رجس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ج-س4 sîga, 86 mücavir kök, 9 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.زوررِجْسٌسفحرجسجنبزلمالرِّجْسَخنزرألهخمر

KökSîga 4Ayet 9Sure 7Mücavir 86

▶ Ağı aç (3B)

رجس

ر - ج - س

KÖK
  • 10 geçiş
  • 9 ayet
  • 4 sîga
  • 13 sözlük

Kir demektir. Pislik demektir. Kir demektir. Kir, bedenin ifrazından oluşan pisliktir. Pislik ise dışarıda oluşmuş kirdir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kir demektir. Pislik demektir. Kir demektir. Kir, bedenin ifrazından oluşan pisliktir. Pislik ise dışarıda oluşmuş kirdir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.435 harf
باب الجيم والسين والراء معهما ج س ر، س ج ر، ر ج س، س ر ج مستعملات جسر: الجَسرُ والجِسرُ القِنطَرةُ ونحوه مما يعبر عليه. ورجل جَسرٌ أي جسمٌ جَسورٌ شُجاعٌ. وناقة جَسرَةٌ: ماضية، وقلَّ ما يقال: جملٌ جَسرٌ. وقد جَسرَ يَجسُرُ جُسُوراً. ولأن فلاناً ليُجسِّرُ فلاناً أي يُشجِّعُه. سجر: سَجَرتُ التنُّور أسجُرُه سجراً، والسَّجُورُ اسم للحطب. والمِسجَرَة: الخَشَبةُ التي يُساط بها السَّجُورُ في التنُّور،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR531 harf
الرِجْسُ: القَذَر. وقال الفرّا في قوله تعالى: "ويَجْعَلُ الرِجْسَ على الذين لا يَعْقِلونَ": إنه العقاب والغضب، وهو مضارع لقوله: الرِجْزَ. والرِجْسُ، بالفتح: الصوت الشديد من الرعد، ومن هدير البعير. ورَجَسَتِ السماءُ تَرْجُسُ، إذا رعدتْ وتمخَّضَتْ. وارتَجَسَتْ مثلُه. وسحابٌ رَجَّاسٌ، وبعيرٌ رَجَّاسٌ. قال ابن الأعرابي: يقال هذا راجِسٌ حَسَنٌ، أي راعدٌ حسنٌ. ويقال: هم في مَرْجوسَةٍ من أمرهم، أي في
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.574 harf
ج س ر جسر ، جرس ، سرج ، سجر ، رجس : مستعملة . جسر : قال الليث : الجَسْرُ ، والجِسْرُ : لُغتانِ وهو القَنْطَرَةُ ونحوُه مِمَّا يُعْبَرُ عليه . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : رَجُلٌ جَسْرٌ إذا كانَ طَوِيلاً ضَخماً ، ومنهُ قيلَ للنَّاقَةِ : جَسْرَةٌ ، وقال ابنُ مُقْبِلٍ : هَوْجَاءُ مَوْضِعُ رَحْلِها جَسْرُ أي ضَخْمٌ . وقال الليث : ناقةٌ جسرةٌ إذا كانت ماضِيَةً ، قلّما يقالُ جَمَلٌ جسرٌ . ورجلٌ جَسْرٌ :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.064 harf
(باب الراء والجيم وما يثلثهما) (رجح) الراء والجيم والحاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على رَزَانةٍ وزِيادة. يقال: رَجحَ الشيء، وهو راجِح، إذا رَزَن، وهو من الرُّجْحان، فأمّا الأُرْجُوحة فقد ذُكِرَتْ في مكانها([1]). ويقال أرجَحْتُ، إذا أَعْطَيتَ راجحاً. وفي الحديث: "زنْ وَأرجح". وتقول: ناوَأْنَا قَوْماً فرجَحْناهم، أي كُنَّا أرزَنَ منهم. وقومٌ مَراجيحُ في الحِلْم؛ الواحد مِرجاحٌ. ويقال: إنّ الأراجِيح
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR876 harf
- الرجس: الشيء القذر، يقال: رجل رجس، ورجال أرجاس. قال تعالى: ﴿رجس من عمل الشيطان﴾ [المائدة/90]، والرجس يكون على أربعة أوجه: إما من حيث الطبع؛ وإما من جهة العقل؛ وإما من جهة الشرع؛ وإما من كل ذلك كالميتة، فإن الميتة تعاف طبعا وعقلا وشرعا، والرجس من جهة الشرع: الخمر والميسر، وقيل: إن ذلك رجس من جهة العقل، وعلى ذلك نبه بقوله تعالى: ﴿وإثمهما أكبر من نفعهما﴾ [البقرة/219]، لأن كل ما يوفي إثمه على نفعه
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR396 harf
ر ج س شيء رجس‏.‏ وقد رجس ورجس رجاسة‏.‏ ورجست السماء رجساً وارتجست‏:‏ قصفت بالرعـد‏.‏ وسمعـت رجـس الرعـد ورجـس الهديـر‏.‏ وسحاب رجّاس وراجس ومرتجس‏.‏ وعفت الديار الغمام الرواجس والرياح الروامس‏.‏ والناس في مرجوسـة أي فـي اختلـاط قـد ارتجس عليهم أمرهم‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ ‏"‏ فاجتنبوا الرجس من الأوثان ‏"‏‏.‏ و ‏"‏ وقع عليكم من ربكم رجس وغضب ‏"‏ أي عذاب لأنّه جزاء ما استعير له اسم الرِّجس.
Maddenin bağlantısı

ر ج س شيء رجس‏.‏ وقد رجس ورجس رجاسة‏.‏ ورجست السماء رجساً وارتجست‏:‏ قصفت بالرعـد‏.‏ وسمعـت رجـس الرعـد ورجـس الهديـر‏.‏ وسحاب رجّاس وراجس ومرتجس‏.‏ وعفت الديار الغمام الرواجس والرياح الروامس‏.‏ والناس في مرجوسـة أي فـي اختلـاط قـد ارتجس عليهم أمرهم‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ ‏"‏ فاجتنبوا الرجس من الأوثان ‏"‏‏.‏ و ‏"‏ وقع عليكم من ربكم رجس وغضب ‏"‏ أي عذاب لأنّه جزاء ما استعير له اسم الرِّجس.

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.762 harf
الرِّجْسُ: القَذَرُ، وقيل: الشيء القَذِرُ. ورَجُسَ الشيءُ يَرْجُسُ رَجاسَةً، وإِنه لَرِجْسٌ مَرْجُوس، وكلُّ قَذَر رِجْسٌ. ورجل مَرْجوسٌ ورِجْسٌ: نِجْسٌ، ورَجِسٌ: نَجِسٌ؛ قال ابن دريد: وأَحسبهم قد نالوا رَجَسٌ نَجَسٌ، وهي الرَّجاسَةُ والنَّجاسَة. وفي الحديث: أَعوذ بك من الرَّجْسِ النَجْسِ؛ الرِّجْسُ: القذر، وقد يعبر به عن الحرام والفعل القبيح والعذاب واللعنة والكفر، والمراد في هذا الحديث الأَول.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR224 harf
* ر ج س * * الرِّجْسُ * القذر وقال الفرّاء في قوله تعالى ﴿ويجعل الرجس على الذين لا يعقلون﴾ إنه العقاب والغضب وهو مضارع لقوله الرجز قال ولعلهما لغتان أُبدلت السين زايا كما قيل للأسد الأزد و * النَّرْجِسُ * معرب والنون زائدة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.485 harf
رجست السماء ترجس رجسا، إذا رعدت شديدا وتمخضت، كارتجست. وفي الأساس: قصفت بالرعد. ورجس البعير: هدر وقيل: الرجس: الصوت الشديد في الهدير. ورجس فلان رجسا: قدر الماء أي ماء البئر، بالمرجاس، كأرجس إرجاسا. وسحاب راجس ورجاس، ككتان، ومرتجس: شديد الصوت، وكذلك الرعد، تقول: عفت الديار الغمائم الرواجس، والرياح الروامس. وبعير رجوس، كصبور، ومرجس، كمنبر، ورجاس، ككتان: شديد الهدير. وناقة رجساء الحنين: متتابعته،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.151 harf
رَجَسَتِ السَّمَآءُ 1 رَجَسَتِ السَّمَآءُ ذ , (S, A, K,) aor. رَجُسَ , (S,) inf. n. رَجْسٌ, (S, A,) The sky thundered vehemently, (S, A, K,) and became in a state of commotion (S, K) preparatory to rain; (TA;) as also ↓ ارتجست. (S, A, K, * TA.) ― -b2- رَجَسَ البَعِيرُ, (K,) inf. n. as above, (A, TA,) The camel brayed: (K:) or made a vehement noise in braying. (A, * TA.) ― -b3- And رَجَسَ, inf. n.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR782 harf
رَجس رَجس U ( n. ac. رَجْس 1 ), a. Brayed, roared; resounded ( he-camel, thunder ). b. Sounded ( well ). c. I , U ( n. ac. رَجْس 1 ) [ acc. & 'An ], Withheld, prevented from. رَجِسَ رَجِسَ A ( n. ac. رَجَس 4 ) رَجُسَ U ( n. ac. رَجَاْسَة 22t ) a. Was, became filthy, foul; committed a filthy, abominable action. أَرْجَسَ أَرْجَسَ IV , a. Sounded ( well ). اِرْتَجَسَ اِرْتَجَسَ VIII , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.841 harf
رجس رَجُسَ - يَرْجُسُ (رَجِسَ - يَرْجَسُ) - رِجْس رَجُسَ - يَرْجُسُ (رَجِسَ - يَرْجَسُ) + الكائن أو الشيء أو الأمر: يتلوث بالقذر فيقبح ويصير منفراً كريهاً: يتلوث بالقذر وبكل ما هوغير مقبول وكريه ومنفر ومخالف للطبيعة والذوق السليم، فيقبح ويقذر ويصير منفراً كريهاً رِجْس: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل " رَجُسَ - يَرْجُسُ ": التلوث بالقذارة وبكل ما
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler86 mücavir (108 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جنب

    2 ortak ayet · Yan demektir

  2. زلم

    1 ortak ayet · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir

  3. وثن

    1 ortak ayet · Bir şeyin çamurdan yapılmış benzeri heykel

  4. أله

    7 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  5. سفح

    1 ortak ayet · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir

  6. حرم

    2 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  7. خنزر

    1 ortak ayet · Domuz

  8. شرح

    1 ortak ayet · “Şeriha” et dilimi demektir

  9. هلل

    1 ortak ayet · Boğazlandı

  10. برج

    1 ortak ayet · Bir yapının en yüksek yeri demektir

  11. زور

    1 ortak ayet · “Zeyr” ziyaret, “zira” ağacın güneş almasına mani olduğu…

  12. خمر

    1 ortak ayet · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir

Geçtiği ayetler(9)

  1. … حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ كَذَلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ

    PislikAllah, kimi hidayete erdirmek isterse; onun kalbini İslam’a açar. Kimi de saptırmak isterse; onu da göğe doğru yükseliyormuş gibi kalbini daraltır, sıkar. Allah; iman etmeyenlerin üstüne, işte böylece murdarlık çökertir.

  2. وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ

    PislikAllah’ın izni olmadan hiç kimse iman edemez. Ve o, pisliği akledemeyenlerin üzerine kılar.

  3. … وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعَامُ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ

    Pislikİşte böyle. Kim Allah’ın haram kıldıklarına saygı gösterirse; Rabbı katında bu, onun hayrınadır. Size okunanlardan başka büyük hayvanlar helal kılınmıştır. O halde murdardan, putlardan kaçının ve yalan sözlerden çekinin.

  4. … وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا

    PislikEvlerinizde oturun, ilk cahiliyye devrinde olduğu gibi açılıp saçılmayın. Namaz kılın, zekat verin, Allah’ a ve Rasulüne itaat edin. Ey Ehl-i Beyt; Allah, muhakkak ki sizden eksikliği gidermek ve sizi tertemiz temizlemek ister.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرجس
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنجس, رجز, خبث, قذر
Zıt Kökطهر
Çekirdek Özet 1Gürültülü çalkantı, birbirine karışma, nizamı bozan bulaşık ve iğrenç kirlilik
Çekirdek Özet 2Fıtratı, aklı ve vahyi kirleten şirk, fısk, haram ve bunların sonucu olan rüsvay edici azap
Çekirdek Özet 3Bir sisteme yabancı ve bozucu bir unsurun bulaşmasıyla ortaya çıkan yapısal ve ahlaki yozlaşma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca maddi necaset veya bedensel kir düzeyine indirgeyip akli, kalbi ve itikadi fesadı göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رجSarsıntı, şiddetli hareket, dalgalanma ve gürültülü titreşim; nitekim رجج şiddetli sarsılmayı, رجف korkuyla titremeyi, رجز sarsıcı azap ve dengesiz hareketi, رجم fırlatıp sarsmayı ifade eder.سÇekirdekteki sarsıntı ve gürültülü dalgalanma hareketine tutunma, yapışma ve nüfuz etme boyutu eklenerek anlam; yapıya bulaşan, düzeni içten içe sarsıp kargaşa ve iğrençlik üreten yapışkan kirliliğe ve içsel karmaşaya daralmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstBir varlığın tepe noktasını, iradesini, bilincini ve yönetsel merkezini temsil eder.
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir yükü bünyeye alma, taşıma, hareket ettirme ve bir araya getirme eylemini gösterir.
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaBatma, yapışma, temas ettiği yerde kalma ve bünyeye tutunup direnç oluşturma niteliğini simgeler.
رجسBilincin ve üst yapının taşınan yabancı bir unsurla tutunup sarsılmasıİnsanın idrak ve irade merkezinin (ر), dışarıdan taşınan veya yüklenilen bozuk bir unsurla (ج) kirlenerek bu kirin yapıya yapışıp tutunması (س) ve sonuçta bütün varlığı sarsıp ifsat eden bir bulaşmaya dönüşmesidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamŞiddetli gök gürlemesi, bulutların gürültüyle çarpışıp yankılanması, devenin boğazından çıkardığı sürekli ve boğuk homurtu ile işlerin altüst olup birbirine karışmasıdır. Buradan hareketle bulaşan, fıtratı bozan ve tiksinti veren her türlü kirliliğe ad olmuştur.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde ve çöl tasvirlerinde kök, özellikle yoğun yağmur getiren ve göğü sarsarak gürleyen bulutlar için sıfat olarak kullanılmıştır. Birbirini izleyen şimşek ve gök gürültüsüyle çalkalanan bulut kütlesine gürleyen bulut anlamında سحاب رجاس denilmektedir.
Erken Arapça kullanımKlasik bedevi kullanımında insanların işlerinin kargaşaya düşmesi, düzenin dağılıp her kafadan bir ses çıkması durumu kargaşa ve karışıklık içindeler anlamında هُمْ في مَرْجُوسَةٍ مِن أمرِهم deyimiyle ifade edilmiştir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde رجس kökü, öncelikle gürültülü titreşim, heyecan, çalkantı ve toplumsal kaynaşma/kargaşa bildiren bir fiil köküyle temsil edilir. İbranicede rāgaš (רָגַשׁ) biçimiyle yer alan kök, gürültüyle toplanmak, kaynaşmak, isyan ve kargaşa çıkarmak, derin bir içsel çalkantı yaşamak anlamlarına gelir; Nitekim Mezmurlar 2:1 bağlamında kavimlerin kargaşa içinde kaynaşması bu fiille ifade edilmiştir. Süryanicede rgaš (ܪܓܫ) kökü, sarsılmak ve kaynaşmanın yanında idrak etmek, hissetmek, heyecana kapılmak semantik dallanmasını kazanmıştır. Arapçada ise kök iki temel doğrultuda gelişmiştir: Birincisi arkaik Sami katmanındaki sesli çalkantı, gürleyen bulut ve devenin homurtusudur. İkincisi ise bu çalkantı ve karışmanın (ihtilât) nesnelere bulaşmasıyla akli, fıtri ve dini nizamı ifsat eden, kaçınılması gereken iğrenç kirlilik (kazer) ve nihayetinde bu kirliliğin kaçınılmaz sonucu olan ilahi sarsıcı ceza/azap boyutudur. İbranice ve Süryanicedeki içsel-sosyal çalkantı anlamı, Arapçada varlığın dengesini bozan her türlü bulaşık nesne ve eylemin adı haline gelmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇalkantı ve karışıklıktan pisliğe geçişGök gürültüsü ve kargaşadaki sesli çalkantı anlamından (ihtilât), bünyeye bulaşıp yapısını bozan nesnel ve ahlaki pisliğe (kazer) aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice rāgaš ve Süryanice rgašOrtak semantik çekirdek gürültülü kaynaşma, sarsıntı ve kargaşadır; Arapçada bu durum düzeni bozan tiksindirici bulaşmaya evrilmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ses yansımalı köklerDerinden gelen boğuk sesleri ve titreşimi tasvir eden r-g ses öbeğinin türevleriyle morfolojik yakınlık gösterir.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رجسAnlamlıPislik, kargaşa, gürültülü sarsıntıMaddi, akli ve manevi kirlilik; düzeni bozan bulaşma ve azap.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
رسجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş için müstakil bir kullanım kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
جرسAnlamlıHafif ses, çıngırak, tecrübeİşitilen gizli veya hafif ses, çan sesi; feleğin çemberinden geçerek tecrübe kazanmak.Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses ve hareket ilişkisi vardır.
جسرAnlamlıAtılganlık, geçiş yolu, cesaretÜzerinden geçilen köprü; zorluklara göğüs geren cesur ve atılgan kişi veya deve.Kur'an'da geçmez; sağlamlık ve geçiş bildirir.
سرجAnlamlıIşık, eyer, süslemeIşık kaynağı, kandil, güneş; binek üzerine konulan eyer; güzelleştirmek.Kur'an'da geçer; nur ve aydınlatma bağlamındadır.
سجرAnlamlıDoldurmak, tutuşturmak, akıtmakFırını veya ateşi yakıp tutuşturmak; denizi veya havuzu suyla doldurmak.Kur'an'da geçer; ateş ve doluluk hareketini ifade eder.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رجسMerkezİğrençlik, bulaşık kirlilik, azapAkli, fıtri ve şer'i açıdan tiksindirici olan, bünyeyi içten bozan ve cezayı celbeden her türlü kir.Maddi nesnelerden şirke, kalbi hastalıktan ilahi azaba kadar uzanan kapsamlı kirlilik.
نجسKomşuHükmi ve maddi pislikMaddi veya hukuki olarak temiz olmama durumunu ifade eder; رجس kavramına göre daha dar ve doğrudan arınma yoksunluğuna odaklıdır.Fıkhi anlamda necaset; ibadete engel olan kirlilik hali.
رجزKomşuSarsıcı azap ve dengesizlikŞiddetli sarsıntı, ceza ve sapkınlıktan kaynaklanan dengesizlik; ceza boyutu kirlilik boyutundan daha baskındır.Günahın ve isyanın karşılığı olarak inen sarsıcı ilahi bela.
خبثKomşuFıtrata aykırı kötülük ve bayağılıkNitelik ve ahlak bakımından aşağı, zararlı, bozuk ve çürük olma hali.Maddi veya manevi olsun, temiz ve faydalı olanın (tayyib) karşıtı olan bozukluk.
قذرKomşuDoğal ve duyusal tiksintiDuyuların ve tabiatın iğrendiği, temizleme ihtiyacı duyduğu fiziksel kirlilik.Şer'i veya itikadi boyuttan ziyade insanın biyolojik ve estetik tiksintisini bildirir.
طهرZıtArılık, temizlik, berraklıkMaddi, ahlaki ve itikadi olarak her türlü kirden, kusurdan ve yabancı unsurdan arınmış olma hali.Bütün maddesi ve manasıyla pislikten uzaklaşma, asıl fıtri saflığına kavuşma.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرجسPislik, iğrenç kirlilik, azapAkıl, fıtrat ve şeriatça çirkin görülen, varlığın nizamını bozan maddi ve manevi pislik.Kesin
LatinceAbominatio, impuritas, polluoİğrenç şey, murdarlık, bulaşarak kirletmeKutsal alanı bozan ve nefret uyandıran kirliliği karşılar; ancak kökün gürültülü sarsıntı ve azap boyutunu içermez.Güçlü
İngilizceAbomination, defilement, impurity, plagueİğrençlik, murdarlık, kirlilik, belaAhlaki ve teolojik tiksintiyi (abomination) ve manevi kirlenmeyi (defilement) karşılar; azap nüansını eksik bırakır.Güçlü
AlmancaGräuel, Unreinheit, Befleckungİğrençlik, pislik, lekelenmeDini ve vicdani infial uyandıran kirliliği ve murdarlığı verir; çalkantı ve fırtına kökenini yansıtmaz.Güçlü
FransızcaAbomination, souillure, impuretéTiksinç nesne/fiil, leke, kirlilikHem maddi lekelenmeyi hem de ruhsal ve dini mundarlığı ifade eder; kökteki ceza dinamizmini dışarıda bırakır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رِجْسٌ (Maddi / Hükmi kirlilik)Tüketilmesi fıtraten ve şer'an haram kılınan murdar nesneDomuz eti ve haram kılınan maddelerin kirliliği bağlamında; En'âm 6:145.
رِجْسٌ مِن عَمَلِ الشَّيْطَانِ (Ameli kirlilik)Toplumsal aklı, adaleti ve ahlakı ifsat eden şeytani eylemlerİçki, kumar, dikili taşlar ve fal oklarının yasaklanması bağlamında; Mâide 5:90.
الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ (İtikadi kirlilik)Tevhidi bozan ve aklı alçaltan şirk ve putperestlikHac ibadeti esnasında sahte ilahlardan ve yalandan kaçınma bağlamında; Hac 22:30.
رِجْسًا إِلَىٰ رِجْسِهِمْ (Kalbi nifak tortusu)Kalpteki nankörlüğü ve şüpheyi besleyerek katılaştıran manevi kirlilikVahyedilen sureler karşısında münafıkların inkârlarının ve kinlerinin artması bağlamında; Tevbe 9:125.
الرِّجْسَ (Zihinsel kilitlenme / Akılsızlık)Aklı işletmemekten doğan zihinsel ve idraki çöküş haliAklını kullanmayanların üzerine çöken karanlık ve sapkınlık hali bağlamında; Yûnus 10:100, En'âm 6:125.
رِجْسٌ وَغَضَبٌ (İlahi azap ve rüsvaylık)Küfürde ve fıskta ısrar edenlerin uğradığı helak edici cezaHûd kavminin peygamberlerine başkaldırısı ve ardından gelen ceza bağlamında; A'râf 7:71, Tevbe 9:95.
الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ (Kusur ve ahlaki zaaf)İnsanın şeref ve masumiyetine gölge düşüren her türlü lekePeygamber ailesinin her türlü kusurdan, günahtan ve kirden arındırılması bağlamında; Ahzâb 33:33.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞirkin mahiyeti ve küfrün kalpteki tesiriŞirkin ve nifakın fıtratı nasıl kokuşturduğu; aklı kullanmamanın ilahi gazabı ve idraksizliği (rics) nasıl celbettiği tartışılır.İtikadi kirlilik, manevi körlük ve kalbin ilahi hidayete mühürlenmesi.
FıkıhNecaset hükümleri ve haram yiyeceklerDomuz eti, içki ve benzeri maddelerin bizatihi zatından dolayı mı (ayni necaset) yoksa şer'i bir yasaklama sebebiyle mi (hükmi necaset) rics sayıldığı meselesi.Beden, elbise ve gıdadan uzak tutulması farz olan maddi ve hükmi murdarlık.
TefsirKur'an'daki çok anlamlılık (Vücûh)Ayetlerde geçen kökün bağlama göre günah, şirk, şüphe, domuz eti veya ilahi azap anlamına gelişi incelenir.Lafzın zihni, ameli, itikadi ve uhrevi yozlaşma katmanlarını kuşatan kuşatıcı semantiği.
HadisŞeytani vesvese ve temizlik adabıŞeytanın vesvesesi, fısıltısı ve istincada tezek/kemik kullanımının nehyedilmesi bağlamında rics nitelemesi yer alır.Şeytani iğva, pislik ve fiziksel kirlilikten taharetle korunma gerekliliği.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk nizamıŞirk, nifak ve necasetFıtratı kirleten yabancı unsurların teşhisiVarlığın yaratılış gayesini bozan şirk ve nifak unsurlarını bünyeden söküp atarak tevhidi saflığı korur.Kesin
İlmiAkıl yürütme ve bilgi teorisiDogmatizm ve akletmeme haliDüşünceyi dumura uğratan tortuların giderilmesiAklın fıtri işleyişini tıkayan önyargı, taassup ve şüphe tortularını bilgi üretim sürecinden ayıklar.Güçlü
SiyasiHukuk ve kamu düzeniZulüm, fitne ve kamu fesadıToplumsal bünyeyi kemiren yozlaşmanın tasfiyesiAdalet zeminini tahrip eden rüşvet, haksızlık ve fitne unsurlarını kamusal alandan temizler.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve helal kazançKumar, tefecilik ve haksız kazançPiyasayı zehirleyen sömürü mekanizmalarının engellenmesiÜretime ve emeğe dayanmayan kumar, şans oyunları ve haram kazanç yollarını iktisadi dolaşımdan meneder.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi ve parazitik gürültü (Noise / Contamination)Bilgi iletim hatlarında veya termodinamik sistemlerde yapıyı bozan, düzenli sinyali boğan ve enerji kaybına yol açan yabancı ve kaotik sinyallerin sisteme karışmasıdır.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal anomi ve ahlaki patolojiToplumsal yapının normatif omurgasını çürüten, ortak değerler sistemine yabancılaşma ve kuralların çiğnenmesiyle ortaya çıkan ahlaki çürüme ve sosyal kargaşa halidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca tuvalet temizliği, fıkhi necaset veya domuz eti gibi fiziksel maddelerle sınırlandırmak; zihinsel ve ahlaki boyutunu unutmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök; putperestlikten akılsızlığa, kumardan münafıkların kalbindeki maraza ve nihayet ilahi helak azabına kadar varlığı çökerten her türlü pisliği kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMaddi olarak temiz görünen fakat şirk, faiz, kumar, yalan ve adaletsizlikle kokuşmuş sistemleri temiz ve meşru zannetme yanılgısına düşmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın arınma (taharet) ve kurtuluş çağrısının neye karşı yapıldığını gösterir; insanın sadece bedenini değil aklını, kalbini ve toplumunu hangi ölümcül kirliliklerden temizlemesi gerektiğini tayin eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Haram yiyeceklerin sayıldığı hüküm ayetlerinde, içki ve kumarı yasaklayan toplumsal nizam ayetlerinde, şirki ve akletmemeyi kınayan itikad ayetlerinde ve münafıkların psikolojisini tahlil eden ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Günahı ve kirliliği sadece dışsal bir temas sanma vehmini yıkar; aklını işletmemenin ve şirke düşmenin insan doğasını doğrudan pisliğe boğan bir felaket olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGök gürültüsü ve sesli çalkantıyla başlayan, düzeni altüst edip bünyeye yapışan ve tiksinti veren her türlü bulaşık kirlilik.
  • Soyut anlamVarlığın, aklın ve inancın asli saflığını (fıtratı) bozan, içsel kokuşmaya yol açan ve kaçınılmaz olarak ilahi azabı doğuran itikadi, ahlaki ve zihni fesat hali.
  • Sistematik karşılıkSistemin dengesini, berraklığını ve işleyişini bozan; dışarıdan karışarak yapıyı içten içe çürüten parazitik kirlilik ve bu kirliliğin ürettiği nihai yıkım.
  • LaTeX modeliS0→+XSc  ⟹  ∇Φ(Sc)<0veyaR=f(X⊗S0)  ⟹  Ω Φ(S0)∖{R}→¬RΦ∞
  • LaTeX açıklaması

Modelde S0 fıtri, temiz ve asli sistemi temsil eder. Bu sisteme nizamı bozan yabancı bir unsurun (X) eklenmesiyle kirlenmiş durum (Sc) meydana gelir. Bu bulaşma fonksiyonu (f(X⊗S0)), sistemde negatif potansiyel gradyanı oluşturarak bünyeyi bozar ve rics durumunu (R) üretir. R varlığını korudukça sonuç kaçınılmaz bir çöküş ve azaptır (Ω). Sistemin nihai kurtuluşu ve kemali (Φ∞), ancak sistem potansiyelinden bu kirliliğin bütünüyle tasfiye edilip dışlanmasıyla (Φ(S0)∖{R}) ve arınma şartıyla (¬R) mümkündür.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر