رأي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-أ-ي121 sîga, 306 mücavir kök, 297 ayet, 72 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.هززيَرَوْاأَرَأَيْتَكبررأيقولسحبرَأَىسموشمسيَرَوْنَندمتَرَىتَرَ

KökSîga 121Ayet 297Sure 72Mücavir 306

▶ Ağı aç (3B)

رأي

ر - أ - ي

KÖK
  • 328 geçiş
  • 297 ayet
  • 121 sîga
  • 13 sözlük

Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret demektir. Rey etmek görmek anlamındadır. Reyinde olmak görüş sahibi olmak demektir. ”Raye”, uzaktan görülebilen işaret demektir. “Basar” göz demektir. “Nazar” korkuluk demektir. Nazar bakmak, re’y ise görmek anlamındadır. Re’y derinlemesine görmek, nazar genişlemesine görmek, basar uzağı görmek, şuhud ise içinde bulunmak, her yönüyle görmek demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رءي · رأى

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret demektir. Rey etmek görmek anlamındadır. Reyinde olmak görüş sahibi olmak demektir. ”Raye”, uzaktan görülebilen işaret demektir. “Basar” göz demektir. “Nazar” korkuluk demektir. Nazar bakmak, re’y ise görmek anlamındadır. Re’y derinlemesine görmek, nazar genişlemesine görmek, basar uzağı görmek, şuhud ise içinde bulunmak, her yönüyle görmek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR12.833 harf
باب اللّفيف من الرّاء و ر أ، و ر ي، و أ ر، أ ر ي، أ ي ر، أ ر ر، ي ر ر، و ر أ، أ و ر، ر ي ر، ر أ ر أ، ر أ ي، ر و ي، ر ي أ، ر و أ مستعملات ورأ: الوراء، ممدود: وَلَدُ الوَلَد، لقول اللَّه عزّ وجلّ: "ومن وراءِ إسحاقَ يَعْقوب".. وسأل الشّعبيّ رجلاً رأى معه صبيّاً: هذا ابنك? قال: نعم: من وراء.. ووراء ممدود: خِلاف قُدّام. وتصغير وراء: وُرَيّة. تقول رأيتُه وُرَيّةَ ذلك المَوْضع وقُدَ يْدِمَه. وري:
Maddenin bağlantısı

باب اللّفيف من الرّاء و ر أ، و ر ي، و أ ر، أ ر ي، أ ي ر، أ ر ر، ي ر ر، و ر أ، أ و ر، ر ي ر، ر أ ر أ، ر أ ي، ر و ي، ر ي أ، ر و أ مستعملات ورأ: الوراء، ممدود: وَلَدُ الوَلَد، لقول اللَّه عزّ وجلّ: "ومن وراءِ إسحاقَ يَعْقوب".. وسأل الشّعبيّ رجلاً رأى معه صبيّاً: هذا ابنك? قال: نعم: من وراء.. ووراء ممدود: خِلاف قُدّام. وتصغير وراء: وُرَيّة. تقول رأيتُه وُرَيّةَ ذلك المَوْضع وقُدَ يْدِمَه. وري: الرِّئة، محذوفة من روى، والوارية: سائطة داء يأخذ في الرِّئة، وربّما أخذ منه السُّعال، فيقتل صاحبه، يقال: وُرِيَ الرّجلُ فهو مَوْرُوٌ فيمن قال بالتَّخفيف، ومن قلب الهمزة ياءً قال: مَوْريٌ، قال هشام بن المغيرة: هَلُمَّ إلى أميّة إنّ فـيهـا شِفاءَ الوارياتِ من السَّقامِ

والثَّوريَرِي الكَلْبَ إذا طعنه في رِئته، قال المرّار بن منقذ في وصف رجل: كَمْ ترى من شانىءٍ يَحْسُدُنـي قد وراه الغيظ، ذو صَدْرٍ وَغِرْ وفي الحديث: َلأَنْ يملأ الإنسانُ جَوْفَه قيحاً حتّى يَريه خيرٌ له من أن يملأهُ شعرا. قوله: حتّى يَريه، وهو من الوَرْي على مثال الرَّمْي، ومنه يُقال: رجل مَوْريٌ، غير مهموز، وهو أن يَدْوَى جوفه، قال الراجز: قالت له وَرْياً إذا تَنَحْنَحا تدعو عليه بالوَرْي، وهو مصدره. وقال العجّاج يصف الجراحات: عن قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرِّي مَنْ سَبَرْ يقول: إنْ سَبَرَها إنسانٌ أصابه منها الوَرْي. وقال عبد بني الحَسْحاس: وَراهُنَّ ربّي مِثْلَ ما قد وَرَيْنَني وأَحْمَى على أكبادِهنَّ المكاويا والرِّئةُ: تُهْمَز ولا تُهْمَز، وهي موضع الرِّيح والنَّفَس. وجمعها: الرِّئاتُ والرِّئين، وتصغيرها: رُوَيّةٌ ومن هَمَز الواو قال: رُؤَيّةٌ. قال: ويَنْصبنَ القَدَورَ مُشَمِّرات يُنازِعْنَ العَجاهنةَ الرِّئينا والتَّوْريةُ: إخفاء الخبر وعدم إظهار السِّرّ، تقول: وَرَّيته تَوْريةً. وأر: تقول: وأرت إرةً، وهذه إرةٌ موءورة، وهي مَسْتَوْقَدُ النّار تحت الأَتّون وتحتَ الحمّام، وتحتَ أَتُّون الجِرارِ والجصّاصة وذلك إذا احتقرتَ حفرةً لإيقادك النّار، وأنا أَئِرُها إرةً ووَأْراً، وتجمع الإرةُ على الإرينَ والإراتِ، قال: كمِثل الدّواخن فوق الإرينا ووأرت الرَّجلَ أَثِرُهُ وأراً: ذَعَرْتُهُ وفزّعته، قال لبيد: تَسْلُبُ الكانِسَ لم يُؤارْ بها شُعْبة السّاقِ إذا الظِّلُّ عَقَلْ يصفُ ناقتَه أنّها تسلبُ من الثَّوْر الكانِس ظلّه، وذلك أنّه إذا رآها نَفَر منْ كِناسه فخرج من تحت شُعَب أرطاتها، ويروى: لم يُؤْرَبها، بوزن لم يُعْرَ مِنَ الأَرْي أي: لم يلصق بصدره الفزع، كقولك: إنّ في صدرك عليّ لأَرْياً، أي: لطخاً من حِقْد، تقول: قد أرى عليَّ صدرُهُ... وبعضهم يقول: لم يُؤْرَبها. من رواها كذا بالهمز قال: لم يدخل الفزع جنان رئته. أري: وأريُ القِدْر: ما يلتزقُ بجوانبها من الحَرَق، وكذلك من العَسَل ما التزق بجوانب العسّالة، قال: إذا ما تأَوّتْ بالخليّ بَنَتْ به شَريجَيْن مما تأتري وتُتِيعُ أي: مما يلتزق ويسيل، وائترارُه: التزاقُه. وهو كذلك في بيت زُهَير في وصف البقر: يَشِمْنَ بروقه ويَرُشُّ أَرْيَ ال جنوبِ على حواجبها العَماءُ ومنهم من يقول في بيت لبيد: لم يُوأَرْبها من أُوارِ الشَّمُس، وهو شدّة حرّها، أي: لم يحترق بها.. ويقال: قد أَرَتْ قِدْرُك يا فلانُ تأري، وإنما تأري عن الحَبِّ والتَّمر إذا لم يُسَطُ، والأَرْي أن يلزقَ بأسفلها مثل: الجُلْبة مما يُطْبَخُ فيها فقد أرت أرياً، والذي يلزقُ نفسه أيضا الأري. والتَّأَرّي: التَّوَقُّع لما في القدر، قال الحارث الباهليّ: لا يَتَأَرَّى لما في القِـدْر يَرْقَـبُـهُ ولا يَعَضُّ على شُرْ سُوفه الصَّفَرُ يقول: يأكُلُ القَفارَ الذي لا أدم فيه. وقوله: لا يتأرَّى، أي: لا ينتظر غداً القوم، ولا ما في قِدْرِهم أَنْ يطعموه منه. ويقال: لا يتأرّى لذلك، أي: لا يَنْتظر، ولا يهمّه. وإنّ بينهم لأريَ عداوة، أي: أشدّها وألزقها وأقدمها. وأَرْيُ النَّدَى: ما وقع من النَّدَى على الذي هو مثل العُشْب والشَّجَر والصَّخْر فلا يزال يَلْتزِقُ بعضُه ببعض.. والدّابّة تأري إلى الدّابّة، إذا انضمّت إليها وأَلِفَتْ معها معلفاً واحداً، وبذلك سُمِّي المعلف: آرِيّاً، فهو في التّقدير: فاعول، قال: يعتاد أرباضاً لها آريُّ والواري: الشَّحِمُ السّمين، والوَري مثله. وزندٌ وارٍ للّذي يُورى النّارَ سريعاً.. يَرِي الزّندُ ويَوْرَى لغتان، وأوريتُ زنداً. وتقول للرّجل الكريم: إنّه لواري الزِّناد، ووَرَّيْتُ بك زِنادي، أي: رأيتُ منك ما أُحِبُّ من النُّصْحِ والنَّجابةِ والسّماحة. ورجلٌ يورّي بالأمر، إذا أراد أمراً وهو يُظْهِر للنّاس غَيْرَه. وأوريت النّار إذا كانت خامدةً فأجَّجْتها. إير: إير: مَوْضعٌ بالبادية قال: على أصلاب جأبٍ أَخْدريّ من اللائي تَضَمَّنهـنّ إيرُ

والإيرُ: ريحٌ حارّةٌ ذات إيار، ياؤها في الأصل واوٌ مثل واو الرّيح صارت ياءً لكسرة ما قبلها، وتصغيرها: رُوَيْحة وأُوَيْرة.. وقال بعضهم: بل الإير: الشَّمالُ الباردة بلغة هُذيل، قال: وإنّا مساميح إذا هبّت الصَّبا وإنّا مساميح إذا الإير هبّتِ وناس يقولون: هو جمع الأوار في هذا البيت كأنّهم يجعلون الأوار من حرّ السّموم. أرر: الإرارُ: شِبْهُ ظُؤْرةٍ يَؤرُّ بها الرّاعي رَحِم النّاقة إذا ما رَنَتْ، وممارنتها: أن يضربها الفحل فلا تلقح. وتفسير يَؤُرُّ بها الرّاعي: أن يُدْخِلَ يدّه في رَحمِها فيقطعَ ما هناك بالإرار ويُعالجَهُ. والأرّ: أن يأخذ الرّجلُ إراراً، وهو غُصْنٌ من شوك القتاد وغيره فيضربه بالأرض حتّى تبينَ أطرافُ شوكه، ثمِ يَبُلُّه، ثمّ يَذُرّ عليه مِلحاً مدقوقاً فيَؤُرّ به ثَفْر النّاقة حتّى يُدْمِيَها.. يُقال: ناقة ممارن، والفعل: أرّها يؤرّها. والأرير: حكاية صوت الماجن عند القمار والغلبة.. أرّ يأَرُّ أريراً. يرر: اليَرَرُ: مصدرُ الأَيَرّ، تقول: صخرة يرّاءُ، وحجرٌ أَيَرُّ. قال أبو الدُّقيش: إنّه لَحارٌّ يارٌّ، عَنَى به رغيفاً أُخْرجَ من التَّنُّور، وكذلك إذا حَمِيَتِ الشّمس على شيء حَجَراً كان أو غّه فلزمته حرارة شديدة قيل: إنّه لحارٌّ يارٌّ إذا كان له صلابة، ولا يُقال للماءِ ولا للطِّين، والفعل: يَرَّ يَيَرُّ يَرَراً، وتقول في الجزم: ييرّ، ولا يُوصَفُ به على نَعْتِ أَفْعَل وفَعْلاء إلاّ الصَّفا والصَّخرة، ولا يقال إلاّ مَلَّة حارةٌ يارّةٌ، وكلّ شيء نحو ذلك، إذا ذكروا اليارّ لم يذكروه إلاّ وقبلَه: حارّ. ورأ: الوَرَى، مقصور: الأنام الذي على ظهر الأرض، قال: ويَسْجُدلي شعراءُ الوَرَى سجودَ الوزاغ لثُعبانِهـا أور: الأوار: حُّر التَّنُّور من بعيدٍ. ويُقال: إرة في ورة، فالإرة: النّار بعينها، والورة: الحُفْرة. والمُسْتأْوِرُ: الفَزِع، قال: كأنّه بزِوانٍ نـام عـن غـنـمٍ مُسْتأورٌ في سواد اللّيل مَذْءُوبُ رير: الرِّيْرُ والرّار، لغتان: المُخُّ الذّائبُ في العَظْم، كأنّه خيط أو ماء، قال: على عمائِمنا تُلْقَى وأَرْحـلـنـا على زواحفَ تُزْجَى، مُخُّها رِيرُ والرّير: الماء الذي يَخْرُج من فم الصّبيّ كأنّه خيوط. رأرأ: الرَّأْرأةُ: تحديق النَّظر، وتحريك الحَدَقتين في ذلك... رأرأتُ بَصَري، ورَأْرأتْ عيناه. ويُقال: رأرأ السَّحابُ والسَّرابُ، أي: لَمَحَ كلَمْح البَصَر، وهو دون اللَّمْع. رأي: الرأي: رأيُ القلب، ويُجْمع على الآراء، تقول: ما أَضَلَّ آراءَهم، على التَّعَجُّب وراءَهم أيضا. ورأيت بعيني رؤيةً.. ورأيتُه رأيَ العَيْن، أي: حيثُ يقعُ البَصَرُ عليه. وتقول من رأي القَلْب: ارتأيتُ، قال: ألا أَيُّها المُرْتَئي في الأمور سَيَجْلُو العَمَى عنك تِبْيانُها وتقول: رأيت رؤيا حَسَنة، قال: عَسَى أَرَى يَقْظانَ ما أُرِيتُ في النَّوْم رؤيا أَنّني سُقِيتُ ولا تجمع الرُّؤيا.. ومن العَرَبِ من يُلَيِّن الهمزةَ فيقول: رُويا، ومن حول الهمزة فإِنّه يجعلها ياءً، ثمّ يكسر فيقول: رأيت رِيّا حسنةً.. والرّيّ: ما رأتِ العينُ من حالٍ حَسَنةٍ من المَتاع واللِّباس. والرَّئيُّ: جِنيٌّ يتعرّض للرَّجل يُريه كهانةً وطِبّا، تقول: معه رَئيٌّ. وبعضُ العرب تقول: رَيْتُ بمعنى رأيت، وعلى هذا قُرِىء قوله تعالى: "أَرَيْتَ الذي ينهى عبداً إذا صلَّى"، وقال: أَقْسَم باللَّهِ أبو حفصٍ عُمَرْ ما رايَها من نقَبٍ ولا دَبَرْ فاغفِرْ له اللَّهمَّ إن كان فَجَرْ وتراءَى القوم: رأى بَعْضُهم بعضاً، قال جلّ وعزّ: فلمّا تراءى الجمعان. وتقول: تراءى لي فلان، أي: تصدّى لك لتراه.. وتراءى له تابِعُهُ من الجِنّ إذا ظهر له ليَراه. والمِرآة: التي يُنْظَرُ فيها والجميع: المَرائي، ومن ليّن الهمزة قال: المرايا. وتراءيت في المِرآة: نَظَرْتُ فيها، وفي الحديث: لا يَتَمرْأَى أَحَدُكم في الماء، أي: لا ينظرُ وجهَه فيه، وأُدْخِلَتِ الميم في حُروف الفِعْل. وتقول في يفعل وذواتها من رأيت: يَرَى وهو في الأصل: يَرْأَى ولكنّهم يحذفون الهمزة في كلِّ كلمة تُشْتَقّ من رأيت إذا كانتِ الرّاء ساكنة.. تقول: رأيت كذا، فحذفت همزة أَرْأَيته، وأنا مُرٍ وهو مُرًى، بحذف الهمزة، إلاّ أنّهم يُثبتون في موضعين، قالوا: رأيته فهو مَرْئيٌّ، وأرأت النّاقة إذا أَرْأى ضرعها أنّها أقربت وأنزلت وهي مُرْأى، بهمزة، والحذف فيها صواب. وقد يقولون: اسْتَريتُ واسترأَيْتُ، أي: طَلَبْتُ الرُّؤْية. وتَقُولُ في الظَّنِّ: رِيتُ أنّ فلاناً أخوك، ومنهم من يُثْبِتُ الهَمْزة فيقول: رُئِيتُ، فإِذا قلتَ أرى وذواتها حذفْتَ، ومن قَلَبَ الهَمْزةَ من رأى قال: راءك، كقولك: نأى وناء. والتَّرِّية، مشدَّدة الرّاء، إن شئت همزت وإن شئت ليّنتَ وثقّلْتَ الياء، وإن شئت طرحتَ الهمزةَ وخفّفتَ الياء فقلت: تَرْية.. والتَّرِيّة، مكسورة الرّاء خفيفة، كلّ هذا لغات، وهو ما تراه المرأة من بقية محيضها من صفرة أو بياض، قبل أو بعد. وأمّا البَصَرُ بالعَيْن فهو رؤية، إلاّ أن تقول: نظرت إليه رأيَ العين وتذكرُ العَيْنَ فيه.. وما رأيته إلاّ رأية واحدة، قال ذو الرّمّة إذا ما رآها رَأْية هِيضَ قلبه بها كانهياضِ المُتْعَبِ المُتَتَمِّمِ والعربُ تَحذِف الهمزةَ فيما غُيِّر من الفِعْل في قولك: تَرَى ويَرى ونَرى وأَرَى ونحوه، وفيما زاد من الفعل في أَفْعل، واستفعل، وتَهْمِز فيما سِوى ذلك إلاّ أنّهم يقولون: أرأتِ النّاقة والشّاة أي: استبان حَمْلها.. وتقول للّذي يريك شيئاً فهو مُرْءٍ والنّاقة مُرئية، وإن شئت خفّفتَ وليّنتَ الهمزة، والشّاعر إذا احتاج إلى تثقيلة ثقّل، كما قال: وأبدتِ البيضُ الحسانُ أسوقا غير مَرِيّاتٍ ولكن فرقا وتقول رَأَّيت فلانا ترئيةً إذا رأَّيته المرآة لينظُرَ فيها. واعلَمْ أنّ ناساً من العرب لا يرون أن يَهْمِزوا الهمزةَ الأولى من الرِّئاء كراهية تعليق ألف بين همزتين، ولذلك قالوا: ذُؤابة فهمزوا، ثم جمعوا الذّوائب بلا همز كراهية الذّآئب، وأمّا من همز الرئاء فمن أجل المدّة الّتي بعد الألف ليس من بعدها شيء يعتمد عليه فقد يسقط في الوقوف، وفي اضطرار الشِّعْر فيما يقصرون من الممدود، ولذلك جاز الهمز فيها ولم يَجُزْ في الذَّوائب. والرِّيّ: ما أَرَيْت القومَ من حسن الشّارة والهيئة، قال جرير: وكلّ قوم لهم ريّ ومختـبـر وليس في تغلب رِيّ ولا خبرُ وتقول: أرِني يا فلانُ ثَوْبَك لأراه، فإِذا استعطيتهُ شيئاً ليُعْطِيَكَهُ لم يقولوا إلاّ أرْنا بسكون الرّاء، يجعلونه سواء في الجمع والواحد والذّكر والأنثى كأنّها عندَهم كلمة وُضِعت للمُعاطاةِ خاصّةً، ومنهم من يُجرِيها على التّصريف فيقول: أَرِني وللمرأة أريني، ويفرّق بين حالاتهما، وقد يُقْرأ: "أرْنا الّلذينِ أضلاّنا" على هذا المعنى بالتّخفيف والتَّثْقيل، ومن أراد معنى الرُّؤْية قرأها بكسر الرّاء، فأمّا "أرِنا اللَّهَ جَهْرةً" و"أرِنا مَنا سِكَنا" فلا يُقْرأ إلاّ بكَسْر الرّاء. واعلم أنَّ ناساً من العرب لما رأوا همزة يرى محذوفةً في كلِّ حالاتها حذفوها أيضاً من رأى في الماضي وهم الذين يقولون: رَيْت. وفلانٌ يَتَراءَى برأي فلانٍ إذا كان يرى رأيه ويميلُ إليه ويقتدي به. فأمّا التّرائي في الظّن فإِنّه فِعْلٌ قد تعدّى إليك من غيرِك، فإِذا جعلت ذلك في الماضي وأنت تُريدُ به معنى ظننت قلت: رُئيتُ. ومنهم من يَحذِفُ الهمزةَ منها أيضا فيكسر الرّاء، ويُسَكِّن الياء. فيقول: رِيتُ، وهي أقبحُها، ومنهم من يقول في الماضي: رأيتُ في معنى ظننت، وهو خُلْفٌ في القياس، كيف يكون في الماضي معروفاً وفي الغابر مجهولا من فعل واحد في معنى واحد. روي: الرُّواءُ: حُسْنُ المنظر في البَهاء والجَمال، يقال: امرأة لها رُواء وشارة حَسَنة. والرِّواء: حَبْلُ الخِباء، أَعْظَمه وأَمْتَنه، وذلك لشدّة ارتوائه في غِلَظ فَتْله. وكلّ شجرةٍ أو عُضوٍ امتلأ قيل: قد ارتَوَى، وإنّما قالوا: رَوِيَ إذا أرادوا الرِّيّ من الماء والأعضاء والعروق من الدّم،ولا ترتوي العروقُ لأنّها لا تَغْلُظ، وليس معنى ارتوائها كارتواء القوم إذا حملوا رِيّهم من الماء، كلّ هذا من رَوِيَ يَرْوَى رَيّاً.. والرّاوي: الذي يقوم على الدّوابّ، وهم: الرُّواة، ولم أسمعهم يقولون: رويت الخيل. وأكثر ما يقال ذلك في الرِّياضة والسّياسة. فأمّا الرّجل الرّاوية فالذي قد تمّت روايته واستحق هذا النّعت استحقاقَ الاسم، وفي هذا المعنى يدخلون الهاء في نعت المذكّر، فإِذا أردت وجه الفعل من غير مبالغة قلت: هو راوي هذا الشّيء. وارْتَوَتْ مَفاصلُ الدّابّة إذا اعتدلت وغلظت. وفرس ريّان الظَّهْر إذا سَمِنَ مَتْناه. وارتوتِ النَّخْلةُ إذا غُرست في قفرٍ، ثمّ سقيت في أصلها. وارتوى الحَبْلُ إذا كَثُر قُواه وغَلُظَ في شِدّة فتْلٍ. والتَّرْويةُ: أن تُروي شيئاً فيكْثُر عليك حتّى يشتدّ رِيُّهُ، كما تقول: روّيتُ السَّوِيقَ من الماء وغيره، فإِذا أردتَ وجهَ الفِعْل من غير مبالغة قيل: أَرْوَيْته. والتَّروية: يومٌ قبْل عَرَفة، سُمِّي به لأنّ القومَ يتروّون من مكّة ويتزوّدونَ رِيّاً من الماء. والرَّيُّ: مصدر رَوِيَ يَرْوَى وهو ريّان والمرأة: ريّا والجميع: رِواء للذَّكر والأُنثَى فيه. والرَّواء من الماء: الذي يكونُ للواردِ فيه رِيّ، قال جرير: بئرٌ رَواءٌ عذْبةُ الشَّروبِ وقال ابن أحمر يذكر قطاةً وفرخها: تَروي لَقىً أُلْقِيَ في صَفْصفٍ تصْهَره الشَّمسُ فما يَنْصَهِرْ تروي معناه: تستقي، يقال: قد روى، معناه: قد استقى على الرّاوية. والرّاوية: أعظمُ من المزادة، ويجمع: الرَّوايا، ويجعل الشّاعر القطا روايا لأفراخها. والرَّيّا: ريحٌ طيِّبةٌ من نفحةِ ريّان، قال: إذا قامتا تضوَّع المِسْكُ منهمـا نسيمَ الصَّبا جاءت برَيّا القَرَنْفُلِ وقال آخر: فلو أنّ محموماً بخيبرَ مُدْنَفاً تنشّقَ ريّاها لأَقْلَع صالبُهْ ولا يُشتَقُّ منها فِعْل، ولا تَجْمع. والرِّواية: رواية الشِّعْر والحديث. ورجل راوية: كثير الرِّواية.. والجَميعُ: رُواةٌ. والمَرْوَى: اسمُ موضعٍ بالبادية. والرَّويُّ: حروف قوافي الشِّعْر اللاّزمات، تقول: هاتان قصيدتان على رويٍّ واحد. ريا: الرّايةُ: من رايات الأعلام، وإن جعلت الرّايَ جميعا بغير الهاء استقام، وكذلك الرّاية التي تجعل في عُنُق الغُلام، وهما من تأليف راء وياءين.. وتصغير الرّاية: رُييّة. والفِعْل: رَيَيْتُ ريّاً، وريَّيْتُ تريّةً، والأمرُ: ارْيهْ وريِّهْ والتَّشديدُ أحسنُ. وعَلَمٌ مَرِيٌ بالتّخفيف، وإن شئت بَيَّنْتَ الياءاتِ فقلت: علم مَرْييٌ بلا تشديد ولا همز ولكن ببيان الياءات. روء: الرّاء، ممدود، والواحدة: راءة: شجر له ثمرة بيضاء، الهمزة فيها أصليّة وتصغيرُها: رُوَيْئةٌ. وروّأت في الأمر إذا أثبتّ النّظر فيه، والاسم: الرّويئة والرويّة، قال: لا خَيْرَ في رأيٍ بـغـير رويّة ولا خَيْرَ في جهلٍ تُعابُ به غَدا

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.808 harf
Madde başı: رأىالرُؤْبَةُ بالعين تتعدَّى إلى مفعول واحد وبمعنى العلم تتعدى إلى مفعولين. يقال: رأى زيداً عالِماً. ورَأَى رَأْياً ورُؤْيَةً وراءَةً، مثل راعَةٍ. والرَأْيُ معروف، وجمعه أرْآءٌ وآراءٌ أيضاً مقلوب، ورَئيٌّ على فَعيلٍ. ويقال أيضاً: به رَئِيٌّ من الجن، أي مَسٌّ. ويقال: رأى في الفقه رَأْياً. وقد تركت العربُ الهمزَ في مستقبله لكثرته في كلامهم، وربّما احتاجت إليه فهمزَتْه، كما قال الشاعر: ومن يَتَمَلَّ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok35.456 harf
باب اللفيف من حرف الراء ورى ، أور ، روى ، رأي ، رأرأ ، راء ، أرر ، أير ، يرر ، رير ، ورر . ورى : رُوي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لأَن يَمْتلىء جَوْفُ أَحدكم قَيْحاً حتى يَرِيَه خَيْرٌ له من أن يَمتلىء شِعْراً ) . قال أبو عُبيد : قال الأصمعي : قوله حتى يَرِيه هو من الوَرْي على مثال الرَّمْي . يقال منه : رَجُلٌ مَوْرِيٌّ ، غير مَهْموز ، وهو أَن يَدْوَى جَوْفُه ؛ وأَنْشد : قالت له
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.518 harf
(باب الراء والهمزة وما يثلثهما) (رأد) الراء والهمزة والدال أُصَيلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وحركة. يقال امرأة رَأْدةٌ* ورُؤْد، وهي السَّريعة الشَّباب لا تَبْقَى قَمِيئَة. وهو الذي ذكرناه في الحركة. والرَّأْد والرُّؤْد: أصل اللّحْي. ورأْد الضُّحى: ارتفاعه. يقال تَرَأَّدَ([1]) الضُّحى وتراءَدَ. وترأّدت الحيّة: اهتَزّت في انسيابها. وكان الخليل يقول: الرِّئْد: مهموز: التِّرْب. (رأس) الراء والهمزة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.815 harf
Madde başı: رأى- رأى: (وقد أخذ المصنف جل هذا الباب من المسائل الحلبيات للفارسي ولخصه، انظر: المسائل الحلبيات ص 42 - 90) عينه همزة، ولامه ياء، لقولهم: رؤية، وقد قلبه الشاعر فقال: - *وكل خليل راءني فهو قائل ** من أجلك: هذا هامة اليوم أو غد* (البيت لكثير غزة من قصيدة له مطلعها: *تظل ابنة الضمري في ظل نعمة ** إذا ما مشت من فوق صرح ممرد* وهو في ديوانه ص 435، واللسان: (رأى) ؛ والأغاني 15/111؛ والأضداد لابن الأنباري ص
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR2.455 harf
ر أ ي رأيته بعيني رؤيـة ورأيتـه فـي المنـام رؤيـا ورأيتـه رأي العيـن‏.‏ وأرأيتـه غيـري إراءة‏.‏ ورأيـت الهلـال‏.‏ وتراءينـا الهلـال‏.‏ وتـراءى الجمعـان‏.‏ وتـراءت لنـا فلانـة‏:‏ تصـدّت لنا لنراها‏.‏ وهو يتراءى في المرآة وفي السيـف‏:‏ ينظـر فيهمـا‏.‏ وفـي الحديـث ‏"‏ لا يتـراءى أحدكـم فـي المـاء وهـو يرائـي النـاس ‏"‏ مـراآة وريـاء وفعـل الخيـر رئـاء النـاس‏.‏ وهـو حسـن المـرأى والمرآة‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok36.992 harf
الرُّؤيَة بالعَيْن تَتَعدَّى إلى مفعول واحد، وبمعنى العِلْم تتعدَّى إلى مفعولين؛ يقال: رأَى زيداً عالماً ورَأَى رَأْياً ورُؤْيَةً ورَاءَةً مثل راعَة. وقال ابن سيده: الرُّؤيَةُ النَّظَرُ بالعَيْن والقَلْب. وحكى ابن الأَعرابي: على رِيَّتِكَ أَي رُؤيَتِكَ، وفيه ضَعَةٌ، وحَقيقَتُها أَنه أَراد رُؤيَتك فَأبْدَلَ الهمزةَ واواً إبدالاً صحيحاً فقال رُويَتِك، ثم أَدغَمَ لأَنَّ هذه الواوَ قد صارت حرفَ علَّة
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR2.139 harf
* رَ أَ ي * * الرُّؤْيَةُ * بالعين تتعدى إلى مفعول واحد وبمعنى العلم تتعدى إلى مفعولين و * رَأَى * يرى * رَأْيا * و * رُؤْيةً * و * رَاءَهً * مثل راعة و * الرَّأْيُ * معروف وجمعه * آراءٌ * و * أَرْءَاءٌ * أيضا مقلوب منه و * رَئِيُّ * من الجن أي مس ويقال * رَأَى * في الفقه * رَأْياً * وقد تركت العرب الهمز في مستقبله لكثرته في كلامهم وربما احتاجت إلى همزه فهمزته قال الشاعر % ومن يتمل العيش يَرْءَ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR21.132 harf
Madde başı: رأى: ى ( *!الرُّؤيَةُ ) ، بالضَّمِّ : إدْراكُ المَرْئي ، وذلكَ أَضْرُب بحَسَبِ قُوَى النَّفْس : الأوَّل : ( النَّظَرُ بالعَيْنِ ) التي هي الحاسَّة وما يَجْرِي مجْراها ، ومِن الأخيرِ قوْلُه تعالى : ﴿وقُلِ اعْمَلُوا *!فَسَيَرى اللَّهُ عَمَلَكُم ورَسُولُه﴾ ، فإنَّه ممَّا أُجْرِي مجْرَى الرُّؤْيَة بالحاسَّةِ ، فإنَّ الحاسَّةَ لا تصحُّ على اللَّهِ تعالى ، وعلى ذلكَ قَوْله : { *!يَراكُم هو وقَبيلُه مِن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok38.122 harf
Madde başı: رأىرَأَى رَأَى ذ , (S, M, &c.,) for which some say رَا [suppressing the ء and the ى,] (M,) and some say رَآءَ, (T in art. بوأ, and M and K in art. ريأ,) like خَافَ, (TA in the latter art.,) formed by transposition, (T in art. بوأ,) first pers. رَأَيْتُ, (M, Msb, K, &c.,) for which some say رَيْتُ, without ء, (T, S, M,) but the former is that which is general and preferred, (T, M,) aor. يَرَى (T, S,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.045 harf
Madde başı: رءيرَأَى رَأَى A يَرَى , ( n. ac. رَأْي [ 1 ] , رَأْيَة رَأْيَة [ 1t ] , رُؤْيَة [ 3t ] , رِئْيَان [ 34 ] ), a. Saw, perceived; noticed; looked at, regarded. b. Thought, believed, deemed, considered, judged; regarded as. c. Hit, injured in the lungs. d. ( n. ac. رُؤْيَا ), Saw in a dream. رَأَّيَ رَأَّيَ II , a. Dissimulated, dissembled with. b. Held a mirror to. رَاْءَيَ رَاْءَيَ III
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok104.527 harf
Madde başı: رءيرءي رَأَى - يَرَى - أَرَأَيْتَ - أَلَم تَرَ - رَأْيْ - الرأي - رُؤيَا - رِئَاء - أَرَى - يُرِيْ، أُرِيَ - يُرَى - رَاءَى - يُرَائِي - تَرَاءَى - يَتَرَاءَى رَأَى - يَرَى + كائن + شيئاً: أصلها " رَأَى - يَرْأَى ": يدرك ويعلم شكل ولون وحركة الصورة: يدرك ويعلم شكل ولون وحركة الصورة بعينه التي في رأسه أو بعين قلبه وفؤاده التي في نفسه: ترتسم
Tamamını oku

Sîgalar(121)

Mücavir kökler306 mücavir (706 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قول

    113 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  2. سحب

    6 ortak ayet · Fışkıran sudur

  3. هزز

    4 ortak ayet · Kımıldadı

  4. شمس

    9 ortak ayet · Güneş demektir

  5. كبر

    21 ortak ayet · Yaşlı adamdır

  6. أفل

    3 ortak ayet · Fani çok yaşlanmış kimse, pirifani

  7. سمو

    31 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  8. صرف

    8 ortak ayet · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…

  9. خرج

    20 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  10. ضلل

    21 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

  11. أله

    121 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  12. ندم

    4 ortak ayet · “Redm” kumaşa dikilen yama, “nedm” arkadaş, içki…

Geçtiği ayetler(297)

  1. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ …

    GörürsünBinlerce oldukları halde ölüm korkusuyla yurtlarından çıkanları görmedin mi? Allh onlara; (ölün) dedi. Sonra da onları diriltti. Şüphesiz ki, Allah insanlara karşı lutuf sahibidir. Ama insanların pek çoğu şükretmezler.

  2. أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَأِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى …

    GörürsünMusa’dan sonra İsrailoğullarından bir cemaate bakmadın mı? Hani, onlar peygamberlerine bize bir hükümdar gönder ki, Allah yolunda savaşalım, dediler. Peygamberleri de: Üzerinize savaş farz edilir de ya savaşmazsanız? dedi. Onlar dediler ki: Biz Allah yolunda neden savaşmayalım? Hem yurtlarımızdan çıkarıldık, hem de oğullarımızdan (ayrıldık) . Fakat onların üzerine savaş farz edildiği vakit, içlerinden pek azı müstesna hep geri döndüler. Allah, zalimleri çok iyi bilendir.

  3. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْرَاهِيمَ فِي رَبِّهِ أَنْ آتَاهُ …

    GörürsünAllah kendisine mülk verdiği için, Rabbı hakkında İbrahim ile tartışanı görmedin mi? Hani Rabbım öldüren ve diriltendir, deyince , o; ben de diriltir ve öldürürüm, demişti. İbrahim: Allah güneşi doğudan getirir. Haydi sen de onu batıdan getir, deyince o küfreden herif, apışıp kaldı. Allah, zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

  4. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ

    GörürsünKendilerine Kitab’tan bir pay verilmiş olanları görmedin mi ki; aralarında hüküm vermen için Allah’ın kitabına çağırılıyorlar da, sonra onlardan bir zümre arkasını çeviriyor. Onlar, temelli yüz çevirenlerdendir.

  5. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يَشْتَرُونَ الضَّلَالَةَ وَيُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ

    GörürsünBakmazmısın şu kendilerine kitabdan bir pay verilmiş olanlara? Kendileri sapıklığı satın aldıkları gibi sizin de yoldan sapmanızı istiyorlar.

  6. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ بَلِ اللَّهُ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا

    GörürsünBakmaz mısın şu kendilerini temize çıkaranlara? Halbuki dilediğini temize çıkaran yalnız Allah’tır. Ve kıl payı zulme uğratılmazlar.

  7. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا

    GörürsünKendilerine kitab verilmiş olanların puta ve tağut’a inanıp, küfredenlere: Bunlar mü’minlerden daha doğru yoldadırlar, dediklerini görmedin mi?

  8. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ …

    GörürsünSana indirilene ve senden önce inidirilenlere; inandıklarını iddia edenleri görmedin mi? Küfretmeleri emrolunmuş iken Tağut’un önünde muhakeme edilmelerini isterler. Halbuki şeytan, onları uzak bir sapıklıkla saptırmak istiyor.

  9. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ …

    GörürsünKendilerine: Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekatı verin, denilmiş olanlara bakmaz mısın? Şimdi onların üzerine savaş farz kılınınca; içlerinden bir grup Allah’tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korku ile insanlardan korkuyorlar. Bunlar: Ey Rabbımız, üzerimize şu savaşı niye farz kıldın? Ne olurdu bizi yakın bir geleceğe kadar geri bırakaydın, dediler. Onlara de ki: Dünyanın geçimi azdır. Ahiret ise, müttakiler için elbet daha hayırlıdır. Ve kıl kadar haksızlığa uğratılmayacaksınız.

  10. أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ

    GörürsünGörmez misin ki, Allah; gökleri ve yeri hak ile yaratmıştır. Dilerse sizi yok edip yeni bir halk getirir.

Sîga sayfası: أَرَأَيْتُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرأي
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli ve nakıs
Bağlamsal Yakın Köklerبصر, نظر, شهد
Zıt Kökعمي
Çekirdek Özet 1Gözle veya zihinle nesneyi doğrudan algılamak, görünüşe muttali olmak
Çekirdek Özet 2Hissî müşahededen kalbî ve aklî idrake, oradan da yargı ve kanaate uzanış
Çekirdek Özet 3Algılanan somut işaretten hareketle zihinsel hüküm, vizyon ve değer üretimi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel göz temasına indirgeyip aklî ve kalbî idraki dışlamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رأBaş, başlangıç, öne çıkma ve üstten kuşatıcı biçimde yönelme hareketini bildirir; nitekim رأس kökünde en üst organ olan başı, رأف kökünde ise kalbin en üst incelikle yönelmesini ifade eder.يÇekirdeğin kuşatıcı ve öne çıkan yönelişine fiilî temas, algılama, uzanma ve kavrama boyutu eklenerek bir nesneyi doğrudan idrak etme ve kanaat oluşturma anlamı kazanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstAlgının ve bilincin merkezi olan başı, yukarıdan ve merkezden yönelmeyi temsil eder.
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçOdaklanmış iradeyi, ilk çıkışı ve yönelişteki etkin itici gücü gösterir.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaZihinsel veya optik yönelişin nesneye fiilen uzanıp onu kavramasını, algıya bağlamasını simgeler.
رأيBaş ve bilincin etkin bir kuvvetle nesneye uzanıp onu kavramasıZihnin veya gözün belirli bir hedefe odaklanarak nesneyi kavraması, görünür kılması ve idrak neticesinde bir kanaat üretmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGözün nesneyle karşılaşıp suretini alması, bir şeyin dıştan görünüşü, intiba bırakan heyeti ve uzaktan seçilen alamet.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye ve erken dönem kullanımında kişinin meseleler karşısında durup derin kanaat oluşturması anlamında رأي kökünden türetmeler yer alır. Kitābü'l-ʿAyn'da kaydedilen erken dönem beytinde مرْتَئي kelimesi zihniyle meseleleri tartan kişi anlamında geçer: ألا أَيُّها المُرْتَئي في الأمور / سَيَجْلُو العَمَى عنك تِبْيانُها
Erken Arapça kullanımBir şeyin güzel görünüşü için رِئْي, kâhinin gördüğü görünmez varlık için رَئِيّ, başkalarına gösteriş yapmak için ise رِئَاء terimleri İslam öncesi ve erken dönem Arapçasında yaygın biçimde kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde رأي kökü, Proto-Sami *r-ʾ-y biçimine uzanan ve birincil olarak "görmek, algılamak, idrak etmek" anlamı taşıyan köklü bir semantik mirastır. Ugarit dilinde r-ʾ-y (görmek, bakmak), Eski Güney Arapçasında ve Ge'ez (Eski Habeşçe) dilinde reʾya / reʾye (görmek, seyretmek, bilmek) şeklinde düzenli fonetik ve semantik denklikle mevcuttur. Kuzeybatı Sami grubunda, özellikle İbranicede kök sonundaki zayıf harf dönüşümüyle רָאָה (rāʾāh) "gördü, algıladı, anladı" biçimindedir; buradan türeyen rōʾeh sözcüğü de "kâhin, basiret sahibi, gören kimse" anlamını taşır. Arapçada kök hem yalın gözle görmeyi (hissî algı), hem uykuda görmeyi (rüyâ), hem de zihnin ulaştığı hüküm ve kanaati (re'y) tek bir kök altında bütünleştirerek semantik matrisini genişletmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönر-أ-يGözün görmesinden (rü'yet) aklın kanaatine (re'y), rüyadaki içsel algıdan (rü'yâ) dışa dönük gösterişe (riyâ) uzanan semantik genişleme.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiUgarit r-ʾ-y, Ge'ez reʾya, İbranice rāʾāhBatı ve Güney Sami kollarında görme, bilme ve sezgisel kavrayış bildiren ortak miras.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiMısır hiyeroglif m-ꜣ-w (görmek) ile paralellik iddialarıAfro-Asyatik ölçekte görme ve aydınlanma bildiren ikincil morfemlerle morfolojik benzerlikler ileri sürülmüşse de doğrulanmış bağ sınırlıdır.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رأيAnlamlıGörmek, bilmek, kanaatGözle veya akılla idrak edip hükme varmakHedef kök; Kur'an'da çokça geçer
ريأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıرأي kökünün fonetik varyantı veya taklibi sayılır
أريAnlamlıAteş yakmak, dipte kalmakOcağın dibinde kalan kül veya ateşi tutuşturmakKur'an'da geçmez; hedef kökle zayıf ilişki
أيرAnlamlıSertleşmek, dikilmekMaden veya organın sertleşip dik durmasıKur'an'da geçmez; zıt veya bağımsız fiziksel kök
يرأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada bu dizilişte kök türetilmemiştir
يأرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada bu dizilişte kök türetilmemiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رأيMerkezAlgı ve kanaatNesneyi görüp hakikatine dair zihinsel kanaat üretmekGöz ile kalp arasında köprü kuran bütüncül idraktir
بصرKomşuNüfuz edici görüşNesnenin derinliğini, ayırt edici vasfını basiretle kavramakIşık ve kavrayış gücüyle nesnenin özünü keşfetmektir
نظرKomşuYönelme ve bakışGörmek amacıyla gözü veya aklı nesneye doğru çevirmekHenüz görme gerçekleşmemiş olsa bile bakma eylemidir
شهدKomşuHazır bulunma ve tanıklıkBir olaya bilfiil tanık olmak ve bunu açıkça bildirmekAlgının mekânsal ve zamansal birliktelikle kesinleşmesidir
عميZıtGörmezlik ve karanlıkİster gözde ister kalpte olsun algı ve idrak kanalının tıkanmasıNesneyi seçememe, gerçeği görememe ve dalalette kalma halidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرأيGörmek, kanaat getirmekHem fiziksel görmeyi hem de zihinsel yargı ve vizyonu kapsarKesin
Latincevidere, opinariGörmek, sanmak, kanaat beslemekVidere fiziksel ve aklî görmeyi, opinari ise zihinsel görüşü karşılarGüçlü
İngilizceto see, to deem, opinionGörmek, kabul etmek, görüşTo see algıyı, to deem ve opinion ise re'y boyutundaki kanaat sürecini verirGüçlü
Almancasehen, meinen, AnsichtGörmek, düşünmek, görüşSehen doğrudan görmeyi, Ansicht ve Meinung zihinsel pozisyon alışını karşılarGüçlü
Fransızcavoir, juger, avisGörmek, hükmetmek, fikirVoir duyusal algıyı, avis ve juger akıl yürütme neticesindeki kanaati yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رَأَىGözle fiziksel olarak görmekGüneş, ay, yıldız veya bir nesneyi doğrudan gözle müşahede etme bağlamı; En'âm 6:76.
أَرَأَيْتَDüşündün mü, haber ver, ne dersinMuhatabı aklî muhakemeye, tefekküre ve vicdanî sorgulamaya çağırma bağlamı; Mâ‘ûn 107:1, Alak 96:9.
رَأْيGörüş, kanaat, yüzeysel bakışİnsanların bir mesele hakkındaki zihinsel duruşu veya dış görünüşe dayalı yargısı; Hûd 11:27.
رُؤْيَاSadık rüya, uykudaki içsel vizyonPeygamberlerin ve şahısların uykuda gaybî işaretleri algılaması bağlamı; Yûsuf 12:4, Sâffât 37:102.
رِئَاءGösteriş, riyakarlık, iki yüzlülükİbadeti Allah için değil insanların gözü önünde övgü almak amacıyla yapma bağlamı; Bakara 2:264, Nisâ 4:142.
أَرَىGöstermek, öğretmek, açık kılmakAllah'ın peygamberlerine delillerini ve hükümlerini idrak ettirmesi; İsrâ 17:1, Nisâ 4:105.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRüyetullah (Allah'ın görülmesi) meselesiAhirette Allah'ın gözle görülüp görülemeyeceği, cisimleşme olmaksızın idrakin keyfiyetiFiziksel görme ile aklî/kalbî idrak sınırlarının teolojik olarak ayrışması
FıkıhRe'y ekolü ve ictihad mekanizmasıNassın bulunmadığı yerde kıyas, istihsan ve aklî kanaatle hüküm çıkarma yöntemiZihnin verilerden hareketle bağlayıcı amelî kanaat ve hüküm inşa etmesi
TefsirHissî ve kalbî rü'yet ayrımıAyetlerdeki görme fiillerinin gözle mi yoksa basiretle ve ilimle mi gerçekleştiğiLafzın zahirî duyudan aklî kesinliğe doğru kazandığı anlamsal derinlik
HadisHilalin görülmesi ve rüya tabiriRamazan hilalinin gözle tespiti (rü'yet-i hilal) ve sâlih rüyaların nübüvvet cüzü sayılmasıHükmün sübutu için somut gözlem, gaybî işaret için saf zihinsel idrak

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİman ve tevhid idrakiBasiret ve tefekkürDelillerden hareketle gaybî hakikati kavramakDuyu verilerini aşarak ayetler üzerinden yaratıcıyı idrak etme kabiliyeti sağlar.Kesin
İlmiBilimsel yöntem ve gözlemHipotez ve nazariyeOlguyu gözlemleyip akıl süzgecinden geçirerek model kurmakHam veriyi zihinsel muhakemeyle işleyip sistemli bir teori ve kanaate dönüştürür.Güçlü
SiyasiŞûra ve siyasal katılımGörüş beyanı (re'y) ve müzakereToplumsal maslahat için kanaat bildirip ortak akıl üretmekBireylerin veya ehliyet sahiplerinin yönetim kararlarına fikirleriyle katılımıdır.Güçlü
İktisadiPiyasa öngörüsü ve şeffaflıkPiyasa vizyonu ve risk analiziİktisadi işaretleri okuyup geleceğe matuf karar almakArz-talep ve risk göstergelerini gözlemleyerek isabetli yatırım kanaati oluşturmaktır.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel izdüşüm ve veri işlemeDış dünyadan gelen ham sinyallerin duyarga tarafından alınıp işlenerek anlamlı bir bilgiye dönüştürülmesi mekanizmasıyla örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerAlgı, tutum ve epistemik kanaat oluşumuBireyin toplumsal uyarıcıları kendi zihinsel şemalarıyla yorumlayıp bir eylem ve değer yargısı geliştirmesi sürecine tekabül eder.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca göz retinasının ışığı algılamasına veya modern pozitivist optik gözleme indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamGözle görmekten başlayıp aklî muhakemeyi, vicdanî idraki, rüyayı ve nihayetinde sağlam kanaati (re'y) içeren çok katmanlı bilişsel yapı.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki "görmedin mi" (elem tera) çağrılarını sadece fiziksel bir şahitlik sanıp, aklî sorgulama ve tarihsel bilinç inşa etme gayesini gözden kaçırmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin muhatabından beklediği bilişsel uyanışı, gözlemden aklî idrake geçiş sürecini ve imanın körü körüne bir taklit değil görerek-kavrayarak ulaşılan bir basiret olduğunu temellendirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tarihsel ibret tablolarını sorgulatan "elem tera" hitaplarında, kâinat ayetlerinin tefekküründe, rüya anlatımlarında ve ibadeti gösterişe boğan riyakarlık eleştirilerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin akıldan bağımsız, kör bir inanç alanı olduğu zannını yıkar; tefekkür ile müşâhedeyi birleştirerek aklî kanaat oluşturmanın (re'y) meşruiyetini ve zorunluluğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGözün bir nesneye yönelerek onun şekil, renk ve heyetini doğrudan yakalaması; dış görünüş ve suret.
  • Soyut anlamDış dünyadan alınan işaretlerin zihin ve kalp süzgecinde tartılarak kesin bir kanaate, kavrayışa ve hükme evrilmesi.
  • Sistematik karşılıkOlgusal veriyi (girdi) alıp bilinç süzgecinden geçirerek eyleme kılavuzluk eden zihinsel bir vizyon ve kanaate (çıktı) dönüştüren algısal-bilişsel mekanizma.
  • LaTeX modelif(x,y)=z  ⟹  g(z)=w
  • LaTeX açıklaması

Model iki aşamalı bir idrak ve kanaat sürecini simgeler. x algılayan özneyi, y algılanan nesneyi temsil eder; f optik veya hissî algılama fonksiyonudur ve bu etkileşimden z ham algı/görüntü ortaya çıkar. İkinci aşamada g zihinsel ve kalbî muhakeme operatörüdür; z algısını işleyerek w düzeyinde bir kanaate, hükme ve vizyona (re'y) dönüştürür. Böylece hissî görme aklî ve kalbî kavrayışın temeli kılınmış olur.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر