ربح

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ب-ح1 sîga, 5 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كونربحرَبِحَتْتجرشريهدي

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 5

▶ Ağı aç (3B)

ربح

ر - ب - ح

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Rebh yeni doğan deve yavrusu demektir. Ticarette kazanç anlamına gelmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Rebh yeni doğan deve yavrusu demektir. Ticarette kazanç anlamına gelmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.616 harf
باب الحاء والراء والباء معهما ح ر ب، ر ح ب، ر ب ح، ح ب ر، ب ر ح، ب ح ر كلهن مستعملات حرب: الحرب: نقيض السَّلم، تُؤَنَّث، وتصغيرها حُرَيْب رواية عن العرب، ومثلها ذُرَيْع وفُرَيْس وقُرَيْس أنثى، ونُيَيْب يعني الناقة وذُوَيْد وقُدَيْر وخُلَيْق، يقال: مِلْحَفةٌ خُلَيْق، كلُّ ذلك تأنيث يُصَغَّر بغير الهاء. ورجلٌ مِحْرَب: شُجاع. وفلانٌ حَرْبُ فلانٍ أي يُحاربُه. ودار الحرب: بلادُ المشركين الذين لا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR352 harf
رَبِحَ في تجارته، أي استشَفَّ. والرِبْحُ والرَبَحُ مثال شِبْهٍ وشَبَهٍ: اسم ما رَبِحَهُ. وكذلك الرَباحُ بالفتح. وتجارة رابِحَةٌ: يُرْبَحُ فيها. وأَرْبَحْتُه على سِلْعَتِه، أي أعطيته رِبْحاً. وبِعْتُ الشيءَ مُرابَحَةً. والرَباحُ أيضاً: بلد يُجْلَبُ منه الكافور. والرُبَّاحُ، بالضم والتشديد: الذَكر من القرود. والرُبَحُ: الفَصيلُ. والرُبَحُ: أيضاً طائرٌ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok30.510 harf
باب الحاء والراء ممع والبَاء حرب ، حبر ، ربح ، رحب ، بحر ، برح : مستعملات . حرب : قال أبو العباس قال ابن الأعرابي : الحارِبُ : المُشَلح ، يقال حَرَبَه إذا أخَذَ مَالَه ، وأَحْرَبَه دَلَّه على ما يَحْرُبُه ، وحَرَّبَه إذا أطعمه الحَرَب وهو الطَّلْع ، وأَحْرَبَهُ : وجده مَحْرُوباً . وقال اللَّيْثُ : الحرب : نقيضُ السَّلْم ، تؤنث ، وتصغيرها حُرَيْبٌ بغير هاء روايةً عن العرب ومثلها ذُرَيْع وَقُوَيْسٌ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR15.048 harf
(باب الراء والباء وما يثلثهما) (ربت) الراء والباء والتاء ليس أصلاً، لكنَّه من باب الإبدال يقال ربَّتَه تَرْبيتاً، إذا ربَّبَه. قال: والقَبْرُ صِهْرٌ صالحٌ زِمِّيتُ *** ليس لمن ضُمِّنَه تَرْبيتُ([1]) (ربث) الراء والباء والثاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على اختلاطٍ واحتباسٍ. تقول ربّثْْتُ فلاناً أرَبِّثُه عن الأمر، إذا حبَستَه عنه. والرَّبِيثة: الأمر يَحبِسك. وفي الحديث: "إذا كان يوم الجمعة بعثَ إبليسُ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR810 harf
الربح: الزيادة الحاصلة في المبايعة، ثم يتجوز به في كل ما يعود من ثمرة عمل، وينسب الربح تارة إلى صاحب السلعة، وتارة إلى السلعة نفسها، نحو قوله تعالى: ﴿فما ربحت تجارتهم﴾ [البقرة/16] وقول الشاعر: *قروا أضيافهم ربح ببح * (هذا شطر بيت، وعجزه: *تجيء بعبقري الودق سمر* وهو لخفاف بن ندبة في شعره ص 474؛ ومعاني الشعر للأشنانداني ص 107؛ والجمهرة 1/220؛ وأساس البلاغة ص 15؛ والمجمل 2/413) فقد قيل: الربح:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR471 harf
ر ب ح ربـح فـي تجارتـه‏.‏ واشتـرى سلعة يطلب فيها الرّبح والرّبح والرّباح‏.‏ وهو يتربح ويترقّح أي يطلب الأربـاح ويتكسـب‏.‏ ورابحتـه علـى سلعتـه‏.‏ وامـرأة ربحلـة‏:‏ لحيمـة عظيمـة الخلق‏.‏ ورجل ربحل وهو من الربح‏:‏ الزيادة واللام مزيدة‏.‏ وأملح من رباحٍ بالتخفيف والتثقيل‏.‏ وهو القرد‏.‏ وأكل فلان زب رباح وهو ضرب من التمر‏.‏ ومن المجاز‏:‏ تجـارة رابحـة‏.‏ وقـد ربحـت تجارتـك وربحـت دارك
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.040 harf
الرِّبْح والرَّبَحُ (* قوله «الربح إلخ» ربح ربحاً وربحاً كعلم علماً وتعب تعباً كما في المصباح وغيره.) والرَّباحُ: النَّماء في التَّجْر. ابن الأَعرابي: الرِّبْحُ والرَّبَحُ مثل البِدْلِ والبَدَلِ، وقال الجوهري: مثل شِبْهٍ وشَبَهٍ، هو اسم ما رَبِحَه. ورَبِحَ في تجارته يَرْبَحُ رِبْحاً ورَبَحاً ورَباحاً أَي اسْتَشَفَّ؛ والعرب تقول للرجل إِذا دخل في التجارة: بالرَّباح والسَّماح. الأَزهري: رَبِحَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR252 harf
* ر ب ح * * رَبِحَ * في تجارته بالكسر * رِبْحاً * استشف و * الرِّبْحُ * و * الرَّبَحُ * بفتحتين مثل شِبهٍ وشَبه اسم ماربحه وكذا * الرَّبَاحُ * بالفتح وتجارة * رابِحَةٌ * أي يُربح فيها و * أرْبَحَهُ * على سلعته أعطاه * رِبْحاً * وباع الشيء * مُرَابَحَةً
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.826 harf
ربح في تجارته، كعلم يربح ربحا وربحا ورباحا: استشف . والعرب تقول للرجل إذا دخل في التجارة: بالرباح والسماح. والربح، بالكسر، والتحريك و الرباح كسحاب : النماء في التجر. وقال ابن الأعرابي: هو اسم ما ربحه . وفي التهذيب: ربح فلان ورابحته. وهذا بيع مربح: إذا كان يربح فيه. والعرب تقول: ربحت تجارته: إذا ربح صاحبها فيها. من المجاز تجارة رابحة: يربح فيها . وقوله تعالى: فما ربحت تجارتهم أي ما
Maddenin bağlantısı

ربح في تجارته، كعلم يربح ربحا وربحا ورباحا: استشف . والعرب تقول للرجل إذا دخل في التجارة: بالرباح والسماح. والربح، بالكسر، والتحريك و الرباح كسحاب : النماء في التجر. وقال ابن الأعرابي: هو اسم ما ربحه . وفي التهذيب: ربح فلان ورابحته. وهذا بيع مربح: إذا كان يربح فيه. والعرب تقول: ربحت تجارته: إذا ربح صاحبها فيها. من المجاز تجارة رابحة: يربح فيها . وقوله تعالى: فما ربحت تجارتهم أي ما ربحوا في تجارتهم، لأن التجارة لا تربح، إنما يربح فيها ويوضع فيها؛ قاله أبو إسحاق الزجاج. قال الأزهري: جعل الفعل للتجارة، وهي لا تربح، وإنما يربح فيها، وهو كقولهم: ليل نائم وساهر، أي ينام فيه ويسهر. ورابحته على سلعته وأربحته: أعطيته ربحا . وقد أربحه بمتاعه. وأعطاه مالا مرابحة، أي على الربح بينهما. وبعت الشيء مرابحة ويقال: بعته السلعة مرابحة على كل عشرة دراهم درهم. وكذلك اشتريته مرابحة. ولا بد من تسمية الربح. والرباح، كرمان: الجدي ، عن ابن الأعرابي. الربح والرباح: القرد الذكر ؛ قاله أبو عبيد في باب فعال. قال بشر بن المعتمر: وإلقة ترغث رباحـهـا والسهل والنوفل والنضر والإلقة هنا: القردة. ورباحها: ولدها. وترغث: ترضع. ويجمع ربابيح. أنشد شمر للبعيث: شآمية زرق العيون كأنهـا ربابيح تنزو أو فرار مزلم وفي الأساس: أملح من رباح، مخففا ومثقلا: وهو القرد. قلت: والتخفيف لغة اليمن، وهو الهوبر، والحودل. وقيل: هو ولد القرد. قيل: هو الفصيل ، والحاشية الصغير الضاوي . وأنشد: حطت به الدلو إلى قعر الطوي كأنما حطت برباح ثني قال أبو الهيثم: كيف يكون فصيلا صغيرا، وقد جعله ثنيا، والثني ابن خمس سنين? وأنشد شمر لخداش بن زهير: ومسبكم سفيان ثم تركتم تتنتجون تنتج الربـاح أكل زب رباح: تمر ؛ قاله الليث، وهو من تمور البصرة. الربح كصرد: الفصيل كأنه لغة في الربع. قال الأعشى: فترى القوم نشاوى كلهم مثل ما مدت نصاحات الربح وانظره في نصح. الربح: الجدي. و الربح أيضا طائر يشبه بالزاغ. وقال كراع: هو الربح، بفتح أوله: طائر يشبه الزاغ. الربح، بالتحريك: الخيل والإبل تجلب للبيع ، أي التجارة. الربح: الشحم . قال خفاف بن ندبة: قروا أضيافهم ربحا بـبـح يعيش بفضلهن الحي، سمر البح: قداح الميسر، يعني قداحا بحا من رزانتها. يقال: الربح هنا: الفصلان الصغار . وقيل: هي ما يربحون من الميسر. قال الأزهري: يقول: أعوزهم الكبار فتقامروا على الفصال. الواحد رابح وبه فسر ثعلب. أو الربح الفصيل . وحينئذ ج رباح كجمال وجمل. يقال: أربح الرجل، إذا ذبح، لضيفانه الربح، وهو الفصلان الصغار. أربح الناقة : إذا حلبها غدوة ونصف النهار . رباح كسحاب: اسم جماعة ، منهم رباح: اسم ساق. قال الشاعر: هذا مقام قدمي رباح

كذا في الصحاح. رباح: قلعة بالأندلس من أعمال طليطلة، منها محمد بن سعد اللغوي النحوي، أورده الصلاح في تذكرته، وقاسم بن الشارب الفقيه، ومحمد بن يحيى النحوي . والرباحي: جنس من الكافور منسوب إلى بلد، كما قاله الجوهري، وصوبه بعضهم؛ أو إلى ملك اسمه رباح اعتنى بذلك النوع من الكافور وأظهره. وقول الجوهري: الرباح دويبة كالسنور يجلب -هكذا بالجيم في سائر النسخ الموجودة بأيدينا، وبخط أبي زكريا وأبي سهل بالحاء المهملة- منها ، وفي نسح الصحاح: منه، فهو تحريف من المصنف أو غيره. قال ابن بري في الحواشي: قال الجوهري: الرباح أيضا: دويبة كالسنور يجلب منه الكافور . وقال: هكذا وقع في أصلي. قال: وكذا هو في أصل الجوهري بخطه. وهو خلف ، بفتح فسكون، أي فاسد غلط. وأصلح في بعض النسخ، وكتب: بلد، بدل: دويبة . قال ابن بري: وهذا من زيادة ابن القطاع وإصلاحه، وخط الجوهري بخلافه. قلت: ونص الزيادة: والرباح أيضا: اسم بلد، والذي بخط الجوهري: والرباح أيضا: دابة كالسنور يجلب منه الكافور. فقول شيخنا: إنه مبني على الحدس والتخمين وعدم الاستقراء، غير ظاهر. وكلاهما غلط . ولقائل أن يقول: أي غلط فيما إذا نسب إلى البلد، لأن الأشياء كلها لا بد أن تجلب من البلاد إلى غيرها من صموغ وثمار وأزهار، لاختصاص بعض البدان ببعض الأشياء مما لا توجد في غيرها؛ وكذا إذا كان يحلب بالحاء المهملة، على ما في النسخ الصحيحة من الصحاح بخط أبي زكريا وأبي سهل، أمكن حمله على الصحة بوجه من التأويل. والذي في هامش نسخ الصحاح ما نصه وقع في أكثر النسخ كما وجد بخط أبي زكريا، وإذا كان كذلك فهو تصحيف قبيح لأن الكافور لا يحلب من دابة، وإنما هو صمغ شجر بالهند، ورباح: موضع هناك ينسب إليه الكافور، يكون داخل الخشب ويتخشخش فيه إذا حرك فينشر ذلك الخشب، ويستخرج منه ذلك، وأما الدويبة التب ذكر أنها تحلب الكافور فاسمها الزبادة. قال ابن دريد: والزبادة التي يحلب منها الطيب أحسبها عربية. وربح تربيحا: اتخذ الرباح، أي القرد، في منزله . وتربح الرجل: تحير . وكزبير، ربيح بن عبد الرحمن ابن الصحابي الجليل أبي سعيد سعد بن مالك بن سنان الخدري الخزرجي الأنصاري، رضي الله عنه، فرد من أهل المدينة، عن أبيه، روى عنه كثير بن زيد وعبد العزيز بن محمد. قال البخاري في التاريخ: أراه أخا سعيد. ومما يستدرك عليه: المربح فرس الحارث بن دلف. والربح: ما يربحون من الميسر. ومتجر رابح وربيح: الذي يربح فيه. وفي حديث أبي طلحة: ذلك مال رابح ، أي ذو ربح، كقولك: لابن وتامر. ويروى بالياء. ومما استدركه الزمخشري في الأساس. امرأة ربحلة: عظيمة الخلق. ورجل ربحل: من الربح، وهو الزيادة، واللام مزيدة. فانظر ذلك، وسيأتي الكلام عليه. وربيح، عن ربيع بن أبي راشد، وعنه جرير بن عبد الحميد، مرسل، ذكره البخاري في التاريخ.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.837 harf
رَبِحَ فِى تِجَارَتِهِر 1 رَبِحَ فِى تِجَارَتِهِر ذ (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. رَبَحَ , (Msb, K,) inf. n. رِبْحٌ (Mgh, Msb, TA) and رَبَحٌ and رَبَاحٌ, (Msb, TA,) He gained; or made gain, or profit; in his traffic; (MA, KL, TK;) i. q. اِسْتَشَفَّ (S, K) or أَفْضَلَ. (Az, Msb.) The Arabs say to a man when he enters upon traffic, بِالرَّبَاحِ وَالسَّمَاحِ [With gaining and liberality.] (TA.) ― -b2-
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR505 harf
رَبِحَ رَبِحَ A ( n. ac. رِبْح 2 , رَبَح 4 , رَبَاْح 22 ), a. Gained, made profits. رَبَّحَ رَبَّحَ II , a. Made to gain. رَاْبَحَ رَاْبَحَ III , a. Sold advantageously, made a profit on. أَرْبَحَ أَرْبَحَ IV , a. Made to gain; rendered profitable. تَرَبَّحَ تَرَبَّحَ V , a. Sought gain, profit. b. Was perplexed, bewildered. رِبْح رِبْح 2 , ( pl. أَرْبَاْح 38 ), a. Gain, profit.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.453 harf
ربح رَبِحَ - يَرْبَحُ رَبِحَ - يَرْبَحُ + كائن أو بيع أو تجارة أو عرض التجارة: يكسب ويزيد في ملكه شيء: يزيد ثمنها على ثمن الاشتراء: في تبادل تجاري يبيع البضاعة ويحصل على ثمن أعلى من الثمن الذي اشتراها به واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " انتهاء الفعل إلى هدفه بالنجاح وتحقق ثمرة ونفع "، وهي: فازَ - يَفُوْزُ، ثَابَ - يَثُوْبُ، فَلَحَ - يَفْلَحُ،
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler5 mücavir (8 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. تجر

    1 ortak ayet · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir

  2. شري

    1 ortak ayet · Satın aldılar

  3. ضلل

    1 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

  4. هدي

    1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  5. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

    Kâr ettiOnlar; hidayet karşılığı sapıklığı satın almış kimselerdir. Ticaretleri kendilerine kar sağlamamıştır. Ve onlar hidayete ermişlerden değildirler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökربح
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكسب, غنم, فضل, نفع
Zıt Kökخسر
Çekirdek Özet 1Ticarette veya mübadelede anaparanın üzerine eklenen net fazlalık, nemâ ve getiri.
Çekirdek Özet 2İnsanın varoluşsal tercih ve takaslarının (hidayet-dalalet değişimi) getirdiği nihai kazanç ya da tükeniş.
Çekirdek Özet 3Eylemin ve tercihin net artı değer üretme zorunluluğu; varoluşsal verimlilik ilkesi.
Kritik Hata RiskiKökün sadece dar maddi-finansal kâra indirgenerek Kur'an'ın ahlaki ve ontolojik takas modelinin gözden kaçırılması.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ربBesleyip büyütme, çoğaltma, artırma ve aşama aşama kemale erdirme. Bu çekirdek ربب kökünde terbiye ve sahiplik, ربو kökünde şişme ve mutlak fazlalık, ربط kökünde sabitleyip güçlendirme formlarında tezahür eder.حBoğaz harfi olan ح sesinin getirdiği dışa açılma, ferahlama ve belirginleşme etkisiyle büyüme ve çoğalma eylemini mübadele ve dolaşım sonucu elde edilen somut artı değere ve getiriye özelleştirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رinsan başı; baş, ilk, üstMübadeleye sokulan anaparayı, başlangıç sermayesini, iradeyi ve öncelikli gayeyi temsil eder.
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaSermayenin işletildiği, korunduğu kabı, mahalli veya işlem sürecini temsil eder.
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaSüreç sonunda ortaya çıkan fazlalığın elde tutulmasını, korunmasını ve sınırlandırılmış net getirisini temsil eder.
ربحBaşlangıçtaki bir varlığın kapalı bir süreçten geçirilerek korunan bir fazlalıkla sonuçlanmasıSermayenin bir mübadele alanına sokulup işlem görerek başlangıç noktasından daha korunaklı ve artmış bir payla dışarı çıkması hareketini ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamTicarette satılan bir malın ana maliyeti üzerine elde edilen fazlalık (şeff, nemâ); ayrıca panayırlara kâr ve ticaret amacıyla sevk edilen deve ve at sürüleri (er-rabaḥ).
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ Meymûn beytinde satılmak üzere getirilen develerin bağlandığı ipler anlamında geçer: مِثْلَ ما مُدَّ نِصاحاتُ الربَحْ
Erken Arapça kullanımMuhadram şair Hufâf b. Nüdbe'nin şiirinde ziyafet verilerek kazanılan şeref ve övgü hasılası anlamında geçer: قَرَوْا أضْيافَهُمْ رَبَحاً بِبُحٍّ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Mufradāt.

Sami etimolojik katman

Arapça ربح kökü, Sami dil ailesinde genişleme, büyüme ve rahatlama ifade eden kök kümeleriyle irtibatlıdır. Proto-Sami düzeyindeki artış, ferahlama ve büyüme matrisi İbranice ve Aramicede daha çok genişlik ve nefes alma ekseninde (*rwḥ / *rby) korunurken, Arapçada kök ticari mübadele bağlamında anaparaya eklenen somut getiri (nemâ) manasına odaklanarak leksikalleşmiştir. Kökün biliteral tabanı olan رب, Semitik dillerin ortak mirası olan büyüme, çoğalma ve efendilik/sahiplik semantizmini taşır. Arap yarımadasındaki yoğun kervan ticareti, kökün genel büyüme anlamını doğrudan pazar ilişkileri ve kâr mefhumu üzerine sabitlemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرب çekirdeğinden türeyerek nemâ ve mübadele fazlalığıBüyüme ve fazlalık anlamının ticari kazanç alanına daraltılmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Aramice *rwḥ ve *rby kökleriyle büyüme ve genişlik bağıSemitik artış ve ferahlama alanından Arapçada ticari kâra özelleşmeGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afroasyatik dışı doğrudan soydaşlık tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ربحAnlamlıKazanç ve artı değerMübadelede anapara üzerine elde edilen fazlalıkHedef kök
رحبAnlamlıGenişlik ve ferahlıkMekânın, göğsün veya sahanın darlıktan kurtulup geniş olmasıOrtak çekirdek; kâr da darlıktan genişliğe ve ferahlığa çıkarır
برحAnlamlıAyrılmak, zail olmak, zahmetBir yerden uzaklaşmak, güçlük çekmek, yerini terk etmekZıt yönelim; kâr sabitleşen kazanç iken berah ayrılma ve zahmettir
بحرAnlamlıEngin su kütlesi, genişlikGeniş su birikintisi, derinlik, yarıp açmaGenişlik ve bolluk semantiğiyle ilintilidir
حربAnlamlıÇatışma, malı soyup almaSavaşmak, birinin malını mülkünü elinden alıp tüketmekZıt kutup; kârın ve sermayenin şiddet yoluyla gasp edilip yok edilmesi
حبرAnlamlıİz bırakmak, güzelleştirmek, sevinçYazı mürekkebi, derin âlim, nimet ve sevinç eseriSevinç ve zinet, kârın sağladığı refah ve güzellikle örtüşür

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ربحMerkezMübadele artığı, kârTakas edilen nesnenin başlangıç değerini aşan net getiriBir değer takası sonucunda elde edilen artı değer
كسبKomşuÇaba ve amel hasılasıDoğrudan bir eylemin, emeğin ve gayretin karşılığı olarak elde edilenMübadele şartı olmaksızın fiilin doğrudan sonucu
غنمKomşuZahmetsiz veya mücadeleyle ele geçen getiriBeklenmedik bir fırsatla veya mücadeleyle elde edilen malTicari takas dışı yollarla sağlanan karşılıksız veya ani kazanç
فضلKomşuMutlak fazlalık ve lütufBir şeyin diğerine nispetle aşkın, üstün ve fazla olmasıİhsan, ikram veya niceliksel/niteliksel üstünlük fazlalığı
نفعKomşuFayda ve yararBir şeyin özündeki kullanılabilirlik ve sağladığı net menfaatKârın somutlaşmış fayda boyutu; zararın zıddı
خسرZıtSermaye kaybı, hüsranİşlem sonucunda anaparanın eksilmesi, zayi olması ve iflasNet değer kaybı, tükeniş ve boşa gitme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaربحTicarette elde edilen fazlalık, kârMübadele yoluyla anaparaya eklenen net kazançKesin
Latincelucrum, quaestusKâr, ticari getiri, menfaatlucrum net kazancı ve menfaati, quaestus ticari geliri karşılar; ahlaki takas boyutunu tam kapsamazGüçlü
İngilizceprofit, gainKâr, kazanç, artı değerprofit ticari kârı tam karşılar, gain genel kazanımı içerir; varoluşsal takas boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaGewinn, ProfitKâr, kazançGewinn hem ticari hem manevi kazancı verir, Profit dar iktisadi alana sıkışırGüçlü
Fransızcaprofit, bénéficeKâr, getiri, faydabénéfice muhasebesel ve ahlaki getiriyi, profit artık değeri ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden, TLFi.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رَبِحَتْTicarette ve takasta kâr elde etme, getiri sağlamaHidayet karşılığında dalaleti satın alan münafıkların bu tercihten hiçbir kazanç sağlayamadıklarını ve sermayeleri olan fıtratı zayi ettiklerini bildiren bağlam (Bakara 2:16).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTercih ve akıbet muhasebesiİman ve küfür tercihlerinin varoluşsal bir takas olarak nihai netice doğurmasıHidayeti bırakıp dalaleti seçmenin ebedi hüsran ve mutlak iflas sayılması
FıkıhAkitler hukuku (murabaha)Sermayeye eklenecek kâr oranının tespiti, faiz (riba) ile meşru kâr (ribh) ayrımıRisk ve emek karşılığı meşru mübadeleden doğan artık değer
Tefsirİsnâd-ı mecâzî (mecaz-ı aklî)Kâr etme eyleminin şahıslara değil doğrudan ticarete isnat edilmesi (فما ربحت تجارتهم)Eylemin kendisinin bereketsiz, kısıtlı ve hedefsiz kaldığını vurgulayan edebi derinlik
HadisTicaret ahlakı ve bereketDürüst tüccarın kazancı ve alışverişte müsamaha (er-ribh ve's-samâḥ) anlayışıKazancın salt niceliksel fazlalık değil, bereket ve adaletle anlam kazanan bir getiri olması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve irade sermayesinin kullanımıVaroluşsal kârlılıkİnsanın sınırlı dünya ömrünü ebedi felaha dönüştürme teminatıHayat bir takas sürecidir; hidayeti tercih eden kâr eder, dalaleti alan iflas ederKesin
İlmiBilgi üretimi ve ameli sonuçBilişsel ve pratik verimlilikBilginin insan zihnine ve topluma faydalı bir artı değer katmasıAmelsiz veya saptırıcı bilgi, zihinsel sermayeyi tüketen zararlı bir ticarettirGüçlü
SiyasiKamu yönetimi ve tercihleriMeşruiyet ve toplumsal faydaYönetimin toplumun can, mal ve nesil sermayesini koruyup artırmasıYanlış ittifaklar ve adaletsiz politikalar kamusal sermayeyi çökerten kârsız tercihlerdirGüçlü
İktisadiPiyasa dolaşımı ve ticaretMeşru artı değer (kâr)Risk, sermaye ve emeğin birleşimiyle sürdürülebilir artık değer üretimiEkonomik faaliyetin devamı adil mübadele ve reel getiriye bağlıdırKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerNet pozitif türev / Pozitif enerji bilançosu (ΔE>0)Bir sisteme uygulanan işlem veya çevrim sonucunda net faydalı iş veya enerji artışı elde edilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerRasyonel tercih teorisi ve marjinal faydaBireyin elindeki kaynakları takas ederken fırsat maliyetini aşan net pozitif doyum elde etmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamının yalnızca modern finansal bilançolardaki parasal kâra indirgenmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın tüm varoluşsal donanımını (zaman, akıl, fıtrat) kapsayan ve nihai akıbeti belirleyen kozmik bir tercih ve takas bilançosu olması.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBakara 2:16 ayetindeki ifadenin basit bir ticari benzetme zannedilerek insanın her an bir değer takası içinde olduğu gerçeğinin gözden kaçırılması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan hayatını baştan sona bir mübadele modeliyle tasvir ettiğini; tercihlerimizin nötr kalmayıp mutlaka bir kâr ya da zarar bilançosu ürettiğini gösterdiği için temel önemdedir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların psikolojik ve ahlaki iflasını tasvir eden ayetlerde ve imanın stratejik bir kazanç olduğunu bildiren bağlamlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini yükümlülüklerin hayattan kopuk teorik kabuller olduğu sanrısını yıkarak inancın doğrudan kâr-zarar hesabı taşıyan dinamik bir takas olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTicari mübadelede anaparanın üzerine çıkan, elde tutulan net fazlalık ve nemâ.
  • Soyut anlamİnsanın iradi tercihlerinin başlangıçtaki varlık durumunu koruyup artı değere ulaştırması veya aksi durumda iflas üretmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin girdi-çıktı dengesinde entropiyi aşarak net pozitif verim ve sürdürülebilir getiri sağlama kapasitesi.
  • LaTeX modeliR=T(x)−x R>0  ⟺  T(x)>x R≤0  ⟺  T(x)≤x
  • LaTeX açıklamasıModelde x başlangıç sermayesini (insanın sahip olduğu fıtrat, zaman ve irade potansiyelini), T tercih ve mübadele operatörünü (dünya hayatındaki eylem ve akitleri), T(x) işlem sonrası elde edilen nihai durumu, R ise net kârı veya hasılayı temsil eder. Çıktının girdiden büyük olması (T(x)>x) kârı (R>0); tersi veya eşitliği ise iflası ve hüsranı (R≤0) gösterir. Kur'an'daki kullanım münafıkların takasının R≤0 sonucunu verdiğini formüle eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر