حصب
ح - ص - ب
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Hasb (sad) : Çakıl demektir. Hatab(ha), Odun demektir. Fitnenin kaynağına mecazdır. Gizli haber alma teşkilatları daha çok kadınları kullanarak haber toplarlar. Sonra o haberleri değerlendirerek fitne çıkarırlar ve o fitne ile topluluklarını çökertirler.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hasb (sad) : Çakıl demektir. Hatab(ha), Odun demektir. Fitnenin kaynağına mecazdır. Gizli haber alma teşkilatları daha çok kadınları kullanarak haber toplarlar. Sonra o haberleri değerlendirerek fitne çıkarırlar ve o fitne ile topluluklarını çökertirler.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.651 harfباب الحاء والصاد والباء معهما
ح ص ب، ص ح ب، ص ب ح، مستعملات
حصب:
الحَصْبُ: رَمْيُكَ بالحَصْباء أي صِغار الحَصَى أو كِبارها. وفي فِتنةِ عُثمان: تَحاصَبُوا حتّى ما أُبصِرَ أديمُ السَماء. والحَصْبَةُ معروفة تخرُجُ بالجَنْب، حُصِبَ فهو مَحصُوب. والحَصَبُ: الحَطَب للتَنُّور أو في وقَود أمّا ما دام غيرَ مُسَتْعمل للسُجُور فلا يُسَمَّى حصباً. والحاصِب: الريحُ تَحمِلُ التُرابَ وكذلك ما تَناثَر من دِقاق
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR644 harfالحصباء: الحصى. وأرض حَصِبَةٌ ومَحْصَبَةٌ بالفتح: ذاتُ حصباء. وحَصَّبْتُ المسجد تحصيباً، إذا فرشتَه بها. والمُحَصَّبُ: موضع الجِمار بمنى. وحَصَبْتُ الرجل أَحْصِبُهُ بالكسر، أي رميته بالحصباء. وحَصَبَ في الأرض: ذهبَ فيها. والحاصب: الريح الشديدة التي تُثير الحصباء. وكذلك الحَصِبَةُ. قال لبيد:
جَرَّتْ عليها أَنْ خَوَتْ من أَهْلِهاأذيالَها كُلُّ عَصوفٍ حَصِـبَـهْ
وأحصب الفرسُ: أثار الحصباءَ في
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.447 harfح ص ب
حصب ، حبص ، صبح ، صحب : مستعملة .
حصب : قال الليث : الحَصَبُ : الحَطَبُ الذي يُلْقَى في تَنُّور أو في وَقُودٍ ، فأمَّا ما دام غير مستعمل لِلسُّجُورِ فلا يُسمَّى حَصَباً ، قال : والحَصْبُ : رَمْيُك بالحَصْبَاء : والحَصْبَاءُ : صغارُها وكِبَارُها . وفي الحديث الذي جاء في مقتل عُثمان ح قال : ( تَحاصبُوا في المسجد حتى ما أُبْصِرَ أَديمُ السماء ) أي ترامَوْا بالحصْباء . وقال الفراء في قوله : (
ح ص ب حصب ، حبص ، صبح ، صحب : مستعملة . حصب : قال الليث : الحَصَبُ : الحَطَبُ الذي يُلْقَى في تَنُّور أو في وَقُودٍ ، فأمَّا ما دام غير مستعمل لِلسُّجُورِ فلا يُسمَّى حَصَباً ، قال : والحَصْبُ : رَمْيُك بالحَصْبَاء : والحَصْبَاءُ : صغارُها وكِبَارُها . وفي الحديث الذي جاء في مقتل عُثمان ح قال : ( تَحاصبُوا في المسجد حتى ما أُبْصِرَ أَديمُ السماء ) أي ترامَوْا بالحصْباء . وقال الفراء في قوله : ( إِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ ? للَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ ) ( الأنبيَاء : 98 ) ذُكِرَ أنَّ الحَصَبَ في لغة أهلِ اليمنِ الحَطَب ، وروي عن عَلِيّ أنه قرأ ( حَطَبُ جَهَنَّم ) . قلت : ويقال : حَصَبْتُه أحْصِبُه حَصْباً إذا رَمَيْتَه بالحصْباء ، والحجَرُ المرْمِيّ به حَصَب ، كما يقال : نَفَضْتُ الشيء نَفْضاً ، والمنْفُوضُ نَفَضٌ فمعنى قوله : ( حَصَبُ جَهَنَّمَ ) ( الأنبيَاء : 98 ) أي يُلْقَوْنَ فيها كما يُلْقَى الحَطَبُ في النار . وقال الفرّاء : الحَصَبُ في لغة أهل نجد : ما رَمَيْتَ به في النار ، وحَصَبْتُ الرجلَ حصْباً إذا رمَيْتَه ، وقول الله : ( بِ ? لنُّذُرِ إِنَّآ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَ ? صِباً ) ( القَمَر : 34 ) أي عذاباً يَحْصِبهم أي يَرْميهم بحِجارة من سِجِّيل . ويقال للريح التي تَحْمِل التُّرابَ والحَصى حَاصِبٌ ، وللسَّحَابِ يَرْمي بالبَرَد والثَّلْج حاصِبٌ لأنه يَرْمِي بهما رَمْياً ، وقال الأعْشَى : لَنَا حَاصِبٌ مثلُ رِجْل الدَّبَى وجَأْواءُ تُبْرِقُ عنْهَا الهَيوبَا أراد بالحاصِبِ الرُّماة . وفي الحديث أنَّ عُمَرَ أمَرَ بِتَحْصيبِ المَسْجِدِ وذلك أن يُلْقَى فيه الحَصى الصغار ، ليكون أَوْثَر للمُصلِّي وأغْفَرَ لِما يُلْقَى فيه من الأقْشَاب والخَراشِيِّ والأقْذَار . ويقال لموضع الجِمَارِ بمِنى المُحَصَّب . وأما التَّحْصِيب فهو النَّوْمُ بالشِّعْبِ الذي مَخْرَجُه إلى الأبْطَح ساعةً من اللَّيْل ثم يَخْرُجُ إلى مكَّة ، وكان مَوْضِعاً نَزَل به رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) من غير أَنْ يَسُنَّه للناس ، فمن شَاء حَصَّبَ ومن شَاءَ لم يُحصِّب . والحَصْبَةُ : بَثْرَةٌ تَخْرُج بالإنسان ويجوز الحَصَبَة ، وهُما لُغتان قالهما الفرَّاء ، وقد حُصِبَ الرجلُ فهو مَحْصوب . وروى أبو عُبَيد عن اليَزيدي : أرضٌ مَحْصَبةٌ : ذاتُ حَصْبَاء ومَحصاةٌ : ذاتُ حصًى . قال أبو عُبَيد : وأرضٌ مَحْصَبَةٌ : ذاتُ حَصْبَة ومَجْدَرَةٌ : ذاتُ جُدَرِيّ . قال : وقال الأصمعيُّ : الإحْصَابُ أن يُثِيرَ الحَصَى في عَدْوه . ومكان حاصِبٌ : ذو حَصْبَاء ، والحاصِبُ : العددُ الكثيرُ من الرَّحَّالَة ، وهو معنى قوله : لَنَا حاصِبٌ مِثلُ رِجْلِ الدَّبَى شمر عن ابن الأعرابي : الحَاصِبُ من التُّراب : ما كان فيه الحَصْبَاء . وقال ابن شُمَيْل : الحَاصبُ : الحَصْباءُ في الريح يقال : كان يوْمُنا ذا حاصِبٍ ، وريحٌ حاصِبٌ ، وقد حَصَبَتْنا تَحْصِبُنا . وريحٌ حَصِبَةٌ : فيها حَصْبَاء ، وقال ذو الرُّمَّة : حَفِيفُ نافِجَة عُثْنونُها حَصِب صحب : قال الليث : الصَّحْبُ جمع الصاحب ، والأصحابُ : جماعةُ الصَّحْب ، ويجمع الصاحِبُ أَيْضاً صُحْباناً وصُحْبَةً وصِحَاباً وصَحَابةً ، قال : والصَّحَابة مصدر قولك : صاحَبَك الله وأحْسَن صَحَابتك . وتقول للرّجُل : عند التوديع : مُعاناً مُصاحَباً ، ومن قال : مُعانٌ مُصَاحَبٌ فمعناه أنْتَ مُعانٌ مُصاحَبٌ . قال : والصُّحْبةُ : مصدر قولك : صَحِب يَصْحَبُ . وقال غيرُه : يقال : صاحِبٌ وأَصْحَابٌ كما يقال شَاهِدٌ وأشْهاد ، وناصِرٌ وأنصَارٌ ، ومَنْ قال : صاحِبٌ وصُحْبة فهو كقولك : فَارِهٌ وفُرْهَة ، وغُلامٌ رائِقٌ ، والجميعُ رُوقة . ويُقَال : إنَّه لمِصْحابٌ لنا بِمَا يُحَبُّ وقال الأعْشَى : فَقَدْ أراكِ لنا بالوُدِّ مِصْحَاباً وقد أَصْحَبَ الرجلُ إذا كان ذا أَصْحاب ، أَصْحَب إذا انْقَادَ ، وقال أبو عُبَيد : صَحِبْتُ الرجلَ من الصُّحْبة ، وأصْحَبْتُ أي انْقَدْتُ له ، وأنشد : تَوالِيَ رِبْعِيِّ السِّقابِ فأَصْحَبَا وكل شيء لازم شيئاً فقد استصحبه ، ومنه قوله : إنّ لك الفضل على صاحبِي والمسك قد يَسْتَصْحِبُ الرَّامِكا وقال الفراء في قوله جلّ وعزّ : ( وَلاَ هُمْ مِّنَّا يُصْحَبُونَ ) ( الأنبيَاء : 43 ) قال : يعني الآلهة لا تمنع أنفسها ولا هم منا يُصْحَبُون يَعْني يُجَارون أي الكفار ، ألا ترى أن العرب تقول : أنا جارٌ لك ، ومعناه أُجِيرُك وأمْنَعُك ، فقال : يُصْحبون بالإجارَة ، وقال قَتادة : لا يُصْحَبون من الله بخير . وقال أبو عثمان المازني : أصْحَبْتُ الرجلَ أي مَنْعتُه ، وأنشد قولَ الهُذَليّ : يَرْعَى برَوْض الحَزْنِ من أَبِّه قُرْبانَه في عانةٍ تُصْحَبُ أبُّه : كَلَؤُه . قُرْيانه : مجارى الماء إلى الرياض ، الواحد قَرِيّ ، قال : تُصْحَبُ : تُمْنَع وتُحْفَظَ ، وهو من قول الله : ( وَلاَ هُمْ مِّنَّا يُصْحَبُونَ ) ( الأنبيَاء : 43 ) أي يمنعون ، وقال غيره : هو من قَوْلك صَحِبَك الله أي حفظك وكان لكَ جارا . أبو عُبَيد عن الأصمعي وأبي عَمْرو : أدِيمٌ مُصْحِب إذا كان على الجلد شَعْرُه أو صُوفُه أو وَبَرُه ، وقال ابن بُزُرْج : إنه يَتَصحَّب من مجالستنا أي يستحي منها ، وإذا قيل : فلان يَتَسحَّبُ علينا بالسين فمعناه أنه يتمادخ ويَتَدَلَّل . ويقال : أصْحَبَ الماءُ إذا عَلاه العَرْمَضُ فهو ماءٌ مُصْحِبٌ . وفُلانٌ صاحِبُ صِدْق . صبح : قال الليث : الصُّبح والصَّبَاح هما أوّل النهار ، وهو الإصباح أيضاً ، قال الله : ( فَالِقُ ? لإِصْبَاحِ ) ( الأنعَام : 96 ) يعني الصُّبْحَ ، وأنشد : أفْنَى رَباحاً وذوي رَباحِ تَنَاسُخُ الإمساءِ والإصْبَاح يُرِيدُ به المَسَاءَ والصَّبَاح . وقال الفرّاءُ مثله وزاد : فإن قال الإمساء والأصْبَاح فهو جمع المسَاءِ والصُّبْح ومثله الإبكار والأبْكار . وقال الليث : التَّصبُّح : النومُ بالغداة ، وفي حديث أم زرع أنها قالت : ( وعنده أقول فلا أُقَبَّح ، وأَرْقُدُ فأَتصَبَّح ) والرَّقْدَةُ تُسمّى الصَّبْحَة والصُّبْحَة ، وقد كرهها بعْضهُم . أبو عُبَيد عن الأصمعي : المِصبَاح : الناقةُ التي تُصبِح في مَبْركها ولا تَرْتَعُ حتى يرتفع النَّهار . قال : وهذا مِمّا يُسْتَحَبُّ من الإبل . وقال الليث : المِصبَاح من الإبل : ما يَبْرك في مُعَرَّسِه فلا يثُور وإن أُثيرَ حتى يُصبِح . وقال الليث : الصَّبُوحُ : الخَمْرُ ، وأنشد : ولقد غدوتُ إلى الصَّبُوح مَعِي شَرْبٌ كِرَامٌ من بني رُهْمِ والصَّبْحُ : سَقْيُك أخاك صَبُوحاً من لبن ، قال : والصَّبُوحُ : ما شُرِبَ بالغداة فما دون القَائلَة ، وفعلك الاصْطِبَاحُ . وقيل للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) متى تَحِلّ لنا المَيْتَة ؟ فقال : ( ما لم تَصْطَبِحُوا أو تَغْتَبِقُوا أو تَجْتَفِئُوا بَقْلاً فشَأْنَكم بها ) . قال : أبو عُبَيد : معناه إنما لكم منها الصَّبُوح ، وهو الغداء ، والغَبُوق وهو العَشَاء ، يقول : فليس لكم أن تجمعوهما من الميْتَة . قال : ومنه قول سَمُرَة لبنيه : يُجزىء من الضَّارُورَةِ صَبُوحٌ أو غَبُوقٌ . قلت : وقال غير أبي عُبَيد في تفسيره : معناه : سُئِل متى تحل لنا المَيْتَة ؟ أجابهم ، فقال : إذا لم تجدوا من اللبن صَبُوحاً تَتَبَلَّغُونَ به ولا غَبُوقاً تَجْتَزِئُونَ به ، ولم تَجِدُوا مع عَدَمكم الصَّبُوحَ والغَبُوقَ بَقْلَةً تأكلُونها وتَهْجَأ غَرَثَكم حَلَّت لكم المَيْتَةُ حينئذٍ ، وكذلك إذا وجدَ الرجلُ غَداء أو عَشَاءً من الطعام لم تحلّ له . وهذا التفسير واضح بَيِّن الصواب إن شاء الله . ويقال : صَبَحْتُ فُلاَناً أي أَتَيْتُه صباحاً ، وأما قول بُجَيْر بن زُهَيْر المُزَني وكان أسلم : صَبَحَناهم بأَلفٍ من سُلَيْمٍ وسَبْعٍ من بني عُثمان وَافي فمعناه أَتَيْنَاهم صبَاحاً بألف رجل من سُلَيْم . وقال الرَّاجز : نَحنُ صَبَحْنَا عامِراً في دَارِها جُرْداً تَعَادَى طَرفَيْ نَهَارها يريد أتيناها صباحاً بخيل جُرْدٍ . ويقال : صَبَحْتُ فُلاَناً أي ناولتُه صَبُوحاً من لَبَنٍ أو خَمْر أَصْبَحُه صَبْحاً ، ومنه قول طَرَفَة : متى تأْتِني أَصْبَحْك كأساً رَوِيَّةً أي أَسقِيك كَأْساً . وقال سيبويه : أَصْبَحْنا وأَمْسَيْنَا أي صِرْنا في حين ذاك ، وأما صَبَّحْنَا ومَسَّيْنا فمعناه أَتَيْنَاهُ صَبَاحاً وَمَساءً . وقال شمر : قال أبو عدنان : الفرقُ بين صَبَّحنَا وصَبَحْنَا أنه يقال : صبَّحْنَا بَلَدَ كذا وكذا ، وصَبَّحْنَا فُلاَناً فهذه مشددة ، وصَبَحْنَا أهلها خَيْراً أو شَرّاً ، وأنشد : صَبَحْناهُم هِنْدِيَّةً بأكُفِّنا محرّبةً تذري سَوَاعِدُهُم صُعْدَا ويقال أيضاً : صَبَّحتُه خيراً أو شرّاً . وقال النابغة : وصَبَّحَه فَلْجاً فلا زال كَعْبُه على كل مَنْ عَادَى من الناس عَالِيا ويقال : صَبَّحه بكذا ومسّاه بكذا كل ذلك جائز . والتَّصْبِيحُ على وجوه ، يقال : صَبَّحْتُ القوم الماء إذا سَرَيْتَ بهم حتى تُورِدَهم الماءَ صبَاحاً ، ومنه قوله : وصَبَّحْتُهم ماءً بفَيْفَاءِ قَفْرَةٍ وقد حَلَّقِ النَّجمُ اليَمَانِيُّ فاسْتَوى أراد سَرَيْتُ بهم حتى انتهيتُ بهم إلى ذلك الماء صَبَاحاً . وتقول : صَبَّحْتُ القوم تَصْبِيحاً إذا أتيتهم مع الصباح ، ومنه قول عَنْتَرَة يصفُ خَيْلاً : وَغداةَ صَبَّحْنَ الجِفارَ عَوَابِساً يَهْدي أَوَائِلَهُنَّ شُعث شُزَّبُ أي أَتَيْنِ الجِفارَ صباحاً يعني خَيْلاً عليها فُرْسَانها . ويقال : صَبَّحْتُ القومَ إذا سَقَيْتَهم الصَّبُوح . والتَّصْبِيحُ : الغَداء . يقال : قَرِّب إلى تَصْبِيحي . وفي حديث المَبْعَث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كان يتيماً في حِجْر أبي طالب ، وكان يُقَرَّبُ إلى الصِّبْيَان تَصْبِيحُهم فيختلسون ويَكُفَّ أي يُقَرّبُ إليهم غداؤهم ، وهو اسم بُنِي على تَفْعيل مثل التَّرعيب للسنام المُقَطَّع ، والتنبيتُ : اسم لِمَا نبت من الغِرَاس ، والتَّنوير : اسم لنَوْرِ الشجر . والصَّابِحُ : الذي يَصْبَح إبِلَه الماء أي يسقيها صباحاً ، ومنه قول أبي زُبَيْد : حين لاحَتْ للصَّابح الجوزاء وتلك السّقْيَةُ تسميها العرب الصُّبْحة وليست بناجعة عند العرب . وقال أبو الهيثم : الصَّبُوحُ : اللَّبَنُ يُصْطَبَحُ ، والنَّاقة التي تُحْلَبُ في ذلك الوقت صَبُوح أيضاً ، يقال : هذه النَّاقة صَبُوحِي وغَبُوقِي ، قال : وأنشدنا أبو لَيْلَى الأعرابي : مالي لا أسقي حُبَيِّبَاتي صَبَائِحِي غَبَائِقِي قَيْلاَتِي قال : والقَيْلُ : اللبن الذي يُشْرَبُ وَقْتَ الظهيرة ، والقَيْلُ والْقَالَةُ : الناقة التي تُحْلَبُ في ذلك الوقت ، وقَيَّلْتُ القومَ إذا سَقَيْتَهم القَيْل ، قال : واقْتَلْتُ اقْتِيالا إذا شَرِبْتَ القَيْلَ . والعرب تقول إذا نَذِرَتْ بغارة من الخيل تفجؤهم صباحاً : يا صباحاه ، يُنْذِرُون الحَيَّ أَجْمَعَ بالنداء العالي . وقال الليث : المِصْبَاحُ : السِّرَاجُ بالمِسْرَجة ، والمِصْبَاح نَفْسُ السِّرَاج ، وهو قُرْطُه الذي تراه في القِنْدِيل وغيره ، والقِرَاطُ لغة ، وهو قول الله جلّ وعزّ : ( ? لْمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَةٍ ? لزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ ) ( النُّور : 35 ) . ومصَابيحُ النجوم : أعلامُ الكواكب ، واحدها مِصْباح ، وقول الله جلّ وعزّ : ( فَأَخَذَتْهُمُ ? لصَّيْحَةُ مُصْبِحِينَ ) ( الحِجر : 83 ) أي أخذتهم الهَلكَةُ وقت دخولهم في الصَّباح . والمُصْبَح : الموضع الذي تُصْبِح فيه ، والمُمْسى : المكان الذي تُمْسي فيه ، وقوله : قَرِيبَةُ المُصْبَح من مُمْسَاها والمُصْبَحُ أيضاً : الإصْبَاحُ ، يقال : أصْبَحْنَا إصْبَاحاً ومُصْبَحاً ، ومن أمثال العرب : ( أَعَنْ صَبُوح تُرَقِّقُ ) يُضْرَبُ مثلاً لمن يُجَمْجِمُ ولا يُصَرِّح ، وقد يُضْرَبُ أيضاً لمنْ يُوَرِّي عن الخَطْبِ العظيم بكناية عنه ، ولمن يُوجِبُ عليك ما لا يجب بكلام يُلَطِّفه ، وأصله أن رجلاً من العرب نزل برجل من العرب عشاء فَغَبَقَه لبناً ، فلما روى عَلِقَ يُحَدِّثُ أُمَّ مَثْواه بحديث يُرَقِّقُهُ ، وقال في خلال كلامه : إذا كان غدا اصطبحنا وفعلنا ، فَفَطِن له المَنْزولُ عليه ، وقال : أَعَنْ صَبُوح تُرَقِّق . وروي عن الشعبي أنَّ رجلاً سأله عن رجل قبَّل أمّ امرأته ، فقال له الشَّعْبِي : أَعَن صَبُوحٍ تُرَقِّق حَرُمَت عليه امرأتُه ، ظنّ الشَّعْبِي أنه كنى بتقبيله إيّاها عن جِمَاعها . وقال أبو عُبَيد : السِّيَاطُ الأصْبَحِيَّة منسوبة إلى ذِي أَصْبَح : ملك من ملوك حِمْيَر . وقال الليث : الصَّبَح : شدة الحُمرة في الشَّعَر . وقال أبو عُبَيد : قال الأصمعي : الاَّصْبَحُ : قريب من الأَصْهَب . وروى شمر عن أبي نصْر قال : في الشَّعر الصُّبْحَةُ والمُلْحَةُ ، ورجل أَصْبَحُ اللِّحية : للذي يعلو شَعر لِحيته بياض مُشْربٌ حُمرة ، ورجل أصبح بَيِّن الصُّبحة ، وقد اصْبَاحَّ شعره ، ومن ذلك قيل : دَمٌ صُبَاحِيٌّ لِشَدّة حمرته ، قال أبو زُبيد : عَبِيطٌ صُبَاحِيٌّ من الجَوْفِ أَشْقَرا وقال شمر : الأَصْبَحُ . الذي يكون في سَوَادِ شعرَه حُمْرَة ، ومنه صُبْحُ النَّهارِ مُشْتَقٌّ من الأَصْبَح . وقال الليث : الصَّبِيحُ : الوضيء الوجه ، وقد صَبُخَ يَصْبُح صَباحَةً ، وأما مِن الأصْبَح فيقال صَبِحَ يَصْبَح صَبَحاً فهو أصْبَح الشَّعَر . قلت : ولون الصُّبْح الصادِق يَضربُ إلى الحُمْرَة قليلاً كأنها لونُ الشفق الأول في أول الليل . ويقال للرَّجُل يُنَبَّه من سِنَةِ الغَفْلَةِ أَصْبِحْ أي انْتبه وأَبْصِر رُشدَك وما يُصْلِحُك ، وقال رؤبة : أَصْبِحْ فَمَا مِنْ بَشَرٍ مَأْرُوشِ أي بَشَرٍ مَعِيب ، وقولُ الشَّمَّاخ : وتَشْكُو بِعَيْنٍ ما أَكَلَّ رِكَابَها وقِيل المُنَادِي أَصْبَح القومُ أَدْلجِي يسأل السائل عنه فيقول : الإِدْلاَجُ : سَيْرُ الليل ، فكيف يقول : أصبح القوم وهو يأمُر بالإدْلاَج ، والجواب فيه أن العرب إذا قَرَّبَتْ المكانَ تُرِيدُه تقول : قد بَلَغْنَاه ، وإذا قرَّبت للسَّارِي طلوعَ الصُّبْح وإن كان غَيْرَ طالع تقول : أصبحنا ، وأراد بقوله : أصْبَح القومُ : دنا وقتُ دخولهم في الصباح : وإنما فسّرت هذا البيت لأن بعض الناس فَسَّره بعينه على غير ما هو عليه . وصَبَاح : حَيّ من العرب ، ومن أسماء العرب صُبح وصُبَيْح ومُصَبِّح وصَباحٌ وصَبيحٌ . ومن أمثالهم السائرة في وصف الكذّاب قولهم : ( أكذب من الآخِذِ الصَّبْحان ) . قال شمر : هكذا قال ابن الأعرابي قال : وهو الحُوار الذي قد شرب فروِي فإذا أردت أن تستدر به أمَّه لم يشرب لريِّه درتها ، قال : ويقال أيضاً : فلان أكذَبُ من الأَخِيذَ الصبْحَان . قال أبو عَدْنان : الأخِيذُ : الأسِيرُ ، والصَّبْحَانُ : الذي قد اصطبح فروى ، وقال ابن الأعْرَابي : هو رجل كان عند قوم فصَبَحُوه حين نهض عنهم شاخصاً ، فأخذه قوم وقالوا : دُلّنا على حيث كنت فقال : إنّما بِتُّ القَفْر ، فبَيْنَا هُم كذلك إذ قعد يَبُول فعلموا أنه بات قريباً عند قوم فاستدلوا به عليهم واسْتَبَاحُوهم . أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : أتيتُه ذَاتَ الصَّبُوح وذَاتَ الغَبُوق إذا أتاه غُدْوَة وعَشِيَّةً ، وذَا صَبَاح وذا مَسَاء ، وذَاتَ الزُّمَيْن وذَاتَ العُوَيْم أي مذ ثلاثة أزمان وأَعْوَام .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.998 harf(باب الحاء والصاد وما يثلثهما)
(حصف) الحاء والصاد والفاء أصلٌ واحد، وهو تشدُّدٌ يكون في الشيءِ وصلابةٌ وقوَّة. فيقال لرَكانة العقْل حصافة، وللعَدْوِ الشديد إحصاف. يقال فرسٌ مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ. ويقال كتيبة محصوفةٌ، إذا تَجمَّع أصحابُها وقلّ الخَلَل فيهم. قال الأعشى:
تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1]) ويقال "مخصوفة"، وهذا له قياسٌ آخر وقد ذكر في بابه. ويقال
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR507 harfح ص ب
حصبـت الريـح بالحصبـاء وريح حاصب وحصبوه.
وفي الحديث " هل أحصبه لكم " وتحاصبوا وفي فتنـة عثمـان رضـي اللـه عنـه: " تحاصبـوا حتـى مـا أبصـروا أديـم السمـاء ".
وحصبـوا المسجد: بسطوا فيه الحصباء.
وأرض محصبة: ذات حصى.
وتقـول: هـذا حاصـب وليـس بصاحـب.
" وهـم حصـب جهنـم ".
وحصبـت النـار: طرحته فيها.
وبتنا بالمحصب وهو موضع الجمار.
وأحصب الفرس في
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.363 harfالحَصْبةُ والحَصَبةُ والحَصِبةُ، بسكون الصاد وفتحها وكسرها: البَثْر الذي يَخْرُج بالبَدَن ويظهر في الجِلْد، تقول منه: حَصِبَ جِلدُه، بالكسر، يَحْصَبُ، وحُصِبَ فهو مَحْصُوبٌ. وفي حديث مَسْرُوقٍ: أَتَيْنا عبدَاللّهِ في مُجَدَّرِينَ ومُحَصَّبِينَ، هم الذين أَصابَهم الجُدَرِيُّ والحَصْبةُ. والحَصَبُ والحَصْبةُ: الحجارةُ والحصى، واحدته حَصَبةٌ، وهو نادر. والحَصْباء: الحَصى، واحدته حَصَبة، كقَصَبةٍ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR224 harf* ح ص ب * * الحَصْبَاءُ * بالمد الحصى ومنه * المُحَصَّبُ * وهو موضع الجمار بمنى و * الحَاصِبُ * الريح الشديدة تثير الحصباء و * الحَصَبُ * بفتحتين ما تحصب به النار أي ترمي وكل ما ألقيته في النار فقد * حصَبْتَها * به وبابه ضرب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.331 harfالحصبة ويحرك، والحصبة كفرحة وهذه عن الفراء: بثر يخرج بالجسد، ومنه تقول: قد حصب، بالضم، كما تقول: قد جدر، فهو محصوب ومجدور وحصب كسمع يحصب فهو محصوب أيضا، والمحصب كالمجدر وفي حديث مسروق أتينا عبد الله في مجدرين ومحصبين هم الذين أصابهم الجدري والحصبة.
والحصب، محركة، والحصبة بفتح فسكون: الحجارة، واحدتها حصبة، محركة كقصبة وهو نادر وحصبته: رميته بها، والحجر المرمي به حصب، كما يقال نفضت الشيء نفضا،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.020 harfحَصَبَهُ
1 حَصَبَهُ حصب حصبه حصبة , (S, A, Msb, K,) aor. حَصِبَ (S, A, Msb) and حَصُبَ , (Msb,) inf. n. حَصْبٌ, (Msb, TA,) He threw at him, or pelted him with, pebbles, (S, A,* K,) or small pebbles. (Msb.) And hence, in a general sense, He pelted him. (Har p. 234.) And حَصَبَتِ الرِّيحُ بِالحَصْبَآءِ [The wind cast, or drove along, or tore up, the pebbles, or small pebbles]. (A.)― -b2- Also, (A,)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR489 harfحَصَبَ
حَصَبَ I , U ( n. ac. حَصْب 1 ),
a. Threw pebbles at, pelted.
b. see II .
حَصِبَ
حَصِبَ A ( n. ac. حَصَب 4 ),
a. Had the measles.
حَصَّبَ
حَصَّبَ II ,
a. Strewed, paved with pebbles.
أَحْصَبَ
أَحْصَبَ IV ,
a. Kicked up the pebbles ( horse ).
حَصْبَة
حَصْبَة 1t ,
a. see 4t .
حَصَب
حَصَب 4 ,
a. Pebbles, stones.
b. Fuel, firewood.
حَصَبَة
حَصَبَة 4t ,
a. Measles.
حَاْصِب
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok23.410 harfحصب
حَصَبَ - يَحْصِبُ - حَصَب - حَاصِب
حَصَبَ - يَحْصِبُ + الكائن أو المكان: يصير كثير الحصب: يصير كثير الحصى والبحص والحجارة الصغيرة
حَصَب: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " حَصَبَ - يَحْصِبُ ": الحجارة الصغيرة
﴿إنكم وما تعبدون من دون الله حصب جهنم﴾: حجارة جهنم الصغيرة (النار التي وقودها الناس والحجارة )
حَاصِب: اسم فاعل صفة
Mücavir kökler27 mücavir (44 toplam)
- خسف
2 ortak ayet · Hesf : Derin sulu çukurdur
- رسل
4 ortak ayet · Saçak demektir
- ورد
1 ortak ayet · Gül demektir
- صيح
1 ortak ayet · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
- غرق
1 ortak ayet · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
- لوط
1 ortak ayet · “Liyat” sıva harcı demektir
- برر
1 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir
- جنب
1 ortak ayet · Yan demektir
- ذنب
1 ortak ayet · Zenb : Kuyruk demektir
- سحر
1 ortak ayet · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
- وكل
1 ortak ayet · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
- نجو
1 ortak ayet · Özel konuşmak
Geçtiği ayetler(5)
أَفَأَمِنْتُمْ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمْ جَانِبَ الْبَرِّ أَوْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ وَكِيلًا
Küçük taşlar atanKara tarafında sizi yere batırmasından veya başınıza taş yağdırmasından emin mi oldunuz? Sonra kendiniz için bir vekil de bulamazsınız.
فَكُلًّا أَخَذْنَا بِذَنْبِهِ فَمِنْهُمْ مَنْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِ حَاصِبًا وَمِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ الصَّيْحَةُ وَمِنْهُمْ مَنْ خَسَفْنَا بِهِ …
Küçük taşlar atanHer birini suçüstü yakaladık. Kimine taşlar savuran kasırga gönderdik, kimini bir çığlık tuttu, kimini yerin dibine geçirdik, kimini de suda boğduk. Allah; onlara zulmetmiyordu, ama onlar, kendi kendilerine zulmediyorlardı.
إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَاصِبًا إِلَّا آلَ لُوطٍ نَجَّيْنَاهُمْ بِسَحَرٍ
Küçük taşlar atanBiz de üzerlerine taş yağdıran bir rüzgar yolladık. Ancak Lut’un ailesi müstesna. Onları seher vakti kurtardık.
أَمْ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ أَنْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا فَسَتَعْلَمُونَ كَيْفَ نَذِيرِ
Küçük taşlar atanYoksa gökte olanın; başınıza taş göndermesinden emin mi oldunuz? Benim tehdidimin nasıl olduğunu yakında bileceksiniz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حصب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حطب, رجم, قذف, حصي |
| Zıt Kök | مطر |
| Çekirdek Özet 1 | Yeryüzünün sert, ufalanmış taş parçacıkları olan çakıl ve bunun hızla savrulup fırlatılması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi azap kapsamında gökten veya fırtınayla savrulan taş yağmuru ve cehennem fırınına atılan değersiz yakıt maddesi |
| Çekirdek Özet 3 | Değersizleşen, ufalanıp kaskatı kesilen ve nihayetinde kendi varlığını tüketen yakıcı bir savrulma mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca sıradan bir rüzgâr veya basit bir çakıl taşı sanılarak azabın fiziksel şiddetinin ve nesnesiyle özdeşleşen yakıt boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حص | Sertleşme, sınır çizme, ufalanıp toplanma ve sıkışarak ayrışma. Bu anlam ححص, حصد, حصر, حصل, حصن ve حصي köklerinde belirgindir. | ب | İki harfli sertleşme ve toplanma çekirdeğine temas, fırlatma ve mekanik çarpma boyutu eklenerek anlam sert çakıl tanelerine ve bunların süratle bir hedefe savrulup atılmasına dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar | Sınır çekme, maddesel sertlik, tecrit etme ve kuşatma hareketini kurar. |
| ص | olta, bitki | Doğrudan bir noktaya yönelme, saplanma, yakalama ve sertleşme dinamiğini verir. |
| ب | ev, çadır | Belirli bir mekana girme, içe dahil olma, çarpıp yerleşme ve temas hareketini tamamlar. |
| حصب | Sert bir maddenin ayrışıp odaklanarak hedef alana hızla çarpması | Sert kabuklu veya mineral parçaların bir sınır boyunca toplanıp yönlendirilerek belirli bir mekana veya varlığa şiddetle savrulması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yeryüzündeki küçük çakıl taşları, ocak veya tandıra atılan yakacak parçaları ve fırtınanın kaldırdığı taşlı kum fırtınasıdır; ayrıca tende çakıl gibi beliren kızamık benzeri döküntülerdir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ bir ordunun hücumunu taş savuran şiddetli bir fırtınaya benzeterek şöyle der: لنا حاصبٌ مثلُ رِجْلِ الدَّبَى / وجأواءُ تُبرِق عنها الهُيُوبا |
| Erken Arapça kullanım | Mescit zeminine çakıl döşemek veya birbirine çakıl atmak anlamında erken dönem rivayetlerinde ve Hz. Osman dönemi fitnesine dair haberlerde yer alır: تَحاصَبُوا حتّى ما أُبصِرَ أديمُ السَماء. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde حصب kökü, sert mineral parçacıklar, çakıllar ve gövdede beliren sert kabartılar ile doğrudan irtibatlı bir kök olarak yer alır. Batı Sami ve Güney Sami dillerinde kökün ilksel somut çekirdeği çakıl taşı, sertleşmiş cisimler ve bu cisimlerin fırlatılması zemininde gelişmiştir. İbranice ve Aramice gibi dillerde benzer ses ve anlam sahasında sertleşme, biçme ve kabuk bağlama ilişkili formlar görülürken, Arapçada kök hem yeryüzündeki serbest çakıl tanesini hem de bir hedefe hızla atılan taş yağmurunu ifade eden özgün bir dinamizm kazanmıştır. Kökün tandırda yakılan kuru kırıntı ve yakıt anlamı da sertleşmiş maddelerin ateşe atılması tasavvurunun bir devamıdır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çakıl taşı, taş fırlatan fırtına ve tandır yakıtı | Kök, durağan çakıl nesnesinden fırlatma fiiline ve oradan da ateşe atılan yakıt mecazına genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çakıl, sert partikül ve deride pürüzlenme | Güney ve Batı Sami havzasında sert tanecikli yapılar ve derideki lezyonlar ile örtüşen ortak kök kalıntıları mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Halot, Gesenius.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حصب | Anlamlı | Çakıl ve taş fırlatma | Küçük taşlar, taş savuran fırtına ve fırın yakıtı. | Hedef köktür, Kur'an'da geçer. |
| حبص | Anlamlı | Birikme ve sıkışma | Suyun veya kanın bir yerde toplanıp akamaması, kabarma. | Kur'an'da geçmez. |
| صحب | Anlamlı | Birliktelik ve refakat | Bir kimseyle sürekli beraber bulunma, uyum ve dostluk kurma. | Kur'an'da geçer, zıt yönlü anlam ilişkisi. |
| صبح | Anlamlı | Aydınlanma ve kızıllık | Sabah vaktinin belirmesi, yüzün aydınlanması veya kızarması. | Kur'an'da geçer. |
| بحص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyondur. |
| بصح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyondur. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حصب | Merkez | Taş savurma ve değersiz yakıt olma | Küçük ve sert tanelerin fırtına gibi hızla yağdırılması veya ateşe atılmasıdır. | Hem fiziksel çakıl fırlatmayı hem de cehennem odununu ifade eder. |
| حطب | Komşu | Odun ve yakacak maddesi | Kuru ağaç dallarını ve genel yakacak malzemesini ifade eder; fırlatma anlamı taşımaz. | Genellikle bitkisel kökenli yakıtı anlatır. |
| رجم | Komşu | Taş atma ve kovma | Doğrudan hedef gözetilerek atılan tekil veya büyük taşlarla hakaret ve tard etmektir. | Cezalandırma ve kovma kastı belirgindir. |
| قذف | Komşu | Hızla fırlatma ve atma | Bir nesneyi uzak bir mesafeye doğru şiddetle savurmaktır; taşa özgü değildir. | Maddi veya manevi savurma eylemidir. |
| حصي | Komşu | Sayma ve çakıl taşı | Çakıl taşlarının adedini belirlemek ve sınırları tek tek tespit etmektir. | Fırlatmadan ziyade miktar ve kuşatma vurgusu taşır. |
| مطر | Zıt | Rahmet ve su yağması | Gökyüzünden hayat verici, yumuşak ve akıcı yağmurun indirilmesidir. | Yıkıcı ve sert parçacıklar yerine yumuşatıcı suyun inişidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حصب | Çakıl savurma ve fırın yakıtı | Tanecikli sert maddelerin savrulması veya yakıt olarak atılması | Kesin |
| Latince | Glarea, tempestas lapidea | Çakıl, taş fırtınası | Sadece jeolojik çakıl tanesini ve taş fırtınasını karşılar, ateşe atılan odun boyutunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | Gravel, stone shower, fuel | Çakıl, taş yağmuru, ocak yakıtı | Savrulan taş fırtınası ile ateşe fırlatılan atık yakıt anlamını kısmen ayrı kelimelerle karşılar | Güçlü |
| Almanca | Kies, Steinhagel, Brennstoff | Çakıl, taş fırtınası, yakıt | Doğa olayını ve yakıtı karşılar ancak Kur'an'daki cehennem dolgusu mecazını tam veremez | Güçlü |
| Fransızca | Gravier, pluie de pierres, combustible | Çakıl, taş yağmuru, yakıt maddesi | Mineral çakıl yapısını ve rüzgârın savurduğu taşları karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَاصِبًا | Taş savuran fırtına / taş yağmuru | Helak edilen inkârcı kavimlerin üzerine veya denizde sapanların karada yakalanacağı ilahi azap kasırgası bağlamında İsrâ 17:68, Ankebût 29:40, Kamer 54:34 ve Mülk 67:17 ayetlerinde geçer. |
| حَصَبُ | Cehennem yakıtı / ateşe atılan çakıl | Müşriklerin ve taptıkları putların cehennem ateşine yakıt olarak savrulup atılacağını bildiren Enbiyâ 21:98 ayetinde yer alır. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cehennem azabı | Enbiyâ 21:98 ayetinde putların cehennem yakıtı olmasının müşrikleri ruhen kahretme boyutu ile putların iradesizliği tartışılır. | Varlığın değersizleşip ateşi besleyen bir kütleye dönüşmesi. |
| Fıkıh | Hac menasiki ve mescit adabı | Mina'daki cemrelerin atıldığı yer olan Muhassab mevkiinde konaklama ve taş atma (remy-i cimâr) ile mescidin çakıllanması hükümleri ele alınır. | İbadet ritüelinde küçük taşların mekanik ve fıkhî statüsü. |
| Tefsir | İlahi ceza sahneleri | Lût kavmi gibi toplulukların üzerine gönderilen taş yüklü rüzgârların fiziki mahiyeti ve mucizevi azap yönü incelenir. | Tabiat hadisesini aşan doğrudan ilahi gazap aracı olması. |
| Hadis | Tıp ve gündelik hayat | Vücutta çıkan döküntülü hastalıklar (kızamık türü) ile namaz kılarken yerdeki çakıllarla oynamanın yasaklanması rivayetlerinde geçer. | Beden ve mekan düzeyindeki tanecikli pürüzlülük. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Cehennem ve tevhitten sapma cezası | Putlaştırılan unsurların değersiz yakıta dönüşmesi | İlahlık iddialarını ontolojik olarak sıfırlama | İlah kabul edilen nesnelerin bizzat azabın malzemesi haline getirilerek batılın rezil edilmesidir. | Kesin |
| İlmi | Meteoroloji ve jeofizik | Yüksek kinetik enerjili parçacık fırtınası | Yüzeyi aşındırma ve organik yaşamı imha etme | Katı partiküllerin atmosferik girdaplarla kütlesel bir silaha dönüşmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Fitne ve kargaşa dinamikleri | Toplumu felç eden kontrolsüz provokasyon sağanağı | Kolektif düzeni parçalama ve kurumları yıkma | Dışarıdan veya içeriden savrulan iftira ve fitnelerin kitleleri taş yağmuru gibi ezmesidir. | Muhtemel |
| İktisadi | Verimsiz kaynak tüketimi ve israf | Üretime yaramayan atıkların değersiz yanışı | Sisteme yük olan ölü sermaye | İktisadi bünyeye fayda sağlamayan kof değerlerin piyasa fırınında sadece alevi artırıp yok olmasıdır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik parçacık bombardımanı (Kinetic particulate bombardment) | Gaz veya akışkan akımıyla hız kazanan katı mikro partiküllerin temas ettiği yüzeylerde oluşturduğu yüksek basınçlı mekanik deformasyon ve termal enerji üretimi modelidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yabancılaşmış kurumların sistemik tasfiyesi | Toplumda kutsallaştırılan veya işlevsizleşen kurumların kriz anında bizzat krizin alevini besleyen tüketim nesnelerine dönüşerek tasfiye olmasıdır. | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir fırtına rüzgârı (kum fırtınası) veya cehennemdeki klasik odun (حطب) gibi algılayarak spesifik anlamı genelleştirmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem hedefe yöneltilmiş taş içerikli yıkıcı fırtınayı hem de insanın kendi elleriyle ürettiği putların bizzat cehennem çukuru içinde onu yakan çakıllara dönüşmesini kapsayan ilahi adalet dengesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşriklerin taptığı nesnelerin azabın yakıtı kılınmasındaki sembolik ve psikolojik ders gözden kaçar; ayrıca kavimlerin helakindeki doğa olaylarının dehşet verici mekanik şiddeti sıradan bir rüzgâr anlatısına indirgenir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın hakikatte hiçbir kudrete sahip olmadığını göstermek üzere, tanrılaştırılan nesnelerin cehennemde değersiz taş parçaları (حصب) kılınmasını ve ilahi azabın maddesel şiddetini bildirmesi açısından temel bir kavrayış sunar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcı kavimlerin yeryüzünden silinişini anlatan helak kıssalarında (İsrâ 17:68, Ankebût 29:40, Kamer 54:34, Mülk 67:17) ve şirk koşulan varlıkların akıbetini ilan eden tevhîd ayetinde (Enbiyâ 21:98) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın yalnızca görünmez metafizik bir boyuttan ibaret olduğu yanılgısını düzeltir; taş ve çakıl gibi kaba maddelerin dahi inkârcıların aleyhine ilahi bir mühimmat ve yakıt haline gelebileceğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYeryüzündeki ufak, sert çakıl taşları, ocak yakıtı kırıntıları ve rüzgârın fırlattığı taş tanecikleridir.
- Soyut anlamİnsanın sığındığı sahte güçlerin ufalanıp kaskatı kesilmesi ve nihayetinde kendi helakini besleyen kör bir yakıt veya savrulan bir darbe haline gelmesidir.
- Sistematik karşılıkİlahlaştırılan yapay nesnelerin ontolojik olarak aşağılanıp doğrudan cezalandırma aracına ve sistemik atığa dönüştürülmesi mekanizmasıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde zamana bağlı toplam yıkım ve yakıt enerjisini gösterir. uzaydaki taş ve çakıl partiküllerinin yoğunluk dağılımıdır; kasırganın bu partiküllere kazandırdığı hız vektörünün büyüklüğüdür ve karesi fırlatmanın kinetik tahribatını ifade eder. azabın kuşattığı mekânsal hacimdir. İkinci terimdeki Dirac delta fonksiyonudur ve noktalarında konumlanmış olan adet sahte ilah veya putu temsil eder; ise bu putların ateşe atıldıklarında açığa çıkardıkları içsel yakıt potansiyelidir. Model, kökün hem mekanik taş savurma (حاصب) hem de cehennem ocağını besleyen yakıt olma (حصب) yönlerini tek bir dinamik fonksiyonda birleştirir.