ألل
أ - ل - ل
KÖK- 1.470 geçiş
- 1.247 ayet
- 27 sîga
- 10 sözlük
Elelu bıçağın iki yüzünden biridir. Dayanışma anlamında kullanılmaktadır.devamı ›
Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءلل · ألّ
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Elelu bıçağın iki yüzünden biridir. Dayanışma anlamında kullanılmaktadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR18.277 harfباب الّلفيف من الّلام
لو،لا، لن، لولا إمّالا، لي، ألا، إلاّ، الألاء، لأي، ل أ ل أ، إلى، أيل، لام الاستغاثة، ألل، يلل، ليل، لوي، ولي، ويل، وأل أول، لات، أولى، أولاء، أولو، أولات مستعملات
لو:
لو: حرفُ أمنيّة، كقولك: لو قَدِم زيدٌ، "لو أنّ لنا كَرَّةً" فهذا قد يُكْتَفَى به عن الجواب.
وقد تكون لو موقوفةً بين نَفْيٍ وأُمْنيّة إذا وُصِلَتْ ب لا. كقولك: لولا أكرمتني، أي: لم تُكرمني، ولا يكون جواب لو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR852 harfأَلَّهُ يَؤُلُّهُ أَلاَّ: طعنه بالحَرْبة.
يقال: ما له أُلَّ وغُلَّ. وأَلَّ لونُه يَؤُلُّ ألاًّ: صَفا وَبَرَقَ. وأَلَّ أيضاً، بمعنى أسرع. وفرسٌ مِثَلٌّ، أي سريعٌ. والأَليلُ: الأنينُ. قال ابن مَيَّادَةَ:
وقولا لها ما تأمرين بوامِقٍله بعد نَوْماتِ العيون أليلُ
وقد ألَّ يَئِلُّ أَلاًّ وأَليلاً. يقال له الويلُ والأَليلُ. وأَليلُ الماء: خَريرُهُ وقَسيبه. وأَلِلَ السِقاءُ، بالكسر: تغيَّرتْ ريحُه.
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR yok31.658 harfMadde başı: ألّ(باب الهمزة في الذي يقال له المضاعف)
(أبّ) اعلم أن للهمزة والباء في المضاعف أصلين: أحدهما المرعَى، والآخر القَصْدَ والتهيُّؤ. أما الأول فقول الله عزّ وجلّ: ﴿وفَاكِهَةً وَأَبّاً﴾ [عبس 31]، قال أبو زيد الأنصاريّ: لم أسمع للأبِّ ذكراً إلاّ في القرآن. قال الخليل وأبو زيد: الأبُّ: المرعى، بوزن فَعْل. وأنشدَ ابنُ دريد:
جِذْمُنا قيسٌ ونجدٌ دارُنا *** ولنا الأبُّ به والمَكْرَعُ
وأنشدَ شُبيل بن عَزْرَة
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR333 harfأ ل ل
" لا يرقبـون فـي مؤمـن إلاً ولا ذمـةً " أي قرابـة.
وعجـب ربكم من ألكم وقنوطكم أي من جؤاركم بالفتـح.
يقـال: ألّ فـي دعائه يؤلّ ألاً وأللاً وأليلاً: إذا جأر.
وبات له أليل كأنه أبيل ومر وفي يده ألة أي حربة.
ومنها قولهم: أذن مؤللة أي محددة.
وأله: طعنه بالأة.
ومنه قول الأعرابية في خاطبها: أل وغل.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.204 harfالأَلُّ: السرعة، والأَلُّ الإِسراع. وأَلَّ في سيره ومشيه يَؤُلُّ ويَئِلُّ أَلاًّ إِذا أَسرع واهْتَزَّ؛ فأَما قوله أَنشده ابن جني: وإِذْ أَؤُلُّ المَشْيَ أَلاًّ أَلاَّ
قال ابن سيده: إِما أَن يكون أَراد أَؤُلُّ في المشي فحذف وأَوصل، وإِما أَن يكون أَؤُلُّ متعدياً في موضعه بغير حرف جر. وفرس مِئَلَّ أَي سريع. وقد أَلَّ يَؤُلُّ أَلاًّ: بمعنى أَسرع؛ قال أَبو الخضر اليربوعي يمدح عبد الملك بن مروان وكان
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR67 harf* أ ل ل * * الإِلُّ * بالكسر هو الله عز وجل وهو أيضا العهد والقرابة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.898 harfأل في مشيه يؤل ويئل: أسرع وجد، نقله السهيلي، وأنشد الصاغاني لأبي الخضر اليربوعي:
مهر أبي الحارث لا تشلي بارك فيك الله من ذي أل أي من فرس ذي سرعة. وأبو الحارث هو بشر بن عبد الملك بن بشر بن مروان. وقيل: اهتز أو اضطرب وأما قول الشاعر، أنشده ابن جني:
وإذ أؤل المشى ألا ألا قال ابن سيد: إما أن يكون أراد: أؤل في المشي، فحذف وأوصل، وإما أن يكون أؤل متعديا في
أل في مشيه يؤل ويئل: أسرع وجد، نقله السهيلي، وأنشد الصاغاني لأبي الخضر اليربوعي: مهر أبي الحارث لا تشلي بارك فيك الله من ذي أل أي من فرس ذي سرعة. وأبو الحارث هو بشر بن عبد الملك بن بشر بن مروان. وقيل: اهتز أو اضطرب وأما قول الشاعر، أنشده ابن جني: وإذ أؤل المشى ألا ألا قال ابن سيد: إما أن يكون أراد: أؤل في المشي، فحذف وأوصل، وإما أن يكون أؤل متعديا في موضعه، بغير حرف جر. وأل اللون يؤل: برق وصفا. وألت فرائصه: أي لمعت في عدو وأنشد ابن دريد : حتى رميت بها يئل فريصها وكأن صهوتها مداك رخام وأنشد الأزهري، لأبي دواد، يصف الفرس والوحش:
فلهزتهن بها يؤل فريصهـا من لمع رايتنا وهن غوادي وأل فلانا يؤله ألا: طعنه بالألة، وهي الحربة. وأله ألا: طرده. وأل الثوب يؤله ألا: خاطه تضريبا. وأل عليه يؤل ألا: حمله قال أبو عمرو: يقال: ما ألك إلي، يؤلك، أي حملك. وأل المريض والحزين يئل ألا، وأللا بفك الإدغام، وأليلا كأمير: أن وحن. وقيل: أل يؤل: رفع صوته بالدعاء. وقيل: صرخ عند المصيبة وبه فسر أبو عبيد قول الكميت، يصف رجلا: وأنت ما أنت في غبراء مظلمة إذا دعت ألليها الكاعب الفضل قال: أراد حكاية أصوات النساء بالنبطية، إذا صرخن. وأل الفرس يؤل: نصب أذنيه، وحددهما وكذلك ألل، والتأليل: التحريف والتحديد، ومنه أذن مؤللة. وأل الصقر يؤل ألا: أبى أن يصيد. والأليل كأمير: الثكل والأنين، قال ابن ميادة: فقولا لها ما تأمرين بعاشق له بعد نومات العشاء أليل وقال رؤبة: يا أيها الذئب لك الأليل هل لك في راع كما تقول أي ثكلتك أمك، هل لك في راع كما تحب. كالأليلة قال: فلي الأليلة إن قتلت خؤولتي ولي الأليلة إن هم لم يقتلوا الأليل: علز الحمى كما في المحكم، وقال الأزهري: هو الأنين، قال: أما تراني أشتكي الأليلا الأليل: صليل الحصى، قيل: هو صليل الحجر أيا كان، الأولى عن ثعلب. الأليل: خرير الماء وقسيبه، كما في اللسان. الأليلة كسفينة: الراعية البعيدة المرعى من الرعاة كالألة بالضم وهذه عن الفراء. والإل، بالكسر: العهد والحلف ومنه حديث أم زرع في بعض الروايات: بنت أبي زرع، وما بنت أبي زرع، وفي الإل، كريم الخل، برود الظل أرادت أنها وفية العهد، وإنما ذكر؛ لأنه إنما ذهب به إلى معنى التشبيه، أي هي مثل الرجل الوفي العهد.و الإل: ع بعرفة، وسيأتي إنكاره ثانيا. الإل: الجأر كما في المحكم، وهو بالهمز والقرابة ومنه حديث علي رضي الله عنه: يخون العهد ويقطع الإل. الإل: الأصل الجيد وبه فسر قول أبي بكر الآتي، أي لم يجيء من الأصل الذي جاء منه القران. والمعدن الصحيح، عن المؤرج، وقال حسان رضي الله عنه: لعمرك إن إلك من قريش كإل السقب من رأل النعام
الإل: الحقد والعداوة. الإل الربوبية ومنه قول الصديق رضي الله عنه، لما سمع سجع مسيلمة: هذا كلام لم يخرج من إل ولا بر أي لم يصدر عن ربويية؛ لأن الربويية حقها واجب معظم، كذلك فسره أبو عبيد، نقله السهيلي. والإل: اسم الله تعالى ومنه جبرإل، كما في العباب، وبه صدر صاحب الراموز، وبه فسر بعض قوله تعالى: لا يرقبون في مؤمن إلا ولا ذمة وأنكره السهيلي في الروض، فقال: وأما الإل، بالتشديد في قوله تعالى: إلا ولا ذمة فحذار أن تقول: هو اسم الله تعالى، فتسمى الله تعالى باسم لم يسم به نفسه، لأنه نكرة، وإنما الإل: كل ما له حرمة وحق، كالقرابة والرحم والجوار والعهد، وهو من أللت: إذا اجتهدت في الشيء، وحافظت عليه، ولم تضيعه، ومنه الإل في السير: هو الجد، وإذا كان الأل بالفتح المصدر، فالإل بالكسر: الاسم، كالذبح من الذبح، فهو إذا الشيء المحافظ عليه المعظم حقه، فتأمل. وكل اسم آخره إل أو إيل فمضاف إلى الله تعالى ومنه جبرائيل، وميكائيل، هذا قول أكثر أهل العلم. قال السهيلي: وكان شيخنا رحمه الله تعالى- يعني أبا بكر بن العربي - كطائفة من أهل العلم، يذهب إلى أن هذه الأسماء إضافتها مقلوبة، كإضافة كلام العجم، فيكون إل وإيل: العهد، وأول الاسم عبارة عن اسم من أسماء الله تعالى، وسيأتي في أيل. الإل: الوحي وبه فسر قول الصديق أيضا. الإل: الجزع عند المصيبة، ومنه روي الحديث: عجب ربكم من إلكم وقنوطكم وسرعة إجابته إياكم فيمن رواه بالكسر قال أبو عبيد: هكذا رواه المحدثون. ورواية الفتح أكثر قال أبو عبيد: وهو المحفوظ. ويروى من أزلكم أي ضيقكم وشدتكم. وهو أشبه بالمصدر، كأنه أراد: من شدة قنوطكم. الأل بالفتح: الجؤار أي رفع الصوت بالدعاء وقد أل يئل، وهذا قد ذكره قريبا، فهو تكرار في الجملة. الأل: جمع ألة بحذف آخره للحربة العريضة النصل سمي بذلك لبريقها ولمعانها، قال الأعشى: تداركه في منصل الأل بعد مـا مضى غير دأداء وقد كاد يعطب وفرق بعضهم بين الألة والحربة، فقال: الألة كلها حديدة، والحربة بعضها خشب وبعضها حديد كالإلال، ككتاب قال لبيد، رضي الله عنه: يضيء ربابه في المزن حبشا قياما بالـحـراب وبـالإلال وهو جمع ألة، كجفنة وجفان. الأل، بالضم: الأول في بعض اللغات، عن ابن دريد. وليس من لفظه وأنشد: لمن زحلوقة زل بها العينان تنهل ينادي الآخر الأل ألا حلوا ألا حلوا وإن شئت قلت: إنما أراد: الأول، فبنى من الكلمة على مثال فعل، فقال: ول، ثم همز الواو؛ لأنها مضمومة، غير أنا لم نسمعهم يقولون: ول. قال الصاغاني: هكذا هو بخط الأرزني، في الجمهرة، بالحاء المهملة المضمومة، وبخط الأزهري في التهذيب: ألا خلوا ألا خلوا
بفتح الخاء المعجمة. وقال ابن الأعرابي، عن المفضل: بالخاء المعجمة، قال: ومن رواه بالحاء المهملة فقد صحف. وهي لعبة للصبيان، يجتمعون فيأخذون خشبة، فيضعونها على قوز لهم من الرمل، ثم يجلس على أحد طرفيها جماعة، وعلى الآخر جماعة، فأي الجماعتين كانت أرزن ارتفعت الأخرى، فينادون بأصحاب الطرف الآخر: ألا خلوا، أي: خففوا من عددكم حتى نساويكم في التعديل، وهذه التي تسميها العرب: الزحلوفة والزحلوقة. وا لألة: الأنة. أيضا: السلاح، وقيل: جميع أداة الحرب وخصه بعض بالحربة، إذا كان في نصلها عرض، كما تقدم. أيضا: عود في رأسه شعبتان. أيضا: صوت الماء الجاري كالأليل، وقد تقدم.و الألة: الطعنة بالحربة وقد أله يؤله ألا، وقد تقدم. الإلة بالكسر: هيئة الأنين. قال اللحياني: هو الضلال بن الألال بن التلال كسحاب في الكل: إتباع له، وأنشد: أصبحت تنهض في ضلالك سادرا أنت الضلال بن الألال فأقصـر أو الألال: الباطل. وإلا، بالكسر: حرف تكون للاستثناء وهي الناصبة في قولك: جاءني القوم إلا زيدا، لأنها نائبة عن: أستثني، وعن: لا أعني، هذا قول أبي العباس المبرد. وقال ابن جني: هذا مردود عندنا؛ لما في ذلك من تدافع الأمرين: الإعمال المبقي حكم الفعل، والانصراف عنه إلى الحرف المختص به القول. انتهى. ومنه قوله تعالى: فشربوا منه إلا قليلا . وتكون صفة بمنزلة غير، فيوصف بها، أو بتاليها، أو بهما جميعا جمع منكر كقوله تعالى: لو كان فيهما آلهة إلا الله لفسدتا أو يوصف بها جمع شبه منكر، كقول ذي الرمة: أنيخت فألقت بلدة فوق بلـدة قليل بها الأصوات إلا بغامها فإن تعريف الأصوات تعريف الجنس. وتكون عاطفة كالواو، قيل: ومنه قوله تعالى: لئلا يكون للناس عليكم حجة إلا الذين ظلموا وكذا قوله تعالى: إني لا يخاف لدي المرسلون. إلا من ظلم ثم بدل حسنا بعد سوء . وتكون زائدة، كقوله أي ذي الرمة: حراجيج ما تـنـفـك إلا مـنـاخة على الخسف أو نرمي بها بلدا قفرا قرأت في كتاب ليس، قال: قال أبو عمرو بن العلاء: أخطأ ذو الرمة في قوله هذا، لا تدخل لا إلا بعد تنفك وتزال إنما يقال: ما زال زيد قائما. ولا يقال: ما زال زيد إلا قائما؛ لأن إلا تحقق، وما زال ينفي. وأحكامها مبسوطة في المعنى، والتسهيل، وشروحهما، وأعاده المصنف في الألف اللينة، كما سيأتي الكلام عليه. وألا بالفتح: حزف تحضيض وحث، تختص بالجمل الفعلية الخبرية وهي لغة في هلا، وسيأتي البسط فيه في ه - ل - ل وفي آخر الكتاب. الألال كسحاب، وكتاب وعلى الأول اقتصر الصاغاني: جبل بعرفات وفي الروض: جبل عرفة. أو حبل رمل بعرفات، عليه يقوم الإمام، قاله ابن دريد، أو حبيل عن يمين الإمام بعرفة قال النابغة الذبياني: بمصطحبات من لصاف وثبرة يزرن ألالا سيرهن التدافـع قال ياقوت: وقد روي: إلال، بالكسر ووهم من قال: الإل كالخل وهذا الذي وهمه فقد قال به غير واحد من الأئمة، قال ابن جني: قال ابن حبيب: الإل: حبل من رمل يقف به الناس من عرفات، عن يمين الإمام، وقد جاء ذكره في الحديث أيضا، وعجيب من المصنف إنكاره، فتأمل. قال ياقوت: وهذا الموضع - أعني إلال - أراده الرضي الموسوي بقوله:
فأقسم بالوقوف عـلـى إلال ومن شهد الجمار ومن رماها وأركان العتيق ومن بنـاهـا وزمزم والمقام ومن سقاهـا لأنت النفس خالصة فـإن لـم تكونيها فأنت إذا مـنـاهـا وأما وجه الاشتقاق، فقيل: إنه سمي إلالا؛ لأن الحجيج إذا رأوه ألوا في السير: أي اجتهدوا فيه ليدركوا الموقف، قاله السهيلي. أللة كهمزة: ع هكذا في النسخ، ومثله في التكملة، والصواب: ألالة، كثمامة، كما في العباب. والمعجم، ومنه قول عمرو بن أحمر الباهلي: لو كنت بالطبسـين أو بـألالة أو بربعيص مع الجنان الأسود وقال نصر: ألالة: موضع بالشام. قلت: وهو صحيح، فإن بربعيص أيضا: موضع من أعمال حلب، وقد تقدم. وأللت أسنانه، كفرح: فسدت عن اللحياني. ألل السقاء: أروحت أي تغيرت رائحته، وهو أحد ما جاء بإظهار التضعيف. وألله أي الشيء تأليلا: حدده أي حدد طرفه وحرفه، قال طرفة بن العبد، يصف أذني ناقته بالحدة والانتصاب: مؤللتان تعرف العتق فيهما كسامعتي شاة بحومل مفرد وقال خلف بن خليفة: له شوكة أللتها الشفار يؤلف قردا إلى قرده وأذن مؤللة: محددة منصوبة ملطفة. والأللان، محركة: وجها الكتف، أو اللحمتان المتطابقتان في الكتف، بينهما فجوة على وجه عظم الكتف، يسيل بينهما ماء إذا نزع اللحم منها وميزت إحداهما عن الأخرى، وهذا قول ابن الأعرابي. وقالت امرأة من العرب لابنتها: لا تهدي إلى ضرتك الكتف؛ فإن الماء يجري بين ألليها. حكاه الأصمعي، عن عيسى بن أبي إسحاق. قال الأزهري: وإحدى هاتين اللحمتين الرقى، وهي كالشحمة البيضاء، تكون في مرجع الكتف، وعليها أخرى مثلها تسمى المأتى. والألل أيضا: صفحة السكين، وهما أللان وكذا وجها كل شيء عريض. والألل: لغة في اليلل، لقصر الأسنان وإقبالها على غار الفم نقله الأزهري، عن اللحياني، وسيأتي. الإلل كعنب: القرابات، الواحدة: إلة بالكسر، عن الفراء. الألل كصرد: جمع ألة، بالضم: للراعية البعيدة المرعى عن الرعاة، عن الفراء. ومما يستدرك عليه: الأليلة، كسفينة، وا لأللة، محركة: الهودج الصغير، عن ابن الأعرابي. ويقال: ماله، أل وغل. قال ابن بري: أل: دفع في قفاه، وغل: أي جن. والألل، محركة: الصوت. وفي الظبي ألل، محركة: أي جدة من السواد في البياض. وهذا أمر إلى: منسوب إلى الإل: هو الله تعالى، أو بمعنى الوحي. والمئلان، بالكسر: القرنان، وكانوا في الجاهلية يتخذون أسنة من قرون البقر الوحشي، قال رؤبة، يصف ثورا: إذا مئلا شعبه تـزعـزعـا للقصد أو فيه انحراف أوجعا وقال أبو عمرو: المئل: حد روقه، وهو مأخوذ من الألة، وهي الحربة. وقال عبد الوهاب: أل فلان فأطال المسئلة: إذا سأل، وقد أطال الأل: أي السؤال. وثور مؤلل، كمعظم: في لونه شيء من السواد وسائره أبيض. وقال الزبير بن بكار: الإلال، ككتاب: البيت الحرام، وبه فسر قول النابغة السابق. وألأل، كعلعل: بلد بالجزيرة، نقله يا قوت. وقال أبو أحمد العسكري: يوم الأليل، كأمير: وقعة كانت بصلعاء النعام. وأليل، كأحمر: واد بين ينبع والعذيبة، ويقال: يليل، بالياء أيضا، قال كثير، يصف سحابا:
وطبق من نحو النخيل كأنه بأليل لما خلف النخل ذامر وأل يئل، بالكسر، لغة في يؤل: بمعنى برق، عن ابن دريد. وأليل الحربة: لمعانها. ويقال: إنه لمؤلل الوجه، أي: حسنه سهله، عن اللحياني، كأنه قد ألل. والأليلة: الحنين. والأللي، محركة: البكاء والصياح، قال الكميت: بضرب يتبع الأللي منـه فتاة الحي وسطهم الرنينا والائتلال: الوفق وحشن التأتي بالعمل، قال الراجز: قام إلى حمراء كالطربال فهم بالضحى بلا ائتـلال غمامة ترعذ مـن دلال أي: بلا رفق وحسن تأت للحلب، ونصب الغمامة بهم، فشبه حلب اللبن بسحابة تمطر. والأليلة: الدبيلة. ورجل مئل، كمتل: يقع في الناس، عن ابن بري. ألون، بالضم أهمله الجوهري والصاغاني، وقال ابن سيده: هو بمعنى ذؤو، هو جمع لا يفرد له واحد من لفظه، وقيل: اسم جمع، واحده: ذو، وألات: الإناث، واحدها: ذات. ولا يكون إلا مضافا كأولي الإربة، والأمر والنعمة، والطول، والقوة، وا لبأس، والعلم، والنهى، والأرحام، والقربى، والأيدي، والأبصار، والألباب، وكل ذلك وارد في القران. كأن واحده أل مخففة، ألا ترى أنه في الرفع واو، وفي النصب والجر ياء. فشاهد الرفع قوله تعالى: استأذنك أولو الطول ، نحن أولو قوة وأولو بأس وأولو الأرحام بعضهم أولى ببعض . وشاهد النصب والجر: قوله تعالى: ذرني والمكذبين أولي النعمة لتنوء بالعصبة أولي القوة . أما أولو الأمر من قوله تعالى: أطيعوا الله وأطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم فقيل: المراد بهم: أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم ومن اتبعهم بإحسان من أهل العلم قاله أبو إسحاق. قد قيل: من اتبعهم من الأمراء آخذين بما يقوله أهل العلم، فطاعتهم فريضة، وجملة أولي الأمر من المسلمين من يقوم بشأنهم في أمر دينهم، وجميع ما أدى إلى إصلاحهم إذا كانوا أولي علم ودين أيضا. والأمر لفظ عام للأفعال والأقوال والأحوال كلها. وقد أعاد المصنف أولو في آخر الكتاب، تبعا للجوهري، وغيره من الأئمة، وسيأتي الكلام عليه هنالك مفصلا، إن شاء الله تعالى.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR866 harfMadde başı: ءللأَلَّ
أَلَّ I , U ( n. ac. أَلّ 1 ),
a. Hastened.
b. Was agitated.
c. Shone, glittered.
d. Chased.
e. ( n. ac. أَلَل 4 , أَلِيْل 25 ), Groaned, moaned.
اِلّ
اِلّ 2 ,
a. Covenant, compact.
b. Oath.
c. Relationship.
d. Anger, enmity.
e. Noble origin.
f. Inspiration.
g. Faith.
h. Sacred.
أَلَاْل
أَلَاْل 22 ,
a. Error.
آل
آل
a. House, race, dynasty, family, clan.
آلَة
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR36.312 harfMadde başı: ءللءلل
أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ) - إلّ
أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ) - إلّ
أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ) + كائن + شيئاً أو أمراً: حفظه ولم يضيعه
إلّ: على وزن " فـِعـْل" : اسم فعل " أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ) ": العهد والأمر الواجب الحفظ وعدم التضييع
ويمكن أن بكون لفظ " إلّ ": أصلها ( إال) على وزن " فـِعـْل": اسم فعل " آلَ -
Sîgalar(27)
- الَّذِينَ-an kimseler(الَّذِينَ)×809
- الَّذِي-an kimse(الَّذِي)×268
- وَالَّذِينَVe -an kimseler+2 anlam(وَالَّذِينَ)×164
- لِلَّذِينَ-an kimseler için+2 anlam(لِلَّذِينَ)×80
- الَّتِي-an kimse(الَّتِي)×57
- وَالَّذِيVe -an kimse+1 anlam(وَالَّذِي)×15
- بِالَّذِي-an kimseye+2 anlam(بِالَّذِي)×11
- فَالَّذِينَ-an kimseler+1 anlam(فَالَّذِينَ)×10
- كَالَّذِينَ-an kimseler gibi(كَالَّذِينَ)×9
- اللَّاتِي-an kimseler(اللَّاتِي)×8
Mücavir kökler625 mücavir (1.092 toplam)
- أمن
373 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- كفر
260 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- أله
594 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- أيي
228 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- عمل
143 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- صلح
83 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- قبل
105 ortak ayet · Önce
- وقي
91 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- سبل
67 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- ظلم
102 ortak ayet · Zalimler
- عذب
113 ortak ayet · Su yosunudur
- نور
67 ortak ayet · Ateş demektir
Geçtiği ayetler(1.247)
Bu kök 1.247 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ
-an kimselerNimete erdirdiklerinin yoluna, gazaba uğrayanların ve dalalete düşenlerinkine değil.
الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ
-an kimselerOnlar ki gayba inanırlar. Namazı kılarlar ve kendilerine rızık olarak verdiğimiz şeylerden de infak ederler.
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
-an kimselerŞüphesiz ki o küfretmiş olanları uyarsan da uyarmasan da birdir, inanmazlar.
وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ
-an kimselerMü’minlere rastlayınca; inandık, derler. Şeytanları ile başbaşa kalınca da; biz sizinle beraberiz, onlarla sadece istihza etmekteyiz, derler.
أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ
-an kimselerOnlar; hidayet karşılığı sapıklığı satın almış kimselerdir. Ticaretleri kendilerine kar sağlamamıştır. Ve onlar hidayete ermişlerden değildirler.
وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ …
-an kimselerİman eden, salih ameller işleyenlere; altından ırmaklar akan cennetlerin kendileri için olduğunu müjdele. Onlara ne zaman bunlardan bir meyve rızık olarak verilirse bu, evvelce rızıklandığımız şeydi, derler. Onlara birbirine benzeyen (böyle nimetler) verilecek. Onlar için orada temiz eşler de vardır. Hem onlar orada temelli kalıcıdırlar.
… أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ …
-an kimselerŞüphe yok ki, Allah, bir sivri sineği ve ondan küçük bir şeyi misal getirmekten çekinmez. İman etmiş olanlar bunun Rablarından bir gerçek olduğunu bilirler. Kafirler ise; Allah bu misali vermekle ne murad etmiş? derler. Allah onunla bir çoğunu sapıtır, bir çoğunu da hidayete erdirir. Bununla fasıklardan başkasını saptırmaz.
… الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا يُضِلُّ …
-an kimselerŞüphe yok ki, Allah, bir sivri sineği ve ondan küçük bir şeyi misal getirmekten çekinmez. İman etmiş olanlar bunun Rablarından bir gerçek olduğunu bilirler. Kafirler ise; Allah bu misali vermekle ne murad etmiş? derler. Allah onunla bir çoğunu sapıtır, bir çoğunu da hidayete erdirir. Bununla fasıklardan başkasını saptırmaz.
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
-an kimselerAllah’ın ahdini pekiştirdikten sonra bozanlar, birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar, yeryüzünde fesad çıkaranlar, işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir.
الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ وَأَنَّهُمْ إِلَيْهِ رَاجِعُونَ
-an kimselerOnlar ki; Rablarına kavuşacaklarını, O’na döneceklerini kesinlikle bilirler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ألل |
| Yapı | Üçlü (muzaaf kök) |
| Özel Durum | Mükerrer / Şeddeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حلف, عقد, ذمم, رحم |
| Zıt Kök | غدر |
| Çekirdek Özet 1 | Keskinlik, parlama, net sınır ve sesin tizleşip belirginleşmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Hukuki ve ahlaki bağlayıcılığı olan kutsal ahit, ilahi yemin veya yakın akrabalık bağı |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi otorite ve vicdani sorumluluk altında dokunulmaz kılınmış koruma ve dayanışma hukuku |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca alelade bir akrabalık bağı sayılarak ilahi ve hukuki bağlayıcılığının göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أل | Belirginleşme, parlama, keskinleşme, yönelme ve sınır koyma; أله, ألف, ألت, ألو köklerinde görülen ilahi yöneliş, birleşme ve bağlayıcılık nüveleri | ل | Anlamdaki parlamayı, keskinliği ve sınır koymayı pekiştirerek iki tarafı birbirine kesin ve parlak bir ahit, yemin veya akrabalık bağıyla bağlama haline dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | İlahi otoriteden kaynaklanan bağlayıcı gücü ve birincil başlangıç ilkesini temsil eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Tarafları belirli bir istikamete sevk eden, sınırlandıran ve birbirine bağlayan yönlendirici gücü ifade eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bağlayıcılığın ve sınırlamanın yinelenerek teyit edilmesini, ahdin kesinleştirilmesini gösterir |
| ألل | Güç ve otoriteyle yönlendirip iki kat bağlama | İlahi kudret ve öncelik taşıyan bir ilkeyle tesis edilen, kesilip atılamayan çift yönlü bağlayıcı yemin ve dokunulmazlık ilişkisi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bıçağın ve mızrak ucunun iki keskin yüzünden her biri, harbenin sivri demiri, kulağın dikleşip sivrilmesi, bir nesnenin parlaması ve inilti/sızlanma sesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Hassân b. Sâbit Cahiliye dönemi nesep bağlarını tasvir ederken kökü akrabalık bağı anlamında kullanmıştır: لَعَمْرُك إنّ إلَّكَ في قُرَيشٍ / كإِلّ السَّقْب من رَأْل النَّعامِ |
| Erken Arapça kullanım | Ebû Bekir es-Sıddîk, Müseylime’nin düzmece sözlerini işittiğinde ilahi menşe ve vahiy irtibatını kastetmek üzere şu ifadeyi kullanmıştır: ما خرج هذا من إلّ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça ألل kökü, Sami dil ailesinin en arkaik katmanlarında parıldama, öne çıkma, güç ve tanrısal otorite bildiren ilksel çekirdekle doğrudan irtibatlıdır. Doğu ve Batı Sami dillerinde görülen tanrı ve güç tasavvurlarıyla ortak bir semantik tabana dayanır. Akatça ilu (tanrı, ilahi güç), İbranice el (güç, tanrı) ve Ugarit dilindeki il formları, bu kökün yalnızca akrabalık veya fiziksel parlaklık değil, ilahi bir otoriteye dayanan bağlayıcılık taşıdığını gösterir. Arapçada kökün muzaaflaşarak ألل biçimini alması, hem fiziksel keskinlik ve parlamayı (harbe, bıçak ağzı, parlak renk) hem de bu keskinliğin doğurduğu kesin ahit, yemin ve nesep bağını (إلّ) ifade edecek şekilde özelleşmesini sağlamıştır. Bu semantik kayma, soyut ahit kavramının çiğnenemez bir ilahi şahitlik ve keskin bir sınır olarak algılandığı Sami zihniyetini yansıtır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ألل | Keskinleşmek, parlamak, tiz ses çıkarmak eylemlerinden hareketle keskin sınırlı bağ, yemin ve ilahi rabıta anlamına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akatça ilu, İbranice el, Süryanice alaha | İlahi güç, tanrılık ve mutlak otorite bildiren kadim Sami çekirdeği ile fonetik ve semantik paralellik taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ilksel güç kökü | Erken dönem dillerinde göksel ışık, parlama ve üstün kuvvet kavramlarıyla örtüşür | Muhtemel |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ألل | Anlamlı | Keskinlik, ahit, parlama, sızlanma | Bıçak ağzı, mızrak ucu, ilahi bağ, yemin ve nesep bağı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لأل | Anlamlı | Parlama, ışıma, çakma | Yıldızın, ateşin veya incinin göz alıcı şekilde parıldaması | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçmez |
| للأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilişte kök türetilmemiştir | Fonetik uyumsuzluk; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ألل | Merkez | Kutsal bağ ve ahit | İlahi otorite, vicdani yemin ve doğal akrabalığın birleştiği kesin dokunulmazlık bağı | İlahi ve fıtri bağlayıcılık |
| حلف | Komşu | Yemin ve ittifak | İki tarafın iradi olarak sözleşip birbirine destek yemini vermesi | İradi ve kurgusal antlaşma |
| عقد | Komşu | Hukuki sözleşme | Karşılıklı irade beyanlarının birbirine düğümlenmesiyle doğan akdi bağ | Düğümlenmiş formel akit |
| ذمم | Komşu | Himaye ve taahhüt | Çiğnendiğinde kınanma ve ayıp gerektiren ahlaki ve hukuki sorumluluk | Kınanma korkusuyla korunan taahhüt |
| رحم | Komşu | Biyolojik akrabalık | Şefkat ve kan bağı temelli doğal yakınlık ilişkisi | Doğal merhamet ve soy rabıtası |
| غدر | Zıt | Hıyanet ve ahdi bozma | Verilen taahhüdü gizlice ve arkadan vurarak geçersiz kılma | Ahdi ve dokunulmazlığı çiğneme |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ألل | Kutsal ahit, ilahi bağ, akrabalık | Hem ilahi yemini hem de kan bağı kaynaklı kutsal hukuku karşılar | Kesin |
| Latince | Foedus, pietas, sacramentum | Kutsal antlaşma, dindarca sadakat | Foedus hukuki ittifakı, pietas ise ilahi ve ailesel vazife bilincini verir | Güçlü |
| İngilizce | Sacred pact, covenant, kinship tie | Kutsal bağ, ahit, kan bağı | Covenant ilahi ve sarsılmaz akdi, kinship ise fıtri bağı ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Heiliger Bund, Blutsbande | Kutsal antlaşma, kan bağı | Hukuki ve dini koruma altındaki kutsal bağı yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Pacte sacré, lien de sang | Kutsal ahit, kan bağı | Çiğnenmesi lanet gerektiren dokunulmaz bağı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| إِلاًّ (İll) | İlahi bağ, yemin ve kutsal ahit | Müşriklerin müminlere karşı hiçbir ilahi ahde, yemine ve kutsal sınıra riayet etmediklerini bildiren bağlam; Tevbe 9:8 |
| إِلاًّ (İll) | Akrabalık bağı ve nesep hukuku | Düşmanlıkta sınır tanımayanların ne kan bağına ne de ahlaki taahhüde saygı duyduklarını vurgulayan bağlam; Tevbe 9:10 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rububiyet ve ilahi isimler | Kelimenin bizzat Allah Teâlâ’nın bir ismi veya ilahi rububiyet makamı olup olmadığı tartışması | İlahi otorite ve aşkın bağlayıcılık |
| Fıkıh | Savaş ve ahitler hukuku (Siyer) | Gayrimüslimlerle yapılan antlaşmalarda riayet edilmesi gereken dokunulmazlık sınırları | Hukuken çiğnenemez kutsal taahhüt |
| Tefsir | Tevbe suresi ahit tahlilleri | Ayetteki kelimenin Allah, yemin veya akrabalık anlamlarından hangisini öncelikli taşıdığı | Yemin, ahit ve kan bağı sentezi |
| Hadis | Peygamberlik alametleri ve dua | Hz. Peygamber’in dualarında ve ilk sahabelerin müşrik sözlerini ayırt etmedeki ifadeleri | Fıtri ve ilahi nizamın tescili |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi şahitlik ve rububiyet | Kutsal bağ ve yemin | Dokunulmazlık sınırı çizme | İnsanlar arası ilişkileri ilahi gözetim altına yerleştirir | Kesin |
| İlmi | Temel aksiyom ve ilkeler | Sarsılmaz kurucu ilke | Sistemi keyfilikten koruma | Bilgi üretiminin dayandığı çiğnenemez metodolojik esasları belirler | Güçlü |
| Siyasi | Uluslararası hukuk ve barış | Dokunulmaz pakt ve antlaşma | Güç dengesini aşan meşruiyet | Çıkar çatışmalarında bile ihlal edilemeyecek temel insanlık paktıdır | Güçlü |
| İktisadi | Akit güvenliği ve ortaklık | Güvenilirlik ve dayanışma | Pazar anarşisini önleme | Tarafların haksız rekabet ve aldatmadan uzak durmasını temin eden ahlaki zemin | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunum yasaları ve değişmezler (Invariants) | Fiziksel ve matematiksel bir sistemde dış etkiler ne olursa olsun sabit kalan, ihlal edilemez temel simetri ve korunum ilkeleriyle örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tabu ve fıtri dokunulmazlık hukuku | Toplumsal yapıyı kaos ve yok oluştan koruyan, pragmatik hesapların üstünde tutulan en temel ahlaki ve ontolojik normatif çerçeve | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece kabilevi veya biyolojik bir kan bağına indirgeyerek siyasal ve ahlaki sözleşme boyutunu yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem ilahi huzurda verilen yemini, hem nesep hukukunu, hem de varoluşsal adalet taahhüdünü kuşatan bütüncül kutsal güvence |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşriklerin vefasızlığının sadece basit bir aile hukuku ihlali sanılması; böylece ayetin evrensel antlaşma ve insan hakları ahlakını hedef alan uyarısının gözden kaçırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam’ın getirdiği ahlak ve hukuk nizamında, düşmana karşı dahi olsa çiğnenemeyecek ilahi ve fıtri sınırların varlığını tek bir kavramla özetlediği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müşriklerle ilişkileri, ahitlerin bozulmasını, savaş hukukunu ve barış antlaşmalarının sınırlarını düzenleyen Tevbe suresi ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Karşı tarafın ahlak tanımaz tavrının sadece konjonktürel bir siyasi çekişme olduğu zannını yıkar; meselenin kutsalı, fıtratı ve hukuku hiçe sayan ontolojik bir bozgunculuk olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBıçağın iki keskin yüzünden biri, harbenin sivri ucu, nesnenin ışıldayıp parlaması ve sınırın netleşmesi.
- Soyut anlamİlahi otorite, vicdani yemin veya fıtri yakınlık temeline dayanan, ihlali haram kılınmış kesin ve kutsal dokunulmazlık bağı.
- Sistematik karşılıkHukuki ve ahlaki ilişkilerde pragmatik çıkarların bozamayacağı, ilahi koruma altındaki sarsılmaz meşruiyet ve dayanışma normu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ve antlaşma veya akrabalık bağı kuran tarafları, bu iki taraf arasındaki kutsal bağı temsil eder. ilahi ve aşkın referans zeminini, tarafların karşılıklı yükümlülük kümesini simgeler. fonksiyonu zamanın her anında bu taraflar arasındaki dokunulmazlık ve riayet durumunun 1 (kesin ihlal edilemez) değerini koruduğunu, yani zamana ve şarta göre çiğnenemeyecek mutlak bir ilahi koruma altında olduğunu gösterir.