هذا
ه - ذ - ا
جذر- الورود: ٢٧٦
- الآيات: ٢٥٧
- الصيغ: ١٢
- المعاجم: ٠
معناه في القرآن: Bu
هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.
ملاحظاتي
المعاجم(٠)
لا توجد مداخل معجمية لهذا الجذر.
الصيغ(١٢)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٣٩ (الإجمالي: ٦٠١)
- قول
الآيات المشتركة: ١٤٢ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- سحر
الآيات المشتركة: ٢٠ · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
- قرأ
الآيات المشتركة: ١٧ · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
- جيأ
الآيات المشتركة: ٢٩ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- وعد
الآيات المشتركة: ١٨ · “Va’id” yağmur bulutu demektir
- مثل
الآيات المشتركة: ١٩ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- أفل
الآيات المشتركة: ٣ · Fani çok yaşlanmış kimse, pirifani
- بلد
الآيات المشتركة: ٦ · Beled mezarlık demektir
- صرط
الآيات المشتركة: ٩ · Yol
- بشر
الآيات المشتركة: ١٥ · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
- ويل
الآيات المشتركة: ٨ · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
- كفر
الآيات المشتركة: ٣٦ · Hufre, çukur demektir
الآيات التي ورد فيها(٢٥٧)
… الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ …
Bu
فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ …
Bu
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ …
Bu
… الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا قَالَ يَامَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ …
Bu
إِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ
Bu
إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْقَصَصُ الْحَقُّ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا اللَّهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
Bu
بَلَى إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا وَيَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هَذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُسَوِّمِينَ
Bu
هَذَا بَيَانٌ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ
Bu
أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
Bu
الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ
Bu
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | هذا |
| Yapı | İsm-i işaret ve tenbih edatı bileşimi |
| Özel Durum | Asıl işaret unsuru ذا olup başına tenbih edatı olan ها harfi bitişmiştir; gayri müştak (türemiş olmayan) isimlerdendir. |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ذلك, تلك, أولئك |
| Zıt Kök | ذلك |
| Çekirdek Özet 1 | Yakında bulunan, duyu veya zihin alanında hazır olan varlığa dikkat çekerek somut veya zihinsel işaret etme |
| Çekirdek Özet 2 | Vahiy, peygamber, somut ayetler ve muhatabın önündeki hakikati teyit, tahkik veya inkârcıların istihfafını aktarma |
| Çekirdek Özet 3 | Şahit olunan hakikatin epistemolojik belirliliği, sorumluluğun hazır oluşa dayanması ve mevcudiyet ilkesi |
| Kritik Hata Riski | İşaretin yalnızca fiziksel yakınlığa indirgenerek Kur'an'ın zihinsel hazır oluş, değer atfetme ve tazim/tahkir bağlamlarındaki kullanım derinliğinin gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| هـ | Dikkat çekme, uyarma ve muhatabı yöneltme (tenbih). | ذا | İşaret unsurunun başına gelerek muhatabın duyusal ve zihinsel alıcılığını işaret edilen yakın nesneye odaklar. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ه | kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Muhatabın dikkatini ansızın çağırma, varlığı görünür kılma ve odaklama işlevini üstlenir. |
| ذ | kapı / geçiş (ikiz harf د kökeninden türetme); yönelme ve işaret etme | Belirli bir sınıra, geçişe veya yönelinen somut hedefe doğrultulan işaret hareketini temsil eder. |
| ا | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | İşaret edilen nesnenin belirliliğini, yönelişin kesinliğini ve duruşunu sabitler. |
| هذا | İnsanın kollarını kaldırarak muhatabı yönelen nesneye doğrudan çağırması ve hedefi sabitlemesi | Dikkat çekme sesiyle birlikte parmağın veya zihnin doğrudan önündeki nesneye doğrultulması hareketini oluşturur. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Duyu organlarıyla algılanabilecek yakın mesafedeki canlı veya nesneyi muhataba parmakla ya da gözle gösterirken uyarı sesiyle birlikte yönelme. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde hazır bulunan kabile, yurt kalıntısı veya sevgiliye ait izleri gösterirken tenbih ve işaret işlevinde yoğun biçimde yer alır. İmruülkays ve Tarafe gibi erken şairlerin muallakalarında harabelere ve mevcuda işaret bağlamında sıkça başvurulur. |
| Erken Arapça kullanım | Hitapta dinleyicinin dikkatini dağılmadan hemen önündeki söze, olaya veya şahsa çekmek için kullanılan temel deiktik (gösterimsel) araçtır. |
المصدر el-Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-ʿAyn; Sîbeveyhi, el-Kitâb; İbn Hişâm, Muğni’l-Lebîb.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde işaret zamirleri genellikle d/z/t diş ünsüzleri ile kurulurken, tenbih unsuru h/ha soluklu gırtlak sesiyle sağlanır. İbranicede eril tekil işaret zamiri ze (זה) ve tenbihli form hazzeh (הַזֶּה) biçiminde bulunur. Fenikecede z (𐤆), Aramice ve Süryanicede dā / hādēn (ܗܳܕܶܝܢ), Güney Arapçasında ve Ge'ez dilinde za/zā kökleri doğrudan soydaştır. Arapçadaki هذا yapısı, ortak Sami mirası olan işaret çekirdeği ذا kökünün başına prototipik gösterici ve uyarıcı olan ها unsurunun getirilmesiyle teşekkül etmiştir. Bu fonetik ve semantik yapı, nesnenin konuşucuya yakınlığını ve hazır bulunuşunu bildiren ortak Afro-Asyatik deiksis sisteminin kusursuz bir devamıdır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Brockelmann, Grundriss der vergleichenden Grammatik der semitischen Sprachen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ها tenbih edatı ile ذا işaret isminin birleşimi | Asıl işaret ismi tek başına ذا iken, kullanımda tenbih harfiyle kalıplaşarak yakın işaret zamiri olmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ze (זה) / hazzeh, Aramice ve Süryanice hādēn (ܗܳܕܶܝܢ), Habeşçe za | Dişsi ünsüzle kurulan işaret çekirdeği ve ön-ek tenbih morfeminin birleşimi tüm merkez Sami dillerinde ortaktır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik deiktik kökler (*d / *t) | Mısır hiyerogliflerindeki eril işaret unsurları (pn / pw / pꜣ) yanında Afro-Asyatik tabandaki işaretleme mekanizmalarıyla paraleldir. | Güçlü |
المصدر W. Gesenius, Hebrew and Chaldee Lexicon; C. Brockelmann, Semitische Sprachwissenschaft.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| هذا | Anlamlı | Yakına işaret | Konuşana yakın olanı tenbih ile gösterme işlevi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| هاذ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| ذها | Anlamlı | Kendini beğenme, kibir, renklenme | Hurmanın olgunlaşıp renklenmesi veya insanın kibirlenmesi | Kur’an’da geçmez; hedef kökle ses benzerliği dışında ilişki tespit edilmedi |
| ذاه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| اهذ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| اذه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| هذا | Merkez | Yakın işaret | Konuşanın hemen yanında, elinin altında veya zihninde hazır olanı tenbihle gösterir. | Muhatabın derhal algılaması gereken hazır nesneyi veya durumu ifade eder. |
| ذلك | Komşu | Uzak işaret | Mekânca, zamanca veya mertebece uzakta olanı ل ve ك unsurlarıyla gösterir. | Bazen yakın olanı tazim veya manevi yücelik sebebiyle uzak işaretle anar. |
| تلك | Komşu | Dişil / çoğul uzak işaret | Akılsız çoğullara veya dişil varlıklara uzaktan işaret eder. | Mertebe ve hüküm bildiriminde tarihsel kıssaların ve ayetlerin ardından gelir. |
| أولئك | Komşu | Topluluk uzak işareti | İnsan veya bilinçli toplulukları nitelikleriyle birlikte uzaktan gösterir. | Belirli bir vasfı kazanan zümreyi sonuca bağlarken kullanılır. |
| ذلك | Zıt | Karşıt mesafe | Yakınlık (kurb) yerine uzaklık (bu'd) bildirir. | Gösterim ekseninde mekânsal ve psikolojik zıt kutbu temsil eder. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | هذا | Yakına işaret zamiri | Yakında bulunan varlığı gösterir; tenbih unsuru içerir. | Kesin |
| Latince | hic, haec, hoc | bu, konuşana yakın olan | Konuşucuya en yakın olan nesneye işaret eder; mesafesel olarak هذا ile tam örtüşür. | Kesin |
| İngilizce | this | bu | Konuşucuya yakın nesneyi veya yeni bahsedilen durumu ifade eder; tenbih nidasını doğrudan taşımaz. | Kesin |
| Almanca | dieser, diese, dieses | bu | Yakındaki nesneyi veya mevcut konuyu belirtir. | Kesin |
| Fransızca | ceci, ce, cet, cette | bu | Mevcut ve yakındaki varlığı işaret eder. | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Trésor de la Langue Française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Somut mevcuda işaret | Göz önündeki nesneyi, beldeyi veya kişiyi doğrudan gösterme | Mekke şehri (Tîn 95:3), kurbanlık veya rızık (Bakara 2:25) bağlamı. |
| Kur'an ve vahye işaret | İndirilen vahyi, zikri ve kitabı teyit ve tazim etme | İndirilen zikrin mübarek oluşu (Enbiyâ 21:50) ve hakikatin bildirimi. |
| İnkârcıların istihfafı | Peygamberi veya tebliği küçümseme ve yadırgama | İnkârcıların peygamberi işaret ederek soru sorması (Enbiyâ 21:36, Furkân 25:41). |
| Teşhis ve ikrar | Ahirette vaadin gerçekleştiğini itiraf ve teslimiyet | Diriliş günü 'İşte bu, Rahman'ın vaad ettiğidir' itirafı ve şahitlik bağlamı (Yâsîn 36:52). |
| Delil ve mucizeye işaret | Somut mucizenin ve uyarının muhataba sunulması | Salih'in devesi için 'Bu bir devedir' denilerek sınır çizilmesi (Şu'arâ 26:155). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ayet ve delillerin delalet yönü | İşaret edilen nesnenin (müşârun ileyh) hakikati; vahyin mahiyeti ve mucizenin şahitliği | Şahit ile gaib arasındaki irtibatın somut delil üzerinden kurulması |
| Fıkıh | Akitler, ikrarlar ve yeminler | Mecliste hazır bulunan malın tayini (işaretle muayyen kılma), vasıf ve işaret çatışması | İşaretin vasfa galebe çalması; hazır olanın belirliliğinde kesinlik unsuru |
| Tefsir | Zamir ve işaret mercileri | هذا lafzının vahye mi, akla mı, yoksa muhatabın içinde bulunduğu duruma mı raci olduğu | Bağlamın belirlediği yakınlık derecesi ve tazim/tahkir karineleri |
| Hadis | Nebevi tebliğ ve işaret dili | Peygamberin parmaklarıyla işaret ederek 'bu ikisi gibi' buyurması veya dini hükümleri özetlemesi | Sözlü ifadeyi bedensel işaretle tahkik ve teyit etme |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve hidayet | Şahit olunan hakikat | Muhatabı kaçamayacağı apaçık gerçekle yüzleştirme | İndirilen mesajın soyut bir kurgu değil, önlerinde duran canlı bir hidayet olduğunu bildirir. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve gözlem | Duyu verisi ve ampirik mevcudiyet | Bilginin gözlemlenebilir doğrudan nesnesini sabitleme | Zihinsel kurguları somut delil ve mevcut olgu zeminine bağlar. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki meşruiyet ve sözleşme | Hâlihazırdaki durum ve taraf | İrade beyanında muhatap ve mevzuyu netleştirme | Toplumsal sözleşmede ve itaatte mevcut merciin tereddütsüz tayinini sağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve mübadele | Muayyen ve hazır mal (ayn) | Akit anında hazır bulunan metayı belirleme | İktisadi belirsizliği (garar) gidererek satım konusu malın kesin teslimiyetini temin eder. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gösterici (pointer / deictic coordinate) ve yerel konum vektörü | Sistemde doğrudan adreslenen, bellek hücresinde anlık olarak işaret edilen ve ötelenmemiş değişkenin tayini ile örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Deiktik referans ve fenomenolojik mevcudiyet | Bireyin içinde bulunduğu 'burada ve şimdi' (hic et nunc) durumunun bilince ve iletişime doğrudan yansımasıdır. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Sözün yalnızca fiziksel ve coğrafi bir yakınlığı bildiren basit bir zamir sayılarak edebi ve belâgî derinliğinin yok sayılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da هذا, zihnen ve kalben hazır olanı, büyük bir hakikati (tazim) veya inkârcıların hafife aldığı bir nesneyi (tahkir) öne çıkaran çok katmanlı bir dikkat ve teyit aracıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Vahyin indiği andaki canlı muhataplık ilişkisi kopar; ayetlerdeki istihfaf, hayret veya meydan okuma tonları düz birer işaret cümlesine indirgenir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın muhatapla kurduğu doğrudan, canlı ve şahitliğe dayalı epistemik diyaloğun merkezinde yer alır; hakikati hazır ve meşhud kılar. |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | Vahyin mahiyetini niteleyen ayetlerde, ahiret sahnelerindeki hesaplaşma ve itiraflarda, inkârcıların peygamberle tartışmalarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini hakikatlerin ulaşılamaz, soyut ve uzak birer metafizik iddia olduğu zannını yıkar; insanın tam önündeki delillerle sorumlu olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKonuşanın yakınında bulunan ve algı alanına giren nesneye ses ve el ile yönelerek dikkat çekme.
- Soyut anlamZihinde, vicdanda veya bağlamda hazır olan hakikatin tereddütsüz biçimde belirlenmesi ve muhatabın idrakine sunulması.
- Sistematik karşılıkFenomenolojik mevcudiyet, gözlem alanındaki delilin kesinliği ve hukuki muayyeniyet ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde gözlemcinin veya konuşucunun sıfır noktasındaki mevcut konumunu, ise işaret edilen nesnenin uzaydaki yerini temsil eder. Dirac delta fonksiyonu , işaretin yalnızca ve tam olarak konuşucuya bitişik/yakın koordinatta sıfırdan farklı bir değer aldığını modeller. katsayısı ise tenbih edatının sağladığı genlik (dikkat çekme ve uyarmanın şiddeti) çarpanıdır; böylece yakın işaretin yönelimsel tekilliği ifade edilir.