هذا

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ه-ذ-االصيغ: ١٢ · الجذور المجاورة: ٢٣٩ · الآيات: ٢٥٧ · السور: ٦٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».قرأويلهَذِهِسطرهَذَانِأَفَبِهَذَاهذاقولهَاتَيْنِسحرلِهَذَاأَهَكَذَاأفلجيأكفر

الجذرالصيغ ١٢الآيات ٢٥٧السور ٦٥المجاورة ٢٣٩

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

هذا

ه - ذ - ا

جذر
  • الورود: ٢٧٦
  • الآيات: ٢٥٧
  • الصيغ: ١٢
  • المعاجم: ٠

معناه في القرآن: Bu

هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.

ملاحظاتي

المعاجم(٠)

لا توجد مداخل معجمية لهذا الجذر.

الصيغ(١٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٣٩ (الإجمالي: ٦٠١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. قول

    الآيات المشتركة: ١٤٢ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  2. سحر

    الآيات المشتركة: ٢٠ · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir

  3. قرأ

    الآيات المشتركة: ١٧ · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

  4. جيأ

    الآيات المشتركة: ٢٩ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  5. وعد

    الآيات المشتركة: ١٨ · “Va’id” yağmur bulutu demektir

  6. مثل

    الآيات المشتركة: ١٩ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  7. أفل

    الآيات المشتركة: ٣ · Fani çok yaşlanmış kimse, pirifani

  8. بلد

    الآيات المشتركة: ٦ · Beled mezarlık demektir

  9. صرط

    الآيات المشتركة: ٩ · Yol

  10. بشر

    الآيات المشتركة: ١٥ · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir

  11. ويل

    الآيات المشتركة: ٨ · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir

  12. كفر

    الآيات المشتركة: ٣٦ · Hufre, çukur demektir

الآيات التي ورد فيها(٢٥٧)

  1. … الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ …

    Bu

  2. فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ …

    Bu

  3. وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ …

    Bu

  4. … الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا قَالَ يَامَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ …

    Bu

  5. إِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ

    Bu

  6. إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْقَصَصُ الْحَقُّ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا اللَّهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    Bu

  7. بَلَى إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا وَيَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هَذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُسَوِّمِينَ

    Bu

  8. هَذَا بَيَانٌ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ

    Bu

  9. أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Bu

  10. الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

    Bu

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökهذا
Yapıİsm-i işaret ve tenbih edatı bileşimi
Özel DurumAsıl işaret unsuru ذا olup başına tenbih edatı olan ها harfi bitişmiştir; gayri müştak (türemiş olmayan) isimlerdendir.
Bağlamsal Yakın Köklerذلك, تلك, أولئك
Zıt Kökذلك
Çekirdek Özet 1Yakında bulunan, duyu veya zihin alanında hazır olan varlığa dikkat çekerek somut veya zihinsel işaret etme
Çekirdek Özet 2Vahiy, peygamber, somut ayetler ve muhatabın önündeki hakikati teyit, tahkik veya inkârcıların istihfafını aktarma
Çekirdek Özet 3Şahit olunan hakikatin epistemolojik belirliliği, sorumluluğun hazır oluşa dayanması ve mevcudiyet ilkesi
Kritik Hata Riskiİşaretin yalnızca fiziksel yakınlığa indirgenerek Kur'an'ın zihinsel hazır oluş, değer atfetme ve tazim/tahkir bağlamlarındaki kullanım derinliğinin gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هـDikkat çekme, uyarma ve muhatabı yöneltme (tenbih).ذاİşaret unsurunun başına gelerek muhatabın duyusal ve zihinsel alıcılığını işaret edilen yakın nesneye odaklar.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هkollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesMuhatabın dikkatini ansızın çağırma, varlığı görünür kılma ve odaklama işlevini üstlenir.
ذkapı / geçiş (ikiz harf د kökeninden türetme); yönelme ve işaret etmeBelirli bir sınıra, geçişe veya yönelinen somut hedefe doğrultulan işaret hareketini temsil eder.
اöküz başı; güç, öncülük, başlangıçİşaret edilen nesnenin belirliliğini, yönelişin kesinliğini ve duruşunu sabitler.
هذاİnsanın kollarını kaldırarak muhatabı yönelen nesneye doğrudan çağırması ve hedefi sabitlemesiDikkat çekme sesiyle birlikte parmağın veya zihnin doğrudan önündeki nesneye doğrultulması hareketini oluşturur.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDuyu organlarıyla algılanabilecek yakın mesafedeki canlı veya nesneyi muhataba parmakla ya da gözle gösterirken uyarı sesiyle birlikte yönelme.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde hazır bulunan kabile, yurt kalıntısı veya sevgiliye ait izleri gösterirken tenbih ve işaret işlevinde yoğun biçimde yer alır. İmruülkays ve Tarafe gibi erken şairlerin muallakalarında harabelere ve mevcuda işaret bağlamında sıkça başvurulur.
Erken Arapça kullanımHitapta dinleyicinin dikkatini dağılmadan hemen önündeki söze, olaya veya şahsa çekmek için kullanılan temel deiktik (gösterimsel) araçtır.

المصدر el-Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-ʿAyn; Sîbeveyhi, el-Kitâb; İbn Hişâm, Muğni’l-Lebîb.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde işaret zamirleri genellikle d/z/t diş ünsüzleri ile kurulurken, tenbih unsuru h/ha soluklu gırtlak sesiyle sağlanır. İbranicede eril tekil işaret zamiri ze (זה) ve tenbihli form hazzeh (הַזֶּה) biçiminde bulunur. Fenikecede z (𐤆), Aramice ve Süryanicede dā / hādēn (ܗܳܕܶܝܢ), Güney Arapçasında ve Ge'ez dilinde za/zā kökleri doğrudan soydaştır. Arapçadaki هذا yapısı, ortak Sami mirası olan işaret çekirdeği ذا kökünün başına prototipik gösterici ve uyarıcı olan ها unsurunun getirilmesiyle teşekkül etmiştir. Bu fonetik ve semantik yapı, nesnenin konuşucuya yakınlığını ve hazır bulunuşunu bildiren ortak Afro-Asyatik deiksis sisteminin kusursuz bir devamıdır.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Brockelmann, Grundriss der vergleichenden Grammatik der semitischen Sprachen.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönها tenbih edatı ile ذا işaret isminin birleşimiAsıl işaret ismi tek başına ذا iken, kullanımda tenbih harfiyle kalıplaşarak yakın işaret zamiri olmuştur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ze (זה) / hazzeh, Aramice ve Süryanice hādēn (ܗܳܕܶܝܢ), Habeşçe zaDişsi ünsüzle kurulan işaret çekirdeği ve ön-ek tenbih morfeminin birleşimi tüm merkez Sami dillerinde ortaktır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik deiktik kökler (*d / *t)Mısır hiyerogliflerindeki eril işaret unsurları (pn / pw / pꜣ) yanında Afro-Asyatik tabandaki işaretleme mekanizmalarıyla paraleldir.Güçlü

المصدر W. Gesenius, Hebrew and Chaldee Lexicon; C. Brockelmann, Semitische Sprachwissenschaft.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هذاAnlamlıYakına işaretKonuşana yakın olanı tenbih ile gösterme işleviHedef kök; Kur'an'da geçer
هاذAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
ذهاAnlamlıKendini beğenme, kibir, renklenmeHurmanın olgunlaşıp renklenmesi veya insanın kibirlenmesiKur’an’da geçmez; hedef kökle ses benzerliği dışında ilişki tespit edilmedi
ذاهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
اهذAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
اذهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هذاMerkezYakın işaretKonuşanın hemen yanında, elinin altında veya zihninde hazır olanı tenbihle gösterir.Muhatabın derhal algılaması gereken hazır nesneyi veya durumu ifade eder.
ذلكKomşuUzak işaretMekânca, zamanca veya mertebece uzakta olanı ل ve ك unsurlarıyla gösterir.Bazen yakın olanı tazim veya manevi yücelik sebebiyle uzak işaretle anar.
تلكKomşuDişil / çoğul uzak işaretAkılsız çoğullara veya dişil varlıklara uzaktan işaret eder.Mertebe ve hüküm bildiriminde tarihsel kıssaların ve ayetlerin ardından gelir.
أولئكKomşuTopluluk uzak işaretiİnsan veya bilinçli toplulukları nitelikleriyle birlikte uzaktan gösterir.Belirli bir vasfı kazanan zümreyi sonuca bağlarken kullanılır.
ذلكZıtKarşıt mesafeYakınlık (kurb) yerine uzaklık (bu'd) bildirir.Gösterim ekseninde mekânsal ve psikolojik zıt kutbu temsil eder.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهذاYakına işaret zamiriYakında bulunan varlığı gösterir; tenbih unsuru içerir.Kesin
Latincehic, haec, hocbu, konuşana yakın olanKonuşucuya en yakın olan nesneye işaret eder; mesafesel olarak هذا ile tam örtüşür.Kesin
İngilizcethisbuKonuşucuya yakın nesneyi veya yeni bahsedilen durumu ifade eder; tenbih nidasını doğrudan taşımaz.Kesin
Almancadieser, diese, diesesbuYakındaki nesneyi veya mevcut konuyu belirtir.Kesin
Fransızcaceci, ce, cet, cettebuMevcut ve yakındaki varlığı işaret eder.Kesin

المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Trésor de la Langue Française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Somut mevcuda işaretGöz önündeki nesneyi, beldeyi veya kişiyi doğrudan göstermeMekke şehri (Tîn 95:3), kurbanlık veya rızık (Bakara 2:25) bağlamı.
Kur'an ve vahye işaretİndirilen vahyi, zikri ve kitabı teyit ve tazim etmeİndirilen zikrin mübarek oluşu (Enbiyâ 21:50) ve hakikatin bildirimi.
İnkârcıların istihfafıPeygamberi veya tebliği küçümseme ve yadırgamaİnkârcıların peygamberi işaret ederek soru sorması (Enbiyâ 21:36, Furkân 25:41).
Teşhis ve ikrarAhirette vaadin gerçekleştiğini itiraf ve teslimiyetDiriliş günü 'İşte bu, Rahman'ın vaad ettiğidir' itirafı ve şahitlik bağlamı (Yâsîn 36:52).
Delil ve mucizeye işaretSomut mucizenin ve uyarının muhataba sunulmasıSalih'in devesi için 'Bu bir devedir' denilerek sınır çizilmesi (Şu'arâ 26:155).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAyet ve delillerin delalet yönüİşaret edilen nesnenin (müşârun ileyh) hakikati; vahyin mahiyeti ve mucizenin şahitliğiŞahit ile gaib arasındaki irtibatın somut delil üzerinden kurulması
FıkıhAkitler, ikrarlar ve yeminlerMecliste hazır bulunan malın tayini (işaretle muayyen kılma), vasıf ve işaret çatışmasıİşaretin vasfa galebe çalması; hazır olanın belirliliğinde kesinlik unsuru
TefsirZamir ve işaret mercileriهذا lafzının vahye mi, akla mı, yoksa muhatabın içinde bulunduğu duruma mı raci olduğuBağlamın belirlediği yakınlık derecesi ve tazim/tahkir karineleri
HadisNebevi tebliğ ve işaret diliPeygamberin parmaklarıyla işaret ederek 'bu ikisi gibi' buyurması veya dini hükümleri özetlemesiSözlü ifadeyi bedensel işaretle tahkik ve teyit etme

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve hidayetŞahit olunan hakikatMuhatabı kaçamayacağı apaçık gerçekle yüzleştirmeİndirilen mesajın soyut bir kurgu değil, önlerinde duran canlı bir hidayet olduğunu bildirir.Kesin
İlmiEpistemoloji ve gözlemDuyu verisi ve ampirik mevcudiyetBilginin gözlemlenebilir doğrudan nesnesini sabitlemeZihinsel kurguları somut delil ve mevcut olgu zeminine bağlar.Güçlü
SiyasiHukuki meşruiyet ve sözleşmeHâlihazırdaki durum ve tarafİrade beyanında muhatap ve mevzuyu netleştirmeToplumsal sözleşmede ve itaatte mevcut merciin tereddütsüz tayinini sağlar.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve mübadeleMuayyen ve hazır mal (ayn)Akit anında hazır bulunan metayı belirlemeİktisadi belirsizliği (garar) gidererek satım konusu malın kesin teslimiyetini temin eder.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGösterici (pointer / deictic coordinate) ve yerel konum vektörüSistemde doğrudan adreslenen, bellek hücresinde anlık olarak işaret edilen ve ötelenmemiş değişkenin tayini ile örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerDeiktik referans ve fenomenolojik mevcudiyetBireyin içinde bulunduğu 'burada ve şimdi' (hic et nunc) durumunun bilince ve iletişime doğrudan yansımasıdır.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiSözün yalnızca fiziksel ve coğrafi bir yakınlığı bildiren basit bir zamir sayılarak edebi ve belâgî derinliğinin yok sayılması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da هذا, zihnen ve kalben hazır olanı, büyük bir hakikati (tazim) veya inkârcıların hafife aldığı bir nesneyi (tahkir) öne çıkaran çok katmanlı bir dikkat ve teyit aracıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataVahyin indiği andaki canlı muhataplık ilişkisi kopar; ayetlerdeki istihfaf, hayret veya meydan okuma tonları düz birer işaret cümlesine indirgenir.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatapla kurduğu doğrudan, canlı ve şahitliğe dayalı epistemik diyaloğun merkezinde yer alır; hakikati hazır ve meşhud kılar.
Hangi ayet groupslarında belirleyicidir?Vahyin mahiyetini niteleyen ayetlerde, ahiret sahnelerindeki hesaplaşma ve itiraflarda, inkârcıların peygamberle tartışmalarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini hakikatlerin ulaşılamaz, soyut ve uzak birer metafizik iddia olduğu zannını yıkar; insanın tam önündeki delillerle sorumlu olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamKonuşanın yakınında bulunan ve algı alanına giren nesneye ses ve el ile yönelerek dikkat çekme.
  • Soyut anlamZihinde, vicdanda veya bağlamda hazır olan hakikatin tereddütsüz biçimde belirlenmesi ve muhatabın idrakine sunulması.
  • Sistematik karşılıkFenomenolojik mevcudiyet, gözlem alanındaki delilin kesinliği ve hukuki muayyeniyet ilkesi.
  • LaTeX modeliP(x)=δ(x−x0)⋅A
  • LaTeX açıklamasıFormülde x0 gözlemcinin veya konuşucunun sıfır noktasındaki mevcut konumunu, x ise işaret edilen nesnenin uzaydaki yerini temsil eder. Dirac delta fonksiyonu δ(x−x0), işaretin yalnızca ve tam olarak konuşucuya bitişik/yakın koordinatta sıfırdan farklı bir değer aldığını modeller. A katsayısı ise tenbih edatının sağladığı genlik (dikkat çekme ve uyarmanın şiddeti) çarpanıdır; böylece yakın işaretin yönelimsel tekilliği ifade edilir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ه