أهل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ه-ل35 sîga, 205 mücavir kök, 120 ayet, 40 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نجوأمنأهلكتبيَاأَهْلَقريأَهْلَغبرتنرأَهْلُقبسأَهْلِ

KökSîga 35Ayet 120Sure 40Mücavir 205

▶ Ağı aç (3B)

أهل

أ - ه - ل

KÖK
  • 127 geçiş
  • 120 ayet
  • 35 sîga
  • 12 sözlük

Hilal yeni ay demektir. Çardak veya çadırların sellerden korunması için açılmış olan yarım kanallara da hilal adı veriliyor. Daha sonra yerleşik yere hilallanmış anlamında ehelle kullanılmış. Sonra da halkın adı ehl olmuş. Meskun yerin halkına ehl dendiği gibi bir mesleğe veya özelliğe sahip olan kimseye de o mesleğin ehli denmektedir. Ehliyet kelimesi buradan gelmektedir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءهل · اهل

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hilal yeni ay demektir. Çardak veya çadırların sellerden korunması için açılmış olan yarım kanallara da hilal adı veriliyor. Daha sonra yerleşik yere hilallanmış anlamında ehelle kullanılmış. Sonra da halkın adı ehl olmuş. Meskun yerin halkına ehl dendiği gibi bir mesleğe veya özelliğe sahip olan kimseye de o mesleğin ehli denmektedir. Ehliyet kelimesi buradan gelmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.383 harf
باب الهاء واللام وو ا ي ء معهما ه و ل، ل ه و، و ه ل، و ل ه، ه ي ل، أ ه ل، أ ل ه مستعملات هول: الهَوْلُ: المخافة من أمرٍ لا تدري على ما تَهْجمُ عليه منه، كهَوْل اللّيل، وهَوْل البَحْر. تقول: هالني هذا الأمر يَهُولُني، وأمر هائل، ولا يقال: مهول، إلا أن الشاعر قال: ومَهولٍ من المَناهل وَحْشٍ ذي عَراقيبَ آجنٍ مِدْفانِ يعني بالمَهول: الّذي فيه هَوْلٌ... والعَرَبُ إذا كان الشيء هوله أخرجوه على فاعل،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR763 harf
الأَهْلُ: أَهْلُ الرجل، وأَهْلُ الدار؛ وكذلك الأَهْلَةُ. قال الشاعر: وأَهْلَةِ ودٍّ قد تَـبَـرّيْتُ ودَّهُـمْوأَبْلَيْتُهُمْ في الحمد جَهْدي ونائِلي أي رُبَّ من هو أَهْلٌ للوُدّ قد تعرّضتُ له وبذلتُ له في ذلك طاقتي من نائلي. والجمع أَهْلاتٌ، وأَهَلاتٌ، وأَهالٍ. وقد جاء في الشعر آهالٌ وأنشد الأخفش: وَبَلْدَةً ما الإنْسُ ما آهالِها ومنزلٌ آهِلٌ، أي به أَهْلُهْ. والإهالةُ: الوَدَكُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok16.165 harf
باب الهاء واللام هال ، هلا ، لها ، وله ، وهل ، أله ، أهل ، هيل . هول : قال الليث : الهَوْلُ : المخافة من الأمر لا تدرِي على ما تَهجُم عليه منه ، كَهَوْل الليل ، وهَوْلِ البحر ، تقول : هالَني هذا الأمرُ يَهُولُني ، وأمرٌ هائلٌ ، ولا يقال أَمرٌ مَهُول ، إلا أنّ الشاعر قد قال : ومَهُولٍ من المَناهل وَحْشٍ ذي عَراقِيبَ آجِنٍ مِدْفَانِ وتفسير المَهُول ، أي فيه هَوْل . والعَرَبُ إذا كان الشيءُ هَوَلَهُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.583 harf
(باب الهمزة والهاء وما بعدهما في الثلاثي) (أهب) الهمزة والهاء والباء كلمتان متباينتا الأصل، فالأولى الإهاب. قال ابنُ دُريد: الإهاب*: الجِلْد قبل أن يُدْبَغ، والجمع أَهَبٌ، وهو أحَدُ ما جُمع على فَعَلٍ وواحدُه فعيلٌ [وفعولٌ وفِعال([1])] : أديمٌ وأَدَمٌ، وأفِيقٌ وأَفَقٌ، وعمُود وعَمَدٌ، وإهاب وأَهَبٌ. وقال الخليل: كلُّ جلدٍ إهابٌ، والجمع أَهَبُ([2]). والكلمة الثانية التّأهُّب. قال الخليل: تأَهّبُوا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR469 harf
أ ه ل رجعوا إلى أهاليهم‏.‏ وفلان أهل لكذا وقد استأهـل لذلـك وهـو مستأهـل لـه سمعـت أهـل الحجاز يستعملونه استعمالاً واسعاً‏.‏ ومكان آهل ومأهول‏.‏ وأهل فلان أهولاً وتأهـل‏:‏ تـزوج ورجل آهل‏.‏ وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ أنه أعطى العزب حظـاً وأعطـى الآهـل حظيـن ‏"‏‏.‏ وآهلـك اللـه فـي الجنـة إيهالاً‏:‏ زوجك ‏"‏ ووشكان ذا إهالة ‏"‏ وهي الودك وكل من الأدهان يؤتـدم بـه كالخـل والزيـت ونحوهما واستأهلها‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.877 harf
الأَهْل: أَهل الرجل وأَهْلُ الدار، وكذلك الأَهْلة؛ قال أَبو الطَّمَحان: وأَهْلةِ وُدٍٍّّ تَبَرَّيتُ وُدَّهم، وأَبْلَيْتُهم في الحمد جُهْدي ونَائلي ابن سيده: أَهْل الرجل عَشِيرتُه وذَوُو قُرْباه، والجمع أَهْلون وآهَالٌ وأَهَالٍ وأَهْلات وأَهَلات؛ قال المُخَبَّل السعدي: وهُمْ أَهَلاتٌ حَوْلَ قَيْسِ بنِ عاصم، إِذا أَدْلَجوا باللَّيل يَدْعُونَ كَوْثَرا وأَنشد الجوهري: وبَلْدَةٍ ما الإِنْسُ من
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR489 harf
* أ ه ل * * الأَهْلُ * أهل الرجل وأهل الدار وكذا * الأهْلَةُ * والجمع * أهْلاتٌ * و * أهَلاتٌ * و * أهَالٍ * زادوا فيه الياء على غير قياس كما جمعوا ليلا على ليال وجاء في الشعر * آهَالٌ * مثل فرخ وأفراخ و * الإالَةُ الودك و * المسْتَأْهِلُ * الذي يأخذ * الإهَالَةَ * أو يأكلها وتقول فلان أهل لكذا ولا تقل مستأهل والعامة تقوله وقد * أهَلَ * الرجل تزوج وبابه دخل وجلس و * تَأَهَّلَ * مثله وقولهم مرحبا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.127 harf
أهل الرجل: عشيرته وذوو قرباه ومنه قوله تعالى: فابعثوا حكما من أهله وحكما من أهلها . وفي بعض الأخبار: إن لله تعالى ملكا في السماء السابعة، تسبيحه: سبحان من يسوق الأهل إلى الأهل. وفي المثل: الأهل إلى الأهل أسرع من السيل إلى السهل، وقال الشاعر: لا يمنعنك خفض العيش في دعة نزوع نفس إلى أهل وأوطـان تلقى بكل بلاد إن حللت بـهـا أهلا بأهل وجيرانا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.452 harf
Madde başı: اهلأَهَلَ 1 أَهَلَ ذ , aor. اَهُلَ , inf. n. أُهُولٌ; (Msb;) or أُهِلَ, like عُنِىَ; (K, TA;) It (a place, Msb, TA) was, or became, peopled, or inhabited. (Msb, K, TA.) ― -b2- أَهَلَ, aor. اَهُلَ and اَهِلَ , inf. n. as above, He married, or took a wife; (Yoo, S, Msb, K;) as also ↓ تأهّل; (S, Mgh, Msb, K;) and ↓ اتَّهَلَ, [written with the disjunctive alif اِتَّهَلَ, like اتَّخَذَ and اتَّزَرَ and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.135 harf
Madde başı: ءهلأَهَلَ أَهَلَ I , U ( n. ac. أُهُوْل 27 ), a. Married. b. [ pass. ], Was inhabited. أَهِلَ أَهِلَ A ( n. ac. أَهَل 4 ) a. [ Bi ], Became familiar with, accustomed to. أَهَّلَ أَهَّلَ II a. [ Bi ], Welcomed, greeted. b. [ La ], Adapted, fitted, qualified for. c. Married ( one to another ). آهَلَ آهَلَ IV , a. see II (b) . تَأَهَّلَ تَأَهَّلَ V , اـَئْتَهَلَ VIII , a. Got married.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok44.452 harf
Madde başı: ءهلءهل أَهَلَ - يَأْهِلُ أَهَلَ - يَأْهِلُ (أَهَلَ - يَأْهُلُ) - أَهْل أَهَلَ - يَأْهِلُ (أَهَلَ - يَأْهُلُ) + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يجعله في عهدته ومسؤوليته وتبعيته: يكون مسؤولاً عنه فيملكه ملكية تبع واختصاص وحراسة، دون ملك الملك أو ملك الأمر أَهْل: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل من " أَهَلَ - يَأْهِلُ ":حمل المسرولية والتكليف: وهو كذلك
Tamamını oku

Sîgalar(35)

Mücavir kökler205 mücavir (483 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كتب

    33 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  2. قري

    14 ortak ayet · Kasaba

  3. نجو

    10 ortak ayet · Özel konuşmak

  4. غبر

    4 ortak ayet · Ğubar, Toz demektir

  5. بيت

    8 ortak ayet · Beyt ev demektir

  6. قول

    46 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  7. تنر

    2 ortak ayet · Tandır

  8. بضع

    3 ortak ayet · Bud parça et demektir

  9. قمص

    3 ortak ayet · Gömlek demektir

  10. وجد

    9 ortak ayet · Su birikintisidir

  11. أمن

    28 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  12. قبس

    2 ortak ayet · Meşale, ateş demektir

Geçtiği ayetler(120)

  1. مَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ …

    HalkEhl-i Kitab’dan kafir olanlar da, müşrikler de Rabbınızdan size hiç bir hayır indirilmesini istemezler. Allah, rahmetini dilediğine tahsis eder. Allah, büyük lütuf ve ihsan sahibidir.

  2. وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا …

    HalkKitab ehlinin çoğu, hak kendilerine apaçık belli olduktan sonra içlerindeki çekememezlikten ötürü, sizi imandan sonra küfre döndürmek isterler. Allah’ın açıklayıcı emri gelene kadar onları affedin, geçin. Şüphesiz ki Allah her şeye kadir’dir.

  3. وَدَّتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يُضِلُّونَكُمْ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ

    HalkEhl-i Kitab’tan bir taife; sizi şaşırtmak istediler. Halbuki onlar; kendilerinden başkasını şaşırtmazlar da farkına varmazlar.

  4. وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهَارِ وَاكْفُرُوا آخِرَهُ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

    HalkEhl-i Kitab’tan bir güruh şöyle dedi: Varın o mü’minlere indirilenlere güpegündüz iman edin. Sonunda da dönüp küfredin. Belki onlar da dönerler.

  5. وَمِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ وَمِنْهُمْ …

    HalkEhl-i Kitab’dan öylesi vardır ki; kantarla emanet bıraksan; onu sana öder. Öylesi de vardır ki; bir tek altın emanet etsen; tepesine dikilmedikçe onu sana ödemez. Bu, onların: Ümmiler hakkında bize karşı sorumluluk yoktur, demelerindendir. Onlar, bile bile Allah’a karşı yalan söylemektedirler.

  6. لَيْسُوا سَوَاءً مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ أُمَّةٌ قَائِمَةٌ يَتْلُونَ آيَاتِ اللَّهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ

    HalkHepsi bir değildir. Onlardan secdeye vararak geceleri Allah’ın ayetlerini okuyup duran bir topluluk vardır.

  7. وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَمَا …

    HalkEhl-i Kitab’tan öyleleri vardır ki; Allah’a, size indirlen ve kendilerine indirilmiş olana, Allah’a huşu’ duyarak inanırlar. Allah’ın ayetlerini az bir pahaya değişmezler. İşte onların ecirleri Rabbları katındadır. Allah, şüphesiz hesabı çabuk görendir.

  8. لَيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلَا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

    HalkNe sizin kuruntunuzla, ne de kitab ehli olanların kuruntularıyladır. Kim, kötü iş yaparsa; cezasını görür. Ve kendisine Allah’tan başka ne bir dost bulabilir, ne de bir yardımcı.

  9. وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا

    HalkKitab ehlinden hiç kimse yoktur ki; ölümünden önce ona inanacak olmasın. O da kıyamet günü aleyhlerinde şahid olacaktır.

  10. وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ …

    HalkÇevrenizdeki Bedevilerden münafıklar vardır. Medine halkından da. Ki onlar nifak üzerinde diretirler. Siz bilmezsiniz onları, Biz biliriz. Onlara iki kere azab edeceğiz. Sonra da onlar; daha büyük bir azaba döndürüleceklerdir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأهل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerآل, عشر, صحب
Zıt Kökغرب
Çekirdek Özet 1Bir mekâna yerleşmek, oraya alışıp vahşilikten çıkmak, bir çatı altında birleşen hane halkı ve eş
Çekirdek Özet 2İnanç, kitap veya nitelik bağıyla bir gaye etrafında kenetlenen zümre ve bir hakka liyakat kesbetme
Çekirdek Özet 3Kan bağı yerine akide, yetkinlik ve sorumluluk ortaklığına dayanan meşru aidiyet ve ehliyet
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca biyolojik aile ve akrabalıkla sınırlayıp ilahi emanete liyakat ve akidevi aidiyet boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أهİçten gelen bir ses, yöneliş ve nefesle bir varlığa dikkat kesilme, yönelme ve sığınma; bu çekirdek أله kökünde derin saygı ve sığınmayla yönelinen ilah anlamında belirirلTemel yöneliş ve bağ hareketine çoban değneği ve rabıta imgesi eklenerek, yönelinen çatının kurumsal bir hane, yerleşiklik, liyakat ve sürekli bir aidiyet bağına dönüşmesini sağlamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçYapının temelini oluşturan kurucu iradeyi, hane reisliğini ve hareketi başlatan merkezi gücü temsil eder
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesİçerideki hayatı, soluk alan bir mekânın canlılığını ve görünür kılınan sığınma alanını ifade eder
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaDağınıklıktan koruyup bir arada tutan, yöneten, sınır çizen ve mensupları birbirine rabteden bağı gösterir
أهلBaşlangıç gücünün koruyucu nefes ve toplayıcı bir bağ ile birleşmesiBir merkez etrafında toplanmış, içsel bir irtibat ve sorumluluk bağıyla bir arada duran canlı ve güvenli aidiyet ocağı

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yere yerleşmek, bir meskeni yurt edinmek, yabancılık ve vahşilikten çıkarak ehlileşmek; göçebe hayatında çadırın içini paylaşan eş ve en yakın kimseler
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî yaşlanıp yakınlarını kaybetmesini bu kökle anar: ثَلاثَةَ أَهْلِينَ أَفْنَيْتُهُمْ / وَكانَ الإِلَهُ هُوَ المُسْتَآسَا (Üç hane halkını/ailesini tüketip geride bıraktım; teselli veren ise yalnızca Allah oldu)
Erken Arapça kullanımKlasik sözlüklerin kaydettiği kadim bedevi şiirinde mamur ve meskun yurtların zamanla terk edilişi tasvir edilir: وَقِدْماً كانَ مَأْهُولاً / فَأَمْسَى مَرْتَعَ العُفْرِ (Eskiden orası insanlarla mamur ve şenlikli bir yerdi; şimdiyse ceylanların otlağına döndü)

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde أهل kökü, en arkaik katmanda göçebe çadırı, barınak, mesken ve bu barınağın içinde toplanan insan kümesini ifade eden kökle doğrudan irtibatlıdır. İbranicede yer alan 'ōhel (אוֹהֶל) kelimesi çadır, konut ve kutsal toplanma çadırı manasını taşır; buradan hareketle çadırı paylaşan aile ve zümre yapısı türemiştir. Ugarit metinlerinde ảhl biçimi tanrısal veya insani çadır/mesken anlamında belgelenir. Akadcada ālu(m) kelimesi göçebe çadırından evrilerek yerleşim yeri, kasaba, şehir ve orada ikamet eden cemaat/topluluk manasına kaymıştır. Arapçada kök bir yandan somut çadır ve ev halkını (zevc, aile, aşiret) korurken, diğer yandan bu mekânsal yakınlığın doğurduğu ehlileşme, uyum sağlama, yabanilikten kurtulma ve bir vazifeye ehil/layık olma soyutlamasını geliştirmiştir. Dolayısıyla Sami kök ailesinde ortak çekirdek, korunulan bir çatı altında toplanma ve bu birlikteliğin getirdiği içsel mensubiyettir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇadır ve ev sakinliğinden ehliyet ve liyakate geçişBir mekânı paylaşan kimsenin oraya alışması (ehil olması), vahşilikten kurtulup ehliyetli hale gelmesi manası gelişmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice 'ōhel (çadır), Ugaritçe ảhl, Akadca ālu (şehir/yerleşim)Çadır ve mesken merkezli toplanma, ortak barınak mensubiyeti Sami dillerinin ortak mirasıdırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Habeşçe yazıt varyantlarıGüney Sami dillerinde topluluk, klan ve ikamet birimi anlamlarında paralel izler bulunurMuhtemel

Kaynak Koehler-Baumgartner, Gesenius, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أهلAnlamlıBir yere yerleşmek, aile, ehil olmakHane halkı, bir işe liyakat kesbetme ve evcilleşmeHedef kök; Kur'an'da geçer
ألهAnlamlıKulluk etmek, sığınmak, hayrete düşmekDerin bir sevgi ve tazimle yönelinen, ibadete layık tek merciKardeş kök; Kur'an'da geçer
هألKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yokturKur'an'da geçmez
هلأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde kullanım dışı bırakılmıştırKur'an'da geçmez
لأهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKullanımı bulunmayan dizilişlerdendirKur'an'da geçmez
لهأAnlamlıVermek, bağışlamak, bolca akıtmakCömertçe ikram etmek, azıksız kalana bağışta bulunmakKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أهلMerkezAidiyet ve yetkinlikÇatı ortaklığı, içten bağlılık ve bir işi üstlenme liyakatiMeskende toplanan aileden bir hakka ehil olmaya uzanan geniş çerçeve
آلKomşuTabi olma ve yakınlıkManevi önderlik, yönetim veya soy bakımından arkasından gidilen şahıs ve izleyicileriDaha çok itibar, riyaset ve ideolojik bağlılık taşıyan izleyiciler kümesi
عشرKomşuSosyal birliktelikBirbiriyle içli dışlı olan, muaşeret içinde yaşayan geniş kabile veya akraba çevresiMekân birliğinden ziyade toplumsal kaynaşma ve kabilevi dayanışma
صحبKomşuBirliktelik ve refakatSürekli yol arkadaşlığı ve bir kimsenin yanında bulunma bağıHane içi zorunlu aidiyetten ziyade tercihe dayalı refakat ilişkisi
غربZıtYabancılık ve uzaklaşmaAlışılan merkezden kopma, yabancı kalma, uyumsuzluk ve ait olmama haliEhlileşmenin ve bir hane veya zümreye aidiyetin tam karşıtı

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأهلHane halkı, zümre, liyakat sahibiHem somut aile ve sakinleri hem de soyut liyakati kuşatırKesin
LatinceFamilia, Habiles, DignusAile, yetkin, layıkFamilia hane birliğini, habilis ve dignus ise ehliyet ve liyakati karşılarGüçlü
İngilizceHousehold, folk, qualified, worthyHane halkı, cemaat, ehilHousehold somut yuvayı, worthy/qualified liyakat ve ehliyet boyutunu verirGüçlü
AlmancaFamilie, Angehörige, Befugt, WürdigAile, mensuplar, yetkili, layıkAngehörige aidiyeti, befugt yasal ehliyeti, würdig ahlaki liyakati karşılarGüçlü
FransızcaFoyer, proches, qualifié, digneOcak, yakınlar, yetkin, layıkFoyer ocak/yuva sıcaklığını, digne hak ediş ve liyakat tarafını karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Eş ve çekirdek aileBiyolojik veya nikâh bağıyla kurulan haneHz. Musa'nın ailesiyle yolculuğu ve peygamberlerin ev halkı bağlamı; Kasas 28:29, Tâhâ 20:10
Belde, şehir veya karye ahalisiCoğrafi bir mekânda mukim olan halkHelak edilen veya iman eden şehirlerin halkı anlatılırken; A'râf 7:96, Kasas 28:59
Vahiy ve inanç ortaklığıAynı kutsal metne veya dine mensup zümreEhl-i Kitap nitelemesinde ilahi hitaba muhatap olan topluluk; Âl-i İmrân 3:64, Bakara 2:105
Hak sahibi ve yetkin merciBir işi yüklenmeye layık olma, salahiyetEmanetlerin ehline verilmesi ve ilahi takvaya layık olma beyanı; Nisâ 4:58, Müddessir 74:56
Manevi ve manevi-akidevi aidiyetKan bağı olsa dahi inanç ayrılığıyla haneden dışlanmaHz. Nuh'un inkârcı oğlunun aileden sayılmaması kıssası; Hûd 11:46

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEhl-i Kıble ve Ehl-i Sünnet tasnifleriİmandan çıkma (tekfir) sınırları ve ümmet dairesinde kalmanın asgari şartlarıOrtak akide ve kıble zemininde toplanan meşru inanç topluluğu
FıkıhEhliyet teorisi (vücûb ve edâ)Kişinin haklara malik olma ve borç altına girebilme yetkinliğiHukuki tasarruf yetkisi, akıl baliğ olma ve emaneti yüklenebilme kapasitesi
TefsirHûd suresindeki Nuh kıssası ve Ehl-i Beyt ayetiKan bağının mı yoksa salih amelin mi kişiyi bir peygamberin ehlinden kılacağıBiyolojik soy yerine inanç, itaat ve ahlaki örtüşmeye dayanan hakiki aidiyet
HadisEhl-i beyt ve ehliyet şahitleriResulullah'ın yakın çevresi ve evcil hayvanların hükmü (el-humuru'l-ehliyye)Vahşilikten uzaklaşarak insanın himayesine giren varlıklar ve özel hane halkı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve hidayet bağıHakiki akrabalıkBiyolojik bağı inanç süzgecinden geçirerek meşru kılmakİnkâr eden evlat yabancılaşır, iman eden yabancı hane içine girerKesin
İlmiİhtisas ve ilmi liyakatBilgi ehliyetiSorunun doğru mercie sorulmasını temin etmekZikir ehline sorma ilkesiyle cehaleti ve yetkisiz yorumu engellerKesin
SiyasiKamu yönetimi ve velayetEmanete ehil olmaGörev ve makamları sadakat yerine liyakate göre tevdi etmekEmanetlerin ehline verilmesi emri adil idarenin temel omurgasıdırKesin
İktisadiMülkiyet ve tasarrufHukuki ehliyetİktisadi akitleri koruma ve yetkin olmayanların tasarrufunu kısıtlamaRüşd çağına ermemiş olanların mallarını gözetim altında tutma mekanizmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKüme üyeliği ve eleman şartı (özellik fonksiyonu)Bir elemanın bir kümeye dahil olabilmesi için tanımlanan koşulları taşıması, aksi halde küme dışı kalmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal meşruiyet ve liyakat teorisiBir kurumun veya rolün gerektirdiği yetkinlik şartlarını taşımayan bireyin o yapı içinde hak iddia edememesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiأهل lafzını modern çekirdek aileye, kan bağına veya seküler bir uzmanlık diplomasına indirgeyerek anlam alanını parçalamak
Kur'an içi daha geniş anlamKök; evi paylaşan eşten belde halkına, vahiy muhataplarından (Ehl-i Kitap) ilahi adaletin emanet edildiği liyakat sahiplerine kadar uzanan ilkesel bir aidiyetler hiyerarşisidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAkrabalık bağını ahlaki ve akidevi duruşun önüne koyarak nepotizme kapı aralamak veya ehliyet kavramını vicdani ve ahlaki boyuttan koparıp salt bürokratik bir yetkiye dönüştürmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin inşa ettiği yeni toplumda kan bağı ile akidevi bağı birbirinden ayıran, meşruiyetin zeminine kanı değil liyakat ve imanı koyan kurucu kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Emanetlerin tevdi edildiği adalet ayetlerinde (Nisâ 4:58), peygamber ailelerinin imtihan edildiği kıssalarda (Hûd 11:45-46) ve vahiy muhataplarının tanımlandığı hitaplarda (Ehl-i Kitap).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Peygamber yakını olmanın tek başına kurtuluş sağlayacağı yanılgısını yıkar; soy üstünlüğü yerine salih amel ve ehliyet ilkesini ikame eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir mekânda, çadırda veya evde toplanmak, oraya alışarak vahşilikten kurtulmak ve bir ocağı paylaşmak.
  • Soyut anlamOrtak bir ilke, inanç veya sorumluluk etrafında birleşerek bir hakka veya göreve yetkin ve layık olmak.
  • Sistematik karşılıkBiyolojik akrabalığı akidevi ve ahlaki süzgeçten geçiren meşru aidiyet, yönetsel liyakat ve hukuki ehliyet nizamı.
  • LaTeX modeliA={x∈U∣P(x)∧C(x)}
  • LaTeX açıklamasıFormülde U evrensel insan kümesini temsil eder. P(x), bireyin belirli bir bağa (mesken, inanç veya ahit) mensubiyet şartını; C(x) ise emaneti taşımak için gerekli liyakat, ehliyet ve salih amel yetkinliğini ifade eder. Bu iki koşulu birlikte sağlayan x unsurları, hakiki A (أهل) kümesini meydana getirir; şartlardan biri eksildiğinde fert bu dairenin dışına çıkar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا