جحم
ج - ح - م
KÖK- 26 geçiş
- 26 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır. Ha nın he ye dönüşmesi ile cehm’ de yemeğin pişirildiği fırın anlamındadır. Cehm, cahm ile akraba bir kelimedir Cehennem toprağı pişirmek, seramik fırını demektir. “Cahim” etin, meyvenin, mısırın kızartıldığı ateş demektir. Cehennem, yemeklerin pişirildiği fırın demektir. Cahim ise kızartıldığı fırının adıdır. Cehennem ve cehim dünyada terbiye olmamış insanların ahirette terbiye edilerek cennete girebilmeleri için yükseltildikleri yerdir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır. Ha nın he ye dönüşmesi ile cehm’ de yemeğin pişirildiği fırın anlamındadır. Cehm, cahm ile akraba bir kelimedir Cehennem toprağı pişirmek, seramik fırını demektir. “Cahim” etin, meyvenin, mısırın kızartıldığı ateş demektir. Cehennem, yemeklerin pişirildiği fırın demektir. Cahim ise kızartıldığı fırının adıdır. Cehennem ve cehim dünyada terbiye olmamış insanların ahirette terbiye edilerek cennete girebilmeleri için yükseltildikleri yerdir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.305 harfباب الحاء الجيم والميم معهما
ح ج م، ج ح م، ج م ح، ح م ج، م ح ج مستعملات
حجم:
الحِجامة: حِرْفُة الحاجِم وهو الحجّام، والحَجْمُ فعله. والمِحْجَمة: قاورة. والمَحْجَم: مَوضعة من العُنُق. والحُجُومُ: اسمٌ للقُبل. والإِحجام: النُّكُوص عن الشّيء هَيبةً. والحِجام: شيءٌ يُجعل في خَطْم البَعير كي لا يعَضَّ، بَعيرٌ مَحْجُوم. والحَجْمُ: كفُّكُ إنساناً عن أمْرٍ يُريده. والحَجْم: وجدانُك شيئاً تحت ثَوْبٍ،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR485 harfالجَحيمُ: اسمٌ من أسماء النار. وكلُّ نارٍ عظيمةٍ في مَهْواةٍ فهي جَحيمٌ، من قوله تعالى: "قالوا ابنُوا لَهُ بُنْياناً فألْقوهُ في الجَحيم". والجاحِمُ: المكان الشديد الحرّ. قال الأعشى:
والموتُ جاحِمُ
والجَحْمَةُ: العين بلغة حِمْيَرَ. وجَحَمَ الرجل: فتح عينيه كالشاخص والعينُ جاحِمَةٌ. وجَحَّمَني بعينيه تَجْحِيماً: أَحَدَّ إليَّ النظر. والأَجْحَمُ: الشديد حمرةِ العين مع سَعَتها؛ والمرأة جَحْماءُ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR6.646 harfح ج م
حجم ، حمج ، جحم ، جمح ، مجح ، محج : ( مستعملات ) .
حجم : قال الليث : الحَجْم : فِعلُ الحاجم ، وهو الحَجَّام ، وفعله وحرفته الحِجامة .
وفي الحديث : ( أفْطَرَ الحاجمُ والمَحْجومُ ) . والمِحْجَمة : قارورتُه ، وتطرح الهاء فيقال : مِحْجَم وجمعه مَحاجمُ . وقال زهير :
ولم يُهريقوا بينهم مِلْءَ مِحْجَم
والمَحْجَم من العنق : موضع المِحْجمة ، وقال غيره : أصل الحَجْم المَصُّ ، وقيل للحاجم حَجَّام
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.009 harf(باب الجيم والحاء وما يثلثهما)
(جحد) الجيم والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على قِلّة الخير. يُقال عامٌ جَحِدٌ قليل المطر. ورجل جَحِْدٌ فقير، وقد جَحِدَ وأَجْحَدَ. قال ابن دُريد: والجَحْد من كلِّ شيءٍ القِلّة. قال الشاعر:
* ولَنْ يَرَى ما عاش إلاّ جَحْدا *
وقال الشيباني:[أجحَدَ الرّجلُ وجحدا إذا أنفَضَ وذهبَ مالُه. وأنشد للفرزدق([1])]:
وبيضاء من أهل المدينة لم تذق *** بَئِيساً ولم تتبعْ حُمُولَةَ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR143 harf- الجحمة: شدة تأجج النار، ومنه: الجحيم، وجحم وجهه من شدة الغضب، استعارة من جحمه النار، وذلك من ثوران حرارة القلب، وجحمتا الأسد: عيناه لتوقدهما.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR230 harfج ح م
نار جاحمة: شديدة الحر مضطرمة ومكان جاحم ومنه قيل لعيني الأسد: جحمتاه تـزران لتوقدهما.
ومن المجاز: اصطلى فلان بجاحم الحربفبرد أي فتر وسكنت حفيظته.
قال: الباغي الحرب يسعى نحوها ترعاً حتى إذا ذاق منها جاحماً بردا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.946 harfأَجْحَم عنه: كَفَّ كأَحْجَم. وأَحْجَم الرجلَ: دَنا أَن
يُهْلِكَه.والجحيمُ: اسم من أَسماء النار. وكلُّ نارٍ عظيمة في مَهْواةٍ فهي جَحِيمٌ، من قوله تعالى: قالوا ابْنُوا له بُنْياناً فأَلْقُوه في الجحيم. ابن سيده: الجحيمُ النارُ الشديدة التأَجُّج كما أَجَّجوا نارَ إبراهيم النبيِّ، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، فهي تَجْحَمُ جُحوماً أي توقَّد توقُّداً، وكذلك الجَحْمةُ والجُحْمةُ؛ قال ساعدة بن جؤية:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR170 harf* ج ح م * * الجَحِيمُ * اسم من أسماء النار وكل نار عظيمة في مهواة فهي جحيم من قوله تعالى ﴿قالوا ابنوا له بنيانا فألقوه في الجحيم﴾ و * أجْحَمَ * عن الشيء كف عنه مثل أجحم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.346 harf| | ( أَجْحَمَ عَنْهُ ) إِجْحاماً : ( كَفَّ ) ، | كَأَحْجَمَ ، بتقديم الحاء . وقال | شيخُنا : كلاهما من الأَضْدادِ | يستعملان بمعنَى تَقَدَّم وبمعنى تَأَخَّر . | | ( و ) أَجْحَم ( فُلاناً : دَنَا أنْ يُهْلِكَهُ ) . | | ( و الجَحِيمُ ) / ، كَأَمِيرٍ : اسمٌ من | أسماء النارِ ، وقيل : هي ( النَّارُ | الشَّدِيدةُ التَّأَجُّجِ ) كما أَجَّجُوا نارَ | إبراهيمَ على نبِّينا وعليه أفضلُ | الصَّلاة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.560 harfجحُمَتِ النَّارُ
1 جحُمَتِ النَّارُ , aor. جَحُمَ , inf. n. جُحُومٌ; and جَحِمَت, aor. جَحَمَ , inf. n. جَحْمٌ and جَحَمٌ [accord. to the CK جُحْمٌ] and جُحُومٌ; The fire burned, burned up, burned brightly or fiercely, blazed, or flamed; (K, TA;) and had many live coals, and much flame: (TA in explanation of the latter verb; and so the former or the latter is explained in a copy of the S, in
جحُمَتِ النَّارُ 1 جحُمَتِ النَّارُ , aor. جَحُمَ , inf. n. جُحُومٌ; and جَحِمَت, aor. جَحَمَ , inf. n. جَحْمٌ and جَحَمٌ [accord. to the CK جُحْمٌ] and جُحُومٌ; The fire burned, burned up, burned brightly or fiercely, blazed, or flamed; (K, TA;) and had many live coals, and much flame: (TA in explanation of the latter verb; and so the former or the latter is explained in a copy of the S, in which it is imperfectly written:) or the former signifies it became great: (TA:) and ↓ اجحمت it became vehement; said of fire, and also of war. (Ham p. 810.) -A2- جَحَمَ, aor. جَحَفَ , He kindled fire; made it to burn, burn up, burn brightly or fiercely, blaze, or flame. (K.)
اجحم عَنْهُ 4 اجحم عَنْهُ اجحم عنه اجحم عنة , (S, K,) inf.n. أِجْحَامٌ, (TA,) He refrained, forbore, abstained, or desisted, from it; (S, K;) namely, a thing; like احجم: (S:) but the former is a rare dial. var. (Har p. 95.) Both these verbs bear contr. significations; being used as meaning He advanced, or went forward: and also he receded, or drew back. (MF.) -A2- اجحم فُلَانًا He, or it, was near to destroying, or killing, such a one. (K.) -A3- See also 1.
تجحُم 5 تجحُم تجحم He burned with vehemence of desire, or covetousnsss, and niggardliness; (K;) as also ↓ تجاحم: from جَاحِمُ الحَرْبِ. (TA.) ― -b2- Hence, also, (TA,) i. q. تَضَايَقَ [app. meaning He became straitened in disposition]. (K.) You say also, عَلَيْنَا ↓ هُوَ يَتَجَاحَمُ, i. e., يَتَضَايَقُ [app., He becomes straitened in disposition against us]: a phrase mentioned by El-Mundhiree on the authority of Aboo-Tلlib. (TA.)
6 تَجَاْحَفَ see 5, in two places.
جَحْمَةٌ جَحْمَةٌ جحمه جحمة The burning, burning brightly or fiercely, blazing, or flaming, of fire; (Ham p. 77;) as also ↓ جَاحِمٌ: (TA:) or vehemence of burning or blazing or flaming: (Bd in xxxvii. 95:) or it is an epithet applied to fire because of its redness [or as meaning red]. (Ham ubi suprà.) ― -b2- See also جَحِيمٌ.
جُحْمَةٌ جُحْمَةٌ جحمه جحمة : see جَحِيمٌ.
جَحِيمٌ جَحِيمٌ جحيم A fire burning, or blazing, or flaming, vehemently; (K;) as also ↓ جَاحِمٌ: (Ham p. 810:) and any fire having one part above another; as also ↓ جَحْمَةٌ and ↓ جُحْمَةٌ; (K;) of which last the pl. is جُحَمٌ: (TA:) or having many live coals, and flaming much: (so in a copy of the S:) and any great fire in a pit or the like; (S, K;) from the saying in the Kur [xxxvii. 95], قَالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْيَانًا فَأَلْقُوهُ فِى الجَحِيمِ [They said, Build ye for him a building, and cast him into the great fire therein]. (S.) And الجَحِيمُ is one of the names of The fire [of Hell]; (S, TA;) from which may God preserve us. (TA.) See also جَاحِمٌ.
جَحَّامٌ جَحَّامٌ جحام Niggardly, tenacious, stingy, penurious, or avaricious: (K:) from جَاحِمُ الحَرْبِ, meaning “ the straitness, and vehemence, of war.” (TA.)
جَاحِمٌ جَاحِمٌ جاحم : see جَحِيمٌ. Also Live coals (جَمْرٌ) vehemently burning or blazing or flaming. (K.) And a place vehemently hot; (S, K;) as also ↓ جَحِيمٌ. (K.) El-Aashà says, المَوْتُ جَاحِمٌ [app. meaning (assumed tropical:) Death is like a burning, or fiercelyburning, fire]. (S.) See also جَحْمَةٌ. ― -b2- جَاحِمُ الجَرْبِ The main part [or the thick] of the war or battle: (K:) or the straitness thereof: (TA:) and the vehemence of the fight or slaughter, in the scene thereof. (K.) You say, اِصْطَلَى بِجَاحِمِ الحَرْبِ (tropical:) [He warmed himself with the heat, or vehemence, of the battle]. (TA.) ― -b3- الجَاحِمَةُ Fire: (TA:) or, [as an epithet,] fire burning, burning brightly or fiercely, blazing, or flaming. (Ham p. 77.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR324 harfجَحَمَ
جَحَمَ A ( n. ac. جَحْم 1 ),
a. Kindled, lit.
b. see II .
جَحِمَ
جَحِمَ A ( n. ac. جَحَم 4 , جُحُوْم 27 ) جَحُمَ U ( n. ac. جَحْم 1 )
a. Burned, blazed.
جَحَّمَ
جَحَّمَ II
a. [ Bi ], Glared at.
تَجَحَّمَ
تَجَحَّمَ V ,
a. Was tormented.
جَحِيْم
جَحِيْم 25 ,
a. Blazing fire.
b. [ art. ], Hell-fire, hell.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR12.464 harfجحم
جَحِمَ - يَجْحَمُ (جَحَمَ - يَجْحَمُ) - جَحِيْم
جَحِمَ - يَجْحَمُ (جَحَمَ - يَجْحَمُ) + الكائن أو الشيء أو الأمر، وخاصة للنار: عَظُمت وتأَجَّجَتْ واضْطَرمَتْ وكثُر جَمْرُها ولَهَبُها وتَوقُّدها
جَحِيْم - الجحيم: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من"جَحَمَ - يَجْحَمُ": صفة نوع من أنواع النار، متأجج ومضطرم وملتهب بشدة في
Mücavir kökler13 mücavir (87 toplam)
- صحب
6 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
- صلي
4 ortak ayet · Ona yaslanırlar
- برز
2 ortak ayet · Bariz çıkıntı demektir
- سوي
2 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- وقي
3 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- كذب
3 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- رأي
3 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- أول
2 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir
- عذب
3 ortak ayet · Su yosunudur
- غفر
2 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
- أيي
4 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- كفر
3 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
Geçtiği ayetler(26)
إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَلَا تُسْأَلُ عَنْ أَصْحَابِ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcıŞüphesiz ki biz seni müjdeleyici ve korkutucu olarak hak ile gönderdik. Cehennem ashabından sen mes’ul olacak değilsin.
وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcıKüfür edenler ve ayetlerimizi tekzib edenler, işte onlar, cehennem yaranıdırlar.
وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcıKüfredip de ayetlerimizi yalanlayanlar, işte onlar, cehennem ashabıdırlar.
مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcıCehennem ashabı oldukları muhakkak meydana çıktıktan sonra, akraba bile olsalar, müşrikler için mağfiret dilemek peygambere ve mü’minlere yaraşmaz.
وَالَّذِينَ سَعَوْا فِي آيَاتِنَا مُعَاجِزِينَ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcıAyetlerimizi tartışarak bozmaya uğraşanlar ise; işte onlar, cehennem ashabıdır.
مِنْ دُونِ اللَّهِ فَاهْدُوهُمْ إِلَى صِرَاطِ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcıAllah’tan başka. Ve onları cehennem yoluna götürün.
فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcıBir bakar ve onu cehennemin ortasında görmüştür.
إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcıO, cehennemin dibinde çıkan bir ağaçtır.
ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcıSonra onların dönüşü muhakkak, yine cehennemedir.
قَالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْيَانًا فَأَلْقُوهُ فِي الْجَحِيمِ
Şiddetli yanıcıHaydin; dediler, onun için bir bina yapın da onu alevli ateşe atın.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جحم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نور, شعل, لهب, سعر |
| Zıt Kök | برد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir çukurda veya kapalı alanda yakılarak alevleri üst üste yığılan, harareti ve tutuşması şiddetli ateş |
| Çekirdek Özet 2 | İnkârcı ve azgınların içine atıldığı, katmanlı, kuşatıcı ve son derece şiddetli azap ateşi |
| Çekirdek Özet 3 | Isının ve yoğunluğun dışarı kaçamayıp kendi içinde katlanarak maksimum yıkıcılığa ulaştığı kapalı sistem |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir alev veya genel cehennem adı sanarak, çukurlaşmış alanda hapsedilen ve katlanan şiddetli termal yoğunluk vasfını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جح | Çekip koparma, kazıma, sınırlama ve açığa çıkarma hareketini ifade eder; جحد kökünde hakkı bile bile koparıp inkâr etme durumunda görülür. | م | Katılan mim harfi toplanma, birikme ve kuşatılma boyutu katarak çekirdeğin sert ve keskin eylemini kendi içine hapsolmuş, yığılmış ve alev alev kaynayan şiddetli bir termal odağa dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Enerjinin ve yakıtın bir araya getirilmesi, yüklenmesi ve taşınarak bir merkezde yığılması |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Isının ve alevin etrafının kuşatılması, bir çukura veya duvara hapsedilerek dışarı yayılmasının önlenmesi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Biriken hararetin dalga dalga kabarması, kaynaması, akışkan bir yoğunlukla üst üste katlanması |
| جحم | Kuşatılmış ve yığılmış enerjinin dalgalanarak tutuşması | Yakıtı toplanmış ve etrafı çevrilmiş bir alanda alevlerin birbirine çarparak şiddetle yükselmesi ve tutuşması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir çukura, derin oyuğa veya etrafı çevrili bir ocağa odun yığılarak yakılan, alevi ve közü üst üste binmiş son derece şiddetli, kavurucu ateş. Ayrıca aslanın alev gibi parlayan gözleri ve kor gibi kızarmış göz yuvası için de kullanılır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ, savaştaki şiddetli çarpışmayı ve ölümün kızıştığı ânı tarif ederken kökü ateş metaforuyla kullanmıştır: يُعِدُّون للهيجاء قبلَ لِقائها / غَداةَ احتضارِ البأْسِ والموتُ جاحمُ |
| Erken Arapça kullanım | Hüzeyl kabilesinden Sâide b. Cüeyye, yaz sıcağında kor gibi yanan sıcaklığı şu şekilde ifade etmiştir: إنْ تأْتِه، في نَهار الصَّيْفِ، لا تَرَهُ / إلاَ يُجَمِّع ما يَصْلى من الجُحَمِ |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Arapça جحم kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Güney Sami dalında ateşin şiddetle alevlenmesi, bir çukurdaki hararetin yoğunlaşması ve gözlerin kor gibi parlaması anlam alanıyla yerleşiktir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan aynı fonetik dizilimle geniş bir türetim ailesi oluşturmaktan ziyade, Güney Arabistan (Himyerî) lehçesinde göz çukuru ve korlaşmış bakış anlamındaki kullanımlarla canlılığını korumuştur. Çevre Sami dillerinde ateş, cehennem ve derin çukur kavramları genellikle جهم veya هنم (Gehenna) kökleriyle temsil edilirken, Arapçada kökün hırıltılı boğaz harfi ile dudak harfini birleştiren yapısı, alevlerin bir مهواة (derin yarık/çukur) içinde üst üste yığılarak hava alıp gürlemesi biçimindeki fiziksel olguya tahsis edilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ateşin tutuşup gürlemesi, közün kızarması, çukurda biriken hararet | Ateşin bir mahalde sıkışarak şiddetlenmesi ve parıldayan göz yuvası anlamları iç türetimle birbirine bağlıdır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Himyerî katmanında göz ve parıltı; Gehenna hattıyla anlamsal örtüşme | İbranicedeki Ge-Hinnom vadisi (derin çukurda ateş yakılan yer) tasavvuru ile Arapçadaki derin çukurda yanan ateş nitelemesi semantik paralellik taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanabilir ve spekülatif olmayan doğrudan bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جحم | Anlamlı | Şiddetle tutuşmak, alevlenmek | Bir çukurda alev alev yanan, harareti üst üste yığılan ateş ve korlaşmış göz | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| جمح | Anlamlı | Başına buyruk gitmek, gem almamak | Atın veya insanın zaptedilemeyerek kontrolsüzce hedefine doğru fırlayıp koşması | Kur'an'da geçer (جحم köküyle enerjinin taşması ve dizginlenememesi bağlamında akrabadır). |
| حجم | Anlamlı | Ağzını tıkamak, emmek, geride durmak | Bir şeyin önünü almak, hacamatla kan çekmek veya geri çekilmek | Kur'an'da geçmez; tutma ve hapsetme nüansı taşır. |
| حمج | Anlamlı | Gözü yummak, gözü dikmek | Bakışı daraltarak veya gözlerini kısarak bir hedefe sabitlemek | Kur'an'da geçmez; göz bebeğinin odaklanması yönüyle ilintilidir. |
| مجح | Anlamlı | Böbürlenmek, kendini beğenmek | İnsanın içindeki kibri dışarı vurması ve gururlanması | Kur'an'da geçmez; Arap dilinde seyrektir. |
| محج | Anlamlı | Çalkalamak, sıyırıp almak | Sütün yağını çıkarmak için tulumu kuvvetle çalkalamak veya deriyi soymak | Kur'an'da geçmez; fiziksel sürtünme ve çalkalama hareketidir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جحم | Merkez | Kuşatılmış ve yığılmış şiddetli ateş | Bir çukura veya kapalı alana hapsedilerek katlanmış, son derece kızgın ve alevli ateş | Ateşin hem şiddetini hem de çukurumsu bir mekânda yığılmışlığını ifade eder. |
| سعر | Komşu | Ateşi tutuşturmak ve parlatmak | Ateşin dışarıdan müdahaleyle körüklenmesi, kabartılması ve yayılması | Tutuşturma ve alevlendirme eylemine odaklanır. |
| لهب | Komşu | Ateşin yalımı ve dumanı arınmış alevi | Ateşin havaya doğru yükselen parlak ve kızıl alev dili | Ateşin hacminden ziyade yükselen alev diline işaret eder. |
| شعل | Komşu | Ateşin dağılması ve tutuşması | Ateşin bir maddeden diğerine sıçrayarak yayılması ve aydınlatması | Yangının veya alevin yayılma hareketini öne çıkarır. |
| نور | Komşu | Ateşin aydınlatıcı yönü | Isı ve yakıcılıktan ziyade görmeyi sağlayan aydınlık ve ışık | Termal yıkıcılığı değil idrak ve görme imkânını bildirir. |
| برد | Zıt | Soğukluk ve hararetsizlik | Isının, alevin ve yakıcılığın tamamen yok olması; serinlik | Ateşin ve kızışmışlığın bütünüyle sönümlenmesidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جحم | Şiddetle yanan, katlanan alev | Bir çukurda alevleri birbirine karışan şiddetli ateş ve parıldayan göz | Kesin |
| Latince | fornax, barathrum igneum | Fırın, alevli uçurum/çukur | Kuşatılmış termal alanı ve derin uçurumu karşılar; canlı alevin şiddetini kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | raging furnace, inferno | Kükreyen fırın, azap ateşi | Büyük, hapsolmuş ve yıkıcı yangını karşılar; göz yuvasındaki odaklanma nüansını kapsamaz. | Güçlü |
| Almanca | Glutofen, lodernde Hölle | Kor fırını, alevli cehennem | Yığılmış harareti ve alevlenmeyi iyi açıklar; kapalı mekândaki katlanmayı yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | brasier ardent, fournaise | Kor yığını, alevli fırın | Yoğun köz ve kapanmış ısı alanını verir; çukur tasavvurunu tam olarak taşımaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْجَحِيمِ | Ahirette kâfirlerin atıldığı şiddetli azap ocağı | Azgınların, inkârcıların ve nankörlerin cezalandırıldığı katıksız ateş bağlamı (Bakara 2:119, Müttaffifîn 83:16). |
| الْجَحِيمِ | İbrahim peygamberin içine atıldığı dünyevi devasa ateş çukuru | Nemrud ve kavminin yüksek bir yapı veya çukur inşa edip içine odun yığarak tutuşturdukları fiziksel ateş (Sâffât 37:97). |
| جَحِيمٍ | İnkârcıların içine yaslanıp girecekleri alevli zemin | Günahkârların ve yalanlayıcıların ahiretteki varış yeri tasviri (Vâkıa 56:94, İnfitâr 82:14). |
| وَجَحِيمًا | Ahirette suçlular için hazırlanan çok katmanlı ağır azap unsuru | Kelepçeler, boğazı tıkayan yiyecekler ile birlikte zikredilen kuşatıcı şiddetli ateş (Müzzemmil 73:12). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret azabı ve cehennemin tabakaları | Cehennemin ebediliği, azabın şiddeti ve cehennem tabakaları arasında el-Cahîm'in hangi zümrelere tahsis edildiği | Ateşin salt bir yakıcı unsur değil, ilahi adaletin tecelli ettiği en şiddetli ve katmerli termal ceza olması |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Hukuki hükümlerde terimleşmemiştir; ahiret tehdidi bağlamında dolaylı yer alır. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kur'an'daki cehennem isimlerinin semantik ayrımı | el-Cahîm lafzının sadece sıradan bir ateş mi yoksa çukurda alevleri birbirine çarpan özel bir ateş türü mü olduğu | İbrahim'in atıldığı dünyevi ateş ile ahiretteki ateş arasındaki ortak fiziksel ve görsel nitelik (derinlik, yığılma, alevlenme) |
| Hadis | Cehennem tasvirleri ve fitne uyarıları | Ahirette getirilecek olan cehennemin dehşeti ve gözlerin öfkeden parlaması tasvirleri | Alevin kızışması, hararetin en üst noktaya tırmanması ve dehşet verici bakış |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret adaleti ve ceza | Katmerli azap ocağı | Azgınlığın ve zulmün mutlak karşılığı | İlahi sınırları çiğneyip haddi aşanların hapsedildiği, dışarıya kaçış imkânı vermeyen en yüksek yoğunluklu ceza ortamı. | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve kapalı sistemler | Hapsedilmiş yüksek enerji odağı | Isının birikerek yıkıcı basınca dönüşmesi | Enerjinin serbestçe yayılamayıp kapalı bir hacimde sürekli beslenerek maksimum tahrip gücüne ulaşması süreci. | Güçlü |
| Siyasi | Otoriter baskı ve zulüm düzeni | Nemrudî yakıcı fırın | Muhalif hakikati yok etme aygıtı | Siyasi tiranlığın, hakkı savunan peygambere karşı kurduğu devasa yok edici güç düzeneği (Sâffât 37:97). | Kesin |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan iktisadi bir işlevi ve terimsel karşılığı bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Süperkritik kapalı reaktör / Termodinamik tuzak | Açık havaya tahliye edilemeyen ısının, sınırlandırılmış bir hacim içinde katlanarak sıcaklık ve basıncı kritik eşiğin üzerine çıkarması olgusu. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Klostrofobik kriz / Toplumsal patlama ocağı | Bireyin veya kitlelerin maruz kaldığı baskının tahliye kanalı bulamayarak kendi içinde birikip şiddetli bir öfke ve çatışma patlamasına dönüşmesi. | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | جحم lafzını sıradan, genel ve soyut bir «cehennem» eşanlamlısı kabul edip, kelimenin taşıdığı «kapalı veya çukur alanda yığılmış, alevleri üst üste binen şiddetli hararet» fiziksel tabanını unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök, sadece metafizik bir mekân adı değil; dünyada İbrahim peygamber için yakılan fırın benzeri devasa ateşi (Sâffât 37:97) de niteleyen, ısının ve alevin azami yoğunluğa ulaştığı nesnel bir durumu ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın cehennem tasvirlerindeki harika dilsel çeşitliliği ve her ismin işaret ettiği farklı azap biçimlerini (örneğin alev dili, yakıcı rüzgâr, ezici çukur) tekdüzeleştirerek metnin somut tasvir gücünü ve belagatini zayıflatmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da ceza kavramının salt soyut bir tehdit olmadığını, son derece somut, fiziksel karşılıkları bulunan ve harareti bizzat kuşatan bir mekanizmayla tasvir edildiğini gösterir. İbrahim peygamber kıssasıyla ahiret sahneleri arasındaki anlamsal köprüyü kurar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Özellikle Mekkî surelerdeki hesap, tartı ve ceza sahnelerinde (Tekâsür 102:6, İnfitâr 82:14) ve İbrahim peygamberin ateşe atılma teşebbüsünü anlatan ayetlerde (Sâffât 37:97) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azap mekânlarının rastgele adlandırıldığı zannını düzeltir; «cahîm» kelimesinin, alevin bir çukurda/yapıda sıkışıp kendi üzerine katlanmasını ifade eden hususi yapısını ortaya koyarak tasvirin dakikliğini kanıtlar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSınırlandırılmış, çukurlaşmış veya etrafı çevrilmiş bir alana yakıt yığılması sonucu alevleri üst üste binen, harareti dışarı kaçamayan son derece şiddetli ateş.
- Soyut anlamBirikmiş bir enerjinin veya ilahi gazabın tahliye edilmeksizin hedefi bütünüyle kuşatarak maksimum şiddette tecelli etmesi.
- Sistematik karşılıkIsı, basınç ve azabın kendi içine kapalı bir geometride katlanarak yıkıcılığın en yüksek dereceye ulaştığı ceza sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , kapalı alana sürekli beslenen ısı enerjisini; , ısının hapsedildiği hacmi; , enerjinin kaçamayacağı minimum kritik sınır hacmini temsil eder. Hacim daralıp enerji biriktikçe ortamın sıcaklığı (), kritik eşiği () fersah fersah aşarak nihai yıkım ve tutuşma durumunu (, el-Cahîm) meydana getirir.