ألل
أ - ل - ل
KÖK- 1.470 geçiş
- 1.247 ayet
- 27 sîga
- 10 sözlük
Elelu bıçağın iki yüzünden biridir. Dayanışma anlamında kullanılmaktadır.devamı ›
Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءلل · ألّ
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Elelu bıçağın iki yüzünden biridir. Dayanışma anlamında kullanılmaktadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR18.277 harfباب الّلفيف من الّلام
لو،لا، لن، لولا إمّالا، لي، ألا، إلاّ، الألاء، لأي، ل أ ل أ، إلى، أيل، لام الاستغاثة، ألل، يلل، ليل، لوي، ولي، ويل، وأل أول، لات، أولى، أولاء، أولو، أولات مستعملات
لو:
لو: حرفُ أمنيّة، كقولك: لو قَدِم زيدٌ، "لو أنّ لنا كَرَّةً" فهذا قد يُكْتَفَى به عن الجواب.
وقد تكون لو موقوفةً بين نَفْيٍ وأُمْنيّة إذا وُصِلَتْ ب لا. كقولك: لولا أكرمتني، أي: لم تُكرمني، ولا يكون جواب لو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR852 harfأَلَّهُ يَؤُلُّهُ أَلاَّ: طعنه بالحَرْبة.
يقال: ما له أُلَّ وغُلَّ. وأَلَّ لونُه يَؤُلُّ ألاًّ: صَفا وَبَرَقَ. وأَلَّ أيضاً، بمعنى أسرع. وفرسٌ مِثَلٌّ، أي سريعٌ. والأَليلُ: الأنينُ. قال ابن مَيَّادَةَ:
وقولا لها ما تأمرين بوامِقٍله بعد نَوْماتِ العيون أليلُ
وقد ألَّ يَئِلُّ أَلاًّ وأَليلاً. يقال له الويلُ والأَليلُ. وأَليلُ الماء: خَريرُهُ وقَسيبه. وأَلِلَ السِقاءُ، بالكسر: تغيَّرتْ ريحُه.
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR yok31.658 harfMadde başı: ألّ(باب الهمزة في الذي يقال له المضاعف)
(أبّ) اعلم أن للهمزة والباء في المضاعف أصلين: أحدهما المرعَى، والآخر القَصْدَ والتهيُّؤ. أما الأول فقول الله عزّ وجلّ: ﴿وفَاكِهَةً وَأَبّاً﴾ [عبس 31]، قال أبو زيد الأنصاريّ: لم أسمع للأبِّ ذكراً إلاّ في القرآن. قال الخليل وأبو زيد: الأبُّ: المرعى، بوزن فَعْل. وأنشدَ ابنُ دريد:
جِذْمُنا قيسٌ ونجدٌ دارُنا *** ولنا الأبُّ به والمَكْرَعُ
وأنشدَ شُبيل بن عَزْرَة
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR333 harfأ ل ل
" لا يرقبـون فـي مؤمـن إلاً ولا ذمـةً " أي قرابـة.
وعجـب ربكم من ألكم وقنوطكم أي من جؤاركم بالفتـح.
يقـال: ألّ فـي دعائه يؤلّ ألاً وأللاً وأليلاً: إذا جأر.
وبات له أليل كأنه أبيل ومر وفي يده ألة أي حربة.
ومنها قولهم: أذن مؤللة أي محددة.
وأله: طعنه بالأة.
ومنه قول الأعرابية في خاطبها: أل وغل.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.204 harfالأَلُّ: السرعة، والأَلُّ الإِسراع. وأَلَّ في سيره ومشيه يَؤُلُّ ويَئِلُّ أَلاًّ إِذا أَسرع واهْتَزَّ؛ فأَما قوله أَنشده ابن جني: وإِذْ أَؤُلُّ المَشْيَ أَلاًّ أَلاَّ
قال ابن سيده: إِما أَن يكون أَراد أَؤُلُّ في المشي فحذف وأَوصل، وإِما أَن يكون أَؤُلُّ متعدياً في موضعه بغير حرف جر. وفرس مِئَلَّ أَي سريع. وقد أَلَّ يَؤُلُّ أَلاًّ: بمعنى أَسرع؛ قال أَبو الخضر اليربوعي يمدح عبد الملك بن مروان وكان
الأَلُّ: السرعة، والأَلُّ الإِسراع. وأَلَّ في سيره ومشيه يَؤُلُّ ويَئِلُّ أَلاًّ إِذا أَسرع واهْتَزَّ؛ فأَما قوله أَنشده ابن جني: وإِذْ أَؤُلُّ المَشْيَ أَلاًّ أَلاَّ قال ابن سيده: إِما أَن يكون أَراد أَؤُلُّ في المشي فحذف وأَوصل، وإِما أَن يكون أَؤُلُّ متعدياً في موضعه بغير حرف جر. وفرس مِئَلَّ أَي سريع. وقد أَلَّ يَؤُلُّ أَلاًّ: بمعنى أَسرع؛ قال أَبو الخضر اليربوعي يمدح عبد الملك بن مروان وكان أَجرى مُهْراً فَسَبَق: مُهْرَ أَبي الحَبْحابِ لا تَشَلِّي، بارَكَ فيكَ اٍٍّّللهُ من ذي أَلِّ أَي من فرس ذي سرعة. وأَلَّ الفرسُ يَئِلُّ أَلاًّ: اضطرب. وأَلَّ لونُه يَؤُلُّ أَلاًّ وأَلِيلاً إِذا صفا وبرَقَ، والأَلُّ صفاء اللون. وأَلَّ الشيءُ يَؤُلُّ ويَئِلُّ؛ الأَخيرة عن ابن دريد، أَلاًّ: برق. وأَلَّتْ فرائصُه تَئِلُّ: لمعت في عَدْو؛ قال: حتى رَمَيْت بها يَئِلُّ فَرِيصُها، وكأَنَّ صَهْوَتَها مَدَاكُ رُخَام وأَنشد الأَزهري لأَبي دُوادٍ يصف الفرس والوحش: فلَهَزْتُهُنَّ بها يَؤُلُّ فَرِيصُها من لَمْعِ رايَتِنا، وهُنَّ غَوَادي والأَلَّة: الحَرْبة العظيمة النَّصْل، سميت بذلك لبريقها ولَمَعانها، وفرَق بعضهم بين الأَلَّة والحَرْبة فقال: الأَلَّة كلها حديدة، والحَرْبة بعضها خشب وبعضها حديد، والجمع أَلٌّ، بالفتح، وإِلالٌ؛ وأَلِيلُها: لَمَعانها. والأَلُّ: مصدر أَلَّه يؤُلُّه أَلاًّ طعنه بالأَلَّة. الجوهري: الأَلُّ، بالفتح، جمع أَلَّة وهي الحَرْبة في نصلها عِرَضٌ؛ قال الأَعشى:تَدَارَكَه في مُنْصِلِ الأَلِّ بعدَما مَضى غيرَ دَأْدَاءٍ، وقد كاد يَعْطَب ويجمع أَيضاً على إِلالٍ مثل جَفْنَة وجِفَان. والأَلَّة: السِّلاح وجميع أَداة الحرب. ويقال: ما لَه أُلَّ وغُلَّ؛ قال ابن بري: أُلَّ دُفع في قفاه، وغُلَّ أَي جُنَّ. والمِئَلُّ: القَرْنُ الذي يُطْعَنُ به، وكانوا في الجاهلية يتخذون أَسِنَّة من قرون البقر الوحشي. التهذيب: والمِئَلاَّنِ القَرْنانِ؛ قال رؤبة يصف الثور: إِذا مِئَلاًّ قَرْنِه تَزَعْزَعا قال أَبو عمرو: المِئَلُّ حَدُّ رَوْقه وهو مأْخوذ من الأَلَّة وهي الحَرْبة. والتَّأْليل: التحديد والتحريف. وأُذن مُؤَلَّلة: محدّدة منصوبة مُلَطَّفة. وإِنه لمُؤَلَّل الوجه أَي حَسَنه سَهْله؛ عن اللحياني، كأَنه قد أُلِّل. وأَلَلا السِّكين والكتفِ وكل شيء عَريض: وَجْهَاه. وقيل: أَلَلا الكتف اللَّحمتان المتطابقتان بينهما فَجْوة على وجه الكتف، فإِذا قُشرت إِحداهما عن الأُخرى سال من بينهما ماء، وهما الأَلَلان. وحكى الأَصمعي عن عيسىبن أَبي إِسحق أَنه قال: قالت امرأَة من العرب لابنتها لا تُهْدِي إِلى ضَرَّتِك الكتفَ فإِن الماءَ يَجْري بين أَلَلَيْها أَي أَهْدي شَرًّا منها؛ قال أَبو منصور: وإِحدى هاتين اللَّحمتين الرُّقَّى وهي كالشحمة البيضاء تكون في مَرْجِع الكَتِف، وعليها أُخرى مثلُها تسمى المأْتَى. التهذيب: والأَلَلُ والأَلَلانِ وَجْها السِّكين ووَجْها كل شيء عَرِيض. وأَلَّلت الشيءَ تَأْليلاً أَي حدّدت طَرَفه؛ ومنه قول طَرَفة بن العبد يصف أُذني ناقته بالحِدَّة والانتصاب: مُؤَلَّلتانِ يُعْرَف العِتْقُ فيهما، كَسَامِعَتَيْ شاةٍ بحَوْمَلَ مُفْرَدِ الفراء: الأُلَّة الراعِية البعيدة المَرْعَى من الرُّعاة. والإِلّة: القرابة. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: عَجِبَ ربكم من إِلِّكم وقُنوطِكم وسرعة إِجابته إِياكم؛ قال أَبو عبيد: المحدثون رووه من إِلِّكم، بكسر الأَلف، والمحفوظ عندنا من أَلِّكم، بالفتح، وهو أَشبه بالمصادر كأَنه أَراد من شدة قنوطكم، ويجوز أَن يكون من قولك أَلَّ يئِلُّ أَلاًّ وأَلَلاَ وأَلِيلاَ، وهو أَن يرفع الرجل صوته بالدعاء ويَجْأَر؛ وقال الكميت يصف رجلاً:وأَنتَ ما أَنتَ، في غَبْراءَ مُظْلِمةٍ، إِذا دَعَتْ أَلَلَيْها الكاعِبُ الفُضُل قال: وقد يكون أَلَلَيها أَنه يريد الأَلَل المصدر ثم ثَنّاه وهو نادر كأَنه يريد صوتاً بعد صوت، ويكون قوله أَلَلَيْها أَن يريد حكاية أَصوات النساء بالنَّبَطية إِذا صَرَخْنَ؛ قال ابن بري: قوله في غبراء في موضع نصب على الحال، والعامل في الحال ما في قوله ما أَنت من معنى التعظيم كأَنه قال عَظُمْتَ حالاً في غَبْراء. والأَلُّ: الصِّيَاحُ. ابن سيده: والأَلَلُ والأَلِيلُ والأَلِيلة والأَلِيلة والأَلَلانُ كله الأَنين، وقيل: عَلَزُ الحُمَّى. التهذيب: الأَلِيل الأَنين؛ قال الشاعر: أَما تراني أَشتكي الأَلِيلا أَبو عمرو: يقال له الوَيْل والأَلِيل، والأَليل الأَنين؛ وأَنشد لابن مَيّادة: وقُولا لها: ما تَأْمُرينَ بوامقٍ، له بَعْدَ نَوْماتِ العُيُونِ أَلِيلُ؟ أَي تَوَجُّع وأَنين؛ وقد أَلَّ يَئِلُّ أَلاًّ وأَلِيلاً. قال ابن بري: فسر الشيباني الأَلِيل بالحَنين؛ وأَنشد المرّار: دَنَوْنَ، فكُلُّهنَّ كَذَاتِ بَوٍٍّّ، إِذا حُشِيَت سَمِعْتَ لها أَلِيلا وقد أَلَّ يئِلُّ وأَلَّ يؤُلُّ أَلاًّ وأَلَلاً وأَلِيلاً: رفع صوته بالدعاء. وفي حديث عائشة: أَن امرأَة سأَلت عن المرأَة تَحْتَلِم فقالت لها عائشة: تَرِبَتْ يَدَاك وأَلَّتْ وهل ترى المرأَة ذلك؟ أَلَّتْ أَي صاحت لما أَصابها من شدّة هذا الكلام، ويروى بضم الهمزة مع تشديد اللام، أَي طُعِنَت بالألَّة وهي الحَرْبة؛ قال ابن الأَثير: وفيه بُعد لأَنه لا يلائم لفظ الحديث. والأَلِيلُ والأَلِيلة: الثُّكْلُ؛ قال الشاعر: فَلِيَ الأَلِيلةُ، إِن قَتَلْتُ خُؤُولتي، ولِيَ الأَلِيلَة إِنْ هُمُ لم يُقْتَلوا وقال آخر: يا أَيها الذِّئْبُ، لك الأَلِيل، هل لك في باعٍ كما تقول؟ (* قوله «في باع» كذا في الأصل، وفي شرح القاموس: في راع، بالراء). قال: معناه ثَكِلتك أُمُّك هل لك في باع كما تُحِبُّ؛ قال الكُمَيت: وضِياءُ الأُمُور في كل خَطْبٍ، قيل للأُمَّهاتِ منه الأَلِيل أَي بكاء وصياح من الأَلَلِيِّ؛ وقال الكميتُ أَيضاً: بضَرْبٍ يُتْبِعُ الأَلَلِيّ منه فَتاة الحَيِّ، وَسْطَهُمُ، الرَّنِينا والأَلُّ، بالفتح: السُّرْعةُ والبريق ورفع الصوت، وجمع أَلَّة للحَرْبة. والأَلِيلُ: صَلِيلُ الحَصَى، وقيل: هو صليل الحَجَر أَيًّا كان؛ الأُولى عن ثعلب. والأَلِيل: خَرِيرُ الماءِ. وأَلِيلُ الماءِ: خَرِيرُه وقَسِيبُه. وأَلِلَ السِّقاء، بالكسر، أَي تغيرت ريحه، وهذا أَحد ما جاء بإِظهار التضعيف. التهذيب: قال عبد الوهاب أَلَّ فلان فأَطال المسأَلة إِذا سأَل، وقد أَطال الأَلَّ إِذا أَطال السؤَال؛ وقول بعض الرُّجّاز: قَامَ إِلى حَمْراءَ كالطِّرْبال، فَهَمَّ بالصَّحْن بلا ائتِلال، غَمامةً تَرْعُدُ من دَلال يقول: هَمَّ اللبَن في الصَّحن وهو القَدَح، ومعنى هَمَّ حَلَب، وقوله بلا ائتلال أَي بلا رفق ولا حُسْن تَأَتٍّ للحَلْب، ونَصَب الغَمامةَ بِهَمَّ فشَبَّه حَلب اللبن بسحابة تُمْطِر. التهذيب: اللحياني: في أَسنانه يَلَلٌ وأَلَلٌ، وهو أَن تُقْبل الأَسنان على باطن الفم. وأَلِلَتْ أَسنانُه أَيضاً: فسدت. وحكى ابن بري: رجل مِئَلٌّ يقع في الناس. والإِلُّ: الحِلْف والعَهْد. وبه فسَّر أَبو عبيدة قوله تعالى: لا يَرْقُبون في مؤمن إِلاٍّ ولا ذمة. وفي حديث أُم زرع: وَفِيُّ الإِلِّ كرِيمُ الخِلِّ؛ أَرادت أَنها وَفِيَّة العهد، وإِنما ذُكِّر لأَنه إِنما ذُهِبَ به إِلى معنى التشبيه أَي هي مثل الرجل الوَفيِّ العهد. والإِلُّ: القرابة. وفي حديث علي، عليه السلام: يخون العَهْد ويقطع الإِلَّ؛ قال ابن دريد: وقد خَفَّفَت العرب الإِلَّ؛ قال الأَعشى: أَبيض لا يَرْهَب الهُزالَ، ولا يَقْطعُ رُحْماً، ولا يَخُون إِلاَّ قال أَبو سعيد السيرافي: في هذا البيت وجه آخر وهو أَن يكون إِلاَّ في معنى نِعْمة، وهو واحد آلاء الله، فإِن كان ذلك فليس من هذا الباب، وسيأْتي ذكره في موضعه. والإِلُّ: القرابة؛ قال حَسّان بن ثابت: لَعَمْرُك إِنَّ إِلَّك، من قُرَيْش، كإِلِّ السَّقْبِ من رَأْلِ النَّعَام وقال مجاهد والشعبي: لا يرقبون في مؤمن إِلاٍّ ولا ذمة، قيل: الإِلُّ العهد، والذمة ما يُتَذَمَّم به؛ وقال الفراء: الإِلُّ القرابة، والذِّمة العَهد، وقيل: هو من أَسماء الله عز وجل، قال: وهذا ليس بالوجه لأَن أَسماء الله تعالى معروفة كما جاءت في القرآن وتليت في الأَخبار. قال: ولم نسمع الداعي يقول في الدعاء يا إِلُّ كما يقول يا الله ويا رحمن ويا رحيم يا مؤمن يا مهيمن، قال: وحقيقةُ الإِلِّ على ما توجبه اللغة تحديدُ الشيء، فمن ذلك الأَلَّة الحَرْبة لأَنها محدّدة، ومن ذلك أُذن مُؤلَّلة إِذا كانت محددة، فالإِلُّ يخرج في جميع ما فسر من العهد والقرابة والجِوَار، على هذا إِذا قلت في العهد بينها الإِلُّ، فتأْويله أَنهما قد حدّدا في أَخذ العهد، وإِذا قلت في الجِوَار بينهما إِلٌّ، فتأْويله جِوَار يحادّ الإِنسان، وإِذا قلته في القرابة فتأْويله القرابة التي تُحادّ الإِنسان. والإِلُّ: الجار. ابن سيده: والإِلُّ الله عز وجل، بالكسر. وفي حديث أَبي بكر، رضي الله عنه، لما تلي عليه سَجْع مُسَيْلِمة: إِنَّ هذا لَشَيْءٌ ما جاء من إِلّ ولا برٍٍّّ فَأَيْن ذُهِب بكم، أَي من ربوبية؛ وقيل: الإِلُّ الأَصل الجيد، أَي لم يَجئ من الأَصل الذي جاء منه القرآن، وقيل: الإِلُّ النَّسَب والقرابة فيكون المعنى إِن هذا كلام غير صادر من مناسبة الحق والإِدلاء بسبب بينه وبين الصّدِّيق. وفي حديث لَقيط: أُنبئك بمثل ذلك في إِلِّ الله أَي في ربوبيته وإِلَهيته وقدرته، ويجوز أَن يكون في عهد الله من الإِلِّ العهدِ. التهذيب: جاء في التفسير أَن يعقوب بن إِسحق، على نبينا وعليهما الصلاة والسلام، كان شديداً فجاءه مَلَك فقال: صارِعْني، فصارعه يعقوب، فقال له الملك: إِسْرَإِلّ، وإِلّ اسم من أَسماء الله عز وجل بِلُغَتهم وإِسْر شدة، وسمي يعقوب إِسْرَإِلّ بذلك ولما عُرِّب قيل إِسرائيل؛ قال ابن الكلبي: كل اسم في العرب آخره إِلّ أَو إِيل فهو مضاف إِلى الله عز وجل كَشُرَحْبِيل وشَرَاحيل وشِهْمِيل، وهو كقولك عبدالله وعبيدالله، وهذا ليس بقويّ إِذ لو كان كذلك لصرف جبريل وما أَشبهه. والإِلُّ: الربوبية. والأُلُّ، بالضم: الأَوّل في بعض اللغات وليس من لفظ الأَوّل؛ قال امرؤ القيس: لِمَنْ زُحْلوقَةٌ زُلُّ، بها العَيْنان تَنْهلُّ ينادي الآخِرَ الأُلُّ: أَلا حُلُّوا، أَلا حُلّوا وإِن شئت قلت: إِنما أَراد الأَوَّل فبَنَى من الكلمة على مِثال فُعْل فقال وُلّ، ثم هَمَزَ الواو لأَنها مضمومة غير أَنا لم نسمعهم قالوا وُلّ، قال المفضل في قول امرئ القيس أَلا حُلُّوا، قال: هذا معنى لُعْبة للصبيان يجتمعون فيأْخذون خشبة فيضعونها على قَوْزٍ من رمل، ثم يجلس على أَحد طَرَفيها جماعة وعلى الآخر جماعة، فأَيُّ الجماعتين كانت أَرزن ارتفعت الأُخرى، فينادون أَصحاب الطرف الآخر أَلا حُلُّوا أَي خففوا عن عددكم حتى نساويكم في التعديل، قال: وهذه التي تسميها العرب الدَّوْدَاةَ والزُّحْلوقة، قال: تسمى أُرْجوحة الحضر المطوّحة. التهذيب: الأَلِيلة الدُّبَيْلة، والأَلَلة الهَوْدَج الصغير، والإِلُّ الحِقد. ابن سيده: وهو الضَّلال بنُ الأَلال بن التَّلال؛ وأَنشد: أَصبحتَ تَنْهَضُ في ضَلالِك سادِراً، إِن الضَّلال ابْنُ الأَلال، فَأَقْصِر وإِلالٌ وأَلالٌ: جبل بمكة؛ قال النابغة: بمُصْطَحَباتٍ من لَصَاف وثَبْرَةٍ يَزُرْنَ أَلالاً، سَيْرُهنّ التَّدافُعُ والأَلالُ، بالفتح: جبل بعرفات. قال ابن جني: قال ابن حبيب الإِلُّ حَبْل من رمل به يقف الناس من عرفات عن يمين الإِمام. وفي الحديث ذكر إِلالٍ، بكسر الهمزة وتخفيف اللام الأُولى، جَبَل عن يمين الإِمام بعرفة. وإِلا حرف استثناء وهي الناصبة في قولك جاءني القوم إِلاَّ زيداً، لأَنها نائبة عن أَستثني وعن لا أَعني؛ هذا قول أَبي العباس المبرد؛ وقال ابن جني: هذا مردود عندنا لما في ذلك من تدافع الأَمرين الإِعمال المبقي حكم الفعل والانصراف عنه إِلى الحرف المختص به القول. قال ابن سيده: ومن خفيف هذا الباب أُولو بمعنى ذَوو لا يُفْرد له واحد ولا يتكلم به إِلا مضافاً، كقولك أُولو بأْس شديد وأُولو كرم، كأَن واحد أُلٌ، والواو للجمع، أَلا ترى أَنها تكون في الرفع واواً وفي النصب والجرياء؟ وقوله عز وجل: وأُولي الأَمر منكم؛ قال أَبو إِسحق: هم أَصحاب النبي،صلى الله عليه وسلم، ومن اتبعهم من أَهل العلم، وقد قيل: إِنهم الأُمراء، والأُمراء إِذا كانوا أُولي علم ودين وآخذين بما يقوله أَهل العلم فطاعتهم فريضة، وجملة أُولي الأَمر من المسلمين من يقوم بشأْنهم في أَمر دينهم وجميع ما أَدّى إِلى صلاحهم.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR67 harf* أ ل ل * * الإِلُّ * بالكسر هو الله عز وجل وهو أيضا العهد والقرابة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.898 harfأل في مشيه يؤل ويئل: أسرع وجد، نقله السهيلي، وأنشد الصاغاني لأبي الخضر اليربوعي:
مهر أبي الحارث لا تشلي بارك فيك الله من ذي أل أي من فرس ذي سرعة. وأبو الحارث هو بشر بن عبد الملك بن بشر بن مروان. وقيل: اهتز أو اضطرب وأما قول الشاعر، أنشده ابن جني:
وإذ أؤل المشى ألا ألا قال ابن سيد: إما أن يكون أراد: أؤل في المشي، فحذف وأوصل، وإما أن يكون أؤل متعديا في
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR866 harfMadde başı: ءللأَلَّ
أَلَّ I , U ( n. ac. أَلّ 1 ),
a. Hastened.
b. Was agitated.
c. Shone, glittered.
d. Chased.
e. ( n. ac. أَلَل 4 , أَلِيْل 25 ), Groaned, moaned.
اِلّ
اِلّ 2 ,
a. Covenant, compact.
b. Oath.
c. Relationship.
d. Anger, enmity.
e. Noble origin.
f. Inspiration.
g. Faith.
h. Sacred.
أَلَاْل
أَلَاْل 22 ,
a. Error.
آل
آل
a. House, race, dynasty, family, clan.
آلَة
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR36.312 harfMadde başı: ءللءلل
أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ) - إلّ
أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ) - إلّ
أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ) + كائن + شيئاً أو أمراً: حفظه ولم يضيعه
إلّ: على وزن " فـِعـْل" : اسم فعل " أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ) ": العهد والأمر الواجب الحفظ وعدم التضييع
ويمكن أن بكون لفظ " إلّ ": أصلها ( إال) على وزن " فـِعـْل": اسم فعل " آلَ -
Sîgalar(27)
- الَّذِينَ-an kimseler(الَّذِينَ)×809
- الَّذِي-an kimse(الَّذِي)×268
- وَالَّذِينَVe -an kimseler+2 anlam(وَالَّذِينَ)×164
- لِلَّذِينَ-an kimseler için+2 anlam(لِلَّذِينَ)×80
- الَّتِي-an kimse(الَّتِي)×57
- وَالَّذِيVe -an kimse+1 anlam(وَالَّذِي)×15
- بِالَّذِي-an kimseye+2 anlam(بِالَّذِي)×11
- فَالَّذِينَ-an kimseler+1 anlam(فَالَّذِينَ)×10
- كَالَّذِينَ-an kimseler gibi(كَالَّذِينَ)×9
- اللَّاتِي-an kimseler(اللَّاتِي)×8
Mücavir kökler625 mücavir (1.092 toplam)
- أمن
373 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- كفر
260 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- أله
594 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- أيي
228 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- عمل
143 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- صلح
83 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- قبل
105 ortak ayet · Önce
- وقي
91 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- سبل
67 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- ظلم
102 ortak ayet · Zalimler
- عذب
113 ortak ayet · Su yosunudur
- نور
67 ortak ayet · Ateş demektir
Geçtiği ayetler(1.247)
Bu kök 1.247 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ
-an kimselerNimete erdirdiklerinin yoluna, gazaba uğrayanların ve dalalete düşenlerinkine değil.
الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ
-an kimselerOnlar ki gayba inanırlar. Namazı kılarlar ve kendilerine rızık olarak verdiğimiz şeylerden de infak ederler.
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
-an kimselerŞüphesiz ki o küfretmiş olanları uyarsan da uyarmasan da birdir, inanmazlar.
وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ
-an kimselerMü’minlere rastlayınca; inandık, derler. Şeytanları ile başbaşa kalınca da; biz sizinle beraberiz, onlarla sadece istihza etmekteyiz, derler.
أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ
-an kimselerOnlar; hidayet karşılığı sapıklığı satın almış kimselerdir. Ticaretleri kendilerine kar sağlamamıştır. Ve onlar hidayete ermişlerden değildirler.
وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ …
-an kimselerİman eden, salih ameller işleyenlere; altından ırmaklar akan cennetlerin kendileri için olduğunu müjdele. Onlara ne zaman bunlardan bir meyve rızık olarak verilirse bu, evvelce rızıklandığımız şeydi, derler. Onlara birbirine benzeyen (böyle nimetler) verilecek. Onlar için orada temiz eşler de vardır. Hem onlar orada temelli kalıcıdırlar.
… أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ …
-an kimselerŞüphe yok ki, Allah, bir sivri sineği ve ondan küçük bir şeyi misal getirmekten çekinmez. İman etmiş olanlar bunun Rablarından bir gerçek olduğunu bilirler. Kafirler ise; Allah bu misali vermekle ne murad etmiş? derler. Allah onunla bir çoğunu sapıtır, bir çoğunu da hidayete erdirir. Bununla fasıklardan başkasını saptırmaz.
… الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا يُضِلُّ …
-an kimselerŞüphe yok ki, Allah, bir sivri sineği ve ondan küçük bir şeyi misal getirmekten çekinmez. İman etmiş olanlar bunun Rablarından bir gerçek olduğunu bilirler. Kafirler ise; Allah bu misali vermekle ne murad etmiş? derler. Allah onunla bir çoğunu sapıtır, bir çoğunu da hidayete erdirir. Bununla fasıklardan başkasını saptırmaz.
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
-an kimselerAllah’ın ahdini pekiştirdikten sonra bozanlar, birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar, yeryüzünde fesad çıkaranlar, işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir.
الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ وَأَنَّهُمْ إِلَيْهِ رَاجِعُونَ
-an kimselerOnlar ki; Rablarına kavuşacaklarını, O’na döneceklerini kesinlikle bilirler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ألل |
| Yapı | Üçlü (muzaaf kök) |
| Özel Durum | Mükerrer / Şeddeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حلف, عقد, ذمم, رحم |
| Zıt Kök | غدر |
| Çekirdek Özet 1 | Keskinlik, parlama, net sınır ve sesin tizleşip belirginleşmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Hukuki ve ahlaki bağlayıcılığı olan kutsal ahit, ilahi yemin veya yakın akrabalık bağı |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi otorite ve vicdani sorumluluk altında dokunulmaz kılınmış koruma ve dayanışma hukuku |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca alelade bir akrabalık bağı sayılarak ilahi ve hukuki bağlayıcılığının göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أل | Belirginleşme, parlama, keskinleşme, yönelme ve sınır koyma; أله, ألف, ألت, ألو köklerinde görülen ilahi yöneliş, birleşme ve bağlayıcılık nüveleri | ل | Anlamdaki parlamayı, keskinliği ve sınır koymayı pekiştirerek iki tarafı birbirine kesin ve parlak bir ahit, yemin veya akrabalık bağıyla bağlama haline dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | İlahi otoriteden kaynaklanan bağlayıcı gücü ve birincil başlangıç ilkesini temsil eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Tarafları belirli bir istikamete sevk eden, sınırlandıran ve birbirine bağlayan yönlendirici gücü ifade eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bağlayıcılığın ve sınırlamanın yinelenerek teyit edilmesini, ahdin kesinleştirilmesini gösterir |
| ألل | Güç ve otoriteyle yönlendirip iki kat bağlama | İlahi kudret ve öncelik taşıyan bir ilkeyle tesis edilen, kesilip atılamayan çift yönlü bağlayıcı yemin ve dokunulmazlık ilişkisi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bıçağın ve mızrak ucunun iki keskin yüzünden her biri, harbenin sivri demiri, kulağın dikleşip sivrilmesi, bir nesnenin parlaması ve inilti/sızlanma sesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Hassân b. Sâbit Cahiliye dönemi nesep bağlarını tasvir ederken kökü akrabalık bağı anlamında kullanmıştır: لَعَمْرُك إنّ إلَّكَ في قُرَيشٍ / كإِلّ السَّقْب من رَأْل النَّعامِ |
| Erken Arapça kullanım | Ebû Bekir es-Sıddîk, Müseylime’nin düzmece sözlerini işittiğinde ilahi menşe ve vahiy irtibatını kastetmek üzere şu ifadeyi kullanmıştır: ما خرج هذا من إلّ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça ألل kökü, Sami dil ailesinin en arkaik katmanlarında parıldama, öne çıkma, güç ve tanrısal otorite bildiren ilksel çekirdekle doğrudan irtibatlıdır. Doğu ve Batı Sami dillerinde görülen tanrı ve güç tasavvurlarıyla ortak bir semantik tabana dayanır. Akatça ilu (tanrı, ilahi güç), İbranice el (güç, tanrı) ve Ugarit dilindeki il formları, bu kökün yalnızca akrabalık veya fiziksel parlaklık değil, ilahi bir otoriteye dayanan bağlayıcılık taşıdığını gösterir. Arapçada kökün muzaaflaşarak ألل biçimini alması, hem fiziksel keskinlik ve parlamayı (harbe, bıçak ağzı, parlak renk) hem de bu keskinliğin doğurduğu kesin ahit, yemin ve nesep bağını (إلّ) ifade edecek şekilde özelleşmesini sağlamıştır. Bu semantik kayma, soyut ahit kavramının çiğnenemez bir ilahi şahitlik ve keskin bir sınır olarak algılandığı Sami zihniyetini yansıtır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ألل | Keskinleşmek, parlamak, tiz ses çıkarmak eylemlerinden hareketle keskin sınırlı bağ, yemin ve ilahi rabıta anlamına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akatça ilu, İbranice el, Süryanice alaha | İlahi güç, tanrılık ve mutlak otorite bildiren kadim Sami çekirdeği ile fonetik ve semantik paralellik taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ilksel güç kökü | Erken dönem dillerinde göksel ışık, parlama ve üstün kuvvet kavramlarıyla örtüşür | Muhtemel |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ألل | Anlamlı | Keskinlik, ahit, parlama, sızlanma | Bıçak ağzı, mızrak ucu, ilahi bağ, yemin ve nesep bağı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لأل | Anlamlı | Parlama, ışıma, çakma | Yıldızın, ateşin veya incinin göz alıcı şekilde parıldaması | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçmez |
| للأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilişte kök türetilmemiştir | Fonetik uyumsuzluk; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ألل | Merkez | Kutsal bağ ve ahit | İlahi otorite, vicdani yemin ve doğal akrabalığın birleştiği kesin dokunulmazlık bağı | İlahi ve fıtri bağlayıcılık |
| حلف | Komşu | Yemin ve ittifak | İki tarafın iradi olarak sözleşip birbirine destek yemini vermesi | İradi ve kurgusal antlaşma |
| عقد | Komşu | Hukuki sözleşme | Karşılıklı irade beyanlarının birbirine düğümlenmesiyle doğan akdi bağ | Düğümlenmiş formel akit |
| ذمم | Komşu | Himaye ve taahhüt | Çiğnendiğinde kınanma ve ayıp gerektiren ahlaki ve hukuki sorumluluk | Kınanma korkusuyla korunan taahhüt |
| رحم | Komşu | Biyolojik akrabalık | Şefkat ve kan bağı temelli doğal yakınlık ilişkisi | Doğal merhamet ve soy rabıtası |
| غدر | Zıt | Hıyanet ve ahdi bozma | Verilen taahhüdü gizlice ve arkadan vurarak geçersiz kılma | Ahdi ve dokunulmazlığı çiğneme |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ألل | Kutsal ahit, ilahi bağ, akrabalık | Hem ilahi yemini hem de kan bağı kaynaklı kutsal hukuku karşılar | Kesin |
| Latince | Foedus, pietas, sacramentum | Kutsal antlaşma, dindarca sadakat | Foedus hukuki ittifakı, pietas ise ilahi ve ailesel vazife bilincini verir | Güçlü |
| İngilizce | Sacred pact, covenant, kinship tie | Kutsal bağ, ahit, kan bağı | Covenant ilahi ve sarsılmaz akdi, kinship ise fıtri bağı ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Heiliger Bund, Blutsbande | Kutsal antlaşma, kan bağı | Hukuki ve dini koruma altındaki kutsal bağı yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Pacte sacré, lien de sang | Kutsal ahit, kan bağı | Çiğnenmesi lanet gerektiren dokunulmaz bağı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| إِلاًّ (İll) | İlahi bağ, yemin ve kutsal ahit | Müşriklerin müminlere karşı hiçbir ilahi ahde, yemine ve kutsal sınıra riayet etmediklerini bildiren bağlam; Tevbe 9:8 |
| إِلاًّ (İll) | Akrabalık bağı ve nesep hukuku | Düşmanlıkta sınır tanımayanların ne kan bağına ne de ahlaki taahhüde saygı duyduklarını vurgulayan bağlam; Tevbe 9:10 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rububiyet ve ilahi isimler | Kelimenin bizzat Allah Teâlâ’nın bir ismi veya ilahi rububiyet makamı olup olmadığı tartışması | İlahi otorite ve aşkın bağlayıcılık |
| Fıkıh | Savaş ve ahitler hukuku (Siyer) | Gayrimüslimlerle yapılan antlaşmalarda riayet edilmesi gereken dokunulmazlık sınırları | Hukuken çiğnenemez kutsal taahhüt |
| Tefsir | Tevbe suresi ahit tahlilleri | Ayetteki kelimenin Allah, yemin veya akrabalık anlamlarından hangisini öncelikli taşıdığı | Yemin, ahit ve kan bağı sentezi |
| Hadis | Peygamberlik alametleri ve dua | Hz. Peygamber’in dualarında ve ilk sahabelerin müşrik sözlerini ayırt etmedeki ifadeleri | Fıtri ve ilahi nizamın tescili |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi şahitlik ve rububiyet | Kutsal bağ ve yemin | Dokunulmazlık sınırı çizme | İnsanlar arası ilişkileri ilahi gözetim altına yerleştirir | Kesin |
| İlmi | Temel aksiyom ve ilkeler | Sarsılmaz kurucu ilke | Sistemi keyfilikten koruma | Bilgi üretiminin dayandığı çiğnenemez metodolojik esasları belirler | Güçlü |
| Siyasi | Uluslararası hukuk ve barış | Dokunulmaz pakt ve antlaşma | Güç dengesini aşan meşruiyet | Çıkar çatışmalarında bile ihlal edilemeyecek temel insanlık paktıdır | Güçlü |
| İktisadi | Akit güvenliği ve ortaklık | Güvenilirlik ve dayanışma | Pazar anarşisini önleme | Tarafların haksız rekabet ve aldatmadan uzak durmasını temin eden ahlaki zemin | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunum yasaları ve değişmezler (Invariants) | Fiziksel ve matematiksel bir sistemde dış etkiler ne olursa olsun sabit kalan, ihlal edilemez temel simetri ve korunum ilkeleriyle örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tabu ve fıtri dokunulmazlık hukuku | Toplumsal yapıyı kaos ve yok oluştan koruyan, pragmatik hesapların üstünde tutulan en temel ahlaki ve ontolojik normatif çerçeve | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece kabilevi veya biyolojik bir kan bağına indirgeyerek siyasal ve ahlaki sözleşme boyutunu yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem ilahi huzurda verilen yemini, hem nesep hukukunu, hem de varoluşsal adalet taahhüdünü kuşatan bütüncül kutsal güvence |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşriklerin vefasızlığının sadece basit bir aile hukuku ihlali sanılması; böylece ayetin evrensel antlaşma ve insan hakları ahlakını hedef alan uyarısının gözden kaçırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam’ın getirdiği ahlak ve hukuk nizamında, düşmana karşı dahi olsa çiğnenemeyecek ilahi ve fıtri sınırların varlığını tek bir kavramla özetlediği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müşriklerle ilişkileri, ahitlerin bozulmasını, savaş hukukunu ve barış antlaşmalarının sınırlarını düzenleyen Tevbe suresi ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Karşı tarafın ahlak tanımaz tavrının sadece konjonktürel bir siyasi çekişme olduğu zannını yıkar; meselenin kutsalı, fıtratı ve hukuku hiçe sayan ontolojik bir bozgunculuk olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBıçağın iki keskin yüzünden biri, harbenin sivri ucu, nesnenin ışıldayıp parlaması ve sınırın netleşmesi.
- Soyut anlamİlahi otorite, vicdani yemin veya fıtri yakınlık temeline dayanan, ihlali haram kılınmış kesin ve kutsal dokunulmazlık bağı.
- Sistematik karşılıkHukuki ve ahlaki ilişkilerde pragmatik çıkarların bozamayacağı, ilahi koruma altındaki sarsılmaz meşruiyet ve dayanışma normu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ve antlaşma veya akrabalık bağı kuran tarafları, bu iki taraf arasındaki kutsal bağı temsil eder. ilahi ve aşkın referans zeminini, tarafların karşılıklı yükümlülük kümesini simgeler. fonksiyonu zamanın her anında bu taraflar arasındaki dokunulmazlık ve riayet durumunun 1 (kesin ihlal edilemez) değerini koruduğunu, yani zamana ve şarta göre çiğnenemeyecek mutlak bir ilahi koruma altında olduğunu gösterir.