بكر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ك-ر5 sîga, 55 mücavir kök, 12 ayet, 11 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سبحعونرمزبِكْرٌبكرأصلأَبْكَارًاعشووَأَبْكَارًامليثيبعزربُكْرَةًلغو

KökSîga 5Ayet 12Sure 11Mücavir 55

▶ Ağı aç (3B)

بكر

ب - ك - ر

KÖK
  • 12 geçiş
  • 12 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Bekr genç deve demektir. Sabah demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bekr genç deve demektir. Sabah demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.982 harf
الكاف والراء والباء معهما ك ر ب، ك ب ر، ر ك ب، ب ك ر، ر ب ك، ب ر ك كلهن مستعملات كرب: الكَرْبُ، مجزوم، هو الغم الذي يأخذ بالنفس. يقال: كَرَبه أمر، وإنه لمكروب ُالنفس. والكُربة: الاسم، والكَريبُ: المكروبُ. وأمر كاربٌ. والكُرُوبُ: مصدر كَرَبَ يكْرُبُ. وكل شيء داني أمراً فقد كَرَب، يقال: كَرَبَتِ الشمس أن تغيب، وكربت الجارية أن تدرك، وكَرَبَ الأمر أن يقطع. والكَرَبُ: الكِرْناف، وهو أصل السعفة، قال
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.314 harf
البِكْرُ: العذراءُ؛ والجمع أَبْكارٌ، والمصدر البَكارَةُ بالفتح. والبِكْرُ: ألمرأةُ التي ولدتْ بطناً واحداً. وبِكْرُها: ولدُها. والذكَر والأنثى فيه سواء. وكذلك البكْرُ من الإبل. والبَكْرُ: الفَتيُّ من الإِبل، والأنثى بِكْرَةٌ، والجمع بِكارٌ، وبِكارَةٌ أيضاً. وبَكْرَةُ البئر: ما يُسْتَقى عليها، وجمعها بَكَرٌ بالتحريك. ويقال: جاءوا على بَكْرَةِ أبيهم، للجماعة إذا جاءوا معاً ولم يتخلَّفْ منم أحد.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok27.935 harf
ك ر ب كرب ، كبر ، ركب ، ربك ، برك ، بكر : مستعملات . كرب : قال الليث : الكربُ مجزومٌ هو الغم الذي يأخذ بالنفس ، يقال : كربه الغم ، وإنه لمكروب النفس ، والكربة : الاسم ، والكريب : المكروب ، وأمرٌ كارب ، والكُرُوبُ : مصدر كَرَب يكرُب ، وكل شيء دنا فقد كرَب . يقال : كرَبت الشمس أن تغيبَ وكرَبت الجاريةُ أن تُدرِك . وفي الحديث : ( إذا اسْتَغْنى أو كرَبَ اسْتَعَفَّ ) . قال أبو عبيد : كرب أي دنا من ذلك
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.038 harf
(باب الباء والكاف وما يثلثهما) (بكل) الباء والكاف واللام أصلان: أحدهما الاختلاط وما أشبَهه، والآخَر إفادةُ الشّيءِ وتَغَنُّمُه. فالأوّل البَكِيلة، وهو أن تُؤخَذَ الحِنطةُ فتُطحَنَ مع الأَقِطِ فتُبْكَلَ بالماءِ، أي تُخْلط، ثم تُؤْكَل. وأنشد: * غَضْبانُ لم تُؤْدَمْ له البَكِيلهْ([1]) * قال أبو زياد: البَكلة والبَكَالة الدّقيق يُخلَط بالسَّويق، ويُبلُّ بالزّيت أو السّمْن. قال أبو زيد: وكذلك المَعْز
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.415 harf
- أصل الكلمة هي البكرة التي هي أول النهار، فاشتق من لفظه لفظ الفعل، فقيل: بكر فلان بكورا: إذا خرج بكرة، والبكور: المبالغ في البكرة، وبكر في حاجته وابتكر وباكر مباكرة. وتصور منها معنى التعجيل لتقدمها على سائر أوقات النهار، فقيل لكل متعجل في أمر: بكر، قال الشاعر: *بكرت تلومك بعد وهن في الندى ** بسل عليك ملامتي وعتابي* (البيت في اللسان (بكر) بلا نسبة. وهو لضمرة بن ضمرة النهشلي، وهو من نوادر أبي زيد
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.077 harf
ب ك ر بكر المسافر وأبكر وبكر وابتكر وتبكر‏:‏ خرج في البكرة‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ خوص برى أشرافها التبكر قبـل انصـداع الفجر والتهجر ومـن المجـاز‏:‏ بكـر بالصلـاة إذا صلاهـا فـي أول وقتهـا‏.‏ وفـي الحديـث‏:‏ ‏"‏ لا يـزال الناس بخير ما بكروا بصلـاة المغـرب ‏"‏ وبكـر إلى صلاة الجمعة‏:‏ خرج إليها في أول وقتها‏.‏ وابتكر الشيء‏:‏ أخذ أوله‏.‏ وابتكر الفاكهة‏:‏ أكـل باكورتهـا وهـي أول مـا يـدرك منهـا‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.407 harf
البُكْرَةُ: الغُدْوَةُ. قال سيبويه: من العرب من يقول أَتيتك بُكْرَةً؛ نَكِرَةٌ مُنَوَّنٌ، وهو يريد في يومه أَو غده. وفي التنزيل العزيز: ولهم زرقهم فيها بُكرة وعشيّاً. التهذيب: والبُكْرَةُ من الغد، ويجمع بُكَراً وأَبْكاراً، وقوله تعالى: وَلَقَدْ صَبَّحَهُمْ بُكْرَةً عذابٌ مُسْتَقِرّ؛ بُكْرَةٌ وغُدْوَةٌ إِذا كانتا نكرتين نونتا وصرفتا، وإذا أَرادوا بهما بكرة يومك وغداة يومك لم تصرفهما، فبكرة ههنا
Maddenin bağlantısı

البُكْرَةُ: الغُدْوَةُ. قال سيبويه: من العرب من يقول أَتيتك بُكْرَةً؛ نَكِرَةٌ مُنَوَّنٌ، وهو يريد في يومه أَو غده. وفي التنزيل العزيز: ولهم زرقهم فيها بُكرة وعشيّاً. التهذيب: والبُكْرَةُ من الغد، ويجمع بُكَراً وأَبْكاراً، وقوله تعالى: وَلَقَدْ صَبَّحَهُمْ بُكْرَةً عذابٌ مُسْتَقِرّ؛ بُكْرَةٌ وغُدْوَةٌ إِذا كانتا نكرتين نونتا وصرفتا، وإذا أَرادوا بهما بكرة يومك وغداة يومك لم تصرفهما، فبكرة ههنا نكرة. والبُكُور والتَّبْكيرُ: الخروج في ذلك الوقت. والإبْكارُ: الدخول في ذلك الوقت. الجوهري: وسِيرَ علي فرسك بُكْرَةً وبَكَراً كما تقول سَحَراً. والبَكَرُ: البُكْرَةُ. وقال سيبويه: لا يُستعمل الا ظرفاً. والإبْكارُ: اسم البُكْرَةِ الإصباح، هذا قول أَهل اللغة، وعندي أَنه مصدر أَبْكَرَ. وبَكَرَ على الشي وإِليه يَبْكُرُ بُكُوراً وبكَّرَ تَبْكِيراً وابْتَكَرَ وأَبْكَرَ وباكَرَهُ: أَتاهُ بُكْرةً، كله بمعنى. ويقال: باكَرْتُ الشيء إِذا بكَّرُت له؛ قال لبيد: باكَرْتُ جاجَتَها الدجاجَ بِسُحْرَةٍ معناه بادرت صقيع الديك سحراً إِلى حاجتى. ويقال: أَتيته باكراً، فمن جعل الباكر نَعْتاً قال للأُنثى باكِرَةٌ، ولا يقال بَكُرَ ولا بَكِرَ إِذا بَكَّرَ، ويقال: أَتيته بُكرة، بالضم، أَي باكِراً، فإِن أَردت به بُكْرَةَ يوم بعينه، قلت: أَتيته بُكْرَةَ، غير مصروف، وهي من الظروف التي لا تتمكن. وكل من بادر إلى شيء، فقد أَبكر عليه وبَكَّرَ أَيَّ وَقْتٍ كانَ. يقال: بَكِّرُوا بصلاة المغرب أَي صَلُّوها عند سقوط القُرْص. وقوله تعالى: بالعَشِيِّ والإِبْكارِ؛ جعل الإِبكار وهو فعل يدل على الوقت وهو البُكْرَةُ، كما قال تعالى: بالغُدوّ والآصال؛ جعل الغدوّ وهو مصدر يدل على الغداة. ورجل بَكُرٌ في حاجته وبَكِرٌ، مثل حَذُرٍ وحَذِرٍ، وبَكِيرٌ؛ صاحب بُكُورٍ قَوِيٍّ على ذلك؛ وبَكِرٌ وبَكِيرٌ: كلاهما على النسب إِذ لا فعل له ثلاثياً بسيطاً. وبَكَرَ الرجلُ: بَكَّرَ. وحكى اللحياني عن الكسائي: جِيرانُك باكِرٌ؛ وأَنشد: يا عَمْرُو جِيرانُكُمُ باكِرُ، فالقلبُ لا لاهٍ ولا صابِرُ قال ابن سيده: وأُراهم يذهبون في ذلك إِلى معنى القوم والجمع لأن لفظ الجمع واحد، إِلاَّ أَن هذا إِنما يستعمل إِذا كان الموصوف معرفة لا يقولون جِيرانٌ باكِرٌ؛ هذا قول أَهل اللغة؛ قال: وعندي أَنه لا يمتنع جِيرانٌ باكِرٌ كما لا يمتنع جِيرانُكُمْ باكِرٌ. وأَبْكَرَ الوِرْدَ والغَداءَ إِبْكاراً: عاجَلَهُما. وبَكَرْتُ على الحاجة بُكُوراً وغَدَوْتُ عليها غُدُوّاً مثل البُكُورِ، وأَبْكَرْتُ غيري وأَبْكَرْتُ الرجلَ على صاحبه إِبكاراً حتى بَكَرَ إِليه بُكُوراً. أَبو زيد: أَبْكَرْتُ على الوِرْدِ إِبْكاراً، وكذلك أَبكرت الغداء. وأَبْكَرَ الرجلُ: وردت إِبله بُكْرَةً. ابن سيده: وبَكَّرَهُ على أَصحابه وأَبْكَرةً عليهم جعله يَبْكُرُ عليهم. وبَكِرَ: عَجِلَ. وبَكَّرَ وتَبَكَّرَ وأَبْكَرَ: تقدّم. والمُبْكِرُ والباكُورُ جميعاً، من المطر: ما جاء في أَوَّل الوَسْمِيِّ. والباكُورُ من كل شيء: المعَجَّلُ المجيء والإِدراك، والأُنثى باكورة؛ وباكورة الثمرة منه. والباكورة: أَوَّل الفاكهة. وقد ابْتَكَرْتُ الشيءَ إِذا استوليت على باكورته. وابْتَكَرَ الرجلُ: أَكل باكُورَةَ الفاكهة. وفي حديث الجمعة: من بَكَّرَ يوم الجمعة وابْتَكَرَ فله كذا وكذا؛ قالوا: بَكَّرَ أَسرع وخرج إِلى المسجد باكراً وأَتى الصلاة في أَوّل وقتها؛ وكل من أَسرع إِلى شيء، فقد بَكَّرَ إِليه. وابْتَكَرَ: أَدرك الخُطْبَةَ من أَوَّلها، وهو من الباكورة. وأَوَّلُ كُلِّ شيء: باكُورَتُه. وقال أَبو سعيد في تفسير حديث الجمعة: معناه من بكر إِلى الجمعة قبل الأَذان، وإِن لم يأْتها باكراً، فقد بَكَّرْ؛ وأَما ابْتِكارُها فأَنْ يُدْرِكَ أَوَّلَ وقتها، وأَصلُه من ابْتِكارِ الجارية وهو أَخْذُ عُذْرَتها، وقيل: معنى اللفظين واحد مثل فَعَلَ وافْتَعَلَ، وإِنما كرر للمبالغة والتوكيد كما قالوا: جادٌّ مُجِدُّ. قال: وقوله غَسَلَ واغْتَسَلَ، غَسَل أَي غسل مواضع الوضوء، كقوله تعالى: فاغسلوا وجوهكم؛ واغتسل أَي غسل البدن. والباكور من كل شيء: هو المُبَكِّرُ السريع الإِدْراكِ، والأُنثى باكُورَةٌ. وغيث بَكُورٌ: وهو المُبَكِّرُ في أَوَّل الوَسْمِيّ، ويقال أَيضاً: هو الساري في آخر الليل وأَول النهار؛ وأَنشد:جَرَّرَ السَّيْلُ بها عُثْنُونَهُ، وتَهادَتْها مَداليجٌ بُكُرْ وسحابة مِدْلاجٌ بَكُورٌ. وأَما قول الفرزدق: أَو أَبْكارُ كَرْمٍ تُقْطَفُ؛ قال: واحدها بِكْرٌ وهو الكَرْمُ الذي حمل أَوّل حمله. وعَسَلٌ أَبْكارٌ: تُعَسِّلُه أَبْكارُ النحل أَي أَفتاؤها ويقال: بل أَبْكارُ الجواري تلينه. وكتب الحجاج إِلى عامل له: ابعثْ إِلَيَّ بِعَسَلِ خُلاَّر، من النحل الأَبكار، من الدستفشار، الذي لم تمسه النار؛ يريد بالأَبكار أَفراخ النحل لأَن عسلها أَطيب وأَصفى، وخلاّر: موضع بفارس، والدستفشار: كلمة فارسية معناها ما عَصَرَتْهُ الأَيْدِي؛ وقال الأَعشى: تَنَحَّلَها، مِنْ بَكارِ القِطاف، أُزَيْرقُ آمِنُ إِكْسَادِهَا بكار القطاف: جمع باكر كما يقال صاحِبٌ وصِحابٌ، وهو أَول ما يُدْرِك. الأَصمعي: نار بِكْرٌ لم تقبس من نار، وحاجة بِكْرٌ طُلبت حديثاً. وأَنا آتيك العَشِيَّةَ فأُبَكِّر أَي أُعجل ذلك؛ قال: بَكَرَتْ تَلُومُكَ، بَعْدَ وَهْنٍ في النِّدَى؛ بَسْلٌ عَلَيْكِ مَلامَتِي وعِتابي فجعل البكور بعد وهن؛ وقيل: إِنما عنى أَوَّل الليل فشبهه بالبكور في أَول النهار. وقال ابن جني: أَصل «ب ك ر» إِنما هو التقدم أَيَّ وقت كان من ليل أَو نهار، فأَما قول الشاعر: «بكرت تلومك بعد وهن» فوجهه أَنه اضطر فاستعمل ذلك على أَصل وضعه الأَول في اللغة، وترك ما ورد به الاستعمال الآن من الاقتصار به على أَول النهار دون آخره، وإِنما يفعل الشاعر ذلك تعمداً له أَو اتفاقاً وبديهة تهجم على طبعه. وفي الحديث؛ لا يزال الناس بخير ما بَكَّرُوا بصلاة المغرب؛ معناه ما صلَّوها في أَول وقتها؛ وفي رواية: ما تزال أُمتي على سُنَّتي ما بَكَّرُوا بصلاة المغرب. وفي حديث آخر: بَكِّرُوا بالصلاة في يوم الغيم، فإِنه مَن ترك العصر حبط عمله؛ أَي حافظوا عليها وقدّموها. والبِكِيرَةُ والباكُورَةُ والبَكُورُ من النخل، مثل البَكِيرَةِ: التي تدرك في أَول النخل، وجمع البَكُورِ بُكُرٌ؛ قال المتنخل الهذلي: ذلك ما دِينُك، إِذ جُنِّبَتْ أَحْمالُها كالبُكُرِ المُبْتِلِ وصف الجمع بالواحد كأَنه أَراد المُبْتِلَةَ فحذف لأَن البناء قد انتهى، ويجوز لأَن يكون المُبْتِل جمع مُبْتِلَة، وإِن قلّ نظيره، ولا يجوز أَن يعني بالبُكُرِ ههنا الواحدة لأَنه إِنما نعت حُدوجاً كثيرة فشبهها بنخيل كثيرة، وهي المِبْكارُ؛ وأَرْضٌ مِبْكار: سريعة الإِنبات؛ وسحابة مِبكار وبَكُورٌ: مِدْلاجٌ من آخر الليل؛ وقوله: إِذا وَلَدَتْ قَرَائبُ أُمِّ نَبْلٍ، فذاكَ اللُّؤْمُ واللَّقَحُ البَكُورُ (قوله: «نبل» بالنون والباء الموحدة كذا في الأَصل). أَي إِنما عجلت بجمع اللؤْم كما تعجل النخلة والسحابة. وبِكرُ كُلِّ شيء: أَوّله؛ وكُلُّ فَعْلَةٍ لم يتقدمها مثلها، بِكْرٌ. والبِكْرُ: أَوَّل ولد الرجل، غلاماً كان أَو جارية. وهذا بِكْرُ أَبويه أَي أَول ولد يولد لهما، وكذلك الجارية بغير هاء؛ وجمعهما جميعاً أَبكار. وكِبْرَةُ ولد أَبويه: أَكبرهم. وفي الحديث: لا تُعَلِّمُوا أَبْكارَ أَولادكم كُتُبَ النصارى؛ يعني أَحداثكم. وبِكْرُ الرجل بالكسر: أَوّل ولده، وقد يكون البِكْرُ من الأَولاد في غير الناس كقولهم بِكْرُ الحَيَّةِ. وقالوا: أَشدّ الناس بِكْرٌ ابنُ بِكْرَيْن، وفي المحكم: بِكْرُ بِكْرَيْن؛ قال: يا بِكْرَ بِكْرَيْنِ، ويا خِلْبَ الكَبِدْ، أَصبَحتَ مِنِّي كذراع مِنْ عَضُدْ والبِكْرُ: الجارية التي لم تُفْتَضَّ، وجمعها أَبْكارٌ. والبِكْرُ من النساء: التي لم يقربها رجل، ومن الرجال: الذي لم يقرب امرأَة بعد؛ والجمع أَبْكارٌ. ومَرَةٌ بِكْرٌ: حملت بطناً واحداً. والبِكْرُ: العَذْراءُ، والمصدر البَكارَةُ، بالفتح. والبِكْرُ: المرأَة التي ولدت بطناً واحداً، وبِكْرُها ولدها، والذكر والأُنثى فيه سواء؛ وكذلك البِكْرُ من الإِبل. أَبو الهيثم: والعرب تسميى التي ولدت بطناً واحداً بِكْراً بولدها الذي تَبْتَكْرُ به، ويقال لها أَيضاً بِكْرٌ ما لم تلد، ونحو ذلك قال الأَصمعي: إِذا كان أَوّل ولد ولدته الناقة فهي بِكْرٌ. وبقرة بِكْرٌ: فَتِيَّةٌ لم تَحْمِلْ. ويقال: ما هذا الأَمر منك بِكْراً ولا ثِنْياً؛ على معنى ما هو بأَوّل ولا ثان؛ قال ذو الرمة: وقُوفاً لَدَى الأَبْوابِ، طُلابَ حاجَةٍ، عَوانٍ من الحاجاتِ، أَو حاجَةً بِكْرَا أَبو البيداء: ابْتَكَرَتِ الحاملُ إِذا ولدت بِكْرَها، وأَثنت في الثاني، وثَلَّثَتْ في الثالث، وربعت وخمست وعشرت. وقال بعضهم: أَسبعت وأَعشرت وأَثمنت في الثامن والسابع والعاشر. وفي نوادر الأَعراب: ابْتَكَرَتِ المرأَةُ ولداً إِذا كان أَول ولدها ذكراً، واثْتَنَيَتْ جاءت بولدٍ ثِنْيٍ، واثْتَنَيْتُ وَلَدَها الثالث، وابْتَكَرْتُ أَنا واثْنَيَلتُ واثْتَلَثْتُ. والبِكْرُ: النَّاقَةُ التي ولدت بطناً واحداً، والجمع أَبْكارٌ؛ قال أَبو ذؤيب الهذلي: وإِنَّ حَدِيثاً مِنْكِ لَوْ تَبْذُلِينَهُ، جَنَى النَّحْلِ في أَلْبانِ عُودٍ مَطافِلِ مَطافِيلِ أَبْكارٍ حَدِيثٍ نِتَاجُها، تُشابُ بماءٍ مثلِ ماءِ المَفَاصِلِ وبِكْرُها أَيضاً: وَلَدُها، والجمع أَبْكارٌ وبِكارٌ. وبقرة بِكْرٌ: لم تَحْمِلْ، وقيل: هي الفَتِيَّةُ. وفي التنزيل: لا فارِضٌ ولا بِكْرٌ؛ أَي ليست بكبيرة ولا صغيرة، ومعنى ذلك: بَيْنَ البِكْرِ والفارِضِ؛ وقول الفرزدق: إِذا هُنَّ ساقَطْنَ الحَدِيثَ، كَأَنَّهُ جَنعى النَّحْل أَوْ أَبْكارُ كَرْمٍ تُقَطَّفُ عني الكَرْمَ البِكْرَ الذي لم يحمل قبل ذلك؛ وكذلك عَمَلُ أَبْكار، وهو الذي عملته أَبْكار النحل. وسحابة بكْرٌ: غَزيرَةٌ بمنزلة البكْرِ من النساء؛ قال ثعلب: لأَن دمها أَكثر من دم الثيِّب، وربما قيل: سَحابٌ بكْرٌ؛ أَنشد ثعلب: ولَقَدْ نَظَرْتُ إِلى أَغَرَّ مُشَهَّرٍ، بِكْرٍ تَوَسَّنَ في الخَمِيلَةِ عُونَا وقول أَبي ذؤيب: وبِكْرٍ كُلَّمَا مُسَّتْ أَصَاتَتْ، تَرَنُّمَ نَغْمِ ذي الشُّرُعِ العَتِيقِ إِنما عنى قوساً أَوَّل ما يرمي عنها، شبه ترنمها بنغم ذي الشُّرُع وهو العود الذي عليه أَوتار. والبِكْرُ: الفَتِيُّ من الإِبل، وقيل: هو الثَّنيُّ إِلى أَن يُجْذِعَ، وقيل: هو ابن المخاض إِلى أَن يُثْنِيَ، وقيل: هو ابن اللَّبُونِ، والحِقُّ والجَذَعُ، فإِذا أَثْنى فهو جَمَلٌ وهي ناقة، وهو بعير حتى يَبْزُلَ، وليس بعد البازل سِنُّ يُسَمَّى، ولا قبل الثَّنهيِّ سنّ يسمى؛ قال الأَزهري: هذا قول ابن الأَعرابي وهو صحيح؛ قال: وعليه شاهدت كلام العرب، وقيل: هو ما لم يَبْزُلْ، والأُنثى بِكْرَةٌ، فإِذا بَزَلا فجمل وناقة، وقيل: البِكْرُ ولد الناقة فلم يُحَدَّ ولا وُقِّتَ، وقيل: البِكْرُ من الإِبل بمنزلة الفَتِيِّ من الناس، والبِكْرَةُ بمنزلة الفتاة، والقَلُوصُ بمنزلة الجارية، والبَعِيرُ بمنزلة الإِنسان، والجملُ بمنزلةِ الرجلِ، والناقةُ بمنزلةِ المرأَةِ، ويجمع في القلة على أَبْكُرٍ. قال الجوهري: وقد صغره الراجز وجمعه بالياء والنون فقال: قَدْ شَرِبَتْ إِلاَّ الدُّهَيْدِهِينَا قُلَيِّصَاتٍ وأُبَيْكِريِنَا وقيل في الأُنثى أَيضاً: بِكْرٌ، بلا هاء. وفي الحديث: اسْتَسْلَفَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، من رجل بَكْراً؛ البَكر، بالفتح: الفَتِيُّ من الإِبل بمنزلة الغلام من الناس، والأُنثى بَكْرَةٌ، وقد يستعار للناس؛ ومنه حديث المتعة: كأَنها بَكْرَةٌ عَيْطاء أَي شابة طويلة العنق في اعتدال. وفي حديث طهفة: وسقط الأُملوج من البكارة؛ البِكارة، بالكسر: جمع البَكْرِ، بالفتح؛ يريد أَن السِّمَنَ الذي قد علا بِكَارَةَ الإِبل بما رعت من هذا الشجر قد سقط عنها فسماه باسم المرعى إِذ كان سبباً به؛ وروى بيت عمرو بن كلثوم: ذِراعَيْ عَيْطَلٍ أَدْماءَ بَكْرٍ، غذاها الخَفْضُ لم تَحْمِلْ جَنِينَا قال ابن سيده: وأَصح الروايتين بِكر، بالكسر، والجمع القليل من كل ذلك أَبْكارٌ؛ قال الجوهري: وجمع البَكْرِ بِكارٌ مثل فَرْخٍ وفِرَاخٍ، وبِكارَةٌ أَيضاً مثل فَحْلٍ وفِحالَةٍ؛ وقال سيبويه في قول الراجز: قليِّصات وأُبيكرينا جمعُ الأَبْكُرِ كما تجمع الجُزُرَ والطُّرُقَ، فتقول: طُرُقاتٌ وجُزُراتٌ، ولكنه أَدخل الياء والنون كما أَدخلهما في الدهيدهين، والجمع الكثير بُكْرانٌ وبِكارٌ وبَكارَةٌ، والأُنثى بَكْرَةٌ والجمع بِكارٌ، بغير هاء، كعَيْلَةٍ وعِيالٍ. وقال ابن الأَعرابي: البَكارَةُ للذكور خاصة، والبَكارُ، بغير هاء للإناث. وبَكْرَةُ البئر: ما يستقى عليها، وجمعها بَكَرٌ بالتحريك، وهو من شواذ الجمع لأَن فَعْلَةً لا تجمع على فَعَلٍ إِلاَّ أَحرفاً مثل حَلْقَةٍ وحَلَقٍ وحَمْأَةٍ وحَمَإِ وبَكْرَةٍ وبَكَرٍ وبَكَرات أَيضاً؛ قال الراجز: والبَكَرَاتُ شَرُّهُنَّ الصَّائِمَهْ يعني التي لا تدور. ابن سيده: والبَكْرَةُ والبَكَرَةُ لغتان للتي يستقى عليها وهي خشبة مستديرة في وسطها مَحْزُّ للحبل وفي جوفها مِحْوَرٌ تدور عليه؛ وقيل: هي المَحَالَةُ السَّريعة. والبَكَراتُ أَيضاً: الحَلَقُ التي في حِلْيَةِ السَّيْفِ شبيهة بِفَتَخِ النساء. وجاؤوا على بَكْرَةِ أَبيهم إِذا جاؤوا جميعاً على آخرهم؛ وقال الأَصمعي: جاؤوا على طريقة واحدة؛ وقال أَبو عمرو: جاؤوا بأَجمعهم؛ وفي الحديث: جاءت هوازنُ على بَكْرَةِ أَبيها؛ هذه كلمة للعرب يريدون بها الكثرة وتوفير العدد وأَنهم جاؤوا جميعاً لم يتخلف منهم أَحد. وقال أَبو عبيدة: معناه جاؤوا بعضهم في إِثر بعض وليس هناك بَكْرَةٌ في الحقيقة، وهي التي يستقى عليها الماء العذب، فاستعيرت في هذا الموضع وإِنما هي مثل. قال ابن بري: قال ابن جني: عندي أَن قولهم جاؤوا على بكرة أَبيهم بمعنى جاؤوا بأَجمعهم، هو من قولهم بَكَرْتُ في كذا أَي تقدّمت فيه، ومعناه جاؤوا على أَوليتهم أَي لم يبق منهم أَحد بل جاؤوا من أَولهم إِلى آخرهم. وضربة بِكْرٌ، بالكسر، أَي قاطعة لا تُثْنَى. وفي الحديث: كانت ضربات عليّ، عليه السلام، أَبْكاراً إِذا اعْتَلَى قَدَّ وإِذا اعْتَرَضَ قَطَّ؛ وفي رواية: كانت ضربات عليّ، عليه السلام، مبتكرات لا عُوناً أَي أَن ضربته كانت بِكراً يقتل بواحدة منها لا يحتاج أَن يعيد الضربة ثانياً؛ والعُون: جمع عَوانٍ هي في الأَصل الكهلة من النساء ويريد بها ههنا المثناة.وبَكْرٌ: اسم، وحكي سيبويه في جمعه أَبْكُرٌ وبُكُورٌ. وبُكَيْرٌ وبَكَّارٌ ومُبَكِّر: أَسماء. وبَنُو بَكْرٍ: حَيٌّ منهم؛ وقوله: إِنَّ الذِّئَابَ قَدِ اخْضَرَّتْ بَراثِنُها، والناسُ كُلُّهُمُ بَكْرٌ إِذا شَبِعُوا أَراد إِذا شبعوا تعادوا وتغاوروا لأَن بكراً كذا فعلها. التهذيب: وبنو بكر في العرب قبيلتان: إِحداهما بنو بكر بن عبد مناف بن كنانة، والأُخرى بكر بن واثل بن قاسط، وإِذا نسب إِليهما قالوا بَكْرِيُّ. وأَما بنو بكر بن كلاب فالنسبة إِليهم بَكْرْاوِيُّونَ. قال الجوهري: وإِذا نسبت إِلى أَبي بكر قلت بَكْرِيٌّ، تحذف منه الاسم الأَول، وكذلك في كل كنية.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.294 harf
* ب ك ر * * البِكْرُ * العذراء والجمع * أَبْكارٌ * والمصدر * البَكَارةُ * و * البِكْرُ * أيضا المرأة التي ولدت بطنا واحدا وبكرها ولدها والذكر والأنثى فيه سواء وكذا البكر من الإبل و * البَكْرُ * بالفتح الفتى من الإبل والأنثى بكرة و * بَكْرةُ * البئر ما يستقى عليها وجمعها * بَكَرٌ * وهو من شواذ الجمع لأن فعْلة لا تجمع على حرف إلا أحرفا مثل حلقة وحلق وحمأة وحمإ وبكرة وبكر وتجمع على بكرات أيضا ويقال
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.533 harf
البكرة، بالضم: الغدوة، قال سيبويه: من العرب من يقول: أتيتك بكرة، نكرة منونا، وهو يريد في يومه أوغده. وفي التهذيب: البكرة من الغد، ويجمع بكرا وأبكارا، وقوله تعالى: ولقد صبحهم بكرة عذاب مستقر بكرة وغدوة إذا كانتا نكرتين نونتا وصرفتا، وإذا أرادوا بها بكرة يومك وغداة يومك لم تصرفهما، فبكرة هنا نكرة، كالبكرة، محركة. وفي الصحاح: سير على فرسك بكرة وبكرا،كما تقول: سحرا، والبكر: البكرة. واسمها
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok19.759 harf
١ 1 بَكَرَ ذ and غَدَا both [properly] relate to the beginning of the day: (AZ, Msb:) the former of these verbs, (T, S, A,) aor. بَكُرَ , inf. n. بُكُورٌ; (T, S;) and ↓ بكّر, (T, S, A,) inf. n. تَبْكِيرٌ; (T, S;) and ↓ ابكر, and ↓ ابتكر, (S, A,) and ↓ باكر; (S;) all signify the same; (S;) He (a traveller, A) went forth early in the morning, in the first part of the day; or between the time of the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.425 harf
بَكَرَ بَكَرَ U ( n. ac. بُكُوْر 27 ), a. Rose betimes, went forth early. b. [ Fī ], Did early, in the morning. c. see II . بَكِرَ بَكِرَ A ( n. ac. بَكَر 4 ) a. [ Ila ], Went early, hastened to. بَكَّرَ بَكَّرَ II , a. Preceded; anticipated; was early, did betimes. بَاْكَرَ بَاْكَرَ III , a. Hastened to; was early in. أَبْكَرَ أَبْكَرَ IV , a. see II . اِبْتَكَرَ اِبْتَكَرَ VIII ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR44.229 harf
بكر بَكَرَ - يَبْكُرُ - بِكْر - أَبْكار - أَبْكاراً - بُكْرَة - أَبْكَرَ - يُبْكِرُ - إِبْكار بَكَرَ - يَبْكُرُ + الكائن + إلى مكان + على عمل: ينطلق إليه ساعياً أن يدركه في أول زمن وقوعه وحصوله بَكَرَ - يَبْكُرُ + الكائن + إلى مكان: ينطلق إليه ساعياً أن يكون من بين أول من يصل إليه بَكَرَ - يَبْكُرُ + الكائن + على عمل: ينطلق إليه ساعياً أن
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler55 mücavir (71 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أصل

    4 ortak ayet · Bitki kökü demektir

  2. عشو

    4 ortak ayet · Akşam yemeği demektir

  3. سبح

    5 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  4. ثيب

    1 ortak ayet · Dul kadınlar

  5. رمز

    1 ortak ayet · Remiz işaret için kullanılan sopa veya bez parçası demektir

  6. سيح

    1 ortak ayet · Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere

  7. عزر

    1 ortak ayet · “Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur

  8. بقر

    1 ortak ayet · Sığır

  9. ملي

    1 ortak ayet · Süreyi uzattım

  10. وقر

    1 ortak ayet · Kayadaki çukur demektir

  11. عون

    1 ortak ayet · Yardım istenilen

  12. لغو

    1 ortak ayet · Reğev, köpüktür

Geçtiği ayetler(12)

  1. فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرَابِ فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ أَنْ سَبِّحُوا بُكْرَةً وَعَشِيًّا

    ErkenBunun üzerine ma’bedden çıkıp kavmine: Sabah akşam Allah’ı tesbih edin, diye işaret etti.

  2. لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا إِلَّا سَلَامًا وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَعَشِيًّا

    ErkenOrada boş sözler değil, sadece selam sözü işitirler ve sabah-akşam rızıklarını hazır bulurlar.

  3. وَقَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَهَا فَهِيَ تُمْلَى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلًا

    ErkenVe dediler ki: Öncekilerin masallarıdır. Başkalarına yazdırıp sabah akşam kendisine okunmaktadır.

  4. وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا

    ErkenVe O’nu sabah akşam tesbih edin.

  5. لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُعَزِّرُوهُ وَتُوَقِّرُوهُ وَتُسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا

    ErkenKi; Allah’a ve peygamberine iman edesiniz, O’na yardım edesiniz ve saygı gösteresiniz. Sabah, akşam O’nu tesbih edesiniz.

  6. وَلَقَدْ صَبَّحَهُمْ بُكْرَةً عَذَابٌ مُسْتَقِرٌّ

    ErkenAndolsun ki; bir sabah erken, önü alınmaz bir azab geldi başlarına.

  7. وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلًا

    ErkenSabah akşam Rabbının adını zikret.

Sîga sayfası: وَالْإِبْكَارِ
Sîga sayfası: وَأَبْكَارًا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبكر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerصبح, غدو, قدم
Zıt Kökعشي
Çekirdek Özet 1Bir şeyin ilk vakti, başlangıcı, tazeliği ve henüz bozulmamış ilk hali
Çekirdek Özet 2Sabahın ilk vakti, ibadette ve amelde öncelik, saf yaratılış
Çekirdek Özet 3Varlığın ve eylemin ilk evresindeki potansiyelin korunması ve zamansal öncelik disiplini
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca biyolojik bekaret veya gündelik sabah vaktiyle sınırlandırıp varlığın ilk ve bozulmamış evresi ilkesini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بكSıkışma, öne atılma, birikmiş bir gücün ilk ortaya çıkış hareketi; بكك (izdiham, boyun kırma), بكم (içte tıkanma, sesin çıkamaması), بكي (gözyaşının boşalması) köklerinde olduğu gibi basınçlı bir toplanış ve dışa vurumرBaşa, tepeye ve zamansal başlangıç noktasına doğru yönelme eklenmiş; anlık sıkışma ve patlama yerini zamansal önceliğe, günün ilk aydınlığına ve varlığın henüz bozulmamış taze başlangıç evresine bırakmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir mahalin, korunan durumun veya henüz dış tesirlere açılmamış iç varlığın başlangıç sınırı
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaİlk potansiyeli avuçta tutma, gücü biçimlendirme ve muhafaza etme hamlesi
رinsan başı; baş, ilk, üstBütün hareketin en başa, en öne ve hiyerarşik başlangıç noktasına yönelmesi
بكرİçteki korunmuş potansiyelin ve gücün başa, en ön safhaya ve ilk çıkış anına yönelerek taze bir biçimde zuhur etmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBüzûl çağına girmemiş taze, genç deve (el-bekr / el-bekre); günün ilk ışıması ve sabahın ilk vakti (el-bükre); ayrıca kuyudan ilk suyu çeken döner makara (el-bikre)
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd bin Rebîa sabahın ilk anında harekete geçişi şu ibareyle kaydeder: باكرت حاجتها الدجاج بسحرة
Erken Arapça kullanımZu’r-Rimme yolculukta sabah erkenden yola çıkışı şu mısra ile tasvir eder: خوص برى أشرافها التبكر / قبل انصداع الفجر والتهجر

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Arapça بكر kökü, Sami dil ailesinin batı ve kuzeybatı kollarında ortak bir ilksellik, erken doğum ve turfanda mahsul matrisine dayanır. İbranicede kök ב-כ-ר (b-k-r) biçiminde korunmuş olup ilk doğan oğul veya hayvan için bekhor, mevsimin ilk olgunlaşan turfanda meyveleri ve tapınağa sunulan ilk hasat için bikkurim kelimeleriyle karşılanır. Süryanicede bakrā sözcüğü hem ilk doğan hem de sabahın erken vakti anlamını muhafaza eder. Akadca katmanında benzer ses denkliği sınırlı kalsa da Batı Sami dillerindeki süreklilik, kökün Proto-Sami dönemden itibaren zamansal ve biyolojik açıdan henüz eskimemiş, ilk sırada gelen ve dokunulmamış olanı imlediğini gösterir. Arapçada bu çekirdek, günün ilk dilimi olan sabah vaktine (bükre), henüz doğum yapmamış veya işe koşulmamış genç deveye (bekr) ve evlenmemiş kadına (bikr) genişleyerek hem zamansal hem de ontolojik tazeliği kuşatmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönGünün ilk vakti (bükre), genç deve (bekr), el değmemişlik (bikr) ve ilk meyve (bâkûre)Klasik filolojide anlam tek bir asıldan (bir şeyin başı ve ilki) türetilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice bekhor (ilk doğan), bikkurim (ilk hasat); Süryanice bakrā (ilk çocuk, erken vakit)Zamansal ve biyolojik öncelik, ilk meyve ve kutsanan ilk evlat kavramları birebir örtüşürKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik öncelik ve başlama morfemleriGeniş aile içinde doğrudan ve düzenli fonetik soydaşlık sınırlıdırMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Payne Smith.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بكرAnlamlıErken vakit, ilklik, gençlikGünün ilk vakti, ilk doğan, bozulmamış ve taze varlıkHedef kök
بركAnlamlıÇökme, sebat etme, bereketDevenin göğsü üzerine çöküp sabitlenmesi, suyun birikmesi, hayrın kalıcı olmasıÇekirdek zıtlığı; bkr hareket ve çıkış iken brk yere çöküş ve sabitlenmedir
كبرAnlamlıBüyüklük, yaşlılık, ululukHacim, yaş, derece veya itibar bakımından en üst sınıra ulaşmaHedef kökle yaş ve evre bakımından zıtlık; bkr ilk evre iken kbr ileri evredir
كربAnlamlıSıkışma, keder, yaklaşmaRuhun daralması, tasalanma, bir işin eşiğine gelmeÇekirdekteki toplanma ve basınç hissi ortaktır
ربكAnlamlıKarıştırma, bulamaç yapmaYağ ile unu birbirine karıştırarak bulamaç hazırlama, işleri karıştırmaKur'an'da geçmez; bkr kökündeki arılık ve saflığın aksine karışma durumudur
ركبAnlamlıBinme, üstüne çıkmaBir nesnenin diğerinin üzerine yerleşmesi, taşıta binmeKur'an'da geçer; öncülük ve yönelim ilişkisi taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بكرMerkezÖncelik, ilk vakit, el değmemişlikGünün ilk ışıması veya varlığın ilk, taze, öncül durumuKökün merkez semantiği
صبحKomşuSabah, aydınlanmaصبح karanlığın yarılarak aydınlığın bütünüyle yayılmasını ifade ederken, بكر vakit olarak güneşten önceki erken başlangıcı ve önceliği vurgularIşığın belirmesi ve günün açılması
غدوKomşuErken yönelim, sabah çıkışıغدو sabahın erken vaktinde bir hedefe doğru yola çıkma hareketine odaklanırken, بكر bizzat ilk vaktin kendisine ve zamansal önceliğe odaklanırSabah erkenden gitme veya harekete geçme
قدمKomşuZamansal veya mekansal öncelikقدم mekanda veya rütbede önde olmayı ve zamanın eskiliğini bildirirken, بكر tazelikle birlikte gelen ilkliği ve henüz yıpranmamış olmayı belirtirÖne geçme, eski olma
عشيZıtGünün son vakti, akşamعشي günün batışından sonrasını ve karanlığın çöküşünü bildirerek günün başlangıcı olan بكر kökünün tam zamansal karşıtıdırAkşam vakti, gün sonu kararması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبكرErken vakit, ilklik, bekaret, tazelikHem zamansal sabah erkenliğini hem de ontolojik ve biyolojik el değmemiş ilk hali kuşatırKesin
Latincematutinus, primigenius, virgoSabah vaktine ait, ilk doğan, el değmemişMatutinus zamansal sabahı, primigenius doğumdaki önceliği, virgo ise bekareti verir; kökün bütünlüğünü tek kelime karşılamazGüçlü
İngilizceearly, firstborn, virgin, pristineErken, ilk doğan, el değmemiş, saf ilk halindeEarly zamansal önceliği aktarır; pristine bozulmamış ilk hali, virgin ise bekareti karşılarGüçlü
Almancafrüh, Erstling, unberührtErken, ilk mahsul veya ilk evlat, dokunulmamışFrüh zamanı, Erstling ilk ürünü veya doğumu, unberührt bozulmamış saflığı ifade ederGüçlü
Fransızcamatinal, précoce, viergeSabah erken olan, vaktinden önce gelişen, el değmemişMatinal zaman dilimini, vierge bekaret ve el değmemişlik katmanını karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lewis & Short.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بُكْرَةًSabahın erken vakti, günün başlangıcıİbadet, tesbih ve vahiyle meşguliyet bağlamında günün ilk aydınlığı (örnek: Meryem 19:11, Furkân 25:5, Feth 48:9, İnsân 76:25)
وَالْإِبْكَارِSabahın erken vaktine erişme ve bu vakitte yapılan amelGünün başındaki arınma, istiğfar ve tesbih eylemleri (örnek: Âl-i İmrân 3:41, Mü’min 40:55)
بِكْرٌGenç, doğurmamış, yıpranmamış dişi hayvanİsrailoğulları'na emredilen kurbanlık sığırın ne yaşlı ne körpe, tam kıvamında ve işte koşulmamış olduğunu bildiren vasıf (örnek: Bakara 2:68)
أَبْكَارًاEl değmemiş, bozulmamış, saf yaratılışta olan eşlerAhiret yurdundaki eşlerin bedeni ve ruhi yıpranmışlıktan uzak, yepyeni bir yaratılışla var edilişi (örnek: Vâkıa 56:36, Tahrîm 66:5)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret yaratılışı ve fıtratCennet ehlinin yeniden inşasında bedensel ve ruhsal yıpranmanın sıfırlanması, ilk hilkatin saflığına dönüşYaratılışın aslına ve bozulmamış fıtrata irca
Fıkıhİbadet vakitleri ve evlilik ahkamıSabah ve Cuma namazına erken gitmenin (tebkîr) hükmü ile evlilik akdinde bekaretin rıza beyanına etkisiVaktin evvelinde eda ve hukuki statü olarak el değmemişlik
TefsirGünün uçlarındaki tesbihÂyetlerde geçen sabah-akşam zikrinin hususi iki vakit mi yoksa bütün günün devamlılığı mı olduğu tartışmasıDevamlılık bildiren çift kutuplu zaman idraki
HadisSabah vaktinin bereketiHz. Peygamber’in ümmetinin erken vakitlerine (bükûr) dua etmesi ve amellere erken başlama teşvikiAmelde öncelik ve sabah vaktinin bereketle özdeşleşmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve zikirVaktin evveliBilinci tazelemekGünün ilk enerjisini ve idrakini Allah'ı tesbihle başlatarak amelleri koruma altına almakKesin
İlmiBilgi üretimiİbtikâr (özgün buluş)Yeni ufuk açmaBaşkasından devralınmamış, taklit edilmemiş, ilk kez ortaya konan özgün kuram ve yöntemGüçlü
SiyasiKarar alma ve stratejiİnisiyatif üstünlüğüHamlede öncelikKriz ve harekât süreçlerinde karşı taraftan önce davranarak stratejik avantajı ele geçirmekGüçlü
İktisadiÜretim ve piyasaİlk arz ve turfandaKatma değer üretmePiyasaya ilk ürünü sunarak erken davranmanın getirdiği verim ve kâr avantajını elde etmekKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBaşlangıç koşulları duyarlılığı ve kök hücre evresiDinamik sistemlerde başlangıç anındaki parametrelerin gelecekteki bütün yörüngeyi belirlemesi; biyolojide henüz farklılaşmamış ve yıpranmamış ilk hücre potansiyeliGüçlü
Beşeri bilimlerÖncü avantajı (first-mover advantage) ve fıtri başlangıç hakkıSosyolojide ve iktisatta bir alana ilk giren aktörün norm ve standartları belirleme gücü; hukukta ilk ihraz ve öncelik hakkıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece kadın bedeni üzerinden cinsel bekaret kavramına hapsetmek veya yalnızca sıradan bir gündelik sabah uyanışı derekesine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamبكر kökü, ontolojik düzeyde varlığın ilk, bozulmamış ve yıpranmamış fıtri safiyetini; zamansal düzeyde ise bilincin ve amelin günün ilk verimiyle Allah’a raptedilmesini ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCennet tasvirlerini sığ bir cismaniyete indirgeme yanılgısı doğar; ayrıca Kur'an'ın amelde öncülük, fıtratı muhafaza etme ve güne bilinçle başlama disiplini gözden kaçırılır

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Zaman idrakini kozmik başlangıca ve günün ilk aydınlığına bağlaması, tefekkür ve tesbihi zihnin en duru ânına yerleştirmesi ve yaratılıştaki aslî bozulmamışlığı tanımlaması bakımından kurucu bir kavramdır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sabah-akşam tesbihini emreden peygamber kıssaları ve ibadet ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:41, Meryem 19:11, Feth 48:9), Bakara kıssasında (Bakara 2:68) ve cennet ehlinin safiyetini bildiren ayetlerde (Vâkıa 56:36, Tahrîm 66:5) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İbadetin yalnızca yorgun düşülen gün sonlarına bırakılabileceği zannını yıkarak vaktin en diri payının Allah'a ayrılması gerektiğini hatırlatır; ahiretteki nimetlerin maddi kirlilik ve yıpranmışlıklardan arınmış, taptaze bir yaratılış olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGünün ilk aydınlığı, sabahın erken vakti; henüz doğurmamış ve işe koşulmamış genç, taze deve ile el değmemiş ilk meyve.
  • Soyut anlamBir sürecin, varlığın veya zamanın henüz hiçbir dış tesirle aşınmamış, bozulmamış ilk saf hali ve bu ilkliğin sağladığı ontolojik ve zamansal öncelik.
  • Sistematik karşılıkSürecin başlangıç noktasına (t0) yapılan iradi müdahale ile fıtri tazeliğin ve yönlendirici inisiyatifin baştan sisteme kazandırılması.
  • LaTeX modeliS(t0)→ΔIΨ(0)>Ψ(t),lim⁡t→0+∂Ω∂t=Φmax
  • LaTeX açıklaması

Modelde t0 zamanın ve sürecin başladığı ilk erken anı temsil eder. S(t0) başlangıç durumundaki sistemi, ΔI bu ilk anda sisteme dahil olan niyet, ibadet veya amel girdisini gösterir. Ψ(0) sistemin başlangıçtaki bozulmamış, saf potansiyelidir ve zamanla aşınan sonraki potansiyellerden (Ψ(t)) büyüktür. Limit bağıntısında zaman sıfıra yaklaşırken amelin veya varlığın getirdiği katma değer oranı (∂Ω∂t), en yüksek seviye olan Φmax değerine ulaşır; bu da kökün temsil ettiği erkenlik, turfandalık ve başlangıç bereketini sembolize eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب