بوب
ب - و - ب
KÖK- 27 geçiş
- 24 ayet
- 13 sîga
- 11 sözlük
Bab kapı demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bab kapı demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.606 harfباب اللفيف من الباء
ب و أ، ب و و، ب أ و، ب أ ب أ، ب ب ب، ب و ب، ب ي ي، أ و ب، و أ ب، و ب أ، أ ب ي، أ ب و مستعملات
بوأ:
الباءةُ والمَباءة: منزل القوم حين يَتَبَوَّءُونَ في قِبَلِ وادٍ، أو سَنَد جَبَلٍ، ويقال: بل هو كلّ منزلِ يَنْزِلُه القَوْم، يقال: تَبَوَّءُوا منزلا.. وقال تعالى: "ولقد بوّأنا بني إسرائيل مُبَوَّأ صِدْق". وقال طرفة:
طّيبو الباءةِ سـهـلٌ ولـهـم سُبُل إن شئت في وَعثٍ وَعِرْ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR313 harfالبابُ يُجْمَعُ أبواباً، وقد قالوا أَبْوِبَة، للازدواج. قال ابن مُقْبِلٍ الشاعر:
هَتَّاكِ أَخْبِـيَةٍ وَلاَّجِ أَبْـوِبَةٍيَخْلِطُ بالبِرِّ منه الجِدَّ واللِّينا
ولو أفْرَدَهُ لم يَجُزْ. وتَبَوَّبْتُ بَوَّاباً: اتخذته. وأبْوابٌ مُبَوَّبَةٌ، كما يقال أصنافٌ مُصَنَّفَةٌ. وهذا شيءٌ من بابَتِكَ، أي يَصْلُحُ لك.
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR15.478 harf(باب الباء والواو وما معهما في الثلاثي)
(بوأ) الباء والواو والهمزة أصلان: أحدُهما الرُّجوع إلى الشيءِ، والآخر تساوِي الشّيئين.
فالأوّل الباءَة والمباءَة، وهي مَنزلة القوم، حيثُ يتبوّؤُون في قُبُلِ وادٍ [أ]و سَنَدِ جبل. ويقال قد تبوَّؤوا، وبوّأهم اللهُ تعالى مَنْزِلَ صِدْق. قال طرفة:
طيّبُو البَاءةِ سهلٌ ولَهُمْ *** سُبُلٌ إنْ شِئْتَ في وَحْشٍ وَعِرْ([1])وقال ابن هَرْمَة:
وبُوِّئَتْ في صَمِيم
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR298 harfب و ب
يقـال: هـذا ليس من بابتك أي مما يصلح لك.
وفلان من أهون باباته الكذب وهي أنواع خبثه.
قال ابن مقبل: بنـي عامـر مـا تأمـرون بشاعـر تخيـر بابات الكتاب هجائياً أي اختار من وجوه الكتاب هجائي.
وتبوب فلان: اتخذ بواباً.
وبوب المصف كتابه وكتاب مبوب وتراجم أبواب سيبويه عظيمة النفع.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.248 harfالبَوْباةُ: الفَلاةُ، عن ابن جني، وهي الـمَوْماةُ. وقال أَبو حنيفة: البَوْباةُ عَقَبةٌ كَؤُودٌ على طريقِ مَنْ أَنْجَدَ من حاجِّ اليَمَن، والبابُ معروف، والفِعْلُ منه التَّبْوِيبُ، والجمعُ أَبْوابٌ وبِيبانٌ. فأَما قولُ القُلاخِ بن حُبابةَ، وقيل لابن مُقْبِل: هَتَّاكِ أَخْبِيةٍ، وَلاَّجِ أَبْوِبةٍ، * يَخْلِطُ بالبِرِّ منه الجِدَّ واللِّينا(1) (1 قوله «هتاك إلخ» ضبط بالجر في نسخة من المحكم وبالرفع
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR71 harf* ب و ب * * تَبَوَّبَ بَوَّابا * اتخذه وهذا من * بَابَتِكَ * أي يصلح لك
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.502 harfالبوباة: الفلاة: عن ابن جني، وهي الموماة، أي قلبت الباء ميما، لأنها من الشفة، ومثل ذلك كثير، قاله شيخنا وقال أبو حنيفة: البوباة: عقبة كؤود بطريق من أنجد من حاج اليمن، وفي المراصد: هي صحراء بأرض تهامة، إذا خرجت من أعالي وادي النخلة اليمانية، وهي بلاد بني سعد بن بكر بن هوازن، وقيل: ثنية في طريق نجد على قرن، ينحدر منها صاحبها إلى العراق، وقيل غير ذلك، قاله شيخنا.
والباب م أي بمعنى المدخل والطاق
البوباة: الفلاة: عن ابن جني، وهي الموماة، أي قلبت الباء ميما، لأنها من الشفة، ومثل ذلك كثير، قاله شيخنا وقال أبو حنيفة: البوباة: عقبة كؤود بطريق من أنجد من حاج اليمن، وفي المراصد: هي صحراء بأرض تهامة، إذا خرجت من أعالي وادي النخلة اليمانية، وهي بلاد بني سعد بن بكر بن هوازن، وقيل: ثنية في طريق نجد على قرن، ينحدر منها صاحبها إلى العراق، وقيل غير ذلك، قاله شيخنا. والباب م أي بمعنى المدخل والطاق الذي يدخل منه وبمعنى ما يغلق به ذلك المدخل من الخشب وغيره، قاله شيخنا ج أبواب نقل شيخنا عن شيخه ابن المسناوي ما نصه: استدل به أئمة العربية على أن وزنه فعل، محركة، لأنه الذي يجمع على أفعال قياسا، تحركت الواو وانفتح ما قبلها فصار باب: وبيبان كتاج وتيجان، وهو عند الأكثر مقيس، وأبوبة في قول القلاخ بن حبابة، قاله ابن بري، وفي الصحاح لابن مقبل: هتاك أخبـية ولاج أبـوبة يخلط بالبر منه الجد واللينا قال أبوبة للازدواج، لمكان أخبية قال: ولو أفرده لم يجز، وزعم ابن الأعرابي أن أبوبة جمع باب من غير أن يكون إتباعا، وهذا نادر لأن بابا: فعل، وفعل لا يكسر على أفعلة، قال ابن منظور وتبعه شيخنا في شرحه: وقد كان الوزير ابن المغربي يسأل عن هذه اللفظة على سبيل الامتحان فيقول: هل تعرف لفظة جمعت على غير قياس جمعها المشهور طلبا للازدواج، يعني هذه اللفظة، وهي أبوبة، قال: وهذا في صناعة الشعر ضرب من البديع يسمى الترصيع. قلت: وأنشد هذا البيت أيضا الإمام البلوي في كتابه ألف باء واستشهد به في أن بابا يجمع على أبوبة، ولم يتعرض للإتباع وعدمه. وفي لسان العرب: واستعار سويد بن كراع الأبواب للقوافي فقال: أبيت بأبواب القوافي كأنماأذود بها سربا من الوحش نزعا والبواب لازمه وحافظه، وهو الحاجب، ولو اشتق منه فعل على فعالة لقيل: بوابة، بإظهار الواو، ولا تقلب ياء لأنه ليس بمصدر محض، إنما هو اسم، وحرفته البوابة، ككتابة، قال الصاغاني: لا تقلب ياء لأنه ليس بمصدر محض، إنما هو اسم، وأما قول بشر بن أبي خازم: فمن يك سائلا عن بيت بشر فإن له بجنب الرده بـابـا فعنى بالبيت القبر، كما سيأتي، ولما جعله بيتا، وكانت البيوت ذوات أبواب استجاز أن يجعل له بابا. والبواب: فرس زياد ابن أبيه من نسل الحرون، وهو أخو الذائد بن البطين بن البطان بن الحرون. وباب له أي للسلطان يبوب كقال يقول، قال شيخنا: وذكر المضارع مستدرك، فإن قاعدته أن لا يذكر المضارع من باب نصر صار بوابا له، وتبوب بوابا: اتخذه. وأبواب مبوبة، كما يقال: أصناف مصنفة. والباب والبابة، توقف فيه ابن دريد، ولذا لم يذكره الجوهري، في الحساب والحدود ونحوه: الغاية وحكى سيبويه بينت له حسابه بابا بابا، وبابات الكتاب: سطوره، لا واحد لها أي لم يسمع ويقال هذا بابته، أي يصلح له هذا شيء من بابتك أي يصلح لك، وقال ابن الأنباري في قولهم: هذا من بابتي: أي يصلح لي. والباب: د، في المراصد: بليدة في طريق وادي بطنان بحلب أي من أعمالها، بينها وبين بزاعا نحو ميلين وإلى حلب عشرة أميال. قلت: وهي باب بزاعا كما حققه ابن العديم في تاريخ حلب، قال: والنسبة إليها: البابي، منهم: حمدان ابن يوسف بن محمد البابي الضرير الشاعر المجيد، ومن المتأخرين من نسب إليها من المحدثين كثيرون، ترجمهم السخاوي في الضوء. وباب، بلا لام،: جبل، وفي بعض النسخ: بلد قرب هجر من أرض البحرين. وباب أيضا: قرية من قرى بخارى، واستدركه شيخنا. قلت: هي بابة، كما نقله الصاغاني وقد ذكرها المصنف قريبا. وباب أيضا، موضع عن ابن الأعرابي، وأنشد: وإن ابن موسى بائع البقل بالنوى له بين باب والجريب حظـير كذا في لسان العرب.
والبابة، ثغر بالروم من ثغور المسلمين، ذكره ياقوت، وبلا لام: ببخاراء، كذا في المراصد منها إبراهيم بن محمد بن إسحاق المحدث البابي. والبابة عند العرب: الوجه قاله ابن السكيت، ج بابات فإذا قال: الناس من بابتي، فمعناه من الوجه الذي أريده ويصلح لي، وهو من المجاز عند أكثر المحققين وأنشد ابن السكيت لابن مقبل: بني عامر ما تأمرون بشاعر تخير بابات الكتاب هجـائيا قال: معناه: تخير هجائي من وجوه الكتاب. والبابة: الشرط، يقال: هذا بابته، أي شرطه، وليس بتكرار، كما زعمه شيخنا. والبويب، كزبير: ع قرب، وفي لسان العرب: تلقاء مصر إذا برق البرق من قبله لم يكد يخلف، أنشد أبو العلاء.
ألا إنما كان البويب وأهـلـه ذنوبا جرت مني وهذا عقابها وفي المراصد: نقب بين جبلين، وقيل: مدخل أهل الحجاز إلى مصر. قلت: والعامة يقولون البويبات، ثم قال: ونهر أيضا كان بالعراق موضع الكوفة يأخذ من الفرات. وبويب جد عهيسى بن خلاد العجلي المحدث عن بقية، وعنه أبو إسماعيل الترمذي. والبوب بالضم: ة بمصر من حوفها، كذا في المشرق، وفي المراصد، ويقال لها: بلقينة أيضا، وهي بإقليم الغربية من أعمال بنا. وباب الأبواب، قال في المراصد: ويقال: الباب غير مضاف، والذي في لسان العرب: الأبواب: ثغر بالخزر وهو مدينة على بحر طبرستان، وهو بحر الخزر، وربما أصاب البحر حائطها، وفي وسطها مرسى السفن، قد بني على حافتي البحر سدين، وجعل المدخل ملتويا، وعلى هذا الفم سلسلة، فلا تخرج السفينة ولا تدخل إلا بأمر، وهي فرضة لذلك البحر، وإنما سميت باب الأبواب لأنها أفواه شعاب في جبل، فيها حصون كثيرة، وفي المعجم: لأنها بنيت على طرف في الجبل، وهو حائط بناه أنوشروان بالصخر والرصاص، وعلاه ثلاثمائة ذراع، وجعل عليه أبوابا من حديد، لأن الخزر كانت تغير في سلطان فارس حتى تبلغ همذان والموصل، فبناه ليمنعهم الخروج وجعل عليه حفظة، كذا نقله شيخنا من التواريخ، ورأيت في الأربعين البلدانية للحافظ أبي طاهر السلفي ما نصه: باب الأبواب المعروف بدربند، وإليها نسب أبو القاسم ميمون بن عمر بن محمد البابي، محدث. قلت: وهو شيخ السلفي، وأبو القاسم يوسف بن إبراهيم بن نصر البابي، حدث ببغداد. ومما بقي على المؤلف مما استدرك عليه شيخنا وغيره: باب الشام ذكره ابن الأثير، والنسبة إليه: البابشامي، وهي محلة ببغداد. وباب البريد، كأمير، بدمشق. وباب التبن، لمأكول الدواب: محلة كبيرة مجاورة لمشهد موسى بن جعفر، بها قبر عبد الله بن الإمام أحمد. وباب توما، بالضم، بدمشق. وباب الجنان: أحد أبواب الرقة وأحد أبواب حلب. وباب زويلة بمصر. وباب الحجرة: محلة الخلفاء ببغداد. وباب الشعير: محلة بها أيضا. وباب الطاق: محلة أخرى كبيرة بالجانب الشرقي ببغداد، نسب إليها جماعة من المحدثين والأشراف. وبنو حاجب الباب: بطن من بني الحسين، كان جدهم حاجبا لباب البوني. وباب العروس: أحد أبواب فاس.
والباب: باب كسرى، وإليه نسب لسان الفرس. وأبواب شكى وأبواب الدودانية في مدينة إران من بناء أنوشروان. وباب فيروز، أي ابن قباذ: قصر في بلاد جرزان ممايلي الروم. وباب اللان. وباب سمجن من مدن أرمينية وقد ذكرض المصنف بعضا منها في محالها، كما سيأتي: وباب وبوبة وبويب أسماء تقدم منها جد عيسى بن خلاد، وباب بن عمير الحنفي من أهل اليمامة، تابعي. وبابا: مولى للعباس بن عبد المطلب الهاشمي. وبابا أيضا مولى لعائشة الصديقة رضي الله عنهما. وعبد الرحمن بن بابا أو بأباه بزيادة الهاء وعبد الله بن بابا أو بابى بإمالة الباء إلى الياء أو هو بابيه بالهاء تابعيون. وبابوية جد أبي الحسن علي ابن محمد بن الأسواري، بالفتح ويضم، إلى أسوارية: قرية من أصبهان، أحد الأغنياء ذو ورع ودين، روى عن ابن عمران موسى بن بيان، وعنه أحمد الكرجي قاله يحيى، كذا في المعجم لياقوت. وأبو عبد الله عبد الله بن يوسف بن أحمد بن بابويه الأردستاني نزيل نيسابور، محدث توفى سنة 409 والإمام أبو الحسن علي بن الحسين بن بابويه الرازي، محدث، وهو صاحب الأربعين، ذكره أبو حامد المحمودي. وبابوية أيضا جد والد أحمد بن الحسين بن علي الحنائي الدمشقي، وقد تقدم ذكره في ح ن أ. وإبراهيم بن بوبة، بالضم عن عبد الوهاب بن عطاء، وعبد الله بن أحمد بن بوبة العطار شيخ للعقيلي، وأبو علي الحسن بن محمد بن بوبة الأصبهاني، شيخ لأحمد بن مسلم الختلي، وولده محمد بن الحسن، روى عن محمد بن عيسى الأصبهاني المقرئ، وعنه ابنه الحسن محدثون. وباب الرجل: حفر كوة، نقله الصاغاني عن الفراء، وسيأتي أن محله بيب على الأفصح. والبابية بتشديد الياء: الأعجوبة قاله أبو مالك: وأنشد قول النابغة الجعدي: فذر ذا ولكن بـابـية حديث قشير وأقوالها يقال: أتى فلان ببابية أي بأعجوبة، كذا نقله الصاغاني، ورواه الأزهري عن أبي العميثل. وبابين مثنى: ع بالبحرين وحاله في الإعراب كحال البحرين، وفيه يقول قائلهم: إن ابن بور بين بابـين وجـم والخيل تنحاه إلى قطر الأجم وضبة الدغماء في فىء الأكم مخضرة أعينها مثل الرخـم وفي شعر آخر: من نحو بابين. وبابان محلة بمرو منها أبو سعيد عبدة بن عبد الرحيم المروزي من شيوخ النسائي، مشهور.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.374 harfبَابَ لَهُ
1 بَابَ لَهُ باب له باب لة , aor. يَبُوبُ, (M, K,) quasi-inf. n., if there be such a verb, بِوَابَةٌ, with the و not changed into ى because it is not an inf. n. properly speaking, but a subst., (Lth, T,) He was, or became, a door-keeper, or gate-keeper, to him; (M, K;) namely, a Sultلn (M) [or other person].
بوّب
2 بوّب بوب ويب [app., (assumed tropical:) He practised what are termed
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR631 harfبَاب
بَاب ( w ) U ( n. ac. بَوْب 1 ),
a. [ La ], Was doorkeeper to.
بَوَّبَ
بَوَّبَ II ,
a. Classified; divided into chapters.
b. Directed.
تَبَوَّبَ
تَبَوَّبَ V ,
a. Took, engaged a door-keeper.
بَوَّاْب
بَوَّاْب 28 ,
a. Door-keeper, gate-keeper, hall-porter.
بَوَّاْبَة
بَوَّاْبَة 28t ,
a. Gate.
بَاب
بَاب [ 1A ] , ( pl. أَبْوَاب [ 38 ] ),
a. Door, gate, entrance; port.
b.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok23.604 harfبوب
بَابَ - يَبُوبُ - بَاب - أَبْواب
بَابَ - يَبوْبُ + الشيء: يصير له باب: يصير له بوابة: يصير له مدخل قابل للفتح والإغلاق
بَاب: على وزن "فـَعـْل": اسم فعل " بَابَ - يَبوْبُ": اسم آلة منه: المدخل على شكل فتحة قابلة للفتح والإغلاق، والتي يمكن من خلالها الدخول والخروج من مكان مغلق بسور أو بعائق.
أَبْواب: جمع " بَاب"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة
Sîgalar(13)
- أَبْوَابَKapılar(أَفْعَالَ)×5
- الْبَابَKapı(الْفَعَلَ)×5
- بَابٍKapı(فَعَلٍ)×3
- أَبْوَابًاKapılar(أَفْعَالًا)×2
- أَبْوَابٍKapılar(أَفْعَالٍ)×2
- أَبْوَابُهَاOnun kapıları(أَفْعَالُهَا)×2
- بَابًاKapı(فَعَلًا)×2
- أَبْوَابُKapılar(أَفْعَالُ)×1
- أَبْوَابِهَاOnun kapıları(أَفْعَالِهَا)×1
- الْأَبْوَابَKapılar(الْأَفْعَالَ)×1
Mücavir kökler37 mücavir (158 toplam)
- فتح
9 ortak ayet · Feth, kapının açılması demektir
- دخل
11 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir
- ثوي
4 ortak ayet · Saye develerin ahırı demektir
- حطط
2 ortak ayet · Hatit (Tı) cüce demektir
- زمر
2 ortak ayet · Zümer toplulukların içindeki gruplaşmalara, kümelere denir
- جهم
4 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- خلد
4 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- عدن
2 ortak ayet · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
- خزن
2 ortak ayet · Hazen : Depo demektir
- بيت
3 ortak ayet · Beyt ev demektir
- بلس
2 ortak ayet · Belas kıl keçesi demektir
- سوق
2 ortak ayet · Sevk bacak demektir
Geçtiği ayetler(24)
فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً فَإِذَا هُمْ مُبْلِسُونَ
KapılarOnlar, kendilerine hatırlatılan şeyleri unutunca; Biz de kendilerine her şeyin kapılarını açtık. Nihayet kendilerine verilen o şeyler yüzünden sevinince; onları, ansızın yakaladık ve bütün ümitlerinden mahrum kaldılar.
فَادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ
KapılarHaydi cehennemin kapılarından girin. Orada temelli kalacaksınız. Büyüklenenlerin durağı ne kötüdür.
قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ
KapılarOnlara denildi ki: İçinde temelli kalacağınız cehennemin kapılarından girin. Büyüklenenlerin durağı ne kötüdür.
ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ
Kapılarİçinde ebediyyen kalıcı olarak cehenneme kapılarından girin. Kibirlenenlerin dönüp gidecekleri yer ne kötüdür.
فَفَتَحْنَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ بِمَاءٍ مُنْهَمِرٍ
KapılarBunun üzerine Biz de gök kapılarını boşanan sularla açmıştık.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بوب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli/vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دخل, ولج, فتح |
| Zıt Kök | غلق |
| Çekirdek Özet 1 | İki alanı birbirinden ayıran sınırdaki denetimli geçiş aralığı ve bu açıklığı örten fiziksel kanat |
| Çekirdek Özet 2 | İlahî rahmet, azap, imtihan veya kozmik alemler arasındaki meşru, aşamalı ve izinli geçiş noktaları |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sisteme usulünce girilmesini, tasnifi, sınır güvenliğini ve erişim yetkisini düzenleyen kurumsal eşik |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca mimari bir tahta veya demir kapı levhasına indirgeyerek ontolojik geçit, meşru yöntem ve tasnif boyutunu ıskalamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بو | Genişleme, boşluk açma, bir mekana yönelip yerleşme alanı oluşturma (Aynı çekirdeği taşıyan بوأ kökünde bir yere yerleşme ve konak tutma, بور kökünde işlenmemiş geniş açıklık anlamı belirgindir). | ب | Açıklık ve yerleşme imkanını iki taraflı bir sınırla çevreleyerek mekana giriş ve çıkışı denetleyen iki kanatlı somut bir geçit yapısına dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Korunan, dış dünyadan tecrit edilmiş güvenli iç mekanı simgeler. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki ayrı mekanı veya iç ile dışı birbirine bağlayan irtibat unsurunu simgeler. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | İkinci sınır veya girilmek istenen yeni barınma alanını simgeler. |
| بوب | İki korunaklı mekan veya iç ile dış arasında bağ kuran, geçişi bir ilintiyle kontrol altında tutan korumalı açıklık | Bir çadırın veya yapının iki cephesi arasında irtibatı sağlayan, bağı kesildiğinde tecrit, bağlandığında geçiş sunan denetimli eşik düzenidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çadır, ev, sur veya avlu gibi korunaklı bir alana girip çıkmayı sağlayan aralık ve bu aralığı kapatmaya yarayan kanat düzeneği. Kök aynı zamanda iki arazi veya dağ arasındaki sarp geçitleri adlandırmada kullanılmıştır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | El-Mütellemmis bir beytinde dağ geçidi ve yol ayrımı anlamındaki kullanımı zikreder: لن تسلكي سبل البوباة منجدة / ما عشت عمرو وما عمرت قابوس |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mukbil'in şiirinde geçtiği üzere kelime tür, fasıl ve usul anlamında kullanılmıştır: بني عامر ما تأمرون بشاعر / تخير بابات الكتاب هجائيا. Ayrıca kabileler veya şehirler arasında kapıcı edinme eylemi تَبَوَّبَ biçiminde ifade edilmiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde بوب kökü çok eski ve köklü bir kentsel ve mimari katmanı temsil eder. Kökün en kuvvetli ve merkezi arkaik biçimi Doğu Sami kolunda, Akadcadaki bābu(m) (kapı, şehir kapısı, geçit, mahkeme eşiği) kelimesinde görülür; Bābili (Babil / Tanrı'nın Kapısı) adı da bu kökün en meşhur tarihi tecellisidir. Batı Sami dillerinde ve Kuzeybatı Sami grubunda Aramicede bābā (kapı, giriş, bölüm) biçiminde hem fiziksel mimari unsur hem de hukuki metin faslı olarak muhafaza edilmiştir. İbranicede ise bu morfem rabbinik döneme kadar genel giriş kapısı için çoğunlukla şa‘ar kelimesine bırakılmış, bābāh biçimi ise göz bebeği (ışığın içeri girdiği dar açıklık/kapı) gibi özelleşmiş alanlarda veya sonradan Aramice etkisiyle hukuki metin bölümlerinde korunmuştur. Arapçada kök, hem göçebe çadırının giriş açıklığını hem de yerleşik medeniyetin sur, saray ve ev kapılarını ifade edecek biçimde korunmuş, oradan da ilimlerin tasnifinde her bir disiplinin ana faslı (bâb) manasına genişlemiştir.
Güven Kesin
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Chicago Assyrian Dictionary (CAD, "B" cildi, bābu maddesi).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بو çekirdeğinden türeyen açıklık ve geçit | Boşluk ve açıklık kökünden hareketle iki sınır arasına konulan ve geçişi düzenleyen araç manasında somutlaşmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca bābu(m), Aramice bābā | Erken Sami katmanında şehir, mabet ve ev kapısını niteleyen ortak medeniyet sözcüğüdür. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Sümerceden Akadcaya geçtiği iddia edilen bazı mimari terimlerle temas | Sümerce ká (kapı) ile bir irtibat kurulamamış olup kelimenin doğrudan Sami gövdesine ait olduğu kabul edilir; Sami dışı ailelerde doğrudan soydaşı bulunamamıştır. | Muhtemel |
Kaynak Payne Smith Compendious Syriac Dictionary; HALOT; CAD.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بوب | Anlamlı | Kapı, geçit, eşik | İki alanı ayıran sınırdaki denetimli geçiş noktası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ببو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| وبب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik yapı gereği bu dizilimde bağımsız kök türetilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بوب | Merkez | Giriş-çıkış aralığı ve aygıtı | Mekanlar veya haller arasındaki denetimli, yetkili ve sabit geçiş noktası | Somut kapıdan kavramsal usule kadar giriş vasıtası |
| دخل | Komşu | Bir mekanın içine nüfuz etme | بوب geçiş noktasını ve aracını ifade ederken دخل içeriye girme eyleminin kendisini anlatır | Eylem odaklıdır |
| ولج | Komşu | Dar veya sıkışık bir yerden süzülerek geçme | ولج zorlanarak, süzülerek veya iç içe geçerek girişi anlatır; بوب ise meşru ve sabit geçidi gösterir | Nüfuz tarzı odaklıdır |
| فتح | Komşu | Kapalı olanı açma, genişletme | فتح kapının kilitli veya örtülü halden açık hale getirilmesi eylemidir; بوب ise yapının kendisidir | Hâl değişimi odaklıdır |
| غلق | Zıt | Geçişi tıkama, kilitleme, erişilmez kılma | بوب geçiş imkanını ve irtibatı temsil ederken غلق geçişi tamamen imkansızlaştırmayı anlatır | Tam karşıt işlev |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بوب | Kapı, geçit, yöntem, fasıl | Maddi ve manevi her türlü kontrollü geçiş noktası ve ilmi kategori | Kesin |
| Latince | porta, ianua, ostium | Kapı, şehir kapısı, giriş eşiği | Porta büyük ve kurumsal kapıyı, ianua ev kapısını karşılar; ilmi tasnif boyutunu tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | gate, door, portal, portal of entry | Kapı, geçit, anabaşlık | Gate geniş/kurumsal kapıyı, door oda kapısını karşılar; ilimdeki chapter anlamı farklı köktendir | Güçlü |
| Almanca | Tor, Tür, Pforte, Rubrik | Kapı, büyük kapı, kategori | Tor sur ve kent kapısını, Tür hane kapısını karşılar; mecazi usul anlamı kısmen Rubrik ile verilir | Güçlü |
| Fransızca | porte, portail, issue | Kapı, anıtsal kapı, çıkış | Portail heybetli kapıyı ifade eder; kökün usule ve kurala giriş anlamını tam yansıtmaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْبَابَ / بَابٍ | Somut mekan kapısı | Ev, saray veya şehir girişindeki fiziki kapılar (Yûsuf 12:23, Yûsuf 12:25, Yûsuf 12:67). |
| الْبَابَ | İtaat ve tevazu eşiği | İlahi emre boyun eğerek bir beldeye hürmetle girilmesi gereken manevi imtihan kapısı (Bakara 2:58, Nisâ 4:154, A'râf 7:161). |
| أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ | İstidrac ve imkanların bütünüyle açılması | İnkarcılara ceza öncesi dünyevi lezzet ve güç yollarının serbest bırakılması (En'âm 6:44). |
| أَبْوَابُ السَّمَاءِ | Kozmik / Göksel kabul ve geçiş eşiği | Amellerin, duaların veya azabın indiği gök katmanlarının kapıları (A'râf 7:40, Hicr 15:14, Nebe 78:19). |
| أَبْوَابُ جَهَنَّمَ / الْجَنَّةِ | Uhrevi ceza ve mükafat bölümleri | Ahirette amellere göre ayrılmış, bekçileri olan ebedi yurt girişleri ve azap tabakaları (Hicr 15:44, Zümer 39:71, Zümer 39:73). |
| مِنْ أَبْوَابِهَا | Meşru usul, kural ve doğru yöntem | İşleri tersinden veya hileyle değil, tabii ve meşru yöntemiyle yapma ilkesi (Bakara 2:189). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tövbe kapısı, semavatın kapıları, cennet-cehennem tabakaları | Tövbenin kabul edilme süresinin sınırlılığı (tövbe kapısının kapanması), amellerin semaya yükselişi ve meleklerin iniş kanalları. | Ontolojik imkan, ilahi kabul ve ceza hiyerarşisi. |
| Fıkıh | Hane masuniyeti, giriş izni (isti'zan), kitap ve bâb tasnifi | Bir mülke sahibinin izni olmadan girilemeyeceği, mahremiyet sınırının kapı eşiğinde başlaması ve fıkıh konularının bâblara ayrılması. | Hukuki sınır, mülkiyet dokunulmazlığı ve metodolojik ayrım. |
| Tefsir | Bakara 2:189 ve Yûsuf 12:67 tefsirleri | Evlere kapılarından girme emrinin Cahiliye hurafe adetlerini yıkması ve işlerin meşru sebeplerle yürütülmesi ilkesi; Yakub'un oğullarına ayrı kapılardan girme tavsiyesindeki tedbir-tevekkül dengesi. | İlahi hikmet, toplumsal ıslahat ve meşru nedensellik bağı. |
| Hadis | Cennetin sekiz kapısı, fitne kapısı | Reyyan gibi amele özel cennet kapıları rivayetleri ve Hz. Ömer'in şehadetiyle kırılacak olan fitne kapısı temsili. | Kurtuluş yollarının amele göre çeşitlenmesi ve koruyucu seddin yıkılışı. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevbe, dua ve ibadet hiyerarşisi | Rahmet ve kabul eşiği | Kul ile Rab arasındaki irtibatın meşru kanalı | İbadet ve itaat, ilahi rızaya açılan kapılardır; kibir ise bu kapıların yüzüne kapanmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve tasnif (tebvib) | Bâb / Konu başlığı ve metodolojik giriş | Bilgiyi kategorize etme ve doğru usulle anlama | Bir ilme usulsüz giren hakikate ulaşamaz; meseleler ancak kendi bâbından kavranır. | Kesin |
| Siyasi | Sınır güvenliği ve diplomatik geçiş | Hudut kapısı ve protokol eşiği | Yetkisiz nüfuzu engelleme ve egemenliği koruma | Devletin iç güvenliği kapıların denetimine bağlıdır; kapısı korunamayan otorite çözülür. | Güçlü |
| İktisadi | Ticari terminaller, gümrük ve piyasaya giriş | Pazar giriş eşiği ve gümrük kontrolü | Piyasaya giriş serbestisi veya denetimi | Ekonomik döngüde malların akışı meşru kanallardan (kapılardan) geçmeli, karaborsa engellenmelidir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mantık kapıları (Logic Gates) ve yarı-geçirgen membran eşiği | Fizik ve elektronikte akımın yalnızca belirli koşullar sağlandığında geçmesine izin veren mantıksal denetim mekanizması ile biyolojide hücre zarının seçici-geçirgenliği, بوب kökünün denetimli geçiş mimarisiyle tam örtüşür. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal eşik (Gatekeeping) ve kabul protokolü | Sosyoloji ve iletişim biliminde bilginin, bireyin veya taleplerin bir sisteme dahil edilmesinde uygulanan denetim, filtreleme ve meşruiyet kriteri kökün sosyolojik izdüşümüdür. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca binaların girişindeki menteşeli ahşap veya madeni kanada indirgemek, kavramın temsil ettiği epistemolojik usul ve ontolojik hiyerarşiyi göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | بوب, hem fiziksel bir mimari unsur hem meşruiyetin ve metodolojinin zorunlu usulü (evlere kapılarından girmek), hem de varlık tabakaları arasındaki denetimli irtibat kanallarıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 2:189 gibi ayetlerdeki kapı vurgusunu sadece Cahiliye döneminin bir hacc adeti olarak görüp evrensel bir metodoloji (işleri sebebine, usulüne ve meşru zeminine uygun yapma) kuralı olduğunu fark edememek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nizam anlayışında hiçbir alana gelişigüzel, kontrolsüz ve kuralsız girilemeyeceğini gösterir. Varlık, bilgi, ahlak ve ahiret daima belirlenmiş meşru eşiklere (kapılara) bağlıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet ve cehennem tasvirlerinin yapıldığı eskatolojik ayetlerde (Zümer 39:71-73, Nebe 78:19), Hz. Yûsuf kıssasındaki saray ve şehir anlatılarında (Yûsuf suresi) ve ilahi emirlere teslimiyeti konu edinen şeriat ayetlerinde (Bakara 2:58, 2:189). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hedefe giden her yolun meşru sayılabileceği yanılgısını düzeltir. Amaca ancak meşru kapısından (doğru usul, ahlaki vasıta ve liyakatle) varılabileceğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki mekanı birbirinden ayıran fiziksel sınırdaki denetimli geçiş açıklığı ve bu açıklığı kontrol eden kanat düzeneği.
- Soyut anlamBir sisteme, makama, bilgiye veya varlık düzeyine erişim sağlayan meşru kural, usul, filtre ve yetki eşiği.
- Sistematik karşılıkİzin, liyakat ve meşruiyet şartı karşılandığında açılan, aksi halde tecrit ve engelleme üreten seçici-geçirgen kurumsal kontrol mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde korunan bir sistemi veya mekanı, bu sisteme girmek isteyen unsuru (insan, amel, talep), bu unsurun taşıdığı meşruiyet, izin veya liyakat değerini, ise sistemin kapısınca aranan asgari eşik şartını temsil eder. (kapı/geçit fonksiyonu), meşruiyet şartı sağlandığında geçişe izin vererek unsuru sistemin içine () aktarır; şart sağlanmadığında geçişi sıfırlayarak () engeller.