جلد
ج - ل - د
KÖK- 13 geçiş
- 9 ayet
- 12 sîga
- 13 sözlük
Culud deri demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Culud deri demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.545 harfباب الجيم والدال واللام معهما
ج د ل، د ج ل، د ل ج، ج ل د مستعملات
جدل:
رجل جَدلٌ مجِدالٌ أي خصمٌ مِخصام، والفعلُ جادَل يُجادَله مُجادَلةً.
وجَدَلتُه جدلاً، مجزومٌ، فاتجَدَلَ صريعاً، وأكثر ما يقال: جَدَّلته تجديلاً أي صَرَ عتُه، ويقال للذَّكَرِ العَرِدِ: أنه لجدرٌ جَدِلٌ.
وجُدُول الإنسان: قصب اليدين والرَّجلين.
وإنسانُ مَجدول الخلق أي لطيف القصب.
وجَديلُ: النّاقةِ: زمامُها إذا كان مَجدُول
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.297 harfالجِلْدُ: واحد الجُلودِ. والجِلْدَةُ أخصُّ منه.
وتَجْليدُ الجَزورِ مثل سلخِ الشاةِ. يقال: جَلَّدَ جَزورَوُ؛ وقلّما يقال: سَلَخَ.
وفرسٌ مُجَلَّدٌ، إذا كان لا يجزع من الضرب.
وجَلَدَهُ الحَدَّ جَلْداً، أي ضربه وأصاب جِلْدَهُ؛ كقولك: رَأَسَهُ وبَطَنَهُ.
والمِجْلَدُ: قطعةٌ من جِلْدٍ تكون في يد النائحة تلطِم به وجهَها.
والجَلَدُ: جِلْدٌ حُوار يُسْلَخُ فيُلبَس حُواراً آخر لتشَمَّه أمُّ المسلوخ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.122 harfباب الجيم والدال مع اللام
جدل ، جلد ، دجل ، دلج : مستعملة .
جدل : الجَدْلُ : شِدَةُ الفَتْلِ .
يقال : إنه لَحَسنُ الأَرْمِ وَحَسَنُ الجَدْل إذا كان حَسَنَ أسر الخَلْق .
وجَدَلْتُ الحَبْلَ جَدْلاً إذا شَدَدتَ فتله ، ومنه قيل لِزِمَامِ الناقة : الجَدِيل .
( أبو عبيد ) : الجَدْلاَءُ والمَجْدُولةُ من الدروع : نحو الموضونة ، وهي المنسُوجةُ .
قال الحطيئة :
جَدلاءَ مُحْكَمَةٍ من نَسجِ سلاَّمِ
قال الليث
باب الجيم والدال مع اللام جدل ، جلد ، دجل ، دلج : مستعملة . جدل : الجَدْلُ : شِدَةُ الفَتْلِ . يقال : إنه لَحَسنُ الأَرْمِ وَحَسَنُ الجَدْل إذا كان حَسَنَ أسر الخَلْق . وجَدَلْتُ الحَبْلَ جَدْلاً إذا شَدَدتَ فتله ، ومنه قيل لِزِمَامِ الناقة : الجَدِيل . ( أبو عبيد ) : الجَدْلاَءُ والمَجْدُولةُ من الدروع : نحو الموضونة ، وهي المنسُوجةُ . قال الحطيئة : جَدلاءَ مُحْكَمَةٍ من نَسجِ سلاَّمِ قال الليث : جمع الجَدلاءِ : جُدْلٌ ، وقد جُدِلَتْ الدروع إذا أُحكمت . ويقال : إنه لَجَدِلٌ إذا كان شديد الخصام ، وإنه لَمِجْدَلٌ ، وقد جادل فلاناً جِدالاً ومجادلة . والجُدُول : الأعضاء ، واحدها : جَدْلٌ . وقال شمر : سمِّيت الدروع جَدْلاَءَ ومَجْدُلَةً لإحكام حَلَقِها كما يقال : حَبْلٌ مجدول : مفتول ، ودجُدِلَتْ جَدْلاً أي أُحكمَت إحكاماً . وقال الليث : الجَدْلُ : الصَّرعُ . يقال : جَدَلْتُهُ فانجدل صَرِيعاً ، وهو مَجْدول ، وأكثر ما يقال : جدَّلته تجديلاً . والجَدَالَةُ : اسم للأرض . وقيل للصَّريع : مُجَدَّل لأنه يُصْرَعُ بالجَدَالة . وقال الراجز : قد أركَبُ الآلة بعد الآله وأترُكُ العاجِزَ بالجَدَاله ( قلت ) : الكلام المعتمد : طعنه فجدَّله بالتشديد . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : إذا اخضرَّ حَبُّ طلع النخل واستدار قبل أن يشتد فإن أهل نجد يسمونه الجَدَالَ . وأنشد : و سارت إلى يَبْرِينَ خمساً فأصبحت يخر على أيدي السُّقَاة جَدَالُها وقال الليث : يقال للذكر العَرْدِ : إنه لجَدْلٌ خَدْلٌ . قال وجُدُول الإنسان : قَصَبُ اليدين والرِّجلين ، ورجل مجدُولُ الخلق : لطيف القصب . قال : والجَدِيْلةُ : شَرِيْجَةُ الحَمَامِ ، ونحوها . وقال أبو الهيثم : يقال لصاحب الجَدِيْلَةِ : جَدَّالٌ . قال : ويقال : رجل جَدَّالٌ بدّالٌ : منسوب إلى الجَدِيلةِ التي فيها الحمام . قال : ويقال : رجل جدَّال للذي يأتي بالرأي السخيف ، وهذا رأي الجدّالين . ويقال : القوم على جَدِيلَةِ أمرهم أي على حالهم الأول . ( سلمة عن الفرّاء ) في قول الله جل وعز : ( قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ ) ( الإسراء : 84 ) فصحَّف بعضهم وقال : ( على حدَ يليه ) ، الشاكلة : الناحية والطريقة والجديلة قال : وسمعت بعض العرب يقول : ( وعبد الملك إذ ذاك على جَدِيَلَتِهِ ، وابن الزبير على جَدِيْلَتِهِ ) يريد ناحيته ، ويقال : فلان على جَدِيْلَتِهِ وجَدْلاَئِهِ كقولك : على ناحيته ، وقال شمر : ما رأيت تصحيفاً أشبه بالصواب مما قرأه سليمان بن مالك في التفسير عن مجاهد في قوله جل وعز : ( قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ ( فصحَّف وقال : ( على حدَ يليه ) وإنما هو : على جَدِيْلَتِهِ أي ناحيته ، وهو قريب بعضه من بعض . وقال أيضاً أعني الليث : الجَدِيْلَةُ أيضاً : الرهط وهي من أَدَمٍ يأتزرُ بها الصبيان ، والحُيَّض من النساء . وقال غيره : جديلةُ طيِّيءٍ : قبيلة منهم ، يُنسب إليهم فيقال : جَدَلِيٌّ ، وقال الليث : وجَدَيِلَةُ أسَدٍ : قبيلة . وقال الليث : الأجدَلُ من صفة الصَّقر ، قال : ورجل أجْدَلُ المنكب : فيه تطأطؤ ، وهو خلاف الأشرف من المناكب : ( قلت ) : هذا عندي خطأ ، إنما الصواب : رجل أحدلُ المنكب ، هكذا رُوي لنا عن أبي عبيد ، عن أبي عمرٍ و قال : الأجْدَلُ : الذي في منكبيه ورقبته انكباب على صدره وقد مر في بابه . وقال الليث : إذا جعلت الأجْدَلَ نعتاً قلتَ : صقر أجْدَلُ ، وصقور جُدْلٌ ، وإذا تركته اسماً للصّقر قلتَ : هذا الأجْدَلُ ، وهي الأجادلُ ، لأن الأسماء التي على أفعَل تُجمع على فُعْل إذا نُعت بها فإن جعلتها أسماء محضة جُمعت على أفاعل ، وأنشد أبو عبيد : يخُوتُون أخرى القَوم خَوْتَ الأجَادِلِ ( أبو عبيد عن أبي عبيدة ) قال : الأجَادِلُ : الصقور ، واحدها : أجْدَلُ . قال أبو عبيد : وقال الأصمعي : إذا قويَ الفصيل ومشى فهو راشحٌ فإذا ارتفع عن الراشحِ فهو جَادِلٌ . وقال الليث : الجَدْوَلُ : نهر الحوض ونحو ذلك من الأنهار الصغار ، يقال لها : الجَدَاوِلُ . والمِجْدَلُ : القصر المشرف ، وجمعه : مَجَادِلُ . وقال غيره : الجَدْلُ : أن يُضْرَبَ عُرض الحديد حتى يُدَمْلَجَ . وهو أن يُضرب حروفه حتى يستدير . ويقال : جادلتُ الرجل فَجَدَلْتُهُ جَدْلاً إذا غَلَبْتَهُ . ورجل جِدلٌ إذا كان ألوى في الخِصَامِ . وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( أنا خاتم النبيين في أم الكتاب وإن آدم لمُنْجَدِلٌ في طينته ) . قال شمر : المُنْجَدِلُ : الساقط . والمُجَدَّلُ : الملقى بالجدالة وهي الأرض ، وقال الهذلي : مُجَدَّلٌ يُتَكَسَّى جِلدُهُ دَمَهُ كما تَقَطَّرَ جِذْعُ الدَّوْمَةِ القُطُلُ دجل : يقال : دَجَلَ وسَرَجَ إذا كذب . وبينهم دَوْجَلَةٌ وهوجَلَةٌ ، ودَوْجَرَةٌ وسَوْرَجَةٌ ، وهو كلام يُتناقل ، وناس مختلفون . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الدَّاجِلُ : المُموِّهُ الكذاب ، وبه سُمِّي الدَّجَّال . وقال الأصمعي : دَجَلَ الرَّجُلُ المرأة وَدَجَاها إذا جامعها ، وهو الدَّجْلُ ، والدَّجْوُ . وقال الليث : الدَّجْلُ : شدة طليِ الجرب بالقَطْرانِ . ( أبو عبيد ) : المُدَجَّل : البعير المهنوء بالقِطرَان . ودِجْلَةُ : اسم معرفة لنهر العراق ، ودُجَيْل : نهر صغير يَنْخَلِجُ من دجلة . وقال الليث : الدَّجَّالُ هو المسيح الكذاب ، وإنما دَجْلُهُ ، سِحْرُهُ وكَذِبُهُ لأنه يُدْجِلُ الحق بباطله ، ويقال : إنه رجل من اليهود يخرج في آخر هذه الأمة . ( قلت ) : كل كَذَّابٍ فهو دجال ، وجمعه : دجَّالون ، قيل للكذاب دَجَّالٌ لأنه يستر الحق بكذبه . وقال الأصمعي : إذا هُنِىءَ البعير أَجمعَ فذلك التدجيل ، وقد دجَّلته ، فإذا جعلته في المساعر فذلك : الدَّسُّ . قال : والدّجَّالة : الرفقة العظيمة ، وأنشد : دجَّالة من أعظم الرِّفاق وكل شيء موّهته بماء ذهب وغيره فقد دجَّلته . ويقال لماء الذهب : دَجَّالٌ ، وبه شُبِّه الدّجّال لأنه يُظهر خلاف ما يُضمر . دلج : قال ابن السكيت : أَدْلَجَ القوم إدلاجاً إذا ساروا الليل كله فهم مُدْلِجُونَ ، وادّلجوا بتشديد الدال إذا ساروا في آخر الليل ، وأنشد : إن لَهَا لَسَائِقاً خَدَلَّجَا لم يُدلِجِ الليلة فيمن أدلجا ويقال : خرجنا بِدَلْجَةٍ ودُلْجَةٍ إذا خرجوا في آخر الليل . وقال الليث : هو الدَّلَجُ ، والدُّلْجَةُ ، والفعل : الإدلاَجُ ، والادِّلاَجُ . والمُدْلِجُ : من أسماء القنفذ ، سمي مُدْلجاً لأنه لا يهدأ بالليل سَعْياً ، وقال عبدَةُ : قَوْمٌ إذا دَمَسَ الظلام عليهم حَدَجُوا قَنَافِذَ بالنميمة تَمْزَعُ ( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : المَدْلَجُ : ما بين الحوض إلى البئر ، والأصمعي مثله . والدَّالِجُ . الذي يتردد بين البئر والحوض بالدلو يُفرغها فيه وأنشد : بَانَتْ يداه عن مُشَاشِ والجِ بَيْنُونَةَ السلم بكف الدَّالجِ وقد دَلَجَ يَدْلُجُ دُلُوجاً . ويقال للذي ينقل اللبن ، إذا حُلبت الإبل ، إلى الجِفَان : دَالِجٌ . والعُلبة الكبيرة التي يُنقل فيها اللبن هي المِدلجَةُ . والدَّوْلَجُ ، والتَّوْلَجُ : الكِنَاس ، الأصل : وَوْلَجٌ ، فقُلبت الواو تاء ثم قُلبت دالاً والتُّلَجُ : فرخ العُقابِ ، أصله : وُلَجٌ . جلد : قال الليث : الجِلدُ : غشاء جسد الحيوان ، ويقال جِلْدَةُ العين ، وقال الله جل وعز ذاكراً أصحاب النار حين تشهد جَوارِحُهُم : ( يَعْمَلُونَ وَقَالُواْ لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدتُّمْ عَلَيْنَا قَالُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ أَنطَقَنَا اللَّهُ الَّذِى أَنطَقَ كُلَّ شَىْءٍ ) ( فصلت : 21 ) قال أهل التفسير وقالوا لفروجهم فكنى بالجلود عنها ، وقال الفرَّاء : الجِلْدُ ها هنا : الذَّكَرُ كنى الله عنه بالجلد كما قال : ( أَوْ جَآءَ أَحَدٌ مِّنْكُمْ مِّن الْغَآئِطِ ) ( النساء : 43 ) والغائط : الصحراء ، والمراد من ذلك : أو قضى أحد منكم حاجة . المنذري عن ثعلب عن سلمة عن الفراء قال : القُلْفة ، والقَلَفَة ، والرُّغْلة ، والرَّغْلة ، والجُلدة ، كله : الغُرلة وقال الفرزدق : من آل حَوْرَانَ لم تَمْسَسْ أُيُورَهُم موسى فَتَقْطَعَ عنهم يابس الجُلَدِ وقال ابن السكيت : الجَلْدُ : مصدر جَلَدَهُ يَجْلِدُهُ جَلْداً . ورجل جَلْدٌ وجليد بيِّن الجَلَدِ والجَلاَدَةِ . والجلد أيضاً : الإبل التي لا أولاد لها ، ولا ألبانَ بها . والجَلَدُ : أن يُسلخ جِلْدُ الحُوَارِ ثم يحشى ثماماً أو غيره من الشجر ، وتُعطَفُ عليه أمُّه فترأمُهُ ، قال العجاج : وقد أرَانِي للغَوَانِي مَصْيَدَا مُلاوَةً كأن فوقي جَلَدَا أي يَرْأَمْنَنِي ويعطفن عليَّ كما ترأَمُ الناقة الجَلَدَ . قال : والجَلَدُ : الغليظ من الأرض ، وأنشد : والنَّؤْيُ كالحوض بالمظلومة الجَلَدِ وكان ابن الأعرابي يقول : الجِلْدُ ، والجَلَدُ : واحد ، مثل شِبْهٍ ، وشَبَهٍ . قال ابن السكيت : وليس بمعروف ما قال . قال : والتجليد للإبل بمنزلة السَّلخِ للشاء ، وقد جلَّدْتُ الناقة إذا سلختها . وقال الليث : يقال : هذه أرض جلدة ، ومكان جلد ، والجميع : الجَلَدَاتُ . وناقة جَلْدَةٌ ، ونوق جَلَدَاتٌ ، وهي القوية على العمل والسير . ويقال : جَلَدْتُهُ بالسيف جلداً إذا ضَرَبْتَ جِلْدَهُ . وجالدناهم بالسيوف جلاداً أي ضاربناهم . وجلدتُ به الأرض أي صَرَعْتُهُ . قال : ويقال للناقة الناجية : جَلْدَةٌ ، وإنها لذات مَجْلُودٍ أي فيها جلادة ، وأنشد : من اللواتي إذا لانت عَرِيكَتُها يبقى لها بعدها آلٌ ومجلُودُ قال : مجْلُودُها : بقيةُ جَلَدِها ، قالهُ أبُو الدُّقَيْشِ . ( شمرٌ عن ابن الأعرابي ) : جُلِدَتِ الأرضُ من الجَلِيدِ ، وأَجْلَدَ الناسُ ، وَجَلِدَ البَقْلُ . ويُقالُ في الصَّقيع والضَّريبِ : مِثلُهُ ، ضُرِبَتِ الأرضُ ، وَأَضْرَبْنا ، وضَرِبَ البَقْلُ . ويُقالُ لمِئْلاَةِ النَّائِحَةِ : مِجْلَدٌ ، وجمعُهُ : مَجالِدُ . قال أبو عبيدٍ : وهي خِرَقٌ تُمْسِكها النَّوَائِحُ إذا نُحْنَ بأَيديهِنَّ . وقال عديُّ بنُ زيدٍ : إذا ما تكَرَّهْتَ الخَلِيقَةَ لامْرِىءٍ فلاَ تَغْشَهَا وَاجْلِدْ سِوَاها بمجْلَدِ أي خذْ طريقاً غيْرَ طريقها ، ومَذْهباً آخرَ عنها ، واضْرِبْ في الأرضِ لِسِوَاها . ( عمرو عن أبيه ) : أَحْرَجتُهُ إلى كذا وأَوْجَيْتُهُ ، وأَجلَدْتهُ ، وأَدْمَغْتُهُ ، وأدْغَمتُهُ إذا أَحْوَجْتَه إليْهِ . ( ابن الأعرابي ) : جَزَزْتُ الضأَنَ ، وحَلَقْتُ المِعْزَى ، وجَلْدْتُ الجَمَلَ ، لا تقولُ العرَبُ غيرَ ذلكَ . ( أبو عبيد عن الأصمعيِّ ) : الجَلَدُ من الإبِلِ : الكِبارُ التي لا صِغارَ فيها . وأنشدنا : تَوَاكَلَها الأزْمانُ حتى أَجَأْنَهَا إلى جَلَدٍ مِنها قليلِ الأسافِلِ أسافلُها : صِغارُها . وقال الفرَّاء : الجَلَدُ من الإبلِ : التي لا أولادَ مَعها فتَصبر عَلَى الحرِّ والبرْدِ . ( قلت ) : الجَلَدُ من الإبلِ : التي لا ألبانَ لها ، وقد وَلَّى عنها أولادُها . ويَدخُلُ في الجَلَدِ : بَناتُ اللبون فمَا فَوقها من السِّنِّ ويُجمعُ الجَلَدُ أجلاداً ، وأجاليدَ . ويدخلُ فيها المخاضُ ، والعِشارُ ، والحيالُ ، فإذا وضَعَتْ أولادَها زالَ عنها اسمُ الجَلَد ، وقيلَ لها : العِشارُ واللِّقَاحُ . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الجلَدُ : أن يُسلخَ جلدُ البعيرِ أو غيرِه من الدواب فيُلبَسَه غَيْرُه من الدوابِّ ، وقال العجاج يصفُ الأسدَ : كأنْهُ في جَلَدٍ مُرَفّلِ ( غَيْرُه ) : تَمْرَةٌ جَلْدَةٌ صُلْبَةٌ مُكْتَنِزَةٌ . وأنشد : وكنتُ إذا ما قُرّب الزاد مُولَعاً بِكُلِّ كُمَيْتٍ جَلَدَةٍ لَمْ تُوَسَّفِ والمجلَّد : مقدار من الحِمْلِ مَعْلوُمُ المَكِيلَةِ والوزن . ويقال : فلان عظيم الأجْلادِ والتَّجَالِيدِ إذا كان ضخماً قويَّ الأعضاء والجسم . وجمع الأجْلادِ : أجَالِدُ ، وهي الأجسام . وفي حديث القَسَامَةِ : ( رُدُّوا الأيمان على أجَالِدِهِم ) أي عليهم أنفسهم ، وكذلك : التجاليد . قال الشاعر : يَبْنِي تجاليدي وأقتَادَهَا نَاوٍ كرأس الفَدَنِ المُؤْيَدِ وَجَلُودُ : قرية بأفريقية إذا نُسب إليها قيل : جَلُوديٌّ بفتح الجيم . وقال أبو زيد : حملتُ الإناء فاجْتَلَدتُهُ واجتلدتُ ما فيه إذا شَرِبْتَ كل ما فيه . ( قلت ) : ويقال : اجَتْلتُهُ . واجتلْتُ ما فيه . ( أبو عبيد عن الفراء ) : إذا ولَدَتِ الشاة فمات وَلَدُهَا فهي شَاةٌ جَلَدٌ . ويقال لها أيضاً : جَلّدَةٌ . وجِمَاعُ جَلَدَةٍ : جَلَدٌ ، وجَلَدَاتٌ .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.715 harf(باب الجيم واللام وما يثلثهما)
(جلم) الجيم واللام والميم أصلان: أحدهما القَطْع، والآخر جمْع الشيء.
فالأوّل جلَمْتُ السَّنَام قطعتُه. والجَلَم معروفٌ، وبه يُقطَع أو يجَزُّ.
والآخر قولهم: أخذت الشيء بجَلَمَتِه أي كلّه. وجَلمةُ الشاة([1]) مسلوخَتُها إذا ذهبَتْ منها أكارِعُها وفُصُولها. ويقال إنّ الجِلام الجِدَاءُ في قول الأعشى:
سَوَاهِمُ جُِذْعانُها كالجِلاَ *** مِ قَدْ أقْرَحَ القَوْدُ منها
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.025 harf- الجلد: قشر البدن، وجمعه جلود. قال الله تعالى: ﴿كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها﴾ [النساء/56]، وقوله تعالى: ﴿الله نزل أحسن الحديث كتابا متشابها مثاني تقشعر منه جلود الذين يخشون ربهم ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله﴾ [الزمر/23].
والجلود عبارة عن الأبدان، والقلوب عن النفوس. وقوله عز وجل: ﴿حتى إذا ما جاؤوها شهد عليهم وسمعهم وأبصارهم وجلودهم بما كانوا يعملون﴾ [فصلت/20]، {وقالوا لجلودهم لم
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR570 harfج ل د
جلـده بالسيـاط.
وجلـد الكتـاب: ألبسـه الجلـد.
وجلـد البعيـر: كشطه عنه.
وأريد دابة من دواب رجلك وكسوة من ثياب جلدك.
وجالدوهم بالسيـوف: ضاربوهـم.
واستحـر بينهـم الجلـاد والمجالدة وتجالدوا واجتلدوا.
وجلدت به الأرض: صرعته: قال العباس بن مرداس: إذا حملت سلاحي فوق مشرفة مـن الجيـاد تـردى العيـر مجلـودا وجلـدت الـأرض: مـن الجليـد وأرض مجلودة.
وهو عظيم الأجلاد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.519 harfالجِلْدُ والجَلَد: الـمَسْك من جميع الحيوان مثل شِبْه وشَبَه؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، حكاها ابن السكيت عنه؛ قال: وليست بالمشهورة، والجمع أَجلاد وجُلود والجِلْدَة أَخص من الجلد؛ وأَما قول عبد مناف بن ربع الهذلي:
إِذا تَجاوَبَ نَوْحٌ قامتا معه،
ضرباً أَليماً بِسِبْتٍ يَلْعَجُ الجِلِدا
فإِنما كسر اللام ضرورة لأَن للشاعر أَن يحرك الساكن في القافية بحركة ما قبله؛ كما قال:
علَّمنا إِخوانُنا بنو
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR493 harf* ج ل د * * الجَلَدُ * بفتحتين لغة في الجلد عن بن الأعرابي كشبة وشبة ومثل ومثل وأنكره بن السكيت و * جَلَّدَ * جزوره * تَجْلِيداً * وهو كسلخ الشاة وقلما يقال سلخ الجزور و * جَلَدَهُ * ضربه وبابه ضرب و * الجَلَدُ * بفتحتين الصلابة و * الجَلادَةُ * وبابه ظرف وسهل و * جَلَداً * أيضا و * مَجْلُوداً * فهو * جَلْدٌ * و * جَلِيدٌ * وقوم * جُلْدٌ * بوزن قفل و * جُلَدَاءُ * بوزن فقهاء و * أجْلادٌ * و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.369 harfالجلد، بالكسر، اقتصر عليه جماهير أهل اللغة والتحريك - مثل شبه وشبة، الأخيرة عن ابن الأعرابي، حكاها ابن السكيت عنه. قال: وليست بالمشهورة، وأما قول عبد مناف بن ربع الهذلي:
إذا تجاوب نوح قامتا مـعـه ضربا أليما بسبت يلعج الجلدا فإنما كسر اللام ضرورة، لأن للشاعر أن يحرك الساكن في القافية بحركة ما قبله، كما قال. علمنا إخواننا بنو عجل شرب النبيذ واعتقالا بالرجل وكان ابن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.529 harfجَلَدَهُ
1 جَلَدَهُ جلد جلده جلدة , (S, A, Mgh, &c.,) aor. جَلِدَ , (Msb, K,) inf. n. جَلْدٌ, (S, Mgh, Msb,) He hit, or hurt, his skin; (S, K;) like as you say, رَأَسَهُ, and بَطَنَهُ: (S:) he beat his skin: (Mgh:) he beat him; namely, a criminal: (Msb:) he struck him with a whip, and with a sword: (TA:) he flogged him (A, K) with a whip, (K,) or with whips: (A:) جَلَدْتُ is sometimes written and
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.581 harfجَلَدَ
جَلَدَ I ( n. ac. جَلْد 1 ),
a. Hit, struck; beat, thrashed, whipped, flogged; scourged.
b. [ acc. & 'Ala ], Forced, compelled to. - [ c ), Threw down.
d. [ pass. ], Was frozen; was frost-bitten.
جَلُدَ
جَلُدَ U ( n. ac. جَلَد 4 , جَلَاْدَة 22t , جُلُوْدَة 27t ),
a. Was strong, sturdy, enduring.
جَلَّدَ
جَلَّدَ II ,
a. Skinned, flayed.
b. Bound ( book ).
c. Rendered strong.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok33.647 harfجلد
جَلَدَ - يَجْلِدُ - جَلْدَة - جِلْد - جُلُوْد
جَلَدَ - يَجْلِدُ + أمر أو شيء + كائناً: أصاب جلده بألم وصدمة ومشقة يمكن تحملها: يصيب الضرب والصدمات والمشقة جلده فيتحملها ويصبر عليها
جَلَدَ - يَجْلِدُ + كائن + كائناً + جـَلدة أو أكثر: أصاب جلده بألم: جعله يتلقى الضرب بالسوط على جلده بطريقة يتحملها بمشقة
جَلَد: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل
Sîgalar(12)
- جُلُودُهُمْOnların derileri(فُعُولُهُمْ)×2
- جَلْدَةًKamçılamak(فَعْلَةً)×1
- جَلْدَةٍKamçılamak(فَعْلَةٍ)×1
- جُلُودًاDeriler(فُعُولًا)×1
- جُلُودُDeriler(فُعُولُ)×1
- جُلُودُكُمْDerileriniz(فُعُولُكُمْ)×1
- جُلُودِDeriler(فُعُولِ)×1
- فَاجْلِدُواKamçılayın(فَافْعِلُوا)×1
- فَاجْلِدُوهُمْOnları kamçılayın(فَافْعِلُوهُمْ)×1
- لِجُلُودِهِمْOnların derilerine(لِفُعُولِهِمْ)×1
Mücavir kökler72 mücavir (99 toplam)
- شهد
5 ortak ayet · Petekteki baldır
- صوف
1 ortak ayet · Onun yünleri
- ظعن
1 ortak ayet · Sizin göçünüz
- قشعر
1 ortak ayet · قشعر Kürklük deridir
- نضج
1 ortak ayet · Pişti
- وبر
1 ortak ayet · Ve onun tüyleri
- أثث
1 ortak ayet · Eses hasır yapılan bitkidir
- صهر
1 ortak ayet · Eritilir
- ستر
1 ortak ayet · Örtü
- زني
1 ortak ayet · “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- لين
1 ortak ayet · “Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır
- رمي
1 ortak ayet · Reml kum demektir
Geçtiği ayetler(9)
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمًا
Onların derileriŞüphesiz ki ayetlerimizi inkar edenleri yakında ateşe atacağız. Derileri piştikçe azabı duysunlar diye, derilerini değiştirip yenileyeceğiz. Allah; Aziz, Hakim olandır.
… تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي …
Onların derileriAllah, sözün en güzelini; ahenkli, ikişerli bir kitab halinde indirmiştir. Rabblarından korkanların ondan derileri ürperir. Sonra hem derileri hem de kalbleri Allah’ın zikrine karşı yumuşar. Bu, Allah’ın hidayet rehberidir, onunla istediğini hidayete eriştirir. Allah kimi de saptırırsa; ona bir daha yol gösteren bulunmaz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جلد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بشر, مسك, قشر, صبر |
| Zıt Kök | رخو |
| Çekirdek Özet 1 | Canlı bedenini dıştan saran, koruyan, hissi taşıyan sert ve dayanıklı dış örtü |
| Çekirdek Özet 2 | Hissiyatın merkezi, ceza infazının yüzeyi ve mahşerde temasların tanığı olan bedensel sınır |
| Çekirdek Özet 3 | İç ile dış arasındaki sınırın korunması, mukavemet, temas ve somut yüzleşme |
| Kritik Hata Riski | Deriyi hissiz bir kılıf saymak veya kamçı cezasını iç organları tahrip edici bir işkence olarak yorumlamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جل | Açığa çıkma, kuşatma, büyüklük, yüzeye çıkıp görünür olma; جلب, جلس, جلل, جلو köklerinde olduğu gibi bir varlığın dış sınırını veya üst katmanını belirginleştirme | د | Belirginleşen dış sınırın katılaşması, sertleşmesi, dayanıklılık kazanarak koruyucu bir tabaka ve mukavemet zırhı halini alması |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Canlının iç organlarını ve bünyesini bir arada tutma, bedensel bütünlüğü taşıma işlevi |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bedeni dış hatlarından çevreleyip sınırlama ve dağılmasını önleyici bağ kurma |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | İç bünye ile dış alem arasındaki temas eşiği, duyusal geçişleri ve dış darbeleri karşılayan koruyucu sınır |
| جلد | Taşıyıcı ve toparlayıcı gücün bedeni çevreleyerek bir temas eşiği ve mukavemet kalkanı oluşturması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Canlının etini örten en dış sert tabaka, bu tabakanın sertliği, dondan taşlaşan zemin ve kesilen hayvanın derisinin yüzülmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Uccâc, develerin sahte yavru derisine şefkat göstermesi gibi kadınların kendisine yönelişini tasvir ederken kökü şu mısrada zikreder: وقد أُراني للغَواني مِصْيَدا / مُلاوَةً كأنَّ فَوقِي جَلَدَا |
| Erken Arapça kullanım | Zorluklara ve acılara karşı dağılmayıp direnç gösterme hali için tecellüd (تجلد), kılıçla çarpışma mukavemeti için mücâlede (مجالدة) ve dondan sertleşmiş soğuk toprak için celîd (جليد) ifadeleri kullanılmıştır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde kök, dış sert kabuk, deri tabakası, yara kabuğu ve soğuktan donma kavramları etrafında ortak bir semantik alan sergiler. İbranicede g-l-d (gelēd) doğrudan insan derisi, kabuk bağlamış yara ve dış örtü manasına gelir; Eyüp 16:15 metninde çuval bezinin deri üzerine dikilmesi tasvirinde bu kelime korunmuştur. Süryanicede (galdā / gelīdā) hem deri ve kırbaç hem de don, buz ve soğuktan sertleşmiş buz tabakası anlamlarını taşır. Arapçada جلد kökü bir yandan canlı bedeninin duyu ve temas örtüsünü, diğer yandan dondan taşlaşan soğuğu (celîd) ve musibetler karşısında gevşemeyip katı durmayı (celed) birleştiren zengin bir semantik genişleme göstermiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جلد (deri, mukavemet, donma) | Canlı bedenini dış etkenlere karşı koruyan en dayanıklı dış doku ve bu dokunun temsil ettiği metanet | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gelēd (deri, yara kabuğu), Süryanice galdā / gelīdā (deri, buz, don) | Canlının dış kabuğu ve soğuktan sertleşme ortak çekirdeğinde ses ve anlam denkliği | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dairesi dışında doğrulanmış geniş dilsel kökteşlik tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جلد | Anlamlı | Deri, mukavemet, don | Bedenin dış tabakası, darbelere karşı dayanma, kamçılama | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جدل | Anlamlı | Bükmek, sağlamlaştırmak, tartışmak | İpin sıkı bükülmesi ve delillerle mukavemet gösterme | Kur'an'da geçer; sağlamlık çekirdeğinde ortaktır |
| لجد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmeldir |
| لدج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmeldir |
| دجل | Anlamlı | Örtmek, yaldızlamak, yalanı süslemek | Bir şeyin üzerini örtü veya yaldızla kaplayarak gizleme | Kur'an'da geçmez; yüzey örtüsüyle temas kurar |
| دلج | Anlamlı | Gece yürümek, su taşımak | İki nokta arasında su çekmek için gidip gelme | Kur'an'da geçmez; döngüsel hareket bildirir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جلد | Merkez | Dış örtü, dayanıklılık | Canlının his taşıyan, koruyucu ve mukavim en dış tabakası | Bedensel algının, temasın ve mukavemetin ana dokusudur |
| بشر | Komşu | Dış görünüş, insan cildi | Cildin görünen, estetik ve pürüzsüz dış yüzeyine odaklanır | جلد gibi koruyucu sertlik ve acı taşıyıcılığı öne çıkmaz |
| مسك | Komşu | Yüzülmüş hayvan derisi | Canlıdan ayrılmış, tabaklanmış veya eşyaya dönüşmüş deri | Canlı bedenin hisseden ve şahitlik eden organ vasfı bulunmaz |
| قشر | Komşu | Kabuk, dış zar | Bitki, meyve ve cansız nesnelerin soyulan dış tabakası | Canlı duyusu ve bedensel bütünlük anlamı içermez |
| صبر | Komşu | İradeyle direnme, dayanma | Nefsi tutma ve manevi-ahlaki mukavemet gösterme | جلد bedensel mizaç ve fiziki sertliği de içerir |
| رخو | Zıt | Gevşeklik, pörsüme, yumuşama | Katılığın, gerginliğin ve dış mukavemetin yitirilmesi | جلد kökünün temsil ettiği sertlik ve dayanıklılığın zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جلد | Deri, mukavemet, kamçılama | Bedenin en dış duyu katmanı ve darbelere karşı direnç | Kesin |
| Latince | cutis, corium, duritia | Deri, kösele, sertlik | Canlı cildini ve mukavim dış katmanı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | skin, hide, fortitude | Deri, hayvan postu, metanet | Biyolojik doku ve soyut dayanıklılık anlamını kısmen verir | Güçlü |
| Almanca | Haut, Leder, Härte | Deri, cilt, katılık | Bedenin dış sınırı ve fiziksel dayanıklılığı yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | peau, cuir, fermeté | Deri, kösele, sağlamlık | Biyolojik örtü ve direnç kavramlarını karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Çoğul isim (جلود) | Acı ve temas duyusunun merkezi olan beden tabakası | Cehennem azabının yenilenmesi ve hissedilmesi bağlamı (Nisâ 4:56, Hac 22:20) |
| Çoğul isim (جلود) | Amellerin kaydını tutan ve mahşerde dile gelen uzuvlar | İnsanın kendi aleyhine tanıklık eden beden yüzeyiyle hesaplaşması (Fussilet 41:20, 41:21, 41:22) |
| Çoğul isim (جلود) | İlahi hitap karşısında ürperme ve ardından sükunet bulma | Vahyin mümin bedeni üzerindeki psikofiziksel etkisi (Zümer 39:23) |
| Çoğul isim (جلود) | Barınma ve eşya yapımında kullanılan hayvan derisi | İnsana bahşedilen hafif ve taşınabilir mesken nimetleri (Nahl 16:80) |
| Emir fiil ve masdar (جلد) | Bedenin dış yüzeyine vurularak uygulanan had cezası | İffete iftira ve zina suçlarında kamu vicdanını onaran şeffaf infaz (Nûr 24:2, Nûr 24:4) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Bedenin haşri ve azabın mahiyeti | Nisâ 4:56 çerçevesinde derilerin yenilenmesiyle cezanın sürekliliği ve nefis-beden ilişkisi | Cezanın idrakinde duyusal sürekliliğin korunması |
| Fıkıh | Had cezalarının infaz yöntemi | Kamçılama cezasında vuruşun organ parçalamaması, kemik kırmaması ve yüzeye dağıtılması şartı | Hayati tehlike oluşturmayan, utandırıcı ve ıslah edici bedensel yaptırım |
| Tefsir | Bedensel organların şahitliği | Fussilet suresinde derilerin konuşmasının lafzi hakikat mi yoksa tenasül uzuvlarından kinaye mi olduğu | Gizlenen günahların bizzat temas organı tarafından ifşası |
| Hadis | Ahlaki metanet ve musibetlere sabır | Musibet karşısında tecellüd gösterme, feryat etmeme ve sabrın fiziksel bedenle sergilenmesi | Sarsıntılara karşı bedensel ve ruhsal direncin yekvücut olması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Beden-ruh irtibatı ve uhrevi şahitlik | Duyusal eşik ve ahlaki tanık | Amellerin maddi kaydını taşıma | Deri, insanın günah işlerken dış dünyayla temas kurduğu nihai yüzeydir ve mahşerde kendi aleyhine şahittir | Kesin |
| İlmi | Biyoloji ve anatomi | Koruyucu kalkan ve nörolojik alıcı | İç dengeyi koruma ve acıyı iletme | Vücudu enfeksiyonlardan koruyan bariyer ve acı reseptörlerinin en yoğun bulunduğu duyu organı | Kesin |
| Siyasi | Kamu düzeni ve ceza hukuku | Sınırlandırılmış bedensel yaptırım | Suçluyu sakat bırakmadan ıslah etme | Kamçılama cezası, faili öldürmeden veya organını telef etmeden toplum önünde caydırıcılık sağlar | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve temel ihtiyaç maddesi | Dayanıklı hammadde | Barınma, giyim ve taşıma araçları | Hayvan derilerinin çadır, su kabı ve giysi üretiminde kullanılarak göçebe ve yerleşik hayatı desteklemesi | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey gerilimi ve koruyucu membran dinamiği | Bir kütlenin iç dinamiklerini dış etkilerden ayıran, basınca dayanıklı ve seçici geçirgen sınır tabakası | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik dayanıklılık ve toplumsal sınır bilinci | Bireyin ve toplumun travmatik dış darbelere karşı dağılmadan formunu koruyabilme kapasitesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Deriyi hissiz, mekanik bir kabuk saymak veya kamçılamayı iç organları parçalayan vahşi bir işkence türü olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Deri, ilahi vahy karşısında ürperen, acıyı en üst düzeyde hisseden, amelleri kaydeden canlı bir idrak yüzeyidir; kamçılama ise organ zedelemeden uygulanan hukuki bir sınırdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cehennemdeki azap tasvirlerini sembolikleştirip bedensel hakikati inkar etmek ya da fıkhi had infazını bedene zarar veren gaddarca bir eziyete dönüştürmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın dış alemle kurduğu temasın ahlaki, hukuki ve bedensel boyutunu birleştirmesi, sorumluluğun sadece soyut bir niyet değil bizzat ten üzerinden gerçekleşen bir hakikat olduğunu göstermesi bakımından kritiktir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Uhrevi azabın ve derilerin yenilenmesinin anlatıldığı ayetlerde, organların şahitliğinden bahseden kıyamet sahnelerinde ve had cezalarının sınırlarını çizen ahkam ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bedenin sadece ruhun önemsiz bir aracı olduğu yanılgısını ve ceza hukukunda bedensel yaptırımın mutlaka sakat bırakıcı bir şiddet içermesi gerektiği önyargısını düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının bedenini dış etkenlerden koruyan sert, hisseden, temas sağlayan ve darbelere karşı mukavemet gösteren deri tabakası.
- Soyut anlamDış darbeler karşısında dağılmama, ahlaki ve fiziksel mukavemet, temasların silinmez kaydı ve sınır bilinci.
- Sistematik karşılıkİç bünye ile dış çevre arasındaki duyusal eşik, sorumluluk yüzeyi ve hukuki yaptırım sınırı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde canlının iç bütünlüğünü çevreleyen dış sınır yüzeyini (deriyi), dış dünyadan gelen etki veya darbeyi, sınır yüzeyinde oluşan duyusal algı ve gerilimi, ise zaman içinde bu yüzeyde biriken temasların ve amellerin nihai tanıklık kaydını temsil eder. Dış darbe iç organları doğrudan yok etmeden sınır tabakasında karşılanır ve bu yüzeyde algıya ve şahitliğe dönüşür.