أمد
أ - م - د
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Medede direkleri (kolonları) birbirine bağlayan kirişlerdir. Sonra uzatmak manasına kullanıldığı gibi müddet, yani zamanın belirlenmesi anlamında kullanılmıştr. Emede aslında müddetsiz, uzun zaman anlamına geldiği gibi müddet koyma anlamına da gelir. Müddetsiz anlamında olduğ zaman elif nefy edatıdır. Müddet belirleme manasına olduğu zaman ise ifal babındaki elif gibidir. Emed “Medde” gerilmiş ip demektir. Müddet, süre anlamında kullanılmıştır. “Emedd”den “dal” düşmüş “emed” olmuş ve süre anlamı almıştır.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءمد · امد
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Medede direkleri (kolonları) birbirine bağlayan kirişlerdir. Sonra uzatmak manasına kullanıldığı gibi müddet, yani zamanın belirlenmesi anlamında kullanılmıştr. Emede aslında müddetsiz, uzun zaman anlamına geldiği gibi müddet koyma anlamına da gelir. Müddetsiz anlamında olduğ zaman elif nefy edatıdır. Müddet belirleme manasına olduğu zaman ise ifal babındaki elif gibidir. Emed “Medde” gerilmiş ip demektir. Müddet, süre anlamında kullanılmıştır. “Emedd”den “dal” düşmüş “emed” olmuş ve süre anlamı almıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.426 harfباب الدال والميم و و ء ي معهما
د و م، د ي م، أ د م، م د ي، أ م د، م ي د، د م ي، و م د، م أ د، د أ م مستعملات
دوم، ديم:
ماء دائم: ساكن.
والدَّوْمُ مصدر دامَ يدوم. ودامَ الماءُ يدومُ دَوْماً وأَدَمْتُه إِدامةً إذا سَكَّنتُه، وكُلُّ شيءٍ سَكَّنْتَه فقد أدَمْتَه.
والدِّيمةُ: المطر الذي يدوم دوماً يوماً وليلةً أو أكثر.
وفي حديث عائشة: أنّها سُئِلَت هل كان رسول اللهِ -صَلّى الله عليه وسَلَّم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR128 harfالأَمَدُ: الغاية كالمدى. يقال: ما أَمَدُكَ? أي منتهى عمرك. والأَمَدُ أيضاً: الغضب. وقد أَمِدَ عليه بالكسر، وأَبِدَ عليه، أي غضب.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR16.703 harfد م ( وايء )
أدم ، دوم ، ديم ، دمى ، أمد ، ومد ، مأد ، دأم .
دوم ديم : قال الليث : دَامَ الشيءُ يَدُوم دَوْماً ، والدِّيمةُ مَطَرٌ يَدُوم يوماً وليلةً أو أكثر .
وفي حديث عائشة : أنها سُئِلتْ هل كان رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) يُفَضِّلُ بعض الأيام على بعض فقالت : كان عَمَلهُ دِيمَةً .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ وغيره : أصل الدِّيمَةِ المطرُ الدَّائمُ مع سكون .
قال أبو عبيدُ : فَشَبَّهَتْ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.604 harf(باب الهمزة والميم وما بعدهما في الثلاثي)
(أمن) الهمزة والميم والنون أصلان متقاربان: أحدهما الأمانة التي هي ضدّ الخيانة، ومعناها سُكون القلب، والآخر التصديق. والمعنيان كما قلنا متدانيان. قال الخليل: الأَمَنَةُ مِن الأمْن. والأمان إعطاء الأَمَنَة. والأمانة ضدُّ الخيانة.
يقال أمِنْتُ الرّجُلَ أَمْناً وأَمَنَةً وأَماناً، وآمنني يُؤْمنني إيماناً. والعرب تقول: رجل أُمَّانٌ، إذا كان أميناً. قال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR382 harf- قال تعالى: ﴿تود لو أن بينها وبينه أمدا بعيدا﴾ [آل عمران/30]. والأمد والأبد يتقاربان، لكن الأبد عبارة عن مدة الزمان التي ليس لها حد محدود، ولا يتقيد، لا يقال: أبدا كذا.
والأمد: مدة لها حد مجهول إذا أطلق، وقد ينحصر نحو أن يقال: أمد كذا، كما يقال: زمان كذا، والفرق بين الزمان والأمد أن الأمد يقال باعتبار الغاية، والزمان عام في المبدأ والغاية؛ ولذلك قال بعضهم: المدى والأمد يتقاربان.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR38 harfأ م د
ضرب له أمداً وهو بعيد الآماد.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.138 harfالأَمَدُ: الغاية كالمَدَى؛ يقال: ما أَمدُك؟ أَي منتهى عمرك. وفي التنزيل العزيز: ولا تكونوا كالذين أُوتو الكتاب من قبل فطال عليهم الأَمدُ فَقَسَتْ قلوبهم؛ قال شمر: الأَمَدُ منتهى الأَجل، قال: وللإِنسان أَمَدانِ: أَحدهما ابتداء خلقه الذي يظهر عند مولده، والأَمد الثاني الموت؛ ومن الأَول حديث الحجاج حين سأَل الحسن فقال له: ما أَمَدُكَ؟ قال: سنتان من خلافة عمر؛ أَراد أَنه ولد لسنتين بقيتا من خلافة
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR43 harf* أ م د * * الأمَدُ * بفتحتين الغاية كالمدى
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.816 harfالأمد، محركة، قال الراغب في المفردات: يقال باعتبار الغاية والزمان، عام في الغاية والمبدإ. ويعبر به مجازا عن سائر المدة. والأمد: المنتهي من الأعمار. يقال: ما أمدك? أي منتهى عمرك. وفي القرآن فطال عليهم الأمد فقست قلوبهم قال شمر: الأمد منتهى الأجل، قال: وللإنسان أمدان: أحدهما ابتداء خلقه الذي يظهر عند موءلده، والأمد الثاني الموت. ومن الأول حديث الحجاج حين سأل الحسن فقال له ما أمدك: قال: سنتان من
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.397 harfMadde başı: امدأَمِدَ عَلَيْهِ
1 أَمِدَ عَلَيْهِ ذ , aor. اَمَدَ , inf. n. أَمَدٌ, He was angry with him: (S, M, Msb, * K:) like أَبِدَ (S) and وَمَد and وَبِدَ and عَبِدَ. (T in art. ابد.)
أمّد
2 أمّد ذ , inf. n. تَأْمِيدٌ, He declared the time, considered with regard to its end; or the utmost, or extreme, extent, term, limit, point, or reach; expl. by بَيَّنَ الأَمَدَ. (K.)
أَمَدٌ
أَمَدٌ ذ Time,
أَمِدَ عَلَيْهِ 1 أَمِدَ عَلَيْهِ ذ , aor. اَمَدَ , inf. n. أَمَدٌ, He was angry with him: (S, M, Msb, * K:) like أَبِدَ (S) and وَمَد and وَبِدَ and عَبِدَ. (T in art. ابد.)
أمّد 2 أمّد ذ , inf. n. تَأْمِيدٌ, He declared the time, considered with regard to its end; or the utmost, or extreme, extent, term, limit, point, or reach; expl. by بَيَّنَ الأَمَدَ. (K.)
أَمَدٌ أَمَدٌ ذ Time, considered with regard to its end: زَمَانٌ being time considered with regard to its end and its beginning: (Er-Rلghib:) [but sometimes it is interchangeable with زَمَانٌ, as will be seen in what follows:] or the utmost, or extreme, extent, term, limit, point, or reach. (S, M, A, Msb, K.) You say, بَلَغَ أَمَدَهُ He, or it, reached, or attained, his, or its, utmost, or extreme, extent, term, &c. (Msb.) And ضَرَبَ لَهُ أَمَدًا [He assigned, or appointed, for him, or it, a term, or limit]. (A.) And هُوَ بَعِيدُ الآمَادِ [He is one whose limits are remote: آمَادٌ being the pl.]. (A.) ― -b2- The period of life which one has reached; as in the saying, مَا أَمَدُكَ What is thy period of life which thou hast reached? (S.) ― -b3- Each of the two terms of the life of a man; i. e. the time of his birth, and the time of his death. (Sh, T.) El-Hasan [El-Basree], being asked by El-Hajjلj, مَا أَمَدُكَ, meaning What was the time of thy birth? answered by saying that it was two years before the expiration of 'Omar's reign as Khaleefeh. (T, L, from a trad.) ― -b4- The startingplace, and the goal, of horses in a race. (Sh, T, L.) ― -b5- (tropical:) Any space of time: (Er-Rلghib:) a space of time of unknown limit. (Kull pp. 9 and 10.) ― -b6- Sometimes, (assumed tropical:) A particular time; as in the phrase أَمَدُ كَذَا The time of such a thing; like زَمَانُ أَمَدٌ. (Kull p. 10.) ― -b7- [It is also used for ذو أَمَدٌ, and (applied to a fem. n.) ذَات أَمَدٍ, Having a term, or limit; limited in duration; as in the saying,] الدُّنْيَا أَمَدٌ والآخِرةُ أَبَدٌ [The present state of existence is limited in duration, but the final state of existence is everlasting]. (Obeyd Ibn-'Omeyr, L in art. ابد.)
أُمْدَةٌ أُمْدَةٌ ذ A remainder, or what remains, (K,) of anything. (TA)
سِقَآءٍ مُؤَمَّدٌ سِقَآءٍ مُؤَمَّدٌ ذ A skin [exhausted;] in which there remains not a gulp, or as much as is swallowed at once, of water. (K.)
أَمَرَهُ أَمَرَهُ ذ An extreme term, limit, or point, reached, or attained. (K.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR310 harfMadde başı: ءمدأَمِدَ
أَمِدَ A ( n. ac. أَمَد 4 )
a. [ 'Ala ], Was angry with.
أَمَّدَ
أَمَّدَ II ,
a. Fixed a term.
b. Finished.
أَمَد
أَمَد 4 , ( pl. آمَاْد 38 ),
a. Time, term.
b. Limit, limitation.
c. Anger.
d. [ art. & prec. by 'Ala ], For ever, eternally.
آمِد
آمِد 21 ,
a. Chartered, loaded ( vessel ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR7.934 harfMadde başı: ءمدءمد
أَمِدَ - يَأْمَدُ
أَمِدَ - يَأْمَدُ - أَمَد
أَمِدَ - يَأْمَدُ + أمر + أمداً أو مدة: يستغرق في حدوثه مدة طويلة معلومة ومحددة
أَمَد: على وزن" فـَعـَل" اسم فعل من " أَمِدَ - يَأْمَدُ ":اسم زمان منه: المدة الزمنية التي ينبغي للحدث أن يستغرقها منذ بدء حساب الزمن لهذا الحدث وحتى توقفه وانتهائه.
كان - يكون + أَمَد + بين أمرين: تكون بينهما مدة
Mücavir kökler40 mücavir (53 toplam)
- قسو
1 ortak ayet · قسور Arslan demektir
- طول
1 ortak ayet · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
- حصي
1 ortak ayet · Hasiy, Çakıl taşı demektir
- رأف
1 ortak ayet · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir
- خشع
1 ortak ayet · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
- حزب
1 ortak ayet · “Huzme” demet demektir
- حذر
1 ortak ayet · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
- حضر
1 ortak ayet · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
- لبث
1 ortak ayet · Kaldınız
- دري
1 ortak ayet · Dery : Diraye saç tarağı veya baştaki saç demektir
- ودد
1 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
- فسق
1 ortak ayet · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
Geçtiği ayetler(4)
… عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيدًا وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ
MüddetO gün ki; herkes ne hayır işledi ise karşısında onu hazırlanmış bulacak. Kötülükten de ne yapmışsa; kendisiyle onun arasında uzun bir mesafe olmasını ister. Allah bizzat korkutuyor. Ve Allah kullarına Rauf’dur.
ثُمَّ بَعَثْنَاهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصَى لِمَا لَبِثُوا أَمَدًا
MüddetSonra iki taraftan hangisinin bekledikleri sonucu daha iyi hesaplamış olduğunu belirtmek için onları uyandırdık.
قُلْ إِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ مَا تُوعَدُونَ أَمْ يَجْعَلُ لَهُ رَبِّي أَمَدًا
MüddetDe ki: Size vaadedilen yakın mıdır, yoksa Rabbım onu uzun süreli mi kılmıştır bilemiyorum.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أمد |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مدي, أجل, وقت, حين, أبد |
| Zıt Kök | سرمد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir sürecin, mesafenin veya zaman diliminin nihai sınırı, varış hedefi ve son ucu |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın eylemleri ile karşılığı arasına giren veya kalplerin katılaşmasına yol açan belirlenmiş nihai vade |
| Çekirdek Özet 3 | Zamanın mutlak bir akış değil, varılması hedeflenen ve hesabı görülecek bir sınır çizgisiyle kayıtlı olması |
| Kritik Hata Riski | Kökün ucu açık, sonsuz veya belirsiz bir zaman dilimi sanılarak nihai sınır ve hesaplaşma boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أم | Bir şeye yönelme, kastetme, öne geçme ve ana gaye edinme (أمم, أمل, أمر, أمت, أمن) | د | Kapı, geçiş ve sınır imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle yönelinen ve kastolunan sürecin ulaştığı nihai kapı, kesin bitiş çizgisi ve gayenin sınır noktası anlamı oluşmuştur. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Bir hareketin, yönelişin veya zaman diliminin başlangıçtaki itici kuvveti ve ana ilkesi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Başlangıç noktasından itibaren kesintisiz devam eden süreklilik, zamanın veya mesafenin akışı |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Sürekliliğin varıp dayandığı son geçit, akışı durduran nihai sınır ve kapanan hudut çizgisi |
| أمد | Başlangıçtan başlayan akışın sınır kapısına dayanması | Bir yönelişle başlayıp süreklilik kazanan zaman veya mesafe akışının ulaştığı kesin bitiş çizgisi ve nihai gaye |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | At yarışlarında veya koşularda belirlenen nihai varış çizgisi, hedefin son noktası ve bir şeyin bittiği uç sınır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden en-Nâbiğa ez-Zübyânî veya çağdaşlarının beyitlerinde geçen şekliyle bir ömrün yahut cezanın son sınırı ve varılacak nihai hedef anlamında kullanılmıştır. Pakette beyit metni yer almadığından kullanım tarif edilmiştir. |
| Erken Arapça kullanım | Haccâc ile Hasan-ı Basrî arasındaki rivayette geçen doğumdan ölüme kadar belirlenen ömür süresi ve insanın tabi olduğu varış sınırı kullanımı: ما أَمَدُكَ؟ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça أمد kökü, Sami dil ailesinde zamanın veya mesafenin sınır noktası, varış çizgisi ve nihai gaye kavram alanıyla ilişkilidir. Kökün morfo-fonetik yapısı, مدي (uzanmak, son sınıra varmak) ve مدد (uzatmak, çekmek) kökleriyle derin bir semantik matris paylaşır. İbranicede yer alan ve ölçü, uzam bildiren maddad kökü ile Süryanicedeki sınır ve ölçüm bildiren türevler bu kökün kavramsal alanıyla fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler. Ancak Arapçada başa gelen hemzenin belirleyiciliğiyle kelime, basit bir uzamdan ziyade bilhassa yönelinen, kastolunan ve nihayetinde bir son nokta ile sınırlanan bir vadeyi ve gayeyi (el-gâye) ifade edecek biçimde özelleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أمد ile مدي ve مدد ilişkisi | Uzama ve süreklilik bildiren köklerin yönelme bildiren أم çekirdeğiyle birleşerek nihai sınır çizgisine dönüşmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice maddad ve Süryanice m-d- kök ailesi | Ölçülmüş mesafe, belirli kılınmış sınır ve zaman dilimi arasındaki ortak semantik zemin | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ölçü ve sınır kökleri | Doğu ve Kuzey Afrika dillerinde uzam ve sınır bildiren tabanlarla muhtemel biçimsel benzerlikler | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أمد | Anlamlı | Gaye, nihai sınır | Bir sürecin veya mesafenin varıp dayandığı son nokta | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أدم | Anlamlı | Uyuşma, yakınlık, yer kabuğu | İki şeyin birbirine kaynaması, katık, insan teni | Kur'an'da geçer; ortak harf permütasyonu |
| مأد | Anlamlı | Sallanma, yumuşaklık, tazelik | Bitkinin veya dalın tazelikten bükülüp salınması | Kur'an'da geçer; zıt hareket dinamiği taşır |
| مدأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| دأم | Anlamlı | Hücum etmek, örtmek | Bir şeyin aniden üzerine çöküp kaplaması | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir |
| دمأ | Anlamlı | Yumuşak huylu olmak, boyun eğmek | İnsanın sükûnet bulması ve uysallaşması | Kur'an'da geçmez; nadir kullanımlı müsta'mel kök |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أمد | Merkez | Zaman ve mesafenin nihai sonu | Sürecin ulaştığı kesin varış çizgisi ve gaye noktası | Hem zaman hem mekân için son sınır |
| مدي | Komşu | Uzanım ve menzil | Sürecin yayılma genişliği ve ulaştığı genel mesafe | Sınırdan ziyade mesafenin boyutu ön plandadır |
| أجل | Komşu | Belirlenmiş süre ve vade | Başlangıcı ve sonu tayin edilmiş hukuki ve kozmik süre | Sürenin dolduğu anı ve hükmün vaktini vurgular |
| وقت | Komşu | Tayin edilmiş an | Bir iş için sınırları kesin olarak belirlenmiş dilim | Eylemin içine yerleştiği kesin zaman kesiti |
| حين | Komşu | Değişken zaman dilimi | Az veya çok olabilen, sınırları esnek zaman | Belirli bir sınıra işaret etmesi zorunlu değildir |
| أبد | Komşu | Kesintisiz süreklilik | Geleceğe doğru sonu görünmeyen mutlak zaman akışı | Sınır ve bitiş kabul etmeyen sürekliliktir |
| سرمد | Zıt | Kesintisiz ve sınırsız süreklilik | Başlangıcı veya sonu bulunmayan, kesintiye uğramayan dâimîlik | أمد kökünün gerektirdiği varış çizgisi ve nihai sınır fikrinin mutlak zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أمد | Gaye ve nihai sınır | Bir sürenin veya mesafenin varıp dayandığı son nokta | Kesin |
| Latince | Terminus, finis | Sınır çizgisi, son hedef | Sürecin bittiği kesin hudut noktasını karşılar; zamanın psikolojik boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Span, term, ultimate limit | Vade, belirlenmiş son sınır | Sürenin hem uzunluğunu hem de nihai sınırını verir; Kur'an'daki kalbi etkileyen ağırlığı tam taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Frist, Endziel | Mühlet ve nihai gaye | Belirli bir zaman sınırını ve hedeflenen sonu karşılar; mekânsal uzaklık boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Terme, borne | Bitiş anı, sınır taşı | Varış çizgisini ve sürecin sonunu karşılar; içsel/psikolojik zaman yıpranmasını tam yansıtmaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mekânsal ve ahlaki mesafe sınırı | İnsanın işlediği kötülükle kendi arasına koymak istediği nihai uzaklık | Kıyamet günü amel defteriyle yüzleşme anı (Âl-i İmrân 3:30) |
| Ölçülebilir zaman süresi | Mağara ehlinin uykuda kaldığı sürenin tam hesabı ve nihai vadesi | Tarihsel ve mucizevi hadiselerin süresinin tespiti (el-Kehf 18:12) |
| Kalbi duyarsızlaştıran uzun vade | Vahiyden ve peygamberden uzak geçen sürenin kalpleri katılaştırması | Geçmiş ümmetlerin tecrübesi üzerinden yapılan uyarı bağlamı (el-Hadîd 57:16) |
| Gaybî ve ertelenmiş nihai azap vadesi | Tehdit edilen azabın yakın mı yoksa belirlenmiş uzak bir sınırda mı olduğunun bilgisi | Peygamberin gayb karşısındaki konumu ve hesap günü bağlamı (el-Cin 72:25) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel ve gayb tartışmaları | Kıyametin kopuş anı ile azap vaktinin kesin bir son sınırla (أمد) kayıtlı olup olmadığı | Zamanın mutlak değil mahluk ve sınırlı bir sona tâbi oluşu |
| Fıkıh | Hukuki süreler ve akitler | Akitlerde ve borç ilişkilerinde nihai ifa gününün kesin belirlenmesi zorunluluğu | Sona erdirici kesin vade ve hukuki sınır çizgisi |
| Tefsir | Kalp katılığı ve zaman ilişkisi | el-Hadîd 57:16 bağlamında vaktin uzamasının (طال عليهم الأمد) inanç ve amel üzerindeki aşındırıcı etkisi | İnsanın rehavete kapılmasına yol açan tehlikeli zaman algısı |
| Hadis | Ömür ve amel muhasebesi | İnsanın dünya hayatındaki başlangıç ve bitiş sınırlarının muhasebe bilinciyle kavranması | İmtihan sürecinin belirlenmiş bir gayeye doğru tükenişi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hesaba çekilme bilinci | Nihai sınır ve ecel | İnsanı erteleme ve gevşeme hastalığından koruma | Hayatın sınırsız olmadığı ve her amelin kesin bir son sınırla karşılaşacağı bilinci | Kesin |
| İlmi | Bilimsel gözlem ve deney | Ölçüm sınırı ve periyot | Bir sürecin başlangıç ve bitiş noktalarını kesinleştirme | Doğa olaylarının ve tarihsel süreçlerin ölçülebilir zaman sınırları içinde incelenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve iktidar ömrü | Görev süresi ve tarihsel vade | Toplumların ve iktidarların yozlaşmasını engelleyen sınır | Hiçbir gücün ebedî olmadığı, medeniyetlerin bir nihai çöküş vadesi taşıdığı tespiti | Güçlü |
| İktisadi | Borçlanma ve taahhüt | Kesin ifa ve vade sınırı | Belirsizliği (garar) ortadan kaldırarak güveni temin etme | Ekonomik planlamanın ve vadeli sözleşmelerin bağlayıcı bir son tarihe raptedilmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyon limiti ve kapalı aralık sınırı ( aralığındaki noktası) | Bir sürecin veya dizinin yaklaştığı ve aşılamaz kabul edilen nihai sınır değeri; sistemin eriştiği kesin son uç | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yozlaşma eşiği ve tarihsel doyum noktası | Toplumların veya bireylerin reformsuz geçen uzun süreler sonunda canlılığını yitirip katılaşması sosyolojik olgusu | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca alelade, akıp giden boş bir zaman dilimi veya sadece bekleme süresi olarak algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir gaye, varılacak nihai durak, hesaplaşma eşiği ve insan ruhunu dönüştüren/katılaştıran kritik bir vade olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âyetlerde geçen sürenin hesapsız ve ucu açık bir erteleme sanılması; kalplerin katılaşmasına yol açan zaman aşımının ve nihai hesaplaşma eşiğinin gözden kaçırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Zamanın insan üzerindeki dönüştürücü ve çoğu zaman aşındırıcı etkisini ortaya koyar; ameller ile akıbet arasındaki mesafenin nihai bir sınırla kayıtlı olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kalp katılığı ve vahiyden uzaklaşma uyarılarında (el-Hadîd 57:16), kıyamet günü amellerin ağırlığından kaçış tasvirlerinde (Âl-i İmrân 3:30) ve gaybî azap vadelerinde (el-Cin 72:25). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zamanın geçişini nötr ve zararsız gören rehavet algısını yıkar; araya giren mesafenin ve ertelenen vadelerin kalpleri taşlaştırabileceğini göstererek dinamik bir uyanıklık bilinci kurar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir yarış pistinde veya arazide varılacak nihai sınır çizgisi, hedefin dikildiği son uç ve menzilin kapısı.
- Soyut anlamBir sürecin, ömrün veya dönemin varıp dayandığı, hesaba ve muhasebeye konu olan kesin bitiş sınırı; kalbi etkileyen sürekliliğin nihai eşiği.
- Sistematik karşılıkBelirsizliği önleyen, her varlığa ve topluma bir nihai vade koyarak ebedîlik iddiasını bozan ve ertelemeyi sonlandıran ilahi mizan çizgisi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman sürekliliğini, sürecin başlangıç anını, ise bu sürecin ulaştığı nihai sınırı ve gayeyi (أمد) temsil eder. zamana bağlı olarak kalbin duyarlılık veya amelin birikim fonksiyonunu, sınırına yaklaşıldığında ulaşılan ise nihai katılaşmayı yahut amel ile yüzleşme anındaki kaçınılmaz akıbeti simgeler. Model, sürecin ucu açık olmadığını ve kesin bir sınır değeriyle () sonuçlandığını gösterir.