بوب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-و-ب13 sîga, 37 mücavir kök, 24 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بلسثويأَبْوَابًازمرالْبَابَأَبْوَابُهَابأسبوبفتحأَبْوَابِهَابيتدخلبَابًاكبرحططخلدسوق

KökSîga 13Ayet 24Sure 17Mücavir 37

▶ Ağı aç (3B)

بوب

ب - و - ب

KÖK
  • 27 geçiş
  • 24 ayet
  • 13 sîga
  • 11 sözlük

Bab kapı demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bab kapı demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.606 harf
باب اللفيف من الباء ب و أ، ب و و، ب أ و، ب أ ب أ، ب ب ب، ب و ب، ب ي ي، أ و ب، و أ ب، و ب أ، أ ب ي، أ ب و مستعملات بوأ: الباءةُ والمَباءة: منزل القوم حين يَتَبَوَّءُونَ في قِبَلِ وادٍ، أو سَنَد جَبَلٍ، ويقال: بل هو كلّ منزلِ يَنْزِلُه القَوْم، يقال: تَبَوَّءُوا منزلا.. وقال تعالى: "ولقد بوّأنا بني إسرائيل مُبَوَّأ صِدْق". وقال طرفة: طّيبو الباءةِ سـهـلٌ ولـهـم سُبُل إن شئت في وَعثٍ وَعِرْ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR313 harf
البابُ يُجْمَعُ أبواباً، وقد قالوا أَبْوِبَة، للازدواج. قال ابن مُقْبِلٍ الشاعر: هَتَّاكِ أَخْبِـيَةٍ وَلاَّجِ أَبْـوِبَةٍيَخْلِطُ بالبِرِّ منه الجِدَّ واللِّينا ولو أفْرَدَهُ لم يَجُزْ. وتَبَوَّبْتُ بَوَّاباً: اتخذته. وأبْوابٌ مُبَوَّبَةٌ، كما يقال أصنافٌ مُصَنَّفَةٌ. وهذا شيءٌ من بابَتِكَ، أي يَصْلُحُ لك.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR15.478 harf
(باب الباء والواو وما معهما في الثلاثي) (بوأ) الباء والواو والهمزة أصلان: أحدُهما الرُّجوع إلى الشيءِ، والآخر تساوِي الشّيئين. فالأوّل الباءَة والمباءَة، وهي مَنزلة القوم، حيثُ يتبوّؤُون في قُبُلِ وادٍ [أ]و سَنَدِ جبل. ويقال قد تبوَّؤوا، وبوّأهم اللهُ تعالى مَنْزِلَ صِدْق. قال طرفة: طيّبُو البَاءةِ سهلٌ ولَهُمْ *** سُبُلٌ إنْ شِئْتَ في وَحْشٍ وَعِرْ([1])وقال ابن هَرْمَة: وبُوِّئَتْ في صَمِيم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR298 harf
ب و ب يقـال‏:‏ هـذا ليس من بابتك أي مما يصلح لك‏.‏ وفلان من أهون باباته الكذب وهي أنواع خبثه‏.‏ قال ابن مقبل‏:‏ بنـي عامـر مـا تأمـرون بشاعـر تخيـر بابات الكتاب هجائياً أي اختار من وجوه الكتاب هجائي‏.‏ وتبوب فلان‏:‏ اتخذ بواباً‏.‏ وبوب المصف كتابه وكتاب مبوب وتراجم أبواب سيبويه عظيمة النفع‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.248 harf
البَوْباةُ: الفَلاةُ، عن ابن جني، وهي الـمَوْماةُ. وقال أَبو حنيفة: البَوْباةُ عَقَبةٌ كَؤُودٌ على طريقِ مَنْ أَنْجَدَ من حاجِّ اليَمَن، والبابُ معروف، والفِعْلُ منه التَّبْوِيبُ، والجمعُ أَبْوابٌ وبِيبانٌ. فأَما قولُ القُلاخِ بن حُبابةَ، وقيل لابن مُقْبِل: هَتَّاكِ أَخْبِيةٍ، وَلاَّجِ أَبْوِبةٍ، * يَخْلِطُ بالبِرِّ منه الجِدَّ واللِّينا(1) (1 قوله «هتاك إلخ» ضبط بالجر في نسخة من المحكم وبالرفع
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR71 harf
* ب و ب * * تَبَوَّبَ بَوَّابا * اتخذه وهذا من * بَابَتِكَ * أي يصلح لك
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.502 harf
البوباة: الفلاة: عن ابن جني، وهي الموماة، أي قلبت الباء ميما، لأنها من الشفة، ومثل ذلك كثير، قاله شيخنا وقال أبو حنيفة: البوباة: عقبة كؤود بطريق من أنجد من حاج اليمن، وفي المراصد: هي صحراء بأرض تهامة، إذا خرجت من أعالي وادي النخلة اليمانية، وهي بلاد بني سعد بن بكر بن هوازن، وقيل: ثنية في طريق نجد على قرن، ينحدر منها صاحبها إلى العراق، وقيل غير ذلك، قاله شيخنا. والباب م أي بمعنى المدخل والطاق
Maddenin bağlantısı

البوباة: الفلاة: عن ابن جني، وهي الموماة، أي قلبت الباء ميما، لأنها من الشفة، ومثل ذلك كثير، قاله شيخنا وقال أبو حنيفة: البوباة: عقبة كؤود بطريق من أنجد من حاج اليمن، وفي المراصد: هي صحراء بأرض تهامة، إذا خرجت من أعالي وادي النخلة اليمانية، وهي بلاد بني سعد بن بكر بن هوازن، وقيل: ثنية في طريق نجد على قرن، ينحدر منها صاحبها إلى العراق، وقيل غير ذلك، قاله شيخنا. والباب م أي بمعنى المدخل والطاق الذي يدخل منه وبمعنى ما يغلق به ذلك المدخل من الخشب وغيره، قاله شيخنا ج أبواب نقل شيخنا عن شيخه ابن المسناوي ما نصه: استدل به أئمة العربية على أن وزنه فعل، محركة، لأنه الذي يجمع على أفعال قياسا، تحركت الواو وانفتح ما قبلها فصار باب: وبيبان كتاج وتيجان، وهو عند الأكثر مقيس، وأبوبة في قول القلاخ بن حبابة، قاله ابن بري، وفي الصحاح لابن مقبل: هتاك أخبـية ولاج أبـوبة يخلط بالبر منه الجد واللينا قال أبوبة للازدواج، لمكان أخبية قال: ولو أفرده لم يجز، وزعم ابن الأعرابي أن أبوبة جمع باب من غير أن يكون إتباعا، وهذا نادر لأن بابا: فعل، وفعل لا يكسر على أفعلة، قال ابن منظور وتبعه شيخنا في شرحه: وقد كان الوزير ابن المغربي يسأل عن هذه اللفظة على سبيل الامتحان فيقول: هل تعرف لفظة جمعت على غير قياس جمعها المشهور طلبا للازدواج، يعني هذه اللفظة، وهي أبوبة، قال: وهذا في صناعة الشعر ضرب من البديع يسمى الترصيع. قلت: وأنشد هذا البيت أيضا الإمام البلوي في كتابه ألف باء واستشهد به في أن بابا يجمع على أبوبة، ولم يتعرض للإتباع وعدمه. وفي لسان العرب: واستعار سويد بن كراع الأبواب للقوافي فقال: أبيت بأبواب القوافي كأنماأذود بها سربا من الوحش نزعا والبواب لازمه وحافظه، وهو الحاجب، ولو اشتق منه فعل على فعالة لقيل: بوابة، بإظهار الواو، ولا تقلب ياء لأنه ليس بمصدر محض، إنما هو اسم، وحرفته البوابة، ككتابة، قال الصاغاني: لا تقلب ياء لأنه ليس بمصدر محض، إنما هو اسم، وأما قول بشر بن أبي خازم: فمن يك سائلا عن بيت بشر فإن له بجنب الرده بـابـا فعنى بالبيت القبر، كما سيأتي، ولما جعله بيتا، وكانت البيوت ذوات أبواب استجاز أن يجعل له بابا. والبواب: فرس زياد ابن أبيه من نسل الحرون، وهو أخو الذائد بن البطين بن البطان بن الحرون. وباب له أي للسلطان يبوب كقال يقول، قال شيخنا: وذكر المضارع مستدرك، فإن قاعدته أن لا يذكر المضارع من باب نصر صار بوابا له، وتبوب بوابا: اتخذه. وأبواب مبوبة، كما يقال: أصناف مصنفة. والباب والبابة، توقف فيه ابن دريد، ولذا لم يذكره الجوهري، في الحساب والحدود ونحوه: الغاية وحكى سيبويه بينت له حسابه بابا بابا، وبابات الكتاب: سطوره، لا واحد لها أي لم يسمع ويقال هذا بابته، أي يصلح له هذا شيء من بابتك أي يصلح لك، وقال ابن الأنباري في قولهم: هذا من بابتي: أي يصلح لي. والباب: د، في المراصد: بليدة في طريق وادي بطنان بحلب أي من أعمالها، بينها وبين بزاعا نحو ميلين وإلى حلب عشرة أميال. قلت: وهي باب بزاعا كما حققه ابن العديم في تاريخ حلب، قال: والنسبة إليها: البابي، منهم: حمدان ابن يوسف بن محمد البابي الضرير الشاعر المجيد، ومن المتأخرين من نسب إليها من المحدثين كثيرون، ترجمهم السخاوي في الضوء. وباب، بلا لام،: جبل، وفي بعض النسخ: بلد قرب هجر من أرض البحرين. وباب أيضا: قرية من قرى بخارى، واستدركه شيخنا. قلت: هي بابة، كما نقله الصاغاني وقد ذكرها المصنف قريبا. وباب أيضا، موضع عن ابن الأعرابي، وأنشد: وإن ابن موسى بائع البقل بالنوى له بين باب والجريب حظـير كذا في لسان العرب.

والبابة، ثغر بالروم من ثغور المسلمين، ذكره ياقوت، وبلا لام: ببخاراء، كذا في المراصد منها إبراهيم بن محمد بن إسحاق المحدث البابي. والبابة عند العرب: الوجه قاله ابن السكيت، ج بابات فإذا قال: الناس من بابتي، فمعناه من الوجه الذي أريده ويصلح لي، وهو من المجاز عند أكثر المحققين وأنشد ابن السكيت لابن مقبل: بني عامر ما تأمرون بشاعر تخير بابات الكتاب هجـائيا قال: معناه: تخير هجائي من وجوه الكتاب. والبابة: الشرط، يقال: هذا بابته، أي شرطه، وليس بتكرار، كما زعمه شيخنا. والبويب، كزبير: ع قرب، وفي لسان العرب: تلقاء مصر إذا برق البرق من قبله لم يكد يخلف، أنشد أبو العلاء.

ألا إنما كان البويب وأهـلـه ذنوبا جرت مني وهذا عقابها وفي المراصد: نقب بين جبلين، وقيل: مدخل أهل الحجاز إلى مصر. قلت: والعامة يقولون البويبات، ثم قال: ونهر أيضا كان بالعراق موضع الكوفة يأخذ من الفرات. وبويب جد عهيسى بن خلاد العجلي المحدث عن بقية، وعنه أبو إسماعيل الترمذي. والبوب بالضم: ة بمصر من حوفها، كذا في المشرق، وفي المراصد، ويقال لها: بلقينة أيضا، وهي بإقليم الغربية من أعمال بنا. وباب الأبواب، قال في المراصد: ويقال: الباب غير مضاف، والذي في لسان العرب: الأبواب: ثغر بالخزر وهو مدينة على بحر طبرستان، وهو بحر الخزر، وربما أصاب البحر حائطها، وفي وسطها مرسى السفن، قد بني على حافتي البحر سدين، وجعل المدخل ملتويا، وعلى هذا الفم سلسلة، فلا تخرج السفينة ولا تدخل إلا بأمر، وهي فرضة لذلك البحر، وإنما سميت باب الأبواب لأنها أفواه شعاب في جبل، فيها حصون كثيرة، وفي المعجم: لأنها بنيت على طرف في الجبل، وهو حائط بناه أنوشروان بالصخر والرصاص، وعلاه ثلاثمائة ذراع، وجعل عليه أبوابا من حديد، لأن الخزر كانت تغير في سلطان فارس حتى تبلغ همذان والموصل، فبناه ليمنعهم الخروج وجعل عليه حفظة، كذا نقله شيخنا من التواريخ، ورأيت في الأربعين البلدانية للحافظ أبي طاهر السلفي ما نصه: باب الأبواب المعروف بدربند، وإليها نسب أبو القاسم ميمون بن عمر بن محمد البابي، محدث. قلت: وهو شيخ السلفي، وأبو القاسم يوسف بن إبراهيم بن نصر البابي، حدث ببغداد. ومما بقي على المؤلف مما استدرك عليه شيخنا وغيره: باب الشام ذكره ابن الأثير، والنسبة إليه: البابشامي، وهي محلة ببغداد. وباب البريد، كأمير، بدمشق. وباب التبن، لمأكول الدواب: محلة كبيرة مجاورة لمشهد موسى بن جعفر، بها قبر عبد الله بن الإمام أحمد. وباب توما، بالضم، بدمشق. وباب الجنان: أحد أبواب الرقة وأحد أبواب حلب. وباب زويلة بمصر. وباب الحجرة: محلة الخلفاء ببغداد. وباب الشعير: محلة بها أيضا. وباب الطاق: محلة أخرى كبيرة بالجانب الشرقي ببغداد، نسب إليها جماعة من المحدثين والأشراف. وبنو حاجب الباب: بطن من بني الحسين، كان جدهم حاجبا لباب البوني. وباب العروس: أحد أبواب فاس.

والباب: باب كسرى، وإليه نسب لسان الفرس. وأبواب شكى وأبواب الدودانية في مدينة إران من بناء أنوشروان. وباب فيروز، أي ابن قباذ: قصر في بلاد جرزان ممايلي الروم. وباب اللان. وباب سمجن من مدن أرمينية وقد ذكرض المصنف بعضا منها في محالها، كما سيأتي: وباب وبوبة وبويب أسماء تقدم منها جد عيسى بن خلاد، وباب بن عمير الحنفي من أهل اليمامة، تابعي. وبابا: مولى للعباس بن عبد المطلب الهاشمي. وبابا أيضا مولى لعائشة الصديقة رضي الله عنهما. وعبد الرحمن بن بابا أو بأباه بزيادة الهاء وعبد الله بن بابا أو بابى بإمالة الباء إلى الياء أو هو بابيه بالهاء تابعيون. وبابوية جد أبي الحسن علي ابن محمد بن الأسواري، بالفتح ويضم، إلى أسوارية: قرية من أصبهان، أحد الأغنياء ذو ورع ودين، روى عن ابن عمران موسى بن بيان، وعنه أحمد الكرجي قاله يحيى، كذا في المعجم لياقوت. وأبو عبد الله عبد الله بن يوسف بن أحمد بن بابويه الأردستاني نزيل نيسابور، محدث توفى سنة 409 والإمام أبو الحسن علي بن الحسين بن بابويه الرازي، محدث، وهو صاحب الأربعين، ذكره أبو حامد المحمودي. وبابوية أيضا جد والد أحمد بن الحسين بن علي الحنائي الدمشقي، وقد تقدم ذكره في ح ن أ. وإبراهيم بن بوبة، بالضم عن عبد الوهاب بن عطاء، وعبد الله بن أحمد بن بوبة العطار شيخ للعقيلي، وأبو علي الحسن بن محمد بن بوبة الأصبهاني، شيخ لأحمد بن مسلم الختلي، وولده محمد بن الحسن، روى عن محمد بن عيسى الأصبهاني المقرئ، وعنه ابنه الحسن محدثون. وباب الرجل: حفر كوة، نقله الصاغاني عن الفراء، وسيأتي أن محله بيب على الأفصح. والبابية بتشديد الياء: الأعجوبة قاله أبو مالك: وأنشد قول النابغة الجعدي: فذر ذا ولكن بـابـية حديث قشير وأقوالها يقال: أتى فلان ببابية أي بأعجوبة، كذا نقله الصاغاني، ورواه الأزهري عن أبي العميثل. وبابين مثنى: ع بالبحرين وحاله في الإعراب كحال البحرين، وفيه يقول قائلهم: إن ابن بور بين بابـين وجـم والخيل تنحاه إلى قطر الأجم وضبة الدغماء في فىء الأكم مخضرة أعينها مثل الرخـم وفي شعر آخر: من نحو بابين. وبابان محلة بمرو منها أبو سعيد عبدة بن عبد الرحيم المروزي من شيوخ النسائي، مشهور.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.374 harf
بَابَ لَهُ 1 بَابَ لَهُ باب له باب لة , aor. يَبُوبُ, (M, K,) quasi-inf. n., if there be such a verb, بِوَابَةٌ, with the و not changed into ى because it is not an inf. n. properly speaking, but a subst., (Lth, T,) He was, or became, a door-keeper, or gate-keeper, to him; (M, K;) namely, a Sultلn (M) [or other person]. بوّب 2 بوّب بوب ويب [app., (assumed tropical:) He practised what are termed
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR631 harf
بَاب بَاب ( w ) U ( n. ac. بَوْب 1 ), a. [ La ], Was doorkeeper to. بَوَّبَ بَوَّبَ II , a. Classified; divided into chapters. b. Directed. تَبَوَّبَ تَبَوَّبَ V , a. Took, engaged a door-keeper. بَوَّاْب بَوَّاْب 28 , a. Door-keeper, gate-keeper, hall-porter. بَوَّاْبَة بَوَّاْبَة 28t , a. Gate. بَاب بَاب [ 1A ] , ( pl. أَبْوَاب [ 38 ] ), a. Door, gate, entrance; port. b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok23.604 harf
بوب بَابَ - يَبُوبُ - بَاب - أَبْواب بَابَ - يَبوْبُ + الشيء: يصير له باب: يصير له بوابة: يصير له مدخل قابل للفتح والإغلاق بَاب: على وزن "فـَعـْل": اسم فعل " بَابَ - يَبوْبُ": اسم آلة منه: المدخل على شكل فتحة قابلة للفتح والإغلاق، والتي يمكن من خلالها الدخول والخروج من مكان مغلق بسور أو بعائق. أَبْواب: جمع " بَاب" واللفظ ينتمي إلى مجموعة
Tamamını oku

Sîgalar(13)

Mücavir kökler37 mücavir (158 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فتح

    9 ortak ayet · Feth, kapının açılması demektir

  2. دخل

    11 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  3. ثوي

    4 ortak ayet · Saye develerin ahırı demektir

  4. حطط

    2 ortak ayet · Hatit (Tı) cüce demektir

  5. زمر

    2 ortak ayet · Zümer toplulukların içindeki gruplaşmalara, kümelere denir

  6. جهم

    4 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir

  7. خلد

    4 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

  8. عدن

    2 ortak ayet · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…

  9. خزن

    2 ortak ayet · Hazen : Depo demektir

  10. بيت

    3 ortak ayet · Beyt ev demektir

  11. بلس

    2 ortak ayet · Belas kıl keçesi demektir

  12. سوق

    2 ortak ayet · Sevk bacak demektir

Geçtiği ayetler(24)

  1. فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً فَإِذَا هُمْ مُبْلِسُونَ

    KapılarOnlar, kendilerine hatırlatılan şeyleri unutunca; Biz de kendilerine her şeyin kapılarını açtık. Nihayet kendilerine verilen o şeyler yüzünden sevinince; onları, ansızın yakaladık ve bütün ümitlerinden mahrum kaldılar.

  2. فَادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ

    KapılarHaydi cehennemin kapılarından girin. Orada temelli kalacaksınız. Büyüklenenlerin durağı ne kötüdür.

  3. قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ

    KapılarOnlara denildi ki: İçinde temelli kalacağınız cehennemin kapılarından girin. Büyüklenenlerin durağı ne kötüdür.

  4. ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ

    Kapılarİçinde ebediyyen kalıcı olarak cehenneme kapılarından girin. Kibirlenenlerin dönüp gidecekleri yer ne kötüdür.

  5. فَفَتَحْنَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ بِمَاءٍ مُنْهَمِرٍ

    KapılarBunun üzerine Biz de gök kapılarını boşanan sularla açmıştık.

Sîga sayfası: أَبْوَابُهَا
Sîga sayfası: أَبْوَابِهَا
Sîga sayfası: الْأَبْوَابَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبوب
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli/vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerدخل, ولج, فتح
Zıt Kökغلق
Çekirdek Özet 1İki alanı birbirinden ayıran sınırdaki denetimli geçiş aralığı ve bu açıklığı örten fiziksel kanat
Çekirdek Özet 2İlahî rahmet, azap, imtihan veya kozmik alemler arasındaki meşru, aşamalı ve izinli geçiş noktaları
Çekirdek Özet 3Bir sisteme usulünce girilmesini, tasnifi, sınır güvenliğini ve erişim yetkisini düzenleyen kurumsal eşik
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca mimari bir tahta veya demir kapı levhasına indirgeyerek ontolojik geçit, meşru yöntem ve tasnif boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بوGenişleme, boşluk açma, bir mekana yönelip yerleşme alanı oluşturma (Aynı çekirdeği taşıyan بوأ kökünde bir yere yerleşme ve konak tutma, بور kökünde işlenmemiş geniş açıklık anlamı belirgindir).بAçıklık ve yerleşme imkanını iki taraflı bir sınırla çevreleyerek mekana giriş ve çıkışı denetleyen iki kanatlı somut bir geçit yapısına dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaKorunan, dış dünyadan tecrit edilmiş güvenli iç mekanı simgeler.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki ayrı mekanı veya iç ile dışı birbirine bağlayan irtibat unsurunu simgeler.
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaİkinci sınır veya girilmek istenen yeni barınma alanını simgeler.
بوبİki korunaklı mekan veya iç ile dış arasında bağ kuran, geçişi bir ilintiyle kontrol altında tutan korumalı açıklıkBir çadırın veya yapının iki cephesi arasında irtibatı sağlayan, bağı kesildiğinde tecrit, bağlandığında geçiş sunan denetimli eşik düzenidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇadır, ev, sur veya avlu gibi korunaklı bir alana girip çıkmayı sağlayan aralık ve bu aralığı kapatmaya yarayan kanat düzeneği. Kök aynı zamanda iki arazi veya dağ arasındaki sarp geçitleri adlandırmada kullanılmıştır.
Cahiliye şiiri kullanımıEl-Mütellemmis bir beytinde dağ geçidi ve yol ayrımı anlamındaki kullanımı zikreder: لن تسلكي سبل البوباة منجدة / ما عشت عمرو وما عمرت قابوس
Erken Arapça kullanımİbn Mukbil'in şiirinde geçtiği üzere kelime tür, fasıl ve usul anlamında kullanılmıştır: بني عامر ما تأمرون بشاعر / تخير بابات الكتاب هجائيا. Ayrıca kabileler veya şehirler arasında kapıcı edinme eylemi تَبَوَّبَ biçiminde ifade edilmiştir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde بوب kökü çok eski ve köklü bir kentsel ve mimari katmanı temsil eder. Kökün en kuvvetli ve merkezi arkaik biçimi Doğu Sami kolunda, Akadcadaki bābu(m) (kapı, şehir kapısı, geçit, mahkeme eşiği) kelimesinde görülür; Bābili (Babil / Tanrı'nın Kapısı) adı da bu kökün en meşhur tarihi tecellisidir. Batı Sami dillerinde ve Kuzeybatı Sami grubunda Aramicede bābā (kapı, giriş, bölüm) biçiminde hem fiziksel mimari unsur hem de hukuki metin faslı olarak muhafaza edilmiştir. İbranicede ise bu morfem rabbinik döneme kadar genel giriş kapısı için çoğunlukla şa‘ar kelimesine bırakılmış, bābāh biçimi ise göz bebeği (ışığın içeri girdiği dar açıklık/kapı) gibi özelleşmiş alanlarda veya sonradan Aramice etkisiyle hukuki metin bölümlerinde korunmuştur. Arapçada kök, hem göçebe çadırının giriş açıklığını hem de yerleşik medeniyetin sur, saray ve ev kapılarını ifade edecek biçimde korunmuş, oradan da ilimlerin tasnifinde her bir disiplinin ana faslı (bâb) manasına genişlemiştir.

Güven Kesin

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Chicago Assyrian Dictionary (CAD, "B" cildi, bābu maddesi).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبو çekirdeğinden türeyen açıklık ve geçitBoşluk ve açıklık kökünden hareketle iki sınır arasına konulan ve geçişi düzenleyen araç manasında somutlaşmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca bābu(m), Aramice bābāErken Sami katmanında şehir, mabet ve ev kapısını niteleyen ortak medeniyet sözcüğüdür.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiSümerceden Akadcaya geçtiği iddia edilen bazı mimari terimlerle temasSümerce ká (kapı) ile bir irtibat kurulamamış olup kelimenin doğrudan Sami gövdesine ait olduğu kabul edilir; Sami dışı ailelerde doğrudan soydaşı bulunamamıştır.Muhtemel

Kaynak Payne Smith Compendious Syriac Dictionary; HALOT; CAD.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بوبAnlamlıKapı, geçit, eşikİki alanı ayıran sınırdaki denetimli geçiş noktasıHedef kök; Kur'an'da geçer
ببوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
وببKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıFonetik yapı gereği bu dizilimde bağımsız kök türetilmemiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بوبMerkezGiriş-çıkış aralığı ve aygıtıMekanlar veya haller arasındaki denetimli, yetkili ve sabit geçiş noktasıSomut kapıdan kavramsal usule kadar giriş vasıtası
دخلKomşuBir mekanın içine nüfuz etmeبوب geçiş noktasını ve aracını ifade ederken دخل içeriye girme eyleminin kendisini anlatırEylem odaklıdır
ولجKomşuDar veya sıkışık bir yerden süzülerek geçmeولج zorlanarak, süzülerek veya iç içe geçerek girişi anlatır; بوب ise meşru ve sabit geçidi gösterirNüfuz tarzı odaklıdır
فتحKomşuKapalı olanı açma, genişletmeفتح kapının kilitli veya örtülü halden açık hale getirilmesi eylemidir; بوب ise yapının kendisidirHâl değişimi odaklıdır
غلقZıtGeçişi tıkama, kilitleme, erişilmez kılmaبوب geçiş imkanını ve irtibatı temsil ederken غلق geçişi tamamen imkansızlaştırmayı anlatırTam karşıt işlev

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبوبKapı, geçit, yöntem, fasılMaddi ve manevi her türlü kontrollü geçiş noktası ve ilmi kategoriKesin
Latinceporta, ianua, ostiumKapı, şehir kapısı, giriş eşiğiPorta büyük ve kurumsal kapıyı, ianua ev kapısını karşılar; ilmi tasnif boyutunu tam içermezGüçlü
İngilizcegate, door, portal, portal of entryKapı, geçit, anabaşlıkGate geniş/kurumsal kapıyı, door oda kapısını karşılar; ilimdeki chapter anlamı farklı köktendirGüçlü
AlmancaTor, Tür, Pforte, RubrikKapı, büyük kapı, kategoriTor sur ve kent kapısını, Tür hane kapısını karşılar; mecazi usul anlamı kısmen Rubrik ile verilirGüçlü
Fransızcaporte, portail, issueKapı, anıtsal kapı, çıkışPortail heybetli kapıyı ifade eder; kökün usule ve kurala giriş anlamını tam yansıtmazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْبَابَ / بَابٍSomut mekan kapısıEv, saray veya şehir girişindeki fiziki kapılar (Yûsuf 12:23, Yûsuf 12:25, Yûsuf 12:67).
الْبَابَİtaat ve tevazu eşiğiİlahi emre boyun eğerek bir beldeye hürmetle girilmesi gereken manevi imtihan kapısı (Bakara 2:58, Nisâ 4:154, A'râf 7:161).
أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍİstidrac ve imkanların bütünüyle açılmasıİnkarcılara ceza öncesi dünyevi lezzet ve güç yollarının serbest bırakılması (En'âm 6:44).
أَبْوَابُ السَّمَاءِKozmik / Göksel kabul ve geçiş eşiğiAmellerin, duaların veya azabın indiği gök katmanlarının kapıları (A'râf 7:40, Hicr 15:14, Nebe 78:19).
أَبْوَابُ جَهَنَّمَ / الْجَنَّةِUhrevi ceza ve mükafat bölümleriAhirette amellere göre ayrılmış, bekçileri olan ebedi yurt girişleri ve azap tabakaları (Hicr 15:44, Zümer 39:71, Zümer 39:73).
مِنْ أَبْوَابِهَاMeşru usul, kural ve doğru yöntemİşleri tersinden veya hileyle değil, tabii ve meşru yöntemiyle yapma ilkesi (Bakara 2:189).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTövbe kapısı, semavatın kapıları, cennet-cehennem tabakalarıTövbenin kabul edilme süresinin sınırlılığı (tövbe kapısının kapanması), amellerin semaya yükselişi ve meleklerin iniş kanalları.Ontolojik imkan, ilahi kabul ve ceza hiyerarşisi.
FıkıhHane masuniyeti, giriş izni (isti'zan), kitap ve bâb tasnifiBir mülke sahibinin izni olmadan girilemeyeceği, mahremiyet sınırının kapı eşiğinde başlaması ve fıkıh konularının bâblara ayrılması.Hukuki sınır, mülkiyet dokunulmazlığı ve metodolojik ayrım.
TefsirBakara 2:189 ve Yûsuf 12:67 tefsirleriEvlere kapılarından girme emrinin Cahiliye hurafe adetlerini yıkması ve işlerin meşru sebeplerle yürütülmesi ilkesi; Yakub'un oğullarına ayrı kapılardan girme tavsiyesindeki tedbir-tevekkül dengesi.İlahi hikmet, toplumsal ıslahat ve meşru nedensellik bağı.
HadisCennetin sekiz kapısı, fitne kapısıReyyan gibi amele özel cennet kapıları rivayetleri ve Hz. Ömer'in şehadetiyle kırılacak olan fitne kapısı temsili.Kurtuluş yollarının amele göre çeşitlenmesi ve koruyucu seddin yıkılışı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevbe, dua ve ibadet hiyerarşisiRahmet ve kabul eşiğiKul ile Rab arasındaki irtibatın meşru kanalıİbadet ve itaat, ilahi rızaya açılan kapılardır; kibir ise bu kapıların yüzüne kapanmasıdır.Kesin
İlmiMetodoloji ve tasnif (tebvib)Bâb / Konu başlığı ve metodolojik girişBilgiyi kategorize etme ve doğru usulle anlamaBir ilme usulsüz giren hakikate ulaşamaz; meseleler ancak kendi bâbından kavranır.Kesin
SiyasiSınır güvenliği ve diplomatik geçişHudut kapısı ve protokol eşiğiYetkisiz nüfuzu engelleme ve egemenliği korumaDevletin iç güvenliği kapıların denetimine bağlıdır; kapısı korunamayan otorite çözülür.Güçlü
İktisadiTicari terminaller, gümrük ve piyasaya girişPazar giriş eşiği ve gümrük kontrolüPiyasaya giriş serbestisi veya denetimiEkonomik döngüde malların akışı meşru kanallardan (kapılardan) geçmeli, karaborsa engellenmelidir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMantık kapıları (Logic Gates) ve yarı-geçirgen membran eşiğiFizik ve elektronikte akımın yalnızca belirli koşullar sağlandığında geçmesine izin veren mantıksal denetim mekanizması ile biyolojide hücre zarının seçici-geçirgenliği, بوب kökünün denetimli geçiş mimarisiyle tam örtüşür.Kesin
Beşeri bilimlerKurumsal eşik (Gatekeeping) ve kabul protokolüSosyoloji ve iletişim biliminde bilginin, bireyin veya taleplerin bir sisteme dahil edilmesinde uygulanan denetim, filtreleme ve meşruiyet kriteri kökün sosyolojik izdüşümüdür.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca binaların girişindeki menteşeli ahşap veya madeni kanada indirgemek, kavramın temsil ettiği epistemolojik usul ve ontolojik hiyerarşiyi göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamبوب, hem fiziksel bir mimari unsur hem meşruiyetin ve metodolojinin zorunlu usulü (evlere kapılarından girmek), hem de varlık tabakaları arasındaki denetimli irtibat kanallarıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBakara 2:189 gibi ayetlerdeki kapı vurgusunu sadece Cahiliye döneminin bir hacc adeti olarak görüp evrensel bir metodoloji (işleri sebebine, usulüne ve meşru zeminine uygun yapma) kuralı olduğunu fark edememek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın nizam anlayışında hiçbir alana gelişigüzel, kontrolsüz ve kuralsız girilemeyeceğini gösterir. Varlık, bilgi, ahlak ve ahiret daima belirlenmiş meşru eşiklere (kapılara) bağlıdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cennet ve cehennem tasvirlerinin yapıldığı eskatolojik ayetlerde (Zümer 39:71-73, Nebe 78:19), Hz. Yûsuf kıssasındaki saray ve şehir anlatılarında (Yûsuf suresi) ve ilahi emirlere teslimiyeti konu edinen şeriat ayetlerinde (Bakara 2:58, 2:189).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hedefe giden her yolun meşru sayılabileceği yanılgısını düzeltir. Amaca ancak meşru kapısından (doğru usul, ahlaki vasıta ve liyakatle) varılabileceğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki mekanı birbirinden ayıran fiziksel sınırdaki denetimli geçiş açıklığı ve bu açıklığı kontrol eden kanat düzeneği.
  • Soyut anlamBir sisteme, makama, bilgiye veya varlık düzeyine erişim sağlayan meşru kural, usul, filtre ve yetki eşiği.
  • Sistematik karşılıkİzin, liyakat ve meşruiyet şartı karşılandığında açılan, aksi halde tecrit ve engelleme üreten seçici-geçirgen kurumsal kontrol mekanizması.
  • LaTeX modeliB(x,S)={x→Sic¸,eg˘er μ(x)≥θ∅,eg˘er μ(x)<θ
  • LaTeX açıklamasıModelde S korunan bir sistemi veya mekanı, x bu sisteme girmek isteyen unsuru (insan, amel, talep), μ(x) bu unsurun taşıdığı meşruiyet, izin veya liyakat değerini, θ ise sistemin kapısınca aranan asgari eşik şartını temsil eder. B (kapı/geçit fonksiyonu), meşruiyet şartı sağlandığında geçişe izin vererek unsuru sistemin içine (Sic¸) aktarır; şart sağlanmadığında geçişi sıfırlayarak (∅) engeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب