) or نُصُبٌ is pl. of نَصِيبَةٌ, like as سُفُنٌ is of سَفِينَةٌ. (Lth, TA.) Also, ↓ نُصْبَةٌ, A pole, or mast; syn. سَارِيَةٌ; (K;) set up to show the way: (TA:) also, ↓ أَنَاصِيبُ and ↓ تَنَاصِيبُ (pls. which have no sings., TA,) Signs, or marks, or stones, set up to show the way; syn. أَعْلَامٌ and صُوًى: (K:) stones set up on the tops of isolated small mountains, whereby travellers are to be directed: (TA:) also, ↓ يَنْصُوبٌ [pl. يَنَاصِيبُ] signifies A sign, or mark, set up to show the way in a desert. (Fr.) In the Kur, lxx., last verse but one, some read نَصْبٍ, meaning as above: others نُصُبٍ, meaning “ idols. ” (Zj.) ― -b3- نَصْبٌ also signifies A goal; or limit; syn. غَايَةٌ: (K:) or rather, some say that it has this signification [in the verse of the Kur. above referred to]; but the former meaning, of “ a sign, &c., ” is the more correct. (TA.) ― -b4- See also نُصْبٌ and نُصُبٌ, below. ― -b5- نَصْبٌ, with respect to rhyme in a verse, is The being free from anything that would mar it, (Akh, K,) when the verse itself is not curtailed; for when the verse is curtailed, the term نصب is not applicable, though the rhyme be perfect: accord. to an explanation received from the Arabs: not one of the terms of Kh. (Akh.) Derived from الاِنْتِصَابُ, as signifying “ the standing erect; being tall; making one's self tall, by stretching the neck; ” and therefore not applied to verse that is curtailed. (IJ, ISd.) ― -b6- نَصْبٌ One who is set, or set up, as an obstacle to a thing, or as a butt for a thing, like the butt of archers. (TA, art. عرض.) See 1. ― -b7- نَصْبٌ [A peculiar mode of singing, or chanting: or a peculiar kind of song, or chant]: (See 1.)
هٰذَا نُصْبُ عَيْنِى هٰذَا نُصْبُ عَيْنِى ذ , and عينى ↓ نَصْبُ, or the latter is a barbarism, (K,) disallowed by Kt; but it is allowed by Mtr; and said to have been heard from the Arabs [of the classical ages]; This is a conspicuous object of my eye; a thing in full view of my eye: said of a thing that is manifest, or conspicuous, [standing before one,] and even when it is lying, or thrown down. (TA.) ― -b2- جَعَلْتُهُ نصبَ عينى I made him, or it, a conspicuous object, or a thing in full view, of my eye. (TA.) ― -b3- Mtr says, that نَصْب, in this case, is an inf. n. used in the sense of a pass. part. n., and means an object [as it were set, or set up,] conspicuously seen of the eye, so as not to be forgotten, nor to be unheeded, nor to be placed behind the back, or uncared for, or disregarded. (MF.) ― -b4- نُصْبٌ (S, K) and ↓ نَصْبٌ and ↓ نُصُبٌ (K) Evil; (S;) trial; affliction; misfortune: (S, K:) so in the Kur, xxxviii., 40: (S:) disease: (K:) affliction occasioned by disease. (Lth.) See also نَصَب.
نِصْبٌ نِصْبٌ ذ : see نَصِيبٌ.
نَصَبٌ نَصَبٌ ذ [as a subst.] Fatigue; weariness; toil. ― -b2- Difficulty; trouble; distress; affliction. (TA.) See the verb: and see نَصْبٌ.
نَصِبٌ نَصِبٌ ذ Diseased; sick; and in pain. (K.)
نُصُبٌ نُصُبٌ ذ : see نَصْبٌ. ― -b2- نُصُبٌ (K, Msb) and ↓ نُصْبٌ (K: accord. to the S, the latter is sometimes written نُصُبٌ: [but it seems that نُصُبٌ is the more common of the two words:]) and ↓ نَصْبٌ (S, Msb) What is set up and worshipped to the exclusion of, or in preference to, the true God: (S:) or anything that is so worshipped: (K:) or a stone that is set up and so worshipped: (Msb:) the pl. of نُصُبٌ is أَنْصَابٌ: (S, Msb:) or نُصُبٌ is a pl. of نَصْبٌ, like as سُقُفٌ is of سَقْفٌ: (Msb:) or it is a pl. of which the sing. is نِصَابٌ; and it may be a sing., the pl. of which is أَنْصَابٌ: (Zj:) which last word, accord. to some, is syn. with أَصْنَامٌ: but others deny this; because اصنام are figured and sculptured or painted; whereas انصاب are of an opposite description. (Msb.) [See a verse cited in art. مور.] ― -b3- Also, الأَنْصَابُ Certain stones which were set up around the Kaabeh, over which it was customary for the name of some deity to be pronounced in the killing of animals (يُهَلُّ عَلَيْهَا), and upon which victims were slain in sacrifice to another, or others, than the true God: (ISd, K:) pl. of نُصُبٌ, as أَعْنَاقٌ is of عُنُقٌ; or of نُصْبق, as أَقْفَالٌ is of قُفْلٌ. (TA.) ― -b4- نُصُبٌ, as occurring in the Kur, v. 4, signifies An idol; or a stone which the pagan Arabs set up, to sacrifice, or slay animals, before it, or by it, and which became red with the blood: (Kt:) or pl. of نِصَابٌ, and signifying idols. (Jel.) ― -b5- أَنْصَابُ الحَرَمِ The limits of the sacred territory [of Mekkeh]; (K;) i. e., signs, or marks, set up there, whereby it might be known. (TA.) See also نَصْبٌ.
نَصْبَةٌ نَصْبَةٌ ذ A laying of a snare; meaning a plot, a stratagem, or an artifice. (TA.)
نُصْبَةٌ نُصْبَةٌ ذ : see نَصْبٌ.
نِصَابٌ نِصَابٌ ذ The place of sun-set; مَغِيبُ الشَّمْسِ; (K;) the place to which it returns. (TA.) ― -b2- See مَنْصِبٌ: and نُصُبٌ ― -b3- نِصَابٌ The handle of a knife; (S, K;) in which the سِيلَان is set: (TA:) pl. نُصُبٌ. (K.) ― -b4- نِصَابٌ, of property, (tropical:) The amount which renders it incumbent on the possessor to pay the alms, or tax, called الزَّكَاة: (S, K:) as two hundred dirhems, or five camels, (S,) [or twenty deenلrs, or forty sheep or goats. (IbrD.)] So called as being the “ source ” whence the tax comes. (Msb.)
نَصِيبٌ نَصِيبٌ ذ (S, K) and ↓ نِصْبٌ (K) (tropical:) A share, or portion, or lot, syn. حَظٌّ; (S, K;) of a thing; (S;) or of anything; (TA;) a set portion: (A:) [hence it appears to be in the sense of مَنْصُوبٌ what is set:] pl. of the former أَنْصِبَآءُ and أَنْصِبَةٌ (K, Msb) [the latter a pl. of pauc.], and نُصُبٌ. (Msb.) ― -b2- نَصِيبٌ A tank, or cistern. (S, K.) ― -b3- A snare, or fowler's net, set, or set up: (S, K:) thus in the sense of مَنْصُوبٌ. (TA.) See also مَنْصُوبَةٌ.
نَصِيبَةٌ نَصِيبَةٌ ذ , (S,) or نَصَائِبُ, (K,) which latter is the pl. of the former, (TA,) Stones which are set up around a tank, or cistern, and the interstices of which are filled up with kneaded clay. (S, K.) Dhu-r-Rummeh says, هَرَقْنَاهُ فِى بَادِى النَّشِيْئَةِ داثِرٍ قَدِيمٍ بِعَهْدِ المَآءِ بُقْعٍ نَصَائِبُهْ [We poured it out into an old cistern of which the water was dried up and the bottom apparent, which for a long time had contained no water, the stones set up around which, having their interstices filled up mith kneaded clay, were black and white]. (S.) The pron. in هرقناه refers to a large bucket mentioned before. (TA.) ― -b2- نَصَائِبُ is also explained by A'Obeyd as signifying Stones that are set up around a tank, or cistern, to mark the quantity of water with which the camels will be satisfied. (TA.) See نَصْبٌ.
هَمٌّ نَاصِبٌ هَمٌّ نَاصِبٌ ذ i. q. مُنْصِبٌ, Grief, or anxiety, that fatigues, tires, or wearies: (K:) after the manner of a rel. n.: (Sb, K:) meaning ذُو نَصَبٍ; like تَامِرٌ and لَابِنٌ: or ناصب is here an act. part. n. used in the sense of the pass. part. n. [مَنْصُوبٌ] followed by فِيهِ; i. e. يُنْصَبُ فِيهِ, in which one is fatigued, tired, or wearied; like لَيْلٌ نَائِمٌ, meaning يُنَامُ فِيهِ, &c.: (S:) or the phrase نَصَبَهُ الهَمُّ, in the sense of أَتْعَبَهُ, has been heard; (K;) and ناصب is its act. part. n. (TA.) ― -b2- نَصَبٌ نَاصِبٌ is also said to be a phrase of the same kind as مَوْتٌ مَائِتٌ, and شِعْرٌ شَاعِرٌ; [therefore meaning Severe fatigue, or difficulty, or trouble, and the like]. (TA.) ― -b3- Also عَيْشٌ نَاصِبٌ, and ↓ ذُو مَنْصَبَةٍ, A fatiguing, laborious, or troublesome, life. (K.) ― -b4- النَّوَاصِبُ, and ↓ النَّاصِبِيَّةُ, and أَهْلُ النَّصْبِ, Appellations of a sect who made it a matter of religious obligation to bear a violent hatred to 'Alee (K) the son of Aboo-Tلlib: (TA:) [so called] لِأَنَّهُمْ نَصَبُوا لَهُ because they acted with hostility, or enmity, towards him, (K,) and openly opposed him: they were a sect of the Khawلrij, الخَوَارِجُ. (TA.)
نَاصِبَةُ الشُّجَاعِ نَاصِبَةُ الشُّجَاعِ ذ The eye of the serpent called شجاع, which it raises to look. (TA in art. شجع.) ― -b2- By the expression كَنَاصِبَةِ الشُّجَاعِ in the following words of the poet, بَصَرٌ كَنَاصِبَةِ الشُّجَاعِ المُرْصِدِ is meant Like the eye of the brave man, which he raises (يَنْصُبُهَا) to look at, or see, something. (TA.)
النَّاصِبِيَّةُ النَّاصِبِيَّةُ ذ : see نَاصِبٌ.
أَنْصَبُ أَنْصَبُ ذ A goat having erect horns: (S, K:) fem. نَصْبَآءُ. (S.) ― -b2- نَصْبَآءُ A she-camel having an elevated breast. (S, K.) ― -b3- أَذُنٌ نَصْبَآءُ An ear that is erect, and approaches the other ear. (TA.)
مَنْصِبٌ مَنْصِبٌ ذ [so accord. to the copies of the S and K in my hands, and the Msb, which states it to be of the same measure as مَسْجِدٌ, and the TA: written by Golius and Freytag مَنْصَبٌ:] and ↓ نِصَابٌ (tropical:) Origin; source; (S, K, Msb;) of anything; (TA;) that to which a person or thing is referred, as his or its source; syn. مَرْجِعٌ; (K;) place where, or whence, a thing grows; (Msb;) place where a person or thing is set, or set up. (TA.) Pl. [of the former, مَنَاصِبُ, and] of the latter, نُصُبٌ and أَنْصِبَةٌ. (Az, Msb.) ― -b2- لَهُ مَنْصِبُ صِدْقٍ He has an excellent origin. (Msb.) ― -b3- هُوَ يرْجِع اِلَى منصبِ صِدْقٍ and ↓ نِصابِ صدق, He traces back his lineage to an excellent origin. (TA.) ― -b4- مَنْصِبٌ (assumed tropical:) Rank, or quality, nobility, or eminence, and the like, absolutely, or derived from ancestry: syn. حَسَبٌ and شَرَفٌ: from the same word as signifying “ origin, source, &c. ” (Esh-Shihلb.) ― -b5- لِفُلَانٍ مَنْصِبٌ To such a one pertains eminence of rank or station. (Msb.) ― -b6- اِمْرَأَةٌ ذَاتُ منصبٍ A woman of rank or quality &c., (حَسَب,) and of beauty: or of beauty alone; because alone it exalts her. (Msb.) ― -b7- مَنْصِبٌ, in the language of those of post-classical times, [and commonly pronounced, in the present day, مَنْصَبٌ,] (assumed tropical:) A post, an office, a function, or a magistracy; as though meaning the place in which a man is set, set up, or elevated; (Shifà el-Ghaleel;) or in which he is set, or set up, to see, or observe, [or supervise]: (MF:) pl. مَنَاصِبُ. (TA.) ― -b8- [أَرْبَابُ المَنَاصِبِ (assumed tropical:) Functionaries; magistrates.] ― -b9- See مِنْصَبٌ.
مِنْصَبٌ مِنْصَبٌ ذ An iron thing (an iron trivet, TA,) upon which a cooking-pot is set up: (IAar, K:) as also ↓ مَنْصِبٌ. (MF.)
مَنْصَبَةٌ مَنْصَبَةٌ ذ Fatigue, labour, or trouble: [or a cause of fatigue, &c.]. (K.) See نَاصِبٌ.
مَنْصُوبَةٌ مَنْصُوبَةٌ ذ , as an epithet, applied to a شَبَكَة or حِبَالَة (A net or snare) set, or set up. And hence, as a subst., like دَابَّةٌ and عَجُوزٌ, (assumed tropical:) An artifice, a stratagem, a trick, a plot, a resource, or an expedient: or a stratagem in the game of chess. You say سَوَّى فُلَانٌ منصوبةً [Such a one framed a stratagem, or plot]. (Z.)
مُنَصَّبٌ مُنَصَّبٌ ذ A horse of which the prevailing characteristic of his whole make is the erect position of his bones, so that he stands erect without needing to bend [his joints]. (TA.) ― -b2- صَفِيحٌ مُنَصَّبٌ [Broad and thin stones] set up, one upon another. (S.) ― -b3- ثَغْرٌ مُنَصَّبٌ Teeth, or fore teeth, of even growth; (K;) as though set up and made even. (TA.) [See an ex. in a verse cited voce شَنَبٌ.] ― -b4- ثَرًى مُنَصَّبٌ, accord. to the K, i. q. مُجَعَّدٌ; but this is a mistake; and the correct word is جَعْدٌ, Soft moist earth; as in other books. (TA.)
مُنْتَصِبٌ مُنْتَصِبٌ ذ (tropical:) Dust rising high. (S.) ― -b2- (assumed tropical:) Hair full grown, and standing out. (TA, art. سبكر.) ― -b3- أَسْنَانٌ مُنْتَصِبَةٌ اِلَى خَارِجٍ (S in art. دفق) or الى قُدَّامٍ (JK in that art.) Teeth standing out or forwards].
يَنْصُوبٌ يَنْصُوبٌ ذ : see نَصْبٌ.
أَنَاصِيبُ أَنَاصِيبُ ذ : see نَصْبٌ.
تَنَاصِيبُ تَنَاصِيبُ ذ : see نَصْبٌ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٩٩٣نَصَبَ
نَصَبَ U ( n. ac. نَصْب 1 ),
a. Set up, erected, reared; hoisted ( flag ), pitched ( tent ); appointed.
b. حَوْل , Stood round.
c. [ La ], Was hostile to; declared ( war ) against.
d. Hastened, pressed on with ( a journey ).
e. Wearied, wore out.
f. I ( n. ac. نَصْب 1 ), Tormented.
g. U , Wrote or pronounced with fatha; put in the accusative ( noun ), in the subjunctive ( verb
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٤٠٬٠٢٣نصب
نَصَبَ - يَنْصِبُ - نُصُب - أَنْصَاب
نَصَبَ - يَنْصِبُ + كائن + شيئاً: يبنيه ويشيده حتى يرتفع عالياً شاهقاً
نُصُب: اسم فعل بمعنى مفعول من " نَصَبَ - يَنْصِبُ ": ما يُنْصَب: الشيء أو البناء العالي الشاهق المميز: ما بُنِيَ ليكون علماً أو بناء عالياً: مثلاً للدلالة أو التقديس أو كنصب تذكاري
أَنْصَاب: جمع " نُصُبٌ ": وهي اصطلاحاً:
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٨ (الإجمالي: ١٩٨)
- خمص
الآيات المشتركة: ٢ · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
- زلم
الآيات المشتركة: ٢ · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir
- نيل
الآيات المشتركة: ٢ · Erişirler
- حرث
الآيات المشتركة: ٢ · Hars ekin demektir
- فرض
الآيات المشتركة: ٢ · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
- أتي
الآيات المشتركة: ٨ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- مسس
الآيات المشتركة: ٣ · Ona dokundu
- سرع
الآيات المشتركة: ٢ · Çabuk
- سبل
الآيات المشتركة: ٤ · Biribirini kesen yoldur
- كتب
الآيات المشتركة: ٥ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- ترك
الآيات المشتركة: ٢ · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
- كون
الآيات المشتركة: ١١ · Kevn, tepe demektir
الآيات التي ورد فيها(٢٩)
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ
Nasip
لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا
Nasip
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يَشْتَرُونَ الضَّلَالَةَ وَيُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ
Nasip
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا
Nasip
لَعَنَهُ اللَّهُ وَقَالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبَادِكَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا
Nasip
وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعَامِ نَصِيبًا فَقَالُوا هَذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهَذَا لِشُرَكَائِنَا فَمَا كَانَ …
Nasip
وَيَجْعَلُونَ لِمَا لَا يَعْلَمُونَ نَصِيبًا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ تَاللَّهِ لَتُسْأَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَفْتَرُونَ
Nasip
وَإِذْ يَتَحَاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِيبًا مِنَ النَّارِ
Nasip
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نصب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رفع, ثبت, قسم, جهد |
| Zıt Kök | وضع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi dikmek, dikine ayağa kaldırmak, hizalamak ve açıkça görünür kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Belirginleştirilmiş sınır, ayrılmış hak/pay (nasip), fiziksel ve zihinsel dik duruşun getirdiği meşakkat ve ibadet gayreti |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın veya amelin dikili bir işaret gibi sabitlenmesi, hukukî payların tayini ve hedef doğrultusunda kesintisiz cehd |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca yorulmak veya dikili put taşları ile daraltarak nasip kelimesindeki aktif pay alma ve belirlenmiş hak boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نص | Bir şeyi açığa çıkarmak, yükseltmek, sınırını belirginleştirmek ve son noktasına kadar vardırmak; نصت (dikkatle odaklanmak), نصح (arılığı ortaya çıkarmak), نصر (yardımla ayağa kaldırmak), نصف (ortadan belirgin paya ayırmak), نصو (alından tutup çekmek) köklerinde olduğu gibi belirgin kılma ve sınır tayini | ب | Temas, mekana sabitleme ve nesneleştirme imgesi katarak açığa çıkıp yükselen şeyi fiziksel olarak dikine yere çakmak, ayakta tutmak veya pay olarak sınırlayıp tahsis etmek anlamını oluşturur |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Dikey doğrultuda filizlenme, topraktan yukarıya doğru yükselen canlı hareket ve süreklilik payı taşır. |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Belirli bir doğrultuda hedefe kilitlenme, dikey bir hat boyunca toparlanıp daralma ve sımsıkı tutunma payı ekler. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Yere oturma, bir mekanda sabitlenme, zeminle temas kurarak yerleşme işlevini yükler. |
| نصب | Filizin dikey yükselişinin bir hedefe kilitlenip zemine çakılarak sabitlenmesi | Bir nesnenin diklemesine doğrultulup zemine sabitlenmesi, sınır işareti veya pay olarak dikilip açıkça tayin edilmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Mızrağın, taşın veya çadır direğinin dikine yere saplanması; su havuzunun kenarlarına dikilen taşlar (nasâib); devenin göğsünü dikleştirmesi ve boynuzları dik duran teke |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî’nin uykusuzluk ve kederi dikey dikilip duran bir ağırlığa benzettiği kullanım: كِليني لـهَمٍّ، يا أُمَيْمَةُ، ناصِبِ |
| Erken Arapça kullanım | Çöl yolcularının yön bulmak veya kabile sınırını belirlemek için diktiği taşlar (alâmet); putperestlerin kurban kanı akıtmak üzere diktiği taş anıtlar (nüsub/ensâb) ve develerin yürüyüş temposunu dik tutan ezgili şarkı türü (nasb) |
المصدر Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn ve Mekâyîsü’l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça نصب kökü, Kuzeybatı Sami ve Güney Sami dillerinde son derece tutarlı bir semantik kökene sahiptir. İbranicede נצב (n-ṣ-b) kökü durmak, ayağa kalkmak, dikilmek, tayin edilmek anlamlarına gelir; masoretik metinde maṣṣēḇâ (מַצֵּבָה) dikili taş veya kült anıtı demektir ve doğrudan Arapçadaki نصب ve نُصُب kelimeleriyle tam ses ve anlam denkliği gösterir. Aramice ve Süryanicede נצב / ܢܨܒ (n-ṣ-b) dikmek, fidan dikmek, inşa etmek, kurmak manasında yaygındır. Akadcada naṣābu biçimi doğrudan bulunmasa da dikey sabitleme ve dikme eylemleriyle ilişkili Sami morfolojik çekirdeğin izleri görülür. Kökün ortak Sami katmanındaki ana işlevi yatay duran bir nesnenin dikey pozisyona getirilerek zemine sabitlenmesi ve böylece bir sınır, işaret veya kült nesnesi olarak tayin edilmesidir. Arapçada bu dikey duruş iki yöne genişlemiştir: İlki dikilen nesnenin belirlediği pay, sınır ve zenginlik ölçüsü (nasip, nisap); ikincisi ise insanın sürekli dik ve teyakkuzda durmasının getirdiği bedensel zorlanma, yorgunluk ve meşakkattir (nasab).
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نص çekirdeğinden türeme dikey sabitleme | Açığa çıkarma ve yükseltme çekirdeğinin ب harfiyle zeminle birleştirilerek dikili taş, dikilme, yorgunluk ve pay kavramlarına evrilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נצב (n-ṣ-b), Süryanice ܢܨܒ (n-ṣ-b) | İbranicede dikilmek, dikili anıt taş; Süryanicede fidan dikmek ve inşa etmek anlamlarıyla tam kök ve anlam denkliği | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dikey sabitleme tabanı | Bazı Çadik ve Berberi dillerinde dik durma ve kazık çakma eylemleriyle morfolojik yakınlıklar öne sürülmüştür | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نصب | Anlamlı | Dikmek, sabitlemek, pay | Bir şeyi dikey doğrultup dikmek; sınır ve hisse belirlemek; meşakkat çekmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نبص | Anlamlı | Az ses çıkarmak, kıpırdamak | Hafifçe kımıldamak veya zayıf bir sesle konuşmak | Kur'an'da geçmez |
| صنب | Anlamlı | Sertleşmek, kokuşmak | Suyun uzun süre beklemesiyle kokması veya hardal ve sirkeden yapılan keskin katık | Kur'an'da geçmez |
| صبن | Anlamlı | Çevirmek, saklamak, alıkoymak | Kadehi veya hakkı birinden başkasına çevirip saklamak; hile ile gizlemek | Kur'an'da geçmez |
| بنص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| بصن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نصب | Merkez | Dikmek, pay vermek, yorulmak | Bir şeyi dikine sabitlemek, açık pay belirlemek ve sürekli gayretle ayakta kalmak | Dikey sabitleme, açıkça görünür kılınan pay ve çaba |
| رفع | Komşu | Yükseltmek | رفع aşağıdan yukarıya kaldırmayı anlatır; نصب ise kaldırılan şeyin yere dikilip sabitlenmesini vurgular | Yükseklik kazanma esastır, dikili kalma şartı içermez |
| ثبت | Komşu | Sabit kılmak | ثبت sarsılmamayı ve yerinde kalmayı ifade eder; نصب ise bu sebatın dikey dikilme formuyla olmasını içerir | Yön bağımsız kararlılık ve değişmezlik |
| قسم | Komşu | Paylaştırmak | قسم bir bütünü parçalara ayırma eylemidir; نصب ise ayrılan parçanın kişiye dikilip tahsis edilen kesin payıdır | Bölme işlemi ve dağıtım süreci |
| جهد | Komşu | Güç sarf etmek | جهد hedefe varmak için gücün sınırını zorlamaktır; نصب ise sürekli ayakta durmanın ve çalışmanın getirdiği yorgunluktur | Eforun şiddeti ve kastîliği öndedir |
| وضع | Zıt | Yere koymak, indirmek | وضع bir şeyi yere bırakmak, yatay kılmak veya düşürmektir; نصب ise yerden yukarı dikmektir | Dikmenin ve yükseltmenin doğrudan zıddı olan yere bırakma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نصب | Dikmek, tayin edilen pay, meşakkat | Nesnenin dik durması, sınırın çizilmesi, tahsis ve yorgunluk alanlarını cemeder | Kesin |
| Latince | Erigere, statuere, portio | Dikmek, ayağa kaldırmak, hisse | Erigere dikleştirmeyi, statuere kurmayı, portio ise ayrılmış nasibi karşılar; yorgunluk boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Erect, set up, allot, fatigue | Dikmek, kurmak, pay etmek, tükeniş | Erect dikme eylemini, allot hak olarak tayin edilen nasibi, fatigue ise amelden doğan yorgunluğu kısmi karşılar | Güçlü |
| Almanca | Aufrichten, Anteil, Ermüdung | Dikmek, pay/hisse, yorulma | Aufrichten dikine kaldırmayı, Anteil nasibi verir; tek kelimede bütün anlam alanları birleşmez | Güçlü |
| Fransızca | Ériger, portion, lassitude | Dikmek, hisse, yorgunluk/bitkinlik | Ériger dikey kurmayı, portion takdir edilen hisseyi temsil eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short ve Grimm Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَصِيبٌ / نَصِيبًا | Ayrılmış hak, takdir edilen pay, dünyalık veya ahiret hissesi | Miras hukuku, kazançların karşılığı ve vahiyden alınan hisse bağlamı (Bakara 2:202, Nisâ 4:32, Âl-i İmrân 3:23) |
| نُصُبٌ / أَنْصَابٌ | Üzerine kurban kesilen veya ibadet edilen dikili put taşları | Cahiliye şirk ritüelleri, haram kılınan kurbanlar ve putperest anıtlar bağlamı (Mâide 5:3, Mâide 5:90, Meâric 70:43) |
| نَصَبٌ / نَصَبًا | Bedensel yorgunluk, yıpranma, yolculuk meşakkati | İnsanın fiziki tükenişi ve cennette bu tükenişin bulunmayışı bağlamı (Kehf 18:62, Tevbe 9:120, Fâtır 35:35) |
| نُصِبَتْ | Dağların yeryüzüne sarsılmaz biçimde dikilmesi | Yaratılış delilleri ve kevnî ayetler bağlamı (Gâşiye 88:19) |
| فَانْصَبْ | Bir ameli bitirince diğerine dikilmek, kesintisiz gayrete koyulmak | Peygamberî davet, ibadette sebat ve meşakkatli cehd bağlamı (İnşirâh 94:7) |
| نَاصِبَةٌ | Ahirette faydasız amel sebebiyle boş yere yorulup tükenen | İnkarcıların dünyadaki çabalarının hüsranla sonuçlanması bağlamı (Gâşiye 88:3) |
| نُصْبٍ | Şeytanın dokundurduğu ızdırap ve elem | Hz. Eyyûb'un maruz kaldığı ağır hastalık ve meşakkat bağlamı (Sâd 38:41) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb, kader ve ecel tayini; kulun nasibi meselesi | Kulun amellerinin karşılığı olarak takdir edilen nasibin cebir mi yoksa kesb mi olduğu tartışması | İlahi takdir ile insani hak ediş arasındaki pay ilişkisi |
| Fıkıh | Zekât nisabı, feraiz hisseleri ve şirk kurbanları | Nisap miktarının malın aslı olarak belirlenmesi; mirasçıların tayin edilen payları ve dikili taşlara kesilen hayvanların haramlığı | Hukuken sınırları belirlenmiş asgari ölçü ve meşru hisse |
| Tefsir | İnşirâh suresindeki فَانْصَبْ emrinin tevili | Tebliğ, cihat veya namaz bittiğinde duaya veya yeni bir ibadete dikilme gayretinin sınırları | Kesintisiz kulluk çabası ve bir gayretten diğerine dikilme |
| Hadis | Ehl-i Beyt sevgisi ve amelde meşakkat kavramı | Amelin faziletinin meşakkati oranında olması ve Hz. Fâtıma'yı üzen şeyin Hz. Peygamber'i de yoracağı yönündeki rivayetler | Ruhi ve fiziki yük taşıma, yorgunluğa katlanma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk ayrımı | Dikili taşlardan (ensâb) arınma | Kutsiyeti yalnızca Allah'a hasretme | Yere dikilen maddi anıtlara tapınmanın reddi ve amelde kesintisiz dikiliş (gayret) | Kesin |
| İlmi | İlimden pay alma ve yöntem | Vahiyden ve bilgiden nasip | Hakikatin belirli bir kısmını kavrama | Bilgi bütünü içinden bireyin istidat ve cehdiyle elde ettiği kavrayış hissesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve liyakat tayini | Hükümet veya idarede dikilen makam | Sınırları ve yetkisi belirlenmiş görev | İdarecinin veya hâkimin makama nasbedilmesi ve sınırlarının kanunla çizilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet, miras ve zekât | Nisap ve nasip dengesi | Hak dağıtımı ve taban sınır tayini | Zekât için alt sınırın (nisap) belirlenmesi ve her ferdin emekten doğan hissesinin güvenceye alınması | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dikey vektör ve normalize edilmiş eşik değeri (vektörel diklik ve kuantalanmış pay) | Geometride zemin düzlemine dik () çizilen normal doğrusu ve fizikte belirli bir eşik enerjisi (nisap) aşıldığında sistemin kuanta paketleri halinde pay alması yapısıyla örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hak ediş kotası ve pozitif hukukta normun vazı | Toplumsal yapıda bireyin statüsünün kurumsal olarak dikilmesi (tayin/nasb) ve adalet teorilerinde her hak sahibine ayrılan kota/pay ile birebir eşbiçimlidir | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Nasip kelimesini çabasızca gökten inen tesadüfi bir şans veya kör talih olarak algılamak; kökün dikey dikilme ve çalışma yorgunluğunu göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Nasip, kökün amelde yorulma (nasab) ve dikilme (insıbâb) anlamlarıyla doğrudan bağlıdır; insanın ameli, cehdi ve tercihleri doğrultusunda tahsis edilmiş meşru haktır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kaderi pasif bir bekleyişe indirgemek, ekonomik ve hukuki hak arayışlarını kadercilik perdesiyle söndürmek ve İnşirâh suresindeki dinamik aksiyon emrini ıskalamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem ontolojik düzenini (dağların dikilmesi), hem sosyo-ekonomik adaletini (nasip ve miras hisseleri), hem de tevhidi tavrını (dikili put taşlarının reddi) tek bir fiziksel dikilme imgesi üzerinden kurduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Miras ve kadın haklarının düzenlendiği Nisâ suresi ayetlerinde, şirkin put kültlerinin tasfiye edildiği Mâide suresinde ve insanın varoluşsal gayretinin anlatıldığı İnşirâh suresinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nasibin pasif bir piyango olmadığını, dikilen bir direk gibi sağlam ve belirlenmiş bir temele dayandığını göstererek tembelliği meşrulaştıran sahte nasip anlayışını düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir direğin, taşın veya nesnenin yatay durumdan çıkarılıp dikey doğrultuda zemine çakılması ve sabitlenmesi.
- Soyut anlamAmelin bir hedefe kilitlenerek kesintisiz sürdürülmesi, bu sürdürülüşün doğurduğu meşakkat ve bunun neticesinde hukuken veya kaderen ayrılmış belirli pay.
- Sistematik karşılıkBir sistemde taban eşiğinin (nisap) aşılmasıyla oluşan, dikey bir duruş ve gayret (nasab) sonucunda kesinleşen ayrık hak (nasip).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde dikey dikilişi ve doğrultulmuş yönelimi temsil eden nasb vektörüdür. sisteme aktarılan her bir ameli ve cehdi, amelin meşakkate ve sebatkar dik duruşa bağlılık katsayısını simgeler. Bunların toplamından doğan elde edilen payı (nasip), ise o sistemin varlık kazanması için aşılması gereken asgari eşik değerini (nisap) gösterir.