حصن
ح - ص - ن
KÖK- 18 geçiş
- 12 ayet
- 11 sîga
- 13 sözlük
Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.817 harfباب الحاء الصاد والنون معهما
ح ص ن، ص ح ن، ن ص ح، ن ح ص مستعملات
حصن:
الحِصْنُ: كل مَوضِع حَصين لا يُوصل إلى ما في جَوفه، يقال: حَصُنَ الموضع حصانةً وحَصَّنْتُه وأحصنَتْهُ. وحِصنٌ حَصين: أي لا يُوصل إلى ما في جَوْفه. والحِصان: الفَرس الفَحْل، وقد تَحصَّن أي تكلف ذلك، ويجمع على حُصُن.
وامرأةٌ مُحْصَنٌة: أَحصَنَها زَوْجُها. ومُحْصِنةٌ: أحْصَنَتْ زَوْجَها. ويقال: فَرْجَها. وامرأةٌ حاصِنٌ: بَيِّنة
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR855 harfالحِصْنُ: واحد الحُصونِ. يقال حِصْنٌ حَصِينٌ بيِّن الحَصانَةِ. وقول زهير:
وما أَدْري ولست إخالُ أَدْريأَقَوْمٌ آلُ حِصْنٍ أم نـسـاءُ
يريد حِصْنَ بن حذيفة الفزازيّ. وحَصَّلْتُ القريةَ، إذا بنيت حولَها. وتَحَصَّنَ العدوّ. وأَحْصَنَ الرجل، إذا تزوَّج، فهو مُحْصَنٌ بفتح الصاد. وأَحْصَنَتِ المرأة: عَفّتْ. وأَحْصَنَها زوجها، فهي مُحْصَنَةٌ ومُحْصِنَةٌ، وكل امرأة متزوِّجة مُحْصَنَةٌ بالفتح لا غير،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.120 harfح ص ن
حصن ، حنص ، صحن ، نحص ، نصح : مستعملة .
حصن : قال الليث : الحِصْنُ : كل موضع حَصِين لا يُوصَلُ إلى ما في جوفه ، تقول : حَصُنَ يَحْصُن حَصَانَة ، وحَصَّنَه صاحِبُه وأَحْصَنُه ، والدِّرْعُ الحَصِينَةُ : المُحْكَمَةُ ، وقال الأعشى : وكل دِلاصٍ كالأضَاةِ حَصِينَةٍ ترى فضلها عن رَيْعها يَتَذَبْذَبُ قال شمر : الحَصينَة من الدُّرُوعِ : الأمِينَةُ المُتَدَانِيَةُ الحَلَق التي لا يَحِيكُ فيها السلاح
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.998 harf(باب الحاء والصاد وما يثلثهما)
(حصف) الحاء والصاد والفاء أصلٌ واحد، وهو تشدُّدٌ يكون في الشيءِ وصلابةٌ وقوَّة. فيقال لرَكانة العقْل حصافة، وللعَدْوِ الشديد إحصاف. يقال فرسٌ مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ. ويقال كتيبة محصوفةٌ، إذا تَجمَّع أصحابُها وقلّ الخَلَل فيهم. قال الأعشى:
تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1]) ويقال "مخصوفة"، وهذا له قياسٌ آخر وقد ذكر في بابه. ويقال
(باب الحاء والصاد وما يثلثهما) (حصف) الحاء والصاد والفاء أصلٌ واحد، وهو تشدُّدٌ يكون في الشيءِ وصلابةٌ وقوَّة. فيقال لرَكانة العقْل حصافة، وللعَدْوِ الشديد إحصاف. يقال فرسٌ مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ. ويقال كتيبة محصوفةٌ، إذا تَجمَّع أصحابُها وقلّ الخَلَل فيهم. قال الأعشى: تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1]) ويقال "مخصوفة"، وهذا له قياسٌ آخر وقد ذكر في بابه. ويقال استحصَفَ على بني فلانٍ الزّمانُ، إذا اشتدّ. وفرْجٌ مستحصِفٌ. وقال: وإذا طعنتَ طعنتَ في مستَحْصِفٍ *** رابي المَجَسَّةِ بالعبير مُقَرْمَدِ([2]) والحَصَف: بَثْر صِغارٌ يَستحصِف لها الجِلْد. (حصل) الحاء والصاد واللام أصلٌ واحد منقاس، وهو جمع الشيء، ولذلك سمِّيت حَوصلةُ *الطائر؛ لأنّه يجمع فيها. ويقال حصَّلت الشيءَ تحصيلا. وزعم ناسٌ من أهل اللغة أنّ أصل التحصيل استخراجُ الذهب أو الفضّة من الحجر أو من تراب المَعدِن؛ ويقال لفاعله المحصِّل. قال: ألا رجلٌ جزاهُ الله خيراً *** يدلُّ على محصِّلة تُبِيتُ([3]) فإن كان كذا فهو القياسُ، والباب كلُّه محمول عليه. والحَصَل: البلح قبل أن يشتدّ ويظهر ثَفارِيقُه، الواحدةُ حَصَلة. قال: * ينحَتُّ منهُنّ السَّدَى والحَصْلُ([4]) * السّدَى: البَلَح الذاوي، الواحدة سَداة. وهذا أيضاً من الباب، أعني الحصَل، لأنه حُصِّل من النخلة. ومما شذّ عن الباب وما أدري ممّ اشتقاقه، قولهم: حَصِلَ الفرسُ، إذا اشتكى بَطْنَهُ عن أكل التُّراب.([5]) (حصم) الحاء والصاد والميم أصلٌ قليل الكَلِم، إلاّ أنه تكسُّر في الشيء، يقال: انحصم العود، إذا انكسر. قال ابن مُقْبل: وبيَاضاً أحدثَتْه لِمَّتِي *** مثلَ عيدانِ الحَصاد المنحَصِمْ([6]) ومما اشتقّ منه حُصام([7]) الدّابة، وهو رُدَامه. والقياس قريب. (حصن) الحاء والصاد والنون أصلٌ واحد منقاس، وهو الحفظ والحِياطة والحِرز. فالحِصن معروف، والجمع حصون. والحاصِن والحَصَان: المرأة المتعفِّفة الحاصنةُ فرْجَها. قال: فَمَا ولَدتْنِي حاصِنٌ رَبَعِيّةٌ *** لئن أنا مالأْتُ الهوى لاتِّباعِها([8]) وقال حسّان في الحَصان: حَصَانٌ رَزَانٌ ما تُزَنُّ برِيبَةٍ *** وتُصبح غَرْثَى من لحوم الغَوافِل([9]) والفعل من هذا حَصُن. قال أحمد بن يحيى ثعلب: كلّ امرأةٍ عفيفة فهي مُحْصَنة ومُحْصِنة، وكل امرأة متزوِّجةٍ فهي محصَنة لا غير. قال: ويقال لكلِّ ممنوعٍ مُحْصَن، وذكر ناسٌ أنّ القُفْل يسمَّى مُحْصَناً. ويقال أحْصَنَ الرّجُل فهو مُحْصَنٌ. وهذا أحدُ ما جاء على أفعل فهو مُفْعَل. (حصو/ي) الحاء والصاد والحرف المعتل ثلاثة أصول: الأول المنع، والثاني العَدُّ والإطاقة، والثالث شيءٌ من أجزاء الأرض. فالأوَّل الحصو. قال الشيبانيّ: هو المنع؛ يقال حصوته أي منعته. قال: ألا تخافُ الله إذْ حَصَوْتني *** حقِّي بلا ذنبٍ وإذْ عَنَّنْتَني([10]) والأصل الثاني: أحصيت الشيءَ، إذا عَدَدْته وأطْقته. قال الله تعالى: ﴿عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ﴾ [المزمل 20]. وقال تعالى: ﴿أَحْصَاهُ اللهُ وَنَسُوهُ﴾ [المجادلة 6]. والأصل الثالث: الحصى، وهو معروف. يقال أرضٌ مَحْصاةٌ، إذا كانت ذاتَ حصَى. وقد قيل حَصِيتْ تَحْصَى. ومما اشتقّ منه الحصاة؛ يقال ما له حصاةٌ، أي ما له عقل. وهو من هذا؛ لأن في الحصى قوةً وشدّة. والحصاة: العقل، لأنّ به تماسُكَ الرّجل وقوّة نفسه. قال: وإنّ لسانَ المرءِ مالم تكن له *** حَصاةٌ على عَوْراته لدَلِيلُ([11]) ويقال لكلِّ قطعةٍ من المسك حَصَاة؛ فهذا تشبيهٌ لا قياس. وإذا هُمِز فأصْله تجمُّع الشيء؛ يقال أحصأتُ الرّجلَ، إذا أروَيته من الماء، وحَصِئَ هو. ويقال حَصأ الصبيُّ من اللبن، إذا ارتضَعَ حتى تمتلئَ مَعِدته، وكذلك الجَدْي. (حصب) الحاء والصاد والباء أصلٌ واحد، وهو جنسٌ من أجزاء الأرض، ثم يشتقّ منه، وهو الحصباء، وذلك جنسٌ من الحَصَى. ويقال حَصَبْتُ الرّجلَ بالحَصبَاء. وريحٌ حاصب، إذا أتَتْ بالغُبار. فأمّا الحَصْبَةُ فَبثْرةٌ تخرج بالجَسدِ، وهو مشبَّه بالحَصْباء. فأمَّا المُحَصَّب بمِنىً فهو موضع الجِمار. قال ذو الرمة: أرى ناقتي عند المحصَّب شاقَها *** رَواحُ اليَمانِي والهديلُ المُرجَّعُ([12]) يريد نفر اليمانينَ حين ينْصرفون. والهديل هاهنا: أصوات الحمام. أراد أنّها ذَكَرت الطير في أهلها فحنّت إليها. ومن الباب الإحصاب: أن يُثِير الإنسانُ الحصَى في عَدْوِه. ويقال أرض مَحْصَبَةٌ، ذاتُ حَصْباء. فأمّا قولُهم حَصَّب القوم عن صاحبهم *يُحَصِّبون، فذلك تَوَلِّيهِمْ عنه مسرِعين كالحاصب، وهي الريح الشديدة. فهذا محمولٌ على الباب. ويقال إنّ الحصِبَ من الألبان الذي لا يُخرِج زُبدَه، فذلك من الباب أيضاً؛ لأنه كأنه من بَرْده يشتدّ حتى يصير كالحصباء فلا يُخرج زُبْداً([13]). (حصد) الحاء والصاد والدال أصلان: [أحدهما] قطْع الشيء، والآخر إحكامه. وهما متفاوتان. فالأول حصدتُ الزّرعَ وغيرَه حَصْدا. وهذا زمَنُ الحَصاد والحِصاد. وفي الحديث: "وهَلْ يكُبُّ الناسَ على مَناخِرِهم في النار إلا حصائدُ ألسنتهم". فإن الحصائد جمع حَصِيدة، وهو كلُّ شيءٍ قيل في الناس باللِّسان وقُطِع به عليهم. ويقال حَصَدْتُ واحتصَدْت، والرجل محتصِد. قال: إنما نحنُ مِثلُ خامةِ زَرْعٍ *** فمتى يَأْنِ يَأْتِ محتصِدُهْ([14]) والأصل الآخر قولهم حَبْلٌ مُحْصَدٌ، أي مُمَرٌّ مفتول. ومن الباب شجرةٌ حَصْداء، أي كثيرة الورق؛ ودِرْع حصداء: مُحْكَمة؛ واستحصدَ القومُ، إذا اجتَمَعوا. (حصر) الحاء والصاد والراء أصلٌ واحد، وهو الجمع والحَبْس والمنع. قال أبو عمرو: الحَصِير الجَنْبُ. قال الأصمعيّ: الحصير ما بين العِرْق الذي يظهر في جنب البعير والفَرَس معترضاً، فما فوقه إلى منقطع الجنب فهو الحصير. وأيَّ ذلك [كان] فهو من الذي ذكرناه من الجَمْع، لأنّه مجمع الأضلاع. والحَِصر: العَيُّ، كأنَّ الكلام حُبِس عنه ومُنِع منه. والحَصَر: ضِيقُ الصَّدْر. ومن الباب([15]) الحُصْر، وهو اعتقال البَطْن؛ يقال منه حُصِر وأُحْصِر. والناقة الحَصُور، وهي الضيِّقة الإحليل؛ والقياس واحد. فأمَّا الإحصار فأن يُحْصَرَ الحاجُّ عن البيت بمرضٍ([16]) أو نحوه. وناسٌ يقولون: حَصَره المرض وأحصره العدُوّ. وروى أبو عبيدٍ عن أبي عمرو: حَصَرَني الشيء وأحصرني، إذا حبَسني، وذكر قول ابنِ ميّادة: وما هَجْرُ ليلَى أن تكون تباعدَتْ *** عَليكَ ولا أَنْ أَحْصَرتْكَ شُغُولُ([17]) والكلام في حَصَره وأحصره، مشتبهٌ عندي غايةَ الاشتباه؛ لأنّ ناساً يجمعون بينهما وآخرون يَفْرِقون، وليس فَرْقُ مَنْ فَرَقَ بينَ ذلك ولا جَمْعُ مَن جمعَ ناقضاً القياسَ الذي ذكرناه، بل الأمرُ كلُّه دالٌّ على الحبْس. ومن الباب الحَصُور الذي لا يأتي النِّساء؛ فقال قوم: هو فَعول بمعنى مفعول، كأنّه حَصِر أي حُبِس. وقال آخرون: هو الذي يأبَى النساء([18]) كأنّه أحجَمَ هو عنهنَّ، كما يقال رجل حَصُورٌ، إذا حَبَس رِفدَه ولم يُخْرِجْ ما يخرجه النّدامَى. قال الأخطل: وشاربٍ مُرْبِحٍ بالكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بِسَوَّارِ([19]) ومن الباب الحَصِر بالسِّرّ، وهو الكتوم له. قال جرير: ولقد تَسقَّطَنِي الوُشاةُ فصادَفُوا *** حَصِراً بِسرِّكِ يا أمَيْمَ ضَنِينا([20]) والحصير في قولـه عز وجل: ﴿وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ للكافِرِينَ حَصِيراً﴾ [الإسراء 8]، وهو المحْبِس. والحصير في قول لبيد: * لَدَى بابِ الحَصيرِ قيامُ([21]) * هو الملك. والحصَار: وِسادةٌ تحشَى وتجعل لقادمة الرَّحْل؛ يقال احتَصَرْت البعير احتصارا([22]).
---------------------------------------------------------------------- ([1]) ديوان الأعشى 27 واللسان (حصف). وفي الديوان: "إلى مخضرة". ([2]) للنابغة الذبياني في ديوانه 32، والبيت ملفق من بيتين وهما: وإذا طعنت في مستهدف *** رابى المجسة بالعبير مقرمدوإذا نزعت نزعت من مستحصف *** نزع الحزور بالرشاء المحصد([3]) البيت لعمرو بن قعاس المرادي، كما في الخزانة (1: 459) وكتاب سيبويه (1: 359). وأنشده في اللسان (حصل) بدون نسبة. وفي "رجل" أوجه الإعراب الثلاثة. ([4]) الثفاريق: جمع ثفروق، بضم الثاء المثلثة، وهو قمع البسرة والتمرة. وفي الأصل واللسان: "تغاريقه"، تحريف. وفي المخصص (11: 121): "إذا استبان البسر ونبت أقماعه وتدحرج قيل حصل النخل، وهو الحصل". ([5]) استشهد به في اللسان والمخصص على تسكين الصاد للضرورة، وأنشده كذلك في اللسان (سدا). ([6]) البيت في اللسان (حصم). ([7]) هذا اللفظ مما لم يرد في المعاجم المتداولة. والدابة، يذكر ويؤنث. ([8]) نسب في الحماسة بشرح المرزوقي 208 إلى إياس بن قبيصة الطائي. ([9]) ديوان حسان 324 واللسان (حصن، رزن). يقوله في شأن أم المؤمنين عائشة. ([10]) لبشير الفريري، كما في اللسان (حصى). ([11]) لكعب بن سعد الغنوي، كما في اللسان (حصى). ونبه الأزهري إلى طرفة، وهو في ديوانه ص52. ([12]) ديوان ذي الرمة 345 واللسان (هدل). ([13]) لم يذكر "الحصب" في اللسان. وفي القاموس: "وككتف: اللبن لا يخرج زبده من برده". ([14]) للطرماح في ديوانه 113 واللسان (خوم). وكلمة "مثل" ساقطة من الأصل. وإثباتها مما سيأتي في (خام 237) واللسان. وفي الديوان: إنما الناس مثل نابتة الزر *** ع متى يأن يأت محتصده([15]) في الأصل: "وهو من الباب". ([16]) في الأصل: "عرض"، صوابه من المجمل. ([17]) البيت في المجمل واللسان (شغل). ([18]) في الأصل: "يأتي النساء". ([19]) ديوان الأخطل 116 واللسان (6: 2، 51). ([20]) ديوان جرير 578 واللسان (حصر)، وورد محرفا في اللسان. ([21]) البيت بتمامه كما في ديوان لبيد 29: ومقامة غلب الرقاب كأنهم *** جن لدى طرف الحصير قيام([22]) وكذلك يقال حصره وأحصره.
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.394 harf- الحصن جمعه حصون، قال الله تعالى: ﴿مانعتهم حصونهم من الله﴾ [الحشر/2]، وقوله عز وجل: ﴿لا يقاتلونكم جميعا إلا في قرى محصنة﴾ [الحشر/14]، أي: مجعولة بالإحكام كالحصون، وتحصن: إذا اتخذ الحصن مسكنا، ثم يتجوز به في كل تحرز، ومنه: درع حصينة؛ لكونها حصنا للبدن وفرس حصان: لكونه حصنا لراكبه، وبهذا النظر قال الشاعر:
*أن الحصون الخيل لا مدر القرى *
(هذا عجز بيت للأسعر الجعفي، شاعر جاهلي، وصدره:
*ولقد علمت على
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR512 harfح ص ن
حصن نفسه وماله وتحصن ومدينة حصينة.
وامرأة حصـان وحاصـن بينـة الحصانـة والحصـن ونسـاء حواصـن وقـد حصنـت المرأة وتحصنت وأحصنها زوجها فهي محصنة وأحصنت فرجها فهي محصنة.
وفرس حصان: بين التحصن والتحصين.
وتقول: ركب الحضان وأردف الحصان.
ومن المجاز: جاء يحمل حصناً أي سلاحاً.
وقال رجل لعبيد الله بين الحسن: إن أبي أوصى بثلث ماله للحصون فقال: اذهب فاشتر به خيلاً فقال الرجل:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.427 harfحَصُنَ المكانُ يَحْصُنُ حَصانةً، فهو حَصِين: مَنُع، وأَحْصَنَه صاحبُه وحَصَّنه. والحِصْنُ: كلُّ موضع حَصِين لا يُوصَل إلى ما في جَوْفِه، والجمع حُصونٌ. وحِصْنٌ حَصِينٌ: من الحَصانة. وحَصَّنْتُ القرية إذا بنيتَ حولَها، وتَحَصَّنَ العَدُوُّ. وفي حديث الأَشعث: تَحَصَّنَ في مِحْصَنٍ
(* قوله «في محصن» كذا ضبط في الأصل، وقال شارح القاموس كمنبر، والذي في بعض نسخ النهاية كمقعد). المِحْصَنُ: القصرُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR768 harf* ح ص ن * * الحِصْنُ * واحد * الحُصُونِ * يقال * حِصْنٌ حَصِينٌ * بين * الحَصَانةِ * و * حَصَّنَ * القرية * تحصينا * بنى حولها و * تحصَّنَ * العدو و * أحْصَنَ * الرجل إذا تزوج فهو * مُحْصَنٌ * بفتح الصاد وهو أحد ما جاء على أفعل فهو مُفعل و * أحْصَنَتِ * المرأة عفت وأحصنها زوجها فهي * مُحْصَنةٌ * و * مُحْصِنَةٌ * قال ثعلب كل امرأة عفيفة فهي محصَنة ومحصِنة وكل امرأة متزوجة فهي محصَنة بالفتح لا غير
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.563 harf: ( حَصُنَ ) المَكَانُ ، ( ككَرُمَ ) ، يَحْصُنُ حَصانةً : ( مَنُعَ ، فهو حَصِينٌ .
( وأَحْصَنَهُ ) غيرُهُ ( وحَصَّنه .
( والحِصْنُ ، بالكسْرِ : كلُّ مَوْضِعٍ حَصِينٍ لا يُوصَلُ إِلى ) ما في ( جَوْفِهِ ، ج حُصونٌ ) ؛ ) ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿مانعتهم حُصونهم﴾ ، ( وأَحْصانٌ وحِصَنَةٌ ) ، بكسْرٍ ففتحٍ .
( و ) الحِصْنُ : ( الهَلاكُ ) ؛ ) كذا في النُّسخِ ، وصَوابُه الهِلالُ .
( و ) مِن المجازِ :
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.112 harfحَصُنَ
1 حَصُنَ حاص حصان حصن حصنن , (Mgh, Msb, K,) aor. حَصُنَ , (K, TA,) inf. n. حَصَانَةٌ, (S, Mgh, Msb, TA,) said of a حِصْن [or fortress], (S,) or of a place, (Mgh, Msb, TA,) i. q. مَنُعَ, [for which the CK erroneously substitutes وَمَنَعَ, after كَكَرُمَ, as though the verb were حَصُنَ and حَصَنَ,] (K, TA,) [i. e.] It was, or became, مَنِيع [meaning inaccessible, or unapproachable, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.091 harfحَصَُنَ
حَصَُنَ U ( n. ac. حَصَاْنَة 22t )
a. Was strong, fortified.
حَصُنَ
حَصُنَ U ( n. ac. حَصْن 1 , حِصْن 2 , حُصْن 3 , حَصَاْنَة 22t ),
a. Was chaste, continent.
حَصَّنَ
حَصَّنَ II ,
a. Fortified; entrenched; walled in.
b. Kept secluded at home ( woman ).
c. Gave in marriage.
أَحْصَنَ
أَحْصَنَ IV ,
a. Protected, preserved ( chastity ).
b. see II (b) , ( c ).
تَحَصَّنَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR25.423 harfحصن
حَصَّنَ - يُحَصِّنُ - مُحَصَّن - مُحَصَّنَة - تَحَصَّنَ - يَتَحَصَّنُ
حَصُنَ - يَحْصُنُ + الشيء أو الكائن أو المكان: يكون في موقع آمن ومحروس ومنيع لا يصله عدو أو أذى: يكون لِشَيئٍ قيمة وأهمية شديدة، فيُحْفَظُ بطريقة آمنة ومحروسة، بعيداً عن الناس والعوامل الضارة
حُصْن: على وزن " فـُعـْل": اسم فعل " حَصُنَ - يَحْصُنُ ": اسم مكان منه:
Sîgalar(11)
- الْمُحْصَنَاتِNamuslu kadınlar(الْمُفْعَلَاتِ)×4
- وَالْمُحْصَنَاتُVe namuslu kadınlar(وَالْمُفْعَلَاتُ)×3
- أَحْصَنَتْSakladı(أفْعَلَتْ)×2
- مُحْصِنِينَNamuslu erkekler(مُفْعِلِينَ)×2
- أُحْصِنَّSaklanıldılar(أُفْعِلْنَ)×1
- تَحَصُّنًاEvli statüsünde kalmak(تَفَعُّلًا)×1
- تُحْصِنُونَSaklarsınız(تُفْعِلُونَ)×1
- حُصُونُهُمْOnların kaleleri(فُعُولُهُمْ)×1
- لِتُحْصِنَكُمْSizi saklaması için(لِتُفْعِلَكُمْ)×1
- مُحَصَّنَةٍSaklanılan(مُفَعَّلَةٍ)×1
Mücavir kökler110 mücavir (137 toplam)
- سفح
3 ortak ayet · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
- خدن
2 ortak ayet · Gizli dost demektir
- أتي
7 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- رمي
2 ortak ayet · Reml kum demektir
- فرج
2 ortak ayet · Ferc
- كتب
5 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- يمن
3 ortak ayet · Sağ yandır
- نفخ
2 ortak ayet · Körük demektir
- فتي
2 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir
- نكح
2 ortak ayet · Nikah
- أجر
3 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- وري
2 ortak ayet · Arka
Geçtiği ayetler(12)
وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ …
Namuslu kadınlarSizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.
… أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ …
Namuslu kadınlarSizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.
وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ
Namuslu kadınlarİffetli, hür kadınlara iftira atan, sonra da dört şahid getiremeyenlere seksen değnek vurun. Ebediyyen onların şahidliğini kabul etmeyin. İşte onlar, fasıkların kendileridir.
إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ
Namuslu kadınlarİffetli ve mü’min kadınlara iftira atanlar; dünyada da ahirette de lanetlenmişlerdir. Ve onlar için büyük bir azab vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حصن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حرز, منع, عفف, حفظ |
| Zıt Kök | سفح |
| Çekirdek Özet 1 | Dış müdahaleye ve nüfuza kapalı, içine ulaşılamayan korunaklı sığınak veya tahkimat yapmak |
| Çekirdek Özet 2 | Bireyin, ailenin, tohumun veya toplumun dokunulmazlığını meşru sınırlar ve hukuk kalkanıyla muhafaza etmek |
| Çekirdek Özet 3 | Açıkta ve savunmasız bırakmama; meşru akit ve iffet ile korunaklı alan inşa ederek fesadı önleme ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca cinsel namus veya soyut bekâret ile sınırlayıp fiziksel tahkimat, hukuki güvence ve stratejik koruma boyutlarını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حص | Sıkıştırma, çevreleme, hapsetme, toplama ve dışa karşı sert bir sınır oluşturma; nitekim حصر kuşatıp hapsetmeyi, حصد sıkıca kesip biriktirmeyi, حصل kalanı tutup ayrıştırmayı ifade eder | ن | Çekirdeğin sertlik ve sınırlama hareketine kalıcılık, sığınak niteliği ve iç alanı dış tesirlerden mutlak koruma vasfı katarak müstahkem kaleye ve dokunulmazlığa dönüştürür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Çevirme, ayırma, dışarıdan gelebilecek tehlikelere karşı set çekme |
| ص | Olta, bitki | Yakalama, sıkıştırma, bir noktada sabit tutarak güvenceye alma |
| ن | Filiz, yılan, balık | Süreklilik, çoğalma, içerideki canın ve özün devamlılığı |
| حصن | Duvarla çevrilmiş, sıkıca bağlanmış ve sürekliliği güvenceye alınmış korunaklı alan | Dış tehditlere karşı set çekilerek (ح) emniyete alınan ve sabitlenen (ص) yapının, içindeki hayatı ve nesli sürekli muhafaza etmesi (ن) eylemidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dışarıdan içine ulaşılamayan yüksek ve sarp sığınak, dağ kalesi, düşman silahının işlemediği sıkı örülmüş sağlam zırh ve binicisini koruyan asil aygır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Es‘ar el-Cu‘fî bir beytinde kalelerin kerpiç köy duvarları değil, savaşçıyı koruyan asil atlar olduğunu ifade eder: أن الحصون الخيل لا مدر القرى / ولقد علمت على تجشمي الردى |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Hassân b. Sâbit iffetli kadını överken fitne ve dedikodudan korunaklı oluşunu bu kökle anlatır: حصان رزان ما تزن بريبة / وتصبح غرثى من لحوم الغوافل |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Asma‘iyyât, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde حصن kökü, fiziksel tahkimat, güç, sertlik ve nüfuz edilemez sınır oluşturma semantik ekseninde yer alır. İbranicede aynı kök ailesine bağlanan ח-ס-ן (ḥ-s-n) kökü "sağlam olmak, güçlenmek, dayanıklı kılınmak, muhafaza etmek" anlamlarına gelir; nitekim חֹסֶן (ḥōsen) kelimesi servet, biriktirilmiş zenginlik ve sarsılmaz güç demektir. Süryanicede ܚܣܢ (ḥ-s-n) fiili "kuvvetlenmek, zapt etmek, galip gelmek, tahkim etmek" manalarını taşır; ܚܣܝܢܐ (ḥassīnā) ise güçlü, dayanıklı ve sarsılmaz olanı niteler. Erken Sami katmanında kökün çekirdeği zayıflığı örten ve dış müdahaleyi kıran katı bir tahkimatı gösterirken, Arapçada bu taban hem sarp kale ve koruyucu zırh gibi maddi nesnelere hem de evlilik ve iffet bağıyla korunan hukuki ve ahlaki statüye genişlemiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ح-ص-ن | Ulaşılamaz mekan, zırh, damızlık aygır ve namusunu koruyan kadın türevleriyle fiziksel ve ahlaki dokunulmazlık | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חסן / Süryanice ܚܣܢ | Güçlü olma, sarsılmaz tahkimat, depolanan güç ve servet anlamlarıyla doğrudan ortak köken | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeper | Sıkıştırma, dışarıya kapatma ve sertleştirme bildiren ilksel köklerle semantik paralellik | Muhtemel |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حصن | Anlamlı | Kale, tahkimat, koruma, iffet | Dış müdahaleye karşı korunaklı kılma ve içine nüfuz edilmeyi engelleme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حنص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde sınırlı fonetik kayıt dışında yerleşik anlam taşımayan biçim | Kur'an'da geçmez |
| صحن | Anlamlı | Genişlik, açık alan, çanak | Derin ve geniş kâse, evin veya avlunun orta genişliği | Ters simetri; daraltıp kapatmanın aksine açma; Kur'an'da geçmez |
| صنح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlük geleneğinde kullanılmayan mühmel terkip | Kur'an'da geçmez |
| نحص | Anlamlı | Sertlik, kuruluk, zayıflama | Yağsız ve sert beden, sütün kesilmesi veya zorluk | Sertlik çekirdeğinde ortaklaşır; Kur'an'da geçmez |
| نصح | Anlamlı | Arılık, samimiyet, onarma | Bozukluğu düzeltme, hilesiz ve katıksız öğüt verme, dikişle yırtığı birleştirme | Koruma ve bütünlüğü sağlama yönüyle anlamdaş; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حصن | Merkez | Tahkimat, kale içine alma, dokunulmazlık sağlama | İçine nüfuz edilmesini fiziksel veya hukuki bir zırhla imkansız kılma | Mekan, zırh, evlilik ve iffet yoluyla mutlak koruma sağlar |
| حرز | Komşu | Sığınağa koyma, saklama | Değerli bir nesneyi kaybolmaktan veya çalınmaktan korumak üzere gizli ve emin yere koyma | Nesnenin saklanmasına odaklanır, kalenin aşılmazlığına değil |
| منع | Komşu | Engelleme, ulaşımı kesme | Bir failin veya etkinin hedefe ulaşmasına engel olma eylemi | Salt engelleme fiilidir; korunaklı bir iç alan inşa etmeyi zorunlu kılmaz |
| عفف | Komşu | İffet, nefsi tutma | Gayrimeşru istek ve arzulardan iradi olarak geri durma hali | Bireyin iç ahlaki fren mekanizmasıdır; kurumsal veya fiziki kale anlamı içermez |
| حفظ | Komşu | Muhafaza etme, gözetme | Bir varlığın zayi olmasını, bozulmasını veya zarar görmesini önleme | Sürekli dikkat ve ihtimamı ifade eder, zırh veya tahkimat kurmayı gerektirmez |
| سفح | Zıt | Akıtma, saçma, kuralsız ilişki | Değeri ve meşruiyeti hiçe sayarak sınırları yıkma, suyu veya şehveti boşaltma | Meşru akit ve koruma olmaksızın açıklık ve kuralsızlık hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حصن | Tahkîm, himâye, ‘iffet, nikâh | Fiziksel tahkimattan ahlaki ve hukuki dokunulmazlığa uzanan bütüncül koruma | Kesin |
| Latince | Munire, castrum, castitas | Tahkim etmek, kale, iffet | Munire dış saldırılara karşı duvar örmeyi, castitas ise lekesizliği ve korunmuşluğu ifade eder | Güçlü |
| İngilizce | Fortify, fortress, chaste, invulnerability | Tahkim etmek, hisar, iffetli, dokunulmaz | Maddi korunma ile ahlaki muhafaza ayrışır; tek bir kelime her iki boyutu aynı anda kuşatamaz | Güçlü |
| Almanca | Befestigen, Burg, Keuschheit | Güçlendirmek, kale, korunmuş iffet | Fiziksel sığınak ile ahlaki sınır iki ayrı terimle karşılanır | Güçlü |
| Fransızca | Fortifier, forteresse, chasteté | Tahkim etmek, kale, bekaret/iffet | Savunma surları ile ahlaki duruluk anlamları ayrı kelimelere bölünür | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حُصُون / مُحَصَّنَة | Maddi istihkam, müstahkem şehir ve kale duvarları | Askeri mücadele, savunma yapıları ve sığınaklar; Haşr 59:2, Haşr 59:14 |
| لِتُحْصِنَكُمْ | Zırh, beden koruyucu savaş teçhizatı | Düşman darbelerine karşı bedeni koruma zırhı; Enbiyâ 21:80 |
| تُحْصِنُونَ | Tahılın ambarda kilit altında korunması ve depolanması | İktisadi kriz yönetimi, kıtlık yıllarına hazırlık; Yûsuf 12:48 |
| أَحْصَنَتْ | Bedenin ve iffetin gayrimeşru her türlü temasa kapatılması | Hz. Meryem'in paklığı ve ilahi himayeye mazhariyeti; Enbiyâ 21:91, Tahrîm 66:12 |
| الْمُحْصَنَات / مُحْصِنِينَ | Meşru nikah bağıyla himaye altına girmiş veya hür kadınlar ve erkekler | Aile hukuku, evlilik engelleri ve zina iftirası (kazf) cezası; Nisâ 4:24, Nisâ 4:25, Mâide 5:5, Nûr 24:4 |
| تَحَصُّنًا | Cariyelerin iffet ve namus dairesinde kalma iradesi | Sosyal baskı ve sömürüye karşı ahlaki himaye; Nûr 24:33 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlerin ve vahiy taşıyıcılarının masumiyeti | Hz. Meryem’in iffetinin teyidi ve peygamberlerin her türlü ahlaki şaibeden korunmuşluğu | Kötülük ve iftiraya karşı ilahi dokunulmazlık zırhı |
| Fıkıh | Had cezaları, nikah şartları ve kazf suçu | İhsan vasfı; hürriyet, akıl, baliğ olma, müslümanlık ve sahih nikahla cinsel birliktelik yaşamış olma şartları | Hukuki statü, ceza ehliyeti ve dokunulmazlık kalkanı |
| Tefsir | Kur'an'daki müstahkem yapılar ve iffet ayetleri | Ayetlerde geçen muhsanat kelimesinin hür kadınlar mı, evliler mi yoksa iffetliler mi anlamına geldiği | Bağlama göre değişen çok katmanlı koruma halkaları |
| Hadis | Şeytandan ve şerlerden korunma duaları, evliliğin koruyuculuğu | Evliliğin gözü ve ırzı haramdan koruyan bir sığınak olarak nitelenmesi, duaların zırh sayılması | Manevi ve toplumsal tahkimat vasıtası |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki arınma ve fıtratı muhafaza | İffet kalkanı | Günah ve kirlenmeye karşı ruhsal savunma hattı kurar | Meşru sınırlar içinde kalarak fıtratı ifsat edici unsurlardan korur | Kesin |
| İlmi | Bilginin ve metodolojinin korunması | Epistemik tahkik kalesi | Hurafelerin ve tahrifatın doğru bilgiye nüfuz etmesini önler | Usul kuralları ile ilmi birikimi tahriften koruyan zihinsel bir zırh oluşturur | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal güvenlik ve sınır muhafazası | Savunma ve egemenlik istihkamı | Dış tehditlere ve yıkıcı akınlara karşı toplumu korur | Caydırıcı askeri ve kurumsal yapılar inşa ederek kamu düzenini teminat altına alır | Kesin |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve stratejik rezerv | Emniyetli stok ve tasarruf | Kıtlık ve kriz anlarında temel girdilerin tükenmesini engeller | Üretilen değerin israf edilmeyip kriz dönemleri için güvenli depolarda tutulmasını sağlar | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hücre zarı ve siber güvenlik duvarı (firewall) | İç ortamın dengesini (homeostaz) korumak için zararlı girişleri engelleyen, yalnızca meşru geçişe izin veren seçici geçirgen koruyucu bariyer | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki dokunulmazlık ve meşru akit kurumu | Bireyin ve ailenin temel haklarını kamusal veya gayrimeşru tecavüzlere karşı koruyan anayasal ve medeni kalkan | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca kadınlara özgü pasif bir cinsel bekâret veya ahlaki baskı aracına indirgemek; kelimenin askeri, iktisadi ve hukuki tahkimat anlamlarını unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; savaşta bedeni koruyan zırhtan (21:80), kıtlığa karşı depolanan buğdaya (12:48), düşman ordularına direnen şehir surlarından (59:14), hem erkeği hem kadını koruyan evlilik ve hukuki statüye (4:24) kadar uzanan dinamik bir varoluşsal güvenlik zırhıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İhsan vasfını salt kadın cinselliğine hapsederek erkeğin iffet ve koruma sorumluluğunu (muhsinîn) silikleştirmek; toplumsal, askeri ve iktisadi savunma sistemlerini Kur'ani vizyonun dışında görmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fert, aile ve toplum güvenliğini kurarken rastgele tedbirlere değil, dışarıdan delinemez hukuki ve ahlaki kalelere dayandığını gösterir. Vahiy zırhı, iffet zırhı ve akit zırhı bu kökle aynı mantık dairesinde birleşir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile hukuku ve evlilik şartlarını düzenleyen Nisâ suresi, zina iftirasını ve iffet standardını belirleyen Nûr suresi ile askeri-stratejik savunmayı ve iktisadi tedbiri anlatan Yûsuf, Enbiyâ ve Haşr surelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İffetin sadece bireysel bir vicdan meselesi olduğu yanılgısını yıkarak onun kamusal bir koruma, evlilik akdi, hak güvencesi ve dokunulmazlık statüsü olduğunu ortaya koyar; ayrıca kökün erkekler için de geçerli bir zırh olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDış müdahaleye, silaha veya yabancı unsura geçit vermeyen sarp dağ kalesi, sıkı dokunmuş çelik zırh ve etrafı çevrilmiş emniyetli ambar.
- Soyut anlamBireyi gayrimeşru ilişkilerden, aileyi dağılmaktan, toplumu düşman istilasından ve iktisadı kıtlıktan koruyan meşru sınır, hukuk ve iffet kalkanı.
- Sistematik karşılıkBir sistemin iç dengesini ve varlığını dış tehditlere ve çözülmelere karşı koruyan aşılmaz sınır mekanizması, dokunulmazlık zırhı ve meşru filtreleme düzeni.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde genel evreni, tahkim edilmiş korunaklı alanı (hısn), bu alanı dış dünyadan ayıran meşru ve fiziki sınırı (kale duvarı, evlilik akdi, zırh) temsil eder. uzaklık fonksiyonu olup korunan varlığın () sınırdan içeri çekilerek açıkta bırakılmadığını gösterir. korunan alanın iç dokusunu, ise dışarıdan gelebilecek saldırı, tecavüz, ifsat ve kontrolsüz sızıntıları ifade eder. Kesişimin boş küme olması (), kökün özü olan dış nüfuza kapalılığı, dokunulmazlığı ve mutlak koruma kalkanını simgeler.