رمي
ر - م - ي
KÖK- 9 geçiş
- 7 ayet
- 6 sîga
- 13 sözlük
Reml kum demektir. Remy kumdan büyük çakıl demektir. İlk insanlar kendilerini düşmandan korumak için küçük taş parçaları kulandılar. Fiil olarak rema atmak demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رمى
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Reml kum demektir. Remy kumdan büyük çakıl demektir. İlk insanlar kendilerini düşmandan korumak için küçük taş parçaları kulandılar. Fiil olarak rema atmak demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.922 harfباب الرّاء والميم و و ا ي ء معهما
ر و م، و ر م، م و ر، ر م ي، ر ي م، م ر ي، م ي ر، ي م ر، ر أ م، أ ر م، م أ ر، أ م ر، م ر أ مستعملات
روم:
الرَّوْمُ: طَلَبُ الشَّيْءِ. والمَرامُ: المَطْلَبُ. رام يروم روماً ومراما: طَلَبَ.
ورم:
الوَرَمُ: مَعروفٌ، وقد وَرِمَ يَرِم وَرَمأ فهو وارمٌ.
ومَوْرِمُ الأضراس: أصول مَنابتها.
مور:
المَوْرُ: المَوْجُ.. والمَوْزُ: مصدر مار يمور، وهو الشّيء يَتَرَدَّدُ في
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.375 harfMadde başı: رمىرَمَيْتُ الشيء من يدي، أي ألقيته فارتمى. ورَمَيْتُ بالسهم رَمْياً ورِمايَةً. ورامَيْتُهُ مُراماةً ورِماءً، وارْتَمَيْنا وتَرامَيْنا. وكانت بينهم رِمِّيَّاً ثم صاروا إلى حِجَيزى. أبو عبيدة: رَمى الله لك، أي نَصَرك وصنع لك. ابن السكيت: رَمَيْتُ عن القوس ورَمَيْتُ عليها. قال: ولا تقل رَمَيْتُ بها. قال: ويقال: خرجت أَتَرَمَّى، إذا خرجت تَرْمى في الأغراض وفي أصول الشجر. وخرجت أَرْتَمي، إذا رَمَيْتَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok33.014 harfMadde başı: رمىر م ( وايء )
أمر ، رمى ، رام ، ريم ، مري ، مار ، مور ، مرأ ، أرم ، مرو ، ورم .
رمى : اللَّيث : رَمَى يَرْمِي رَمْياً ، فهو رامٍ ؛ وقال الله تعالى : ( وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَاكِنَّ اللَّهَ رَمَى ) ( الأنفال : 17 ) .
قال أبو إسحاق : ليس هذا نَفْي رَمْي النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ولكنّ العرب خُوطبت بما تَعْقل .
ويُروى أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال لأبي بكر : ناوِلْني كَفّاً مِن
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.849 harf(باب الراء والميم وما يثلثهما)
(رمن) الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال:
* على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ *
(رمي) الراء والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو نَبْذ الشَّيء. ثم يحمل عليه اشتقاقاً واستعارة. تقول رَمَيْتُ الشيء أرمِيه. وكانت بينهم رِمِّيَّا، على فِعِّيلَى. وأرمَيْتُ على المائة: زِدْتُ عليها. فإن قيلَ فهذه الكلمة ما
(باب الراء والميم وما يثلثهما) (رمن) الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال: * على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ * (رمي) الراء والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو نَبْذ الشَّيء. ثم يحمل عليه اشتقاقاً واستعارة. تقول رَمَيْتُ الشيء أرمِيه. وكانت بينهم رِمِّيَّا، على فِعِّيلَى. وأرمَيْتُ على المائة: زِدْتُ عليها. فإن قيلَ فهذه الكلمة ما وجهها؟ قيل لـه: إذا زاد على الشَّيء فقد ترامَى إلى الموضع الذي بلغَه. ورَمَيْت بمعنى أرْمَيْتُ والمِرْماة: نَصْلُ السهم المدوَّرُ؛ وسمِّي بذلك لأنه يُرمَى به. والمَِرْماة: ظِلف الشَّاة. وفي الحديث: "لو أنّ أحدَهم دُعِيَ إلى مَِرْماتَين". والرَّمِيَّةُ: الصَّيد الذي يُرمَى. والرَّمِيُّ: السحابة العظيمة القَطْر. ويقال سُمِّيت رَمِيّاً لأنها تنشأ ثم تُرْمَى بقطَعٍ من السحاب من هنا وهُنا حتَّى تجتمع. وقال الخليل: رمى يرمي رِمايةً ورَمْياً ورِماءً. قال ابن السكّيت: خرجتُ أتَرَمَّى، إذا خرجتَ [ترمي] في الأغْراض([1]). ويقال أرْمَيْتُ الحَجَر من يدي إرْماءً. وقال أبو عُبيدة: يقال أرمَى اللهُ لك، أي نَصَرك وصنَع لَك. والرَّماء: الزِّيادة. وقد قلنا إنّ اشتقاق ذلك من الباب لأنه أمْرٌ يترامى إلى فَوق. (رمأ) [أمّا] الراء والميم والهمزة فأصلٌ برأسه غير الأول، وهو قليل. يقال رمَأَت الإبل تَرْمأُ رمُوءاً ورَمْأً: أقامت في الكلأ والعُشْب. ورمأ فلانٌ في بني فلانٍ: أقام. ويقال أرمأت الأخبارُ: أشكَلَتْ. ومُرَمَّآت الأخبار، أي أباطيلُها. (رمث) الراء والميم والثاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إصلاح شيءٍ وضمِّ بعضٍ إلى بعض. يقال رمَثْتُ الشَّيءَ: أصلحتُه. قال أبو دُواد: وأَخٍ رَمَثْتُ دَرِيسَهُ *** ونصحتُه في الحرب نُصْحَا([2]) والرَّمَث: خشبٌ يضمّ* بعضُه إلى بعض ويُركَب. وفي الحديث: "إنّا نركب أرماثاً لنا في البحر"، وهو جمع رَمَثٍ. قال: تمنَّيْتُ مِن حُبِّي بُثَينةَ أننا *** على رمَثٍ في البحر ليس لنا وَفْرُ([3]) والرِّمْث: مَرعىً من مراعي الإبل، وذلك لانضمام بعضِه إلى بعض. يقال إبلٌ رَمِثة ورَمَاثَى، إذا أكلت الرِّمْث فمرِضَتْ عنه. والرَّمَثُ أيضاً: بقيّة اللبن في الضَّرع، لأن ذلك متجمِّع. (رمج) الراء والميم والجيم ليس أصلاً، وفيه ما يُقبَل ويُعتَمد عليه([4])، لكنَّهم يقولون: رَمَّجَ الأثَر بالتُّراب([5])؛ ورمَّج السُّطور: أفسَدَها. (رمح) الراء والميم والحاء كلمةٌ واحدة، ثم يُصرَّف منها. فالكلمة الرُّمْح، وهو معروفٌ، والجمع رِماح وأرْماح. والسِّماك الرّامح: نَجمٌ، وسُمِّي بكوكبٍ يقْدُمه كأنَّه رُمْحه. فأمَّا قولهم: رَمَحَتْه الدَّابَّةُ، فمن هذا أيضاً لأنّ ضَرْبها إيّاهُ برِجلها كرمح الرَّامحِ برُمْحه. ومنه رَمَحَ الجُندبُ، إذا ضَرب الحصَى بيده. والرَّمَّاح: الذي يتَّخذ الرِّماح، وحِرفته الرِّماحة. والرَّامح: الطاعن بالرُّمْح. والرامح: الحامل له. ويقال للبُهْمَى إذا امتنَعتْ على الرّاعية: قد أخذَتْ رماحَها. كما قال: أيَّامَ لم تأخُذْ إليَّ سِلاحَها ***إبِلي لِجلّتها ولا أبكارِها (رمخ) الراء والميم والخاء ليس بشيء. ويقال: إنَّ الرِّمْخ شجر([6]). (رمد) الراء والميم والدال ثلاثة أصول: أحدُها مرضٌ من الأمراض، والآخَر لونٌ من الألوان، والثالث جنسٌ من السَّعْي. فالأول: الرَّمَد رَمَدُ العين، يقال رَمِدَ يَرْمَدُ رَمَداً، وهو رَمِد وأَرْمَدُ. ومنه الرَّمْد، وهو الهلاك، بسكون الميم. كما قال: * كأصْرَامِ عادٍ حينَ جَلَّلَها الرَّمْدُ([7]) * ويقال رمَدْنا القومَ نرمُِدهم، إذا أتينا عليهم. والثاني: الرَّماد، وهو معروف، فإذا كان أرقَّ ما يكون فهو رِمْدِدٌ. وهو يسمَّى للونه. يقال رَمَّدَتِ الناقةُ ترميداً، إذا تَركَتْ عند النِّتاج لبناً قليلاً. وإنّما يقال ذلك للونٍ يعتري ضرعَها. والأرمد: كلُّ شيءٍ أغْبَرَ فيه كُدْرَة، وهو من الرَّماد، ومنه قيل لضَربٍ من البعوض رُمْدٌ. وقال أبو وجزة وذكَرَ صائداً: يبيت جارتُهُ الأفعى وسامِرُه *** رُمْدٌ به عاذرٌ منهن كالجَرَب([8]) والأَرمِداء، على وزن أفعلاء: الرَّماد. والمرمَّد من الشواء: الذي يُمَلُّ في الجمر. وفي المثل: "شَوَى أخُوك حتَّى إذا أنضَجَ رَمَّد([9])". فأمَّا قولهم: عام الرَّمادةِ، فقال قومٌ: كان مَحْلاً نزَل بالنّاس له رَمْد، وهو الهلاك. وقال آخرون: سمِّي بذلك لأنَّ الأرضَ صارت من المَحْل كالرَّماد([10]). وقال أبو حاتم: ماءٌ رَمِدٌ، إذا كان آجناً متغيِّراً. والأصل الثالث: الارْمِدَادُ: شِدّة العَدْو. ويقال ارْمَدَّ الظَّليمُ: أسرَعَ. (رمز) الراء والميم والزاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال كتيبة رَمَّازة: تموج من نواحِيها. ويقال ضربه فما ارمَأَزَّ، أي ما تحرَّك. وارتَمَز أيضاً: تحرَّك. ويقولون: إِنّ الرَّاموز: البحر. وأراه في شعر هذَيل. (رمس) الراء والميم والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْر. فالرَّمْس: التراب. والرِّياح الروامسُ: التي تُثير الترابَ فتدفِن الآثار. ويقال رَمَسْتُ على فلانٍ الخبرَ؛ إذا كتَمْتَه إِيَّاه. ورَمَست الرَّجُل وأرمستُه: دفنتُه. (رمش) الراء والميم والشين ليس من مَحض اللُّغة، ولا ممّا جاء في صحيح أشعارِهم. على أنَّهم يقولون: الرَّمَش تَفَتُّلٌ في الأشفار، وحُمْرةٌ في الجفون. وربّما قالوا رَمَشَهُ بالحجَر: رماه. وذُكر عن الشيباني: رَمَشَتِ الغنم تَرْمُِش، إذا رعَتْ يسيراً. ويقال: الرَّمَش: بياضٌ يكون في أظفار الأحداث. وحكى اللِّحياني: أرضٌ رَمْشاء: جدبة([11]). (رمص) الراء والميم والصاد أُصَيل يدلُّ* على إلقاءِ قَذَىً. يقولون رَمَصَتِ العين، إِذا أخرجت ما يخرُج منها عند الرّمَد. وقال ابن السِّكِّيت: يقال قبَحَ اللهُ أُمّاً رمَصَت به، أي ولدَتْه. وهذا إذا صحَّ فهو على ما ذكرناه من أنَّه مشبّه بقذىً يُرمَى به. ويقال رَمَصَتِ الدّجاجةُ: ذَرَقت. وفي الباب كلامٌ آخَرُ يدلُّ على صلاحٍ وخير. يقولون: رَمَصْت بينهم، أي أصلَحْت. وربما قالوا: رَمَص الله مُصِيبتَه يَرْمُصها رَمْصاً، إذا جَبَرها. (رمض) الراء والميم والضاد أصلٌ مطَّرِدٌ يدلُّ على حِدّةٍ في شيء مِن حرٍّ وغيره. فالرَّمَض: حَرُّ الحجارةِ من شِدّة حَرّ الشمس. وأرضٌ رَمِضَةٌ: حارّة الحجارة. وذكر قومٌ أن رمَضانَ اشتقاقُه من شِدّة الحر؛ لأنَّهم لمَّا نقلوا اسمَ الشُّهور عن اللغة القديمة سَمَّوْها بالأزمنة، فوافق رمضانُ أيّامَ رَمَضِ الحرّ. ويجمع على رَمضانات وأرمِضاءَ. ومن الباب أرمضَهُ الأمرُ ورَمِضَ للأمْرِ. ورَمِض أيضاً، إذا أحرقَتْه الرَّمْضاء. ويقال رَمَضْتُ اللّحمَ على الرَّضْفِ، إذا أنضجْتَه. ومن الباب سِكِّين رَمِيض. وكلُّ حادٍّ رَمِيضٌ. وقد رَمَضْتُه أنا. ورَمِضَتِ الغنمُ، إذا رعَتْ في شدّة الحَرّ فقرِحت أكبادُها. ويقال: فلانٌ يترمَّضُ الظِّباءَ، إذا تبعها وساقَها حَتَّى تَفَسَّخَ قوائمُها من الرَّمْضاء ثمَّ يأخُذُها. ويقال ارتمَضَ بَطْنُه: فسَدَ، كأنَّ ثَمَّ داءً يُحْرِقُه. فأمّا قولُ القائل: أتيتُ فلاناً فلم أُصِبْه([12]) فرمَّضْتُ ترميضاً، وذلك أن ينتظرَه. وممكنٌ أن يكون شاذّاً عن الأصل. ويمكن أن يكون الميم مبدلةً من باء، كأنّه ربّضت، من رَبَض. (رمط) الراء والميم والطاء ليس أصلاً، لكنَّهم يسمُّون ما اجتمع من العُرْفُطِ وغيرِه من شجر العِضاهِ رَمْطاً. وربّما قالوا رَمَطت الرّجلَ، إذا عِبْته رَمْطاً. وفيه نظر. (رمع) الراء والميم والعين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وحركةٍ. فالرَّمَّاعةُ من الإنسان: الذي يضطرب من الصبيِّ على يافُوخِه. والرَّمَعَانُ: الاضطِراب. ويقال رَمَعَ أَنْفُ الرّجُل يَرمَع رمَعاناً، إذا تحرَّك من غضبٍ. ومن الباب قَبَحَ الله أمّاً رَمَعَتْ به، أي ولدَتْه. ومن ذلك اليَرْمَع: حجارةٌ بِيضٌ رِقاقٌ تلمَع في الشمس. ومن الباب إن صحّ، الرامِع، وهو الذي يطأطِئُ رأسَه ثم يرفعه. ويقال الرُّماع تغيُّر الوَجْه([13]) والباب كلُّه واحد. ويقولون: المُرَمِّعَة المَهْلكة([14]). (رمغ) الراء والميم والغين لا أصلَ لـه، إلا بعض ما يأتي به ابنُ دريدٍ، من رَمَغْتُ الشيءَ، إذا عَركتَه بيدك، كالأديمِ وغيرِه. (رمق) الراء والميم والقاف أصلٌ يدلُّ على ضَعفٍ وقِلّة. ويقال ترمَّقَ الرَّجلُ الماءَ وغيرَه، إذا حَسَا حُسْوةً [بَعد أُخرى([15])]. وهو مُرَمَّق العَيش، أي ضيِّقه. وما عَيْشُه إلا رَِماقٌ، يُراد به ما يُمْسِك الرَّمَق. والرَّمَق: باقي النَّفْسِ أو النَّفَس. قال: وما الناسُ إلا في رَِماقٍ وصالح *** وما العيشُ إلا خِلفَةٌ ودُرُورُ ويقولون: "أضرعَتِ المِعْزَى فرمِّقْ رمِّقْ"، أي اشربْ لبنَها قليلاً قليلاً؛ لأنّ المِعزَى تُنْزِلُ قبل نِتاجها بأيّام. والتَّرميق([16]): عملٌ يفعلُه الرجل لا يُحسِنُه. ويقال حبلٌ أرماقٌ، إذا كان ضعيفاً. وقد ارمَاقَّ ارمِيقاقاً. (رمك) الراء والميم والكاف أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والثاني لُبْثٌ بمكان. فالأول الرُّمْكة من ألوان الإبل، وهو أشدُّ كدْرةً من الوُرْقة. ويقال جملٌ أرمَكُ. ومنه اشتقاق الرَّامَِك. والرَّمَكة: الأُنثى من البراذين. والأصل الآخر: رَمَكَ بالمكان، وهو رامك. (رمل) الراء والميم واللام أصلٌ يدلُّ على رِقّةٍ في شيءٍ يتضامُّ بعضُه إلى بعض. يقال رَمَلت الحصير، وأرملتُ، *إذا سَخَّفْتَ نَسْجَه. قال: * كأنَّ نَسْجَ العنكبوتِ المُرْمَلِ([17]) * ثم يشبَّه بذلك، [فالرَّمَل]: القليل الضَّعيف من المطر، وجمعه أرمال. ومن الذي يقرب من هذا الباب الرَّمْل، وهو رَقيق. ومنه ترمَّل القَتيلُ بدمِهِ، إذا تلطخ؛ وهو قياسُ ما ذكَرْناه. ومن الباب الرَّمَل: الهَرْوَلة، وذلك أنه كالعَدْو أو المشْي الذي لا حصافةَ فيه. فأمّا المُرْمِلَ فهو الذي لا زادَ معه، سمِّي بذلك لأحدِ شيئين، إما رِقّةِ حاله، وإمّا للُصوقِه بالرّمل من فَقْره. والأرمَلُ مثلُ المُرمِل. قال جرير: هَذِي الأراملُ قد قضَّيْتَ حاجتَها *** فمَنْ لحاجةِ هذا الأرمَلِ الذّكَرِ([18]) --------------------------------------------------------------- ([1]) في الأصل: "الأرض"، وتصحيح هذه الكلمة والتكملة التي قبلها من المجمل. ([2]) البيت في اللسان (رمث) بدون نسبة. ([3]) البيت لأبي صخر الهذلي، من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93 وأمالي القالي (1: 148). وبعض أبياتها في اللسان (رمث). ([4]) في الأصل: "وبعمل عليه". ([5]) لم يرد هذا المعنى في اللسان والقاموس. ولم يأت شيء من المادة في الجمهرة. ([6]) الذي في اللسان والقاموس أن "الرمخ": الشجر المجتمع. ([7]) البيت لأبي وجزة السعدي، كما في اللسان (رمد 168). وصدره: * صببت عليكم حاصبي فتركتكم * ([8]) انظر اللسان (رمد) والحيوان (4: 216/ 5: 405). ([9]) يضرب مثلاً للرجل يعود بالفساد على ما كان أصلحه. ([10]) وقيل سمي به لأنهم لما أجدبوا صارت ألوانهم كلون الرماد. ([11]) في القاموس: "وأرض رمشاء: ربشاء، أو جدبة، كأنه ضد". وذلك لأن الربشاء بالباء: الكثيرة العشب. وقد اقتصر في اللسان على أنها الكثيرة العشب، قال: "وسنة ربشاء ورمشاء. وبرشاء: كثيرة العشب". ([12]) في الأصل: "فلم تصبه". ([13]) في اللسان: "والرماع: داء في البطن يصفر منه الوجه". وفي القاموس: "وجع يعترض في ظهر الساقي حتى يمنعه من السقي... واصفرار وتغير في وجه المرأة من داء يصيب بظرها". ([14]) المهلكة، بتثليث اللام: المفازة. والمرمعة، لم ترد في اللسان. وفي القاموس: "والمرمعة كمحدثة: المفازة". ([15]) التكملة من اللسان. ([16]) في الأصل: "والرميق"، صوابه من اللسان والقاموس. ([17]) البيت في اللسان (رمل، غزل). مع نسبته في (غزل) إلى العجاج. انظر ديوانه 47. وأنشده في المخصص (17: 17) وذكر أنه إنما جر "المرمل" على الجوار. وذلك لأن المرمل من صفة النسج، فكان حقه النصب، لكن كذا روي بفتح الميم. ([18]) ليس في ديوان جرير. وروايته في اللسان (رمل): "كل الأرامل". ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR265 harfMadde başı: رمى- الرمي يقال في الأعيان كالسهم والحجر، نحو: ﴿وما رميت إذ رميت ولكن الله رمى﴾ [الأنفال/17]، ويقال في المقال، كناية عن الشتم كالقذف، نحو: ﴿والذين يرمون أزواجهم﴾ [النور/6]، ﴿يرمون المحصنات﴾ [النور/4]، وأرمى فلان على مائة، استعارة للزيادة، وخرج يترمى: إذا رمى في الغرض.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.579 harfر م ي
رماه عن القوس بالمرماة وبالمرامي رمية صائبة ورميات صوائب وهو جيـد الرمـي والرمايـة.
ورموت اليد يده.
وهو من رماة الحدق.
وهو رجل رماه.
وتراموه وارتموه.
وخرجوا يرتمون ويترامـون فـي الغـرض.
ورامـاه مرامـاة ورمـاء وفـي ثل " قبل الرماء تملأ الكنائن " وخرجت أرتمي: أرمي القنص.
وخرجت أرتمّى: أرمى في الأغراض.
ورأيت المتاع مرمى به في كل موضع.
ونفذ سهمه في الرمية
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.473 harfالليث: رَمى يَرْمي رَمْياً فهو رامٍ. وفي التنزيل العزيز: وما رَمَيْتَ إذ رَمَيْتَ ولكنّ اللهَ رَمى؛ قال أَبو إسحق: ليس هذا نَفْيَ رَمْيِ النبي، صلى الله عليه وسلم، ولكن العرب خُوطِبَت بما تَعْقِل. وروي أَنّ النبي، صلى الله عليه وسلم، قال لأَبي بكر، رضي الله عنه: ناوِلْني كَفّاً من تُرابِ بَطْحاءِ مكةَ، فناولَهُ كفّاً فرَمى به فلم يَبقَ منهم أَحدٌ من العدُوّ إلا شُغِلَ بعَيْنهِ، فأَعْلَمَ الله عز
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR763 harf* ر م ي * * رَمَى * الشيء من يديه يرميه * رَمْياً * ألقاه * فارْتَمَى * و * رَمَى * بالسهم * رَمْياً * و * رِمايةً * و * راماهُ مُراماةً * و * رِماءً * و * ارْتَموْا * و * تَرَامْوا * بن السكيت * رمى * عن القوس وعليها ولا تقل رمى بها قال ويقال خرج * يَتَرَمَّى * أي يرمي في الأغراض وأصول الشجر وخرج * يَرْتَمِي * أي يرمي القنص ويقال للمرأة أنت ترمين وأنتن ترمين لا فرق بينهما إلا ما قد سبق في ترين و
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.277 harf: ( ى ( *!رَمَى الشَّيءَ ) مِن يدِهِ ، ( و ) رَمَى ( به ) رَمْياً : ( أَلْقاهُ ) ، فهو *!رامٍ وذَاكَ *!مَرْميٌّ، ( *!كأرْمَى ) ، نقلَهُ ابنُ سِيدَه ( *!فارْتَمَى ) ، هو مُطاوِعُ رَماهُ ؛ ومنه قوْلُ الشَّاعِرِ :
وسوق بالاباعر *!يرتمينا أَرادَ يَطِحْنَ ويَخْرِزْنَ .
( و ) رَمَى ( على الخَمْسِينَ : زادَ ) ؛ عن أَبي زيْدٍ وابنِ الأَعْرابيِّ ؛
( كأرْمَى ) ؛ وأَنْشَدَ الجوهريُّ لحاتِمِ طيِّىءٍ :
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok23.863 harfMadde başı: رمىرَمَى الشَّىْءَ
1 رَمَى الشَّىْءَ ذ , (T, * S, M, K,) aor. يَرْمِى, (T,) inf. n. رَمْىٌ; (T, M;) and رَمَى بِهِ; (M, K;) He threw, cast, or flung, the thing, (S, K,) مِنْ يَدِهِ from his hand; (S, TA;) as also ↓ ارمى; (M, K;) i. e. ارمى الشَّىْءَ مِنْ يَدِهِ: (M: [in the K it is implied that one says also بَهِ ↓ ارمى; agreeably with a phrase mentioned in what follows:]) you say, الحَجَرَ مِنْ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.251 harfرَمَى
رَمَى I ( n. ac. رَمْي 1 , رِمَاْيَة 23t )
a. [ acc. & Bi ], Threw, flung, hurled, shot at; assailed with; reproached with, accused of.
b. [ acc. & Fī ], Hit, struck, smote in.
c. [ La ], Protected, defended.
أَرْمَيَ
أَرْمَيَ IV
a. [ acc. or Bi ], Threw, flung, hurled, shot; cast out.
تَرَاْمَيَ
تَرَاْمَيَ VI ,
a. Shot at, pelted each other.
b. [ 'Ala ], Threw himself at
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR22.965 harfرمي
رَمَى - يَرْمِيْ
رَمَى - يَرْمِيْ + كائن + بشيء: التقدير: رَمَى - يَرْمِيْ + كائن + كائناً أو شيئاً + بشيء: يدفع ويقذف من داخله بشيء: يقذف من داخله بشيء ينطلق منه متحركاً بعيداً عنه نحو الكائن الآخر
﴿إنها ترمي بشرر كالقصر﴾: ترمي به من جوفها بعيداً عنها
رَمَى - يَرْمِيْ + كائن + كائناً أو شيئاً + بشيء: يدفعه ويقذفه به حريصاً أن يصيبه: يرفع
Mücavir kökler36 mücavir (55 toplam)
- حصن
2 ortak ayet · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
- ربع
2 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- سجل
1 ortak ayet · Siccil kap veya kılıf demektir
- بهت
1 ortak ayet · Mehd beşik demektir
- شهد
2 ortak ayet · Petekteki baldır
- جلد
1 ortak ayet · Culud deri demektir
- قصر
1 ortak ayet · Kusare, anız demektir
- حجر
1 ortak ayet · Taş demektir
- ثمن
1 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
- خطأ
1 ortak ayet · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
- أبد
1 ortak ayet · Badiye çöl demektir
- برأ
1 ortak ayet · Berr kara parçası demektir
Geçtiği ayetler(7)
وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ
Atarlarİffetli, hür kadınlara iftira atan, sonra da dört şahid getiremeyenlere seksen değnek vurun. Ebediyyen onların şahidliğini kabul etmeyin. İşte onlar, fasıkların kendileridir.
وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ
AtarlarEşlerine zina isnad edip de kendilerinden başka şahidleri olmayanların şahidliği; kendisinin doğru sözlülerden olduğuna dair Allah’ı dört defa şahid tutmasıdır.
إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ
Atarlarİffetli ve mü’min kadınlara iftira atanlar; dünyada da ahirette de lanetlenmişlerdir. Ve onlar için büyük bir azab vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رمي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (üçüncü harfi illetli / yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قذف, طرح, نبذ, حصب |
| Zıt Kök | لقف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismi, taşı veya oku güç uygulayarak hedefe doğru fırlatmak, elden çıkarmak |
| Çekirdek Özet 2 | Fiziksel atıştan manevi ve hukuki alana geçerek bir kimseye suç veya iftira isnat etmek |
| Çekirdek Özet 3 | İnsani eylemin başlatıcı iradesi ile sonucun ontolojik ve ahlaki sorumluluğunun ayrışması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel fırlatma sayılarak Nûr suresindeki iftira (kazf) boyutunun veya Enfâl 8:17'deki nedensellik dengesinin göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رم | Parçalanma, ufalanma, taneli küçük unsurların bir araya gelmesi veya dağılması; رمح, رمد, رمز, رمض, رمم, رمن köklerinde görüldüğü gibi ince, taneli, sivri veya hareketli kütle niteliği | ي | İkili çekirdekteki taneli ve ufak nesnelerin el veya bir araç vasıtasıyla ivme kazandırılarak hedefe doğru fırlatılması, uzaktaki bir noktaya yöneltilmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemi başlatan irade, zihinsel hedef belirleme ve fırlatma hareketinin ilk çıkış noktası |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Fırlatılan nesnenin havada katettiği mesafe, hareketin akışkanlığı ve ivme sürekliliği |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Gücün bedensel olarak aktarılması, fırlatmayı gerçekleştiren el veya alet mekanizması |
| رمي | Zihinsel bir hedef gözeterek el veya alet yardımıyla bir nesneye kuvvet uygulayıp onu akıcı bir hat boyunca hedefe doğru savurma hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir taşı, oku veya mızrağı elden ya da yaydan çıkarıp hedefe fırlatmak; av üzerine atış yapmak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays'a ait beyitte avlanan ve hedef alınan hayvan anlamında geçer: فهو لا تَنْمِي رَمِيَّتُـهُ / ما له لا عُدَّ من نَفَرِهْ |
| Erken Arapça kullanım | Ok atışında menzil fazlalığı ve artış bildirmek üzere kullanılmıştır: وأَسْمَرَ خِطِّيّاً كأنّ كُعُوبَهُ / نَوَى القَسْبِ قد أَرْمَى ذراعاً على العَشْرِ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça kök رمي, Kuzeybatı ve Güney Sami dillerinde fırlatma, havaya savurma ve bırakma eylemleriyle doğrudan bağlantılıdır. İbranice רמה ve Süryanice ܪܡܐ biçimleriyle fonetik ve anlamsal tam bir süreklilik gösterir; bu dillerde bir cismi uzağa atmak, ok fırlatmak, yere sermek ve mecazen tuzağa düşürmek anlamlarını taşır. Arapçada kök bir yandan fiziksel ok ve taş atışını (rimâye), diğer yandan hedefteki avı (remiyye) karşılarken; soyut düzlemde hedefe söz fırlatma, yani namusa iftira atma (kazf) ve niceliksel artış (erma) yönünde zenginleşmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رمي | Cisim fırlatmak, av vurmak, sözlü suçlama yöneltmek ve miktar olarak fazlalaşmak | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רמה, Süryanice ܪܡܐ | Cisim atmak, fırlatmak, bırakmak ve yere sermek anlamında ortak Sami mirasıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi ötesinde düzenli ses denkliğine sahip doğrudan bir kökdeş tespit edilmedi | Güçlü |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رمي | Anlamlı | Atmak, fırlatmak, isnat etmek | Bir nesneyi veya sözü hedefe doğru elden çıkarmak | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| ريم | Anlamlı | Fazlalık, derece, tepe | Bir yerde durup kalmak, fazlalık göstermek veya dağ tepesi | Kur'an'da geçmez |
| مري | Anlamlı | Sıvazlamak, sağmak, tartışmak | Memeyi sıvazlayıp süt çıkarmak; şüphe ve çekişmeyi kışkırtmak | Kur'an'da geçer |
| مير | Anlamlı | Erzak temin etmek | Yolculuktan yiyecek getirmek, aileyi beslemek | Kur'an'da geçer |
| يرم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydında mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| يمر | Anlamlı | Hızlı akmak, koşmak | Bir istikamete doğru hızla akıp gitmek | Seyrek bedevi kullanımı; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رمي | Merkez | Hedefe fırlatma | Belirli bir menzil ve hedef gözetilerek nesnenin veya sözün fırlatılması | Hedefe odaklı, yönü tayin edilmiş fırlatma hareketidir |
| قذف | Komşu | Şiddetle savurma | Hedef hassasiyetinden ziyade fırlatmanın şiddeti, eziciliği ve savurma gücü ön plandadır | Kütlesel ağırlık ve çarpma tahribatı belirgindir |
| طرح | Komşu | Uzağa atıp bırakma | Bir hedefe isabet ettirmek için değil, nesneyi uzaklaştırmak veya yere bırakmak için atılması | Hedefsiz ve dışlayıcı atma eylemidir |
| نبذ | Komşu | Değersiz görüp fırlatma | Bir şeyi kıymetsiz bularak arkaya veya bir kenara savurup terk etmek | Değersizleştirme ve ilgiyi kesme gayesi taşır |
| حصب | Komşu | Taş yağmuruna tutma | Hedefe küçük taşlar yağdırarak etkisiz kılmak | Çoklu parçacıklarla taşlama hareketidir |
| لقف | Zıt | Havada yakalama | Fırlatılan nesneyi havada veya ulaştığı anda hızla kapıp yutmak, etkisiz kılmak | Fırlatıp uzaklaştırmanın tersine, yakalayıp bünyeye almaktır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رمي | Atmak, fırlatmak, itham etmek | Fiziksel fırlatma ile sözlü suç isnadını birlikte kuşatır | Kesin |
| Latince | jacere, mittere | Atmak, fırlatmak, yollamak | Fiziksel yönde fırlatmayı karşılar; manevi iftira alanını kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | to throw, to cast, to slander | Fırlatmak, atmak, iftira etmek | Maddi fırlatma ile manevi lekeleme farklı eylemlerle karşılanır | Güçlü |
| Almanca | werfen, verleumden | Atmak, fırlatmak, iftira atmak | werfen cismin atılmasını, verleumden namusa dil uzatılmasını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | lancer, jeter, calomnier | Fırlatmak, atmak, iftira etmek | lancer hedefe atışı, calomnier ise asılsız isnatta bulunmayı verir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رمي (Fiil: رَمَيْتَ, رَمَى) | Savaş ortamında düşmana kum, çakıl veya ok fırlatmak; ilahi tesirin beşeri fiile eklenmesi | Bedir Savaşı bağlamı, Enfâl 8:17 |
| رمي (Fiil: يَرْمُونَ) | İffetli kadınlara zina isnat etmek, namusa iftira atmak | Kazf haddi ve ahlaki dokunulmazlık bağlamı, Nûr 24:4, Nûr 24:6, Nûr 24:23 |
| رمي (Fiil: يَرْمِ) | Kendi işlediği bir hatayı veya günahı suçsuz birinin üzerine atmak, bühtan | Hukuki ve ahlaki haksızlık isnadı bağlamı, Nisâ 4:112 |
| رمي (Fiil: تَرْمِي, تَرْمِيهِمْ) | Helak ve ceza vasıtası olarak gökten taş ya da cehennemden kıvılcım savrulması | Azap tasviri ve ordu helaki bağlamı, Mürselât 77:32, Fîl 105:4 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb, halk ve fiillerin yaratılması | Kulun oku veya kumu atması ile sonucun ve kalplere korku düşmesinin Allah tarafından yaratılması arasındaki fail ilişkisi | Enfâl 8:17 üzerinden sebep ile müsebbib dengesinde anlam yoğunlaşır |
| Fıkıh | Kazf suçu, avcılık ve savaş hukuku | Namuslu bir kimseye zina isnadında bulunanlara uygulanacak had cezası ve uzaktan av vurmanın fıkhi şartları | Nûr 24:4 ve Nisâ 4:112 çerçevesinde hukuki iftira ve cezai yaptırımda yoğunlaşır |
| Tefsir | Hakikat-mecaz ve ilahi irade irtibatı | Enfâl 8:17'deki nefy ve ispat dengesi; atış eyleminin insana, hedefe ulaştırma ve kalıcı tesirin Allah'a atfedilmesi | Maddi fırlatmadan manevi iftiraya uzanan semantik genişlikte yoğunlaşır |
| Hadis | Ok atma (rimâye) talimi ve hediyeleşme | Müslümanın askeri hazırlık amacıyla atıcılık öğrenmesi teşviki ve hediye olarak sunulan koyun paçasına dahi icabet edilmesi | Savunma hazırlığı, bedensel disiplin ve içtimai nezaket bağlamında yoğunlaşır |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tevekkül | İlahi tesir ile kulun gayretinin buluşması | Sorumluluğu insana, nihai takdiri Allah'a bağlama | İnsan oku atar fakat kalpleri ve hedefi kuşatan neticeyi Allah takdir eder | Kesin |
| İlmi | Balistik nedensellik | Başlangıç kuvveti ile menzil ilişkisi | Hareket mekaniği ve yörünge modellemesi | İlk itme kuvveti sisteme verilir; ancak çevresel direnç ve fizik kuralları sonucu belirler | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal savunma | Caydırıcı güç ve sınır güvenliği | Dış tehditlere karşı uzaktan müdahale kapasitesi | Toplumun askeri atıcılık ve savunma teknolojileriyle caydırıcılık üretmesidir | Güçlü |
| İktisadi | Değer artışı ve harici müdahale | Sermayenin üzerine fazlalık ekleme (erma) | Değerin kendi sınırını aşması veya faiz riski | Klasik dilde remâ fazlalık anlamı da taşır; kontrolsüz büyümenin adil bölüşümü bozmasını temsil eder | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Balistik fırlatma kinematiği | Bir kütleye uygulanan başlangıç ivmesinin yerçekimi ve sürtünme etkisi altında hedef koordinatına ulaşma dinamiği | Kesin |
| Beşeri bilimler | Asimetrik iftira ve toplumsal damgalama | Bireyin şeref ve haysiyetine uzaktan yöneltilen mesnetsiz bir iddianın sosyal dokuda oluşturduğu tahribat ve etiketleme süreci | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel nesnelerin (taş, ok) fırlatılmasına indirgenmesi veya Enfâl 8:17'deki ifadenin insanın iradesini tamamen yok sayan determinist (cebri) bir yaklaşımla okunması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; fiziksel savunma ve savaş atışından, cehennemin kıvılcım savurmasına, bireyin masumiyetine yöneltilen iftiradan (kazf), insanın eylemi ile ilahi iradenin ontolojik kesişimine kadar uzanan bütüncül bir alanı kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Namusa ve şerefe yönelik sözlü saldırıların fiziksel bir silah kadar ağır bir cürüm olduğu unutulur; ayrıca teolojik düzeyde insan ya mutlak yaratıcı fail ya da sorumluluksuz bir araç konumuna düşürülür |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fiil teorisini (Enfâl 8:17) ve toplumsal ahlakın korunmasını hedefleyen kazf ahkâmını (Nûr suresi) tek bir semantik eksende birleştirdiği için merkezidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bedir Savaşı teolojisini açıklayan ayetlerde (Enfâl 8:17), kazf ve iftira cezalarını vazeden hüküm ayetlerinde (Nûr 24:4, 24:6, 24:23; Nisâ 4:112) ve kıyamet/helak sahnelerinde (Mürselât 77:32; Fîl 105:4) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sebeplerin mutlak ve bağımsız sonuç doğurduğu inancını yıkar; aynı zamanda dille yapılan isnat ve iftiraların önemsiz sayılamayacağını gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir cismi, oku veya taşı kuvvet uygulayarak elden ya da aletten çıkarıp uzaktaki bir hedefe doğru fırlatmak.
- Soyut anlamBir iddiayı, ithamı veya günahı ivmeyle bir muhatabın üzerine yöneltmek; fiziksel fiilin nihai sonucunun aşkın irade tarafından tamamlanması.
- Sistematik karşılıkBaşlatıcı failin yönlendirdiği girdi ile hedefe ulaşan nihai tesir ve bu tesirin doğurduğu hukuki-ahlaki sorumluluk matrisi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde fırlatmayı başlatan özneyi veya kaynağı, eyleme kazandırılan başlangıç ivmesini, hedef alınan nesneyi veya muhatabı temsil eder. insanın fiili ve sorumluluk girdisini, aşkın takdiri veya dış etkenleri, ise tesiri hedefe ulaştıran ilahi veya harici tamamlayıcı fonksiyonu sembolize eder. Böylece nihai etki , salt fırlatanın mekanik gücüne indirgenemeyen çok boyutlu bir bileşke olarak modellenir.