رمي
ر - م - ي
KÖK- 9 geçiş
- 7 ayet
- 6 sîga
- 13 sözlük
Reml kum demektir. Remy kumdan büyük çakıl demektir. İlk insanlar kendilerini düşmandan korumak için küçük taş parçaları kulandılar. Fiil olarak rema atmak demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رمى
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Reml kum demektir. Remy kumdan büyük çakıl demektir. İlk insanlar kendilerini düşmandan korumak için küçük taş parçaları kulandılar. Fiil olarak rema atmak demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.922 harfباب الرّاء والميم و و ا ي ء معهما
ر و م، و ر م، م و ر، ر م ي، ر ي م، م ر ي، م ي ر، ي م ر، ر أ م، أ ر م، م أ ر، أ م ر، م ر أ مستعملات
روم:
الرَّوْمُ: طَلَبُ الشَّيْءِ. والمَرامُ: المَطْلَبُ. رام يروم روماً ومراما: طَلَبَ.
ورم:
الوَرَمُ: مَعروفٌ، وقد وَرِمَ يَرِم وَرَمأ فهو وارمٌ.
ومَوْرِمُ الأضراس: أصول مَنابتها.
مور:
المَوْرُ: المَوْجُ.. والمَوْزُ: مصدر مار يمور، وهو الشّيء يَتَرَدَّدُ في
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.375 harfMadde başı: رمىرَمَيْتُ الشيء من يدي، أي ألقيته فارتمى. ورَمَيْتُ بالسهم رَمْياً ورِمايَةً. ورامَيْتُهُ مُراماةً ورِماءً، وارْتَمَيْنا وتَرامَيْنا. وكانت بينهم رِمِّيَّاً ثم صاروا إلى حِجَيزى. أبو عبيدة: رَمى الله لك، أي نَصَرك وصنع لك. ابن السكيت: رَمَيْتُ عن القوس ورَمَيْتُ عليها. قال: ولا تقل رَمَيْتُ بها. قال: ويقال: خرجت أَتَرَمَّى، إذا خرجت تَرْمى في الأغراض وفي أصول الشجر. وخرجت أَرْتَمي، إذا رَمَيْتَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok33.014 harfMadde başı: رمىر م ( وايء )
أمر ، رمى ، رام ، ريم ، مري ، مار ، مور ، مرأ ، أرم ، مرو ، ورم .
رمى : اللَّيث : رَمَى يَرْمِي رَمْياً ، فهو رامٍ ؛ وقال الله تعالى : ( وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَاكِنَّ اللَّهَ رَمَى ) ( الأنفال : 17 ) .
قال أبو إسحاق : ليس هذا نَفْي رَمْي النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ولكنّ العرب خُوطبت بما تَعْقل .
ويُروى أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال لأبي بكر : ناوِلْني كَفّاً مِن
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.849 harf(باب الراء والميم وما يثلثهما)
(رمن) الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال:
* على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ *
(رمي) الراء والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو نَبْذ الشَّيء. ثم يحمل عليه اشتقاقاً واستعارة. تقول رَمَيْتُ الشيء أرمِيه. وكانت بينهم رِمِّيَّا، على فِعِّيلَى. وأرمَيْتُ على المائة: زِدْتُ عليها. فإن قيلَ فهذه الكلمة ما
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR265 harfMadde başı: رمى- الرمي يقال في الأعيان كالسهم والحجر، نحو: ﴿وما رميت إذ رميت ولكن الله رمى﴾ [الأنفال/17]، ويقال في المقال، كناية عن الشتم كالقذف، نحو: ﴿والذين يرمون أزواجهم﴾ [النور/6]، ﴿يرمون المحصنات﴾ [النور/4]، وأرمى فلان على مائة، استعارة للزيادة، وخرج يترمى: إذا رمى في الغرض.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.579 harfر م ي
رماه عن القوس بالمرماة وبالمرامي رمية صائبة ورميات صوائب وهو جيـد الرمـي والرمايـة.
ورموت اليد يده.
وهو من رماة الحدق.
وهو رجل رماه.
وتراموه وارتموه.
وخرجوا يرتمون ويترامـون فـي الغـرض.
ورامـاه مرامـاة ورمـاء وفـي ثل " قبل الرماء تملأ الكنائن " وخرجت أرتمي: أرمي القنص.
وخرجت أرتمّى: أرمى في الأغراض.
ورأيت المتاع مرمى به في كل موضع.
ونفذ سهمه في الرمية
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.473 harfالليث: رَمى يَرْمي رَمْياً فهو رامٍ. وفي التنزيل العزيز: وما رَمَيْتَ إذ رَمَيْتَ ولكنّ اللهَ رَمى؛ قال أَبو إسحق: ليس هذا نَفْيَ رَمْيِ النبي، صلى الله عليه وسلم، ولكن العرب خُوطِبَت بما تَعْقِل. وروي أَنّ النبي، صلى الله عليه وسلم، قال لأَبي بكر، رضي الله عنه: ناوِلْني كَفّاً من تُرابِ بَطْحاءِ مكةَ، فناولَهُ كفّاً فرَمى به فلم يَبقَ منهم أَحدٌ من العدُوّ إلا شُغِلَ بعَيْنهِ، فأَعْلَمَ الله عز
الليث: رَمى يَرْمي رَمْياً فهو رامٍ. وفي التنزيل العزيز: وما رَمَيْتَ إذ رَمَيْتَ ولكنّ اللهَ رَمى؛ قال أَبو إسحق: ليس هذا نَفْيَ رَمْيِ النبي، صلى الله عليه وسلم، ولكن العرب خُوطِبَت بما تَعْقِل. وروي أَنّ النبي، صلى الله عليه وسلم، قال لأَبي بكر، رضي الله عنه: ناوِلْني كَفّاً من تُرابِ بَطْحاءِ مكةَ، فناولَهُ كفّاً فرَمى به فلم يَبقَ منهم أَحدٌ من العدُوّ إلا شُغِلَ بعَيْنهِ، فأَعْلَمَ الله عز وجل أَن كَفّاً من تُرابٍ أَوحَصًى لا يَمْلأُ به عُيونَ ذلك الجيش الكثير بَشَرٌ، وأَنه سبحانه وتعالى توَلَّى إيصالَ ذلك إلى أَبصارهم فقال: وما رَمَيْتَ إذْ رَمَيْتَ ولكنّ اللهَ رَمى؛ أَي لم يُصِبْ رَمْيُك ذلك ويبْلُغ ذلك المَبْلَغ، بل إنما الله عز وجل تولى ذلك، فهذا مَجازُ وما رَمَيْتَ إذْ رَمَيْتَ ولكنّ اللهَ رَمى، وروى أَبو عمرو عن أَبي العباس أَنه قال: معناه وما رَمَيْتَ الرُّعْبَ والفَزَعَ في قلوبهم إذْ رَمَيْتَ بالحَصى ولكنّ الله رَمى؛ وقال المبرد: معناه ما رميت بقوتك إذ رميت ولكن بقوة الله رميت. ورَمى اللهُ لفلان: نَصَره وصنَع له؛ عن أَبي علي، قال: وهو معنى قوله تعالى وما رميت إذْ رميت ولكنّ الله رمى، قال: وهذا كله من الرَّمْيِ لأَنه إذا نصره رَمى عدُوَّه. ويقال: طَعَنه فأَرْماه عن فَرسه أَي أَلقاه عن ظهر دابته كما يقال أَذْراه. وأَرْمَيْتُ الحجَرَ من يدي أَي أَلقيت. ابن سيده: رَمى الشيءَ رَمْياً ورَمى به ورَمى عن القوْس ورَمى عليها، ولا يقال رَمى بها في هذا المعنى؛ قال الراجز: أَرْمي عليها فَرْعٌ أَجْمَعُ، وهي ثلاثُ أَذْرُعٍ وإصْبَعُ قال ابن بري: إنما جاز رَمَيْتُ عليها لأَنه إذا رَمى عنها جعَلَ السهمَ عليها. ورَمى القَنَصَ رَمْىاً لا غير. وخرجتُ أَرْتَمِي وخرج يَرْتَمي إذا خرج يَرْمي القنَصَ؛ وقال الشماخ: خَلَتْ غيرَ آثارِ الأَراجِيلِ تَرْتَمِي، تَقَعْقَع في الآباطِ منها وِفاضُها قال: ترْتمي أَي تَرْمي الصَّيدَ، والأَراجِيلُ رجالةٌ لُصوصٌ. أَبو عبيدة: ومن أَمثالهم في الأَمر يُتقدَّم فيه قَبْلَ فِعْلِه: قبل الرِّماءِ تُمْلأُ الكَنائنُ. والرِّماءُ: المُراماةُ بالنَّبْلِ. والتِّرْماءُ: مثل الرِّماءِ والمُراماةِ. وخرجْت أَتَرَمَّى وخرجَ يتَرَمَّى إذا خرج يَرْمي في الأَغْراضِ وأُصُول الشجر. وفي حديث الكسوف: خرجتُ أَرْتَمي بأَسْهُمي، وفي رواية: أَتَرامى. يقال رَمَيْت بالسَّهْمِ رَمْىاً وارْتَمَيْت وترامَيْت تَرامِىاً ورامَيْت مُراماةً إذا رَمَيْت بالسهام عن القِسِيّ، وقيل: خرجتُ أَرْتَمِي إذا رَمَيْت القَنَصَ، وأَترَمَّى إذا خرجت تَرْمي في الأَهْدافِ ونحوِها. وفلان مُرْتَمىً للقوم (* قوله «وفلان مرتمى للقوم إلخ» كذا بالأصل والتهذيب بهذا الضبط، والذي في القاموس والتكملة: مرتم، بكسر الميم الثانية وحذف الياء). ومُرْتَبىً أي طليعة. وقوله في الحديث: ليس وراءَ اللهِ مَرْمىً أَي مَقْصِدٌ تُرْمى إليه الآمالُ ويوجَّه نحوهَ الرَّجاءُ.والمَرْمى: موضع الرَّمْيِ تشبيهاً بالهَدَف الذي تُرْمى إليه السهام. وفي حديث زيد بن حارثة: أنه سُبِيَ في الجاهلية فتَرامى به الأَمرُ إلى أَن صار إلى خديجة، رضي الله عنها، فوَهَبَتْه للنبي، صلى الله عليه وسلم، فأَعْتَقَه؛ تَرامَى به الأَمرُ إلى كذا أَي صار وأَفْضى إليه، وكأَنه تَفاعَل من الرَّمْي أَي رَمَتْه الأَقدارُ إليه. وتَيْسٌ رَمِيٌّ: مَرْمِيٌّ، وكذلك الأُنثى وجمعها رَمايا، إذا لم يعرفوا ذكراً من أُنثى فهي بالهاء فيهما. وقال اللحياني: عَنْزٌ رَمِيٌّ ورَمِيَّة، والأَول أَعلى.وفي الحديث الذي جاء في الخوارج: يَمْرُقون من الدين كما يَمْرُق السهم من الرَّمِيَّة؛ الرَّمِيَّة: هي الطريدة التي يَرْميها الصائد، وهي كلُّ دابةٍ مَرْمِيَّةٍ، وأُنِّثَتْ لأَنها جُعِلَت اسماً لا نعتاً،يقال بالهاء للذكر والأُنثى: قال ابن الأَثير: الرَّمِيَّة الصيد الذي تَرْميه فتَقْصِدهُ ويَنْفُذُ فيه سَهْمُك، وقيل: هي كلُّ دابة مَرْمِيَّة. الجوهري: الرَّمِيَّة الصيد يُرْمى. قال سيبويه: وقالوا بئس الرَّميَّةُ الأَرْنَبُ؛ يريدون بئس الشيءُ مما يُرْمى، يذهب إلى أن الهاء في غالب الأَمر إنما تكون للإشعار بأَن الفعل لم يقع بعدُ بالمفعول، وكذلك يقولون: هذه ذبيحتك، للشاة التي لم تُذْبَح بعدُ كالضَّحية، فإذا وقع بها الفعل فيه ذبيحٌ. قالالجوهري في قولهم بئس الرَّمِيَّة الأَرنب: أَي بئس الشيءُ مما يُرْمى به الأَرنب،قال: وإنما جاءت بالهاء لأَنها صارت في عداد الأَسماء، وليس هو على رُمِيَتْ فهي مَرْمِيَّة، وعُدِلَ به إلى فعيل، وإنما هو بئسَ الشيءُ في نفسه مما يُرْمى الأَرْنَبُ. وبينهم رَمِّيَّا أَي رَمْيٌ. ويقال: كانت بين القومِ رِمِّيَّا ثم حَجَزَتْ بينهم حِجِّيزى، أَي كان بين القوم تَرامٍ بالحجارة ثم توسَّطَهم من حجزَ بينهم وكفَّ بعضَهم عن بعض. والرِّمى: صوت الحجر الذي يَرْمي به الصبي. والمِرْماةُ: سهمٌ صغير ضعيف؛ قال: وقال أَبو زياد مثلٌ للعرب إذا رأَوْا كثرةَ المَرَامي في جَفِير الرجل قالوا: ونَبْلُ العبدِ أَكثرُها المَرامي قيل: معناه أَن الحُرَّ يغالي بالسهام فيشتري المِعْبَلة والنِّصْل لأَنه صاحب حربٍ وصيدٍ، والعبد إنما يكون راعياً فتُقْنِعُه المَرامي لأَنها أَرخصُ أَثماناً إن اشتراها، وإن اسْتَوهَبها لم يَجُدْ له أَحد إلا بمرْماة. والمِرْماة: سهمُ الأَهداف؛ ومنه قول النبي، صلى الله عليه وسلم: يَدَعُ أَحدُهم الصلاةَ وهو يُدْعى إليها فلا يُجيبُ، ولو دُعِيَ إلى مِرْماتَيْنِ لأَجابَ، وفي رواية: لو أَن أَحدهم دُعِيَ إلى مِرْماتَيْن لأَجابَ وهو لا يُجيب إلى الصلاة، فيقال المِرْماةُ الظِّلْفُ ظِلْفُ الشاةِ. قال أَبو عبيدة: يقال إن المرماتَينِ ما بين ظِلْفَي الشاةِ، وتُكْسَر ميمُه وتُفتح. قال: وفي بعض الحديث لو أَن رجلاً دَعا الناس إلى مِرْماتَيْنِ أَو عَرْقٍ أَجابوه، قال: وفيها لغة أُخرى مَرْماة، وقيل: المِرْماةُ، بالكسر، السَّهمُ الصغير الذي يُتَعلَّمُ فيه الرَّمْيُ وهو أَحْقَرُ السهام وأَرْذَلُها، أَي لو دُعِي إلى أَن يُعْطى سهمين من هذه السهام لأَسْرَعَ الإجابة؛ قال الزمخشري: وهذا ليس بوجيه، ويدفعه قوله في الرواية الأُخرى لو دُعِيَ إلى مِرْماتَين أَو عَرْقٍ. قال أَبو عبيد: وهذا حرف لا أَدري ما وجهه إلا أَنه هكذا يُفَسَّر بما بين ظِلْفَي الشاةِ يريد به حقارَته قال ابن بري: قال ابن القَطاع المِرْماة ما في جَوْفِ ظِلْف الشاة من كُراعِها، وروي عن ابن الأَعرابي أَنه قال: المِرْماةُ، بالكسر، السَّهْمُ الذي يُرْمى به، في هذا الحديث. قال ابن شميل: والمَرامي مثل المَسالِّ دقيقةٌ فيها شيءٌ من طول لا حُروفَ لها ، قال: والقِدْحُ بالحديد مِرْماةٌ، والحديدة وحدها مِرْماةٌ، قال: وهي للصيد لأَنها أَخَفّ وأَدَقُّ، قال: والمِرْماةُ قِدْح عليه رِيشٌ وفي أَسْفَلهِ نَصْلٌ مثلُ الإصْبع؛ قال أَبو سعيد: المِرْماتانِ، في الحديث، سهمان يَرْمي بهما الرجلُ فيُحْرِزُ سَبَقَه فيقول سابَق إلى إحْرازِ الدنيا وسَبَقِها ويَدَع سَبَق الآخرة. الجوهري: المِرماة مثل السِّرْوةِ وهو نَصْل مدَوَّرٌ للسَّهْم. ابن سيده: المِرْماة والمَرْماة هَنَة بين ظِلْفَي الشَّاةِ. ويقال: أَرْمى الفرسُ براكِبه إذا أَلقاه. ويقال: أَرْمَيْت الحِمْل عن ظَهْرِ البَعِير فارْتَمى عنه إذا طاح وسَقَط إلى الأَرض؛ ومنه قوله: وسَوْقاً بالأَماعِزِ يَرْتَمِينا أَراد يَطِحْن ويَخْرِرْنَ. ورَمَيْت بالسَّهْم رَمْىاً ورِمايَةً ورامَيْتُه مُراماةً ورِماءً وارْتَمَيْنا وتَرامَيْنا وكانت بينهم رِمِّىَّا ثم صاروا إلى حِجِّيزى. ويقال للمرأَة. أَنتِ تَرْمِين وأَنْتُنَّ تَرْمِين، الواحدة والجماعة سواء. وفي الحديث: من قُتِلَ في عِمِّيَّةٍ في رِمِّيَّا تكون بينهم بالحجارة؛ الرِّمِّيَّا، بوزن الهِِجِّيرى والخِصِّيصى: من الرَّمْي، وهو مصدرٌ يُراد به المبالغة. ويقال: تَرامَى القوم بالسهام وارْتَمَوْا إذا رَمَى بعضُهم بعضاً. الجوهري: رَمَيْت الشيءَ من يَدي أَي أَلْقَيْته فارْتَمى. ابن سيده: وأَرْمى الشيءَ من يدهِ أَلقاه. ورَمى الله في يدِه وأَنْفِه وغير ذلك من أَعضائهِ رَمْىاً إذا دُعِي عليه؛ قال النابغة: قُعوداً لدى أَبْياتِهم يَثْمِدُونَها، رَمى اللهُ في تلك الأُنوفِ الكَوانِعِ والرَّمِيُّ: قِطَعٌ صغار من السحاب، زاد التهذيب: قدرُ الكَفِّ وأَعظمُ شيئاً، وقيل: هي سحابة عظيمةُ القَطرِ شديدة الوقْعِ، والجمع أَرْماءٌ وأَرْمِيَةٌ ورَمايا؛ ومنه قول أَبي ذؤَيب يصف عسلاً: يَمانِيَةٍ أَجْبى لها مَظَّ مائِدٍ، وآلِ قُراسٍ صوبُ أَرْميَةٍ كُحْلِ ويروى: صوبُ أَسْقِية. الجوهري: الرَّميّ السّقيُّ وهي السحابة العظيمة القطرِ. الأَصمعي: الرَّمِيّ والسَّقِيُّ، على وزن فعيل، هما سحابتان عظيمتا القطر شديدتا الوقع من سحائب الحميم والخريف؛ قال الأَزهري: والقول ما قاله الأَصمعي؛ وقال مُلَيح الهُذَلي في الرَّميّ السحاب: حَنِين اليَماني هاجَه، بعْدَ سَلْوةٍ، ومِيضُ رَميٍّ، آخرَ اللَّيلِ، مُعْرِقِ وقال أَبو جندب الهذلي وجمعه أَرْمِيةً: هنالك لو دَعَوْت، أَتاكَ منْهمُ رجالٌ مِثْلُ أَرْمِيَةِ الحَميم والحَميم: مطرُ الصيف، ويكون عظيمَ القطر شديدَ الوَقْع. والسحابُ يَتَرامى أَي يَنْضم بعضهُ إلى بعض، وكذلك يَرْمي؛ قال المُتَنَخِّل الهذلي:أَنْشَأَ في العَيْقةِ يَرْمِي لَهُ جُوفُ رَبابٍ وَرِهٍ مُثْقَلِ ورَمَى بالقوم من بلد إلى بلد: أَخْرَجهم منه، وقد ارْتَمَت به البلادُ وترَامَتْ به؛ قال الأَخطل: ولكن قَذاها زائرٌ لا تُحِبُّهُ، تَرامَتْ به الغِيطانُ من حيثُ لا يَدْرِي ابن الأَعرابي: ورَمَى الرَّجلُ إذا سافر. قال أَبو منصور: وسمعت أَعرابيّاً يقول لآخر أَيْنَ تَرْمِي؟ فقال: أُرِيدُ بلَدَ كذا وكذا؛ أَراد بقوله أَيْنَ تَرْمِي أَيَّ جهةٍ تَنْوِي. ابن الأَعرابي: ورَمَى فلان فلاناً بأَمرٍ قبيحٍ أَي قذفه؛ ومنه قول الله عز وجل: والذين يَرْمُون المُحْصَنات، والذين يَرْمُون أَزواجَهم؛ معناه القَذْف. ورَمَى فلان يَرْمِي إذا ظَنَّ ظَنّاً غيرَ مُصيب؛ قال أَبو منصور: هو مثل قوله رَجْماً بالغيب؛ قال طُفَيْل يصف الخيل: إذا قيلَ: نَهْنِهْها وقد جَدَّ جِدُّها، تَرامَتْ كخُذْرُوفِ الوَلِيد المُثَقَّفِ تَرامَتْ: تَتابَعَت وازْدادَتْ. يقال: ما زال الشرُّ يَتَرامَى بينهم أَي يَتَتابَع. وتَرامَى الجُرْحُ والحَبْنُ إلى فَسادٍ أَي تَراخَى وصار عَفِناً فاسداً. ويقال: تَرامَى أَمرُ فلانٍ إلى الظَّفَرِ أَو الخِذْلانِ أَي صار إليه. والرَّمْي: الزيادة في العُمْرِ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: وعَلَّمَنا الصَّبْرَ آباؤُنا، وخُطَّ لَنا الرَّمْيُ في الوافِرَهْ الوافرة: الدنيا. وقال ثعلب: الرَّمْي أَن يُرْمَى بالقومِ إلى بَلَدٍ. ورَمَى على الخمسين رَمْىاً وأَرْمَى: زاد. وكلُّ ما زاد على شيء فَقَدْ أَرْمَى عليه؛ وقول أَبي ذؤيب: فَلَمَّا تَراماهُ الشَّباب وغَيُّه، وفي النَّفْسِ منِهُ فِتْنَةٌ وفُجورُها قال السُّكّري: تَراماهُ الشَّباب أَي تَمَّ. والرَّماء، بالمَدَّ: الرِّبا؛ قال اللحياني: هو على البَدَل. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: لا تَبيعُوا الذهب بالفِضَّة إلاَّ يَداً بِيَدٍ هاءَ وهاء إني أَخافُ عليكم الرَّمَاء؛ قال الكسائي: هو بالفَتْح والمدّ. قال أَبو عبيد: أَراد بالرَّماء الزيادة بمعنى الرِّبَا، يقول: هو زيادة على ما يَحِلُّ. يقال: أَرْمَى على الشيءِ إرْماءً إذا زاد عليه كما يقال أَرْبى؛ ومنه قيل: أَرْمَيْت على الخَمْسين أَي زدت عليها إرْماءً، ورواه بعضهم: إني أَخاف عليكم الإرْماءَ، فجاءَ بالمصدر؛ وأَنشد لحاتم طيّء: وأَسْمَرَ خَطِّيّاً، كأَنَّ كُعوبَهُ نَوَى القَسْبِ قَدْ أَرْمَى ذِراعاً على العَشْرِ أَي قد زَادَ عليها، وأَرْمَى وأَرْبى لغتان. وأَرْمَى فلانٌ أَي أَرْبَى. ويقال: سابَّهُ فأَرْمَى عليه إذا زادَ، وحديث عَدِيٍّ الجُذَامِي: قال يا رسول الله كانَ لي امْرَأَتانِ فاقْتَتَلَتا فَرَمَيْتُ إحْداهما فرُمِيَ في جنَازَتِها أَي ماتَتْ فقال: اعْقِلْها ولا تَرِتْهَا؛ قال ابن الأثير: يقال رُمِيَ في جنازةِ فلان إذا مات لأنَّ الجِنازَة تَصيرُ مَرْميّاً فيها، والمراد بالرَّمْيِ الحَمْلُ والوَضْعُ، والفِعلُ فاعِلهُ الذي أُسْنِدَ إليه هو الظَّرْفُ بعينه كقولك سِيرَ بِزَيْدٍ، ولذلك لم يُؤَنَّث الفعل، وقد جاء في رواية فرُمِيَتْ في جِنازَتها، بإظهار التاء.ورُمَيٌّ ورِمِّيانُ: موضعان. وأَرْميَا: اسمُ نَبِيٍّ؛ قال ابن دريد: أَحْسبه مُعَرَّباً. قال ابن بري: ورَمَى اسم وادٍ، يصرف ولا يصرف؛ قال ابن مُقْبِل: أَحَقّاً أَتاني أَنَّ عَوْفَ بنَ مالِكٍ ببَطْنِ رَمَى يُهْدِي إلَيَّ القَوافِيَا؟ (* قوله «ببطن رمى» في ياقوت: بين رمى، وقال: بِين رمى، بكسر الباء، موضع إلخ).
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR763 harf* ر م ي * * رَمَى * الشيء من يديه يرميه * رَمْياً * ألقاه * فارْتَمَى * و * رَمَى * بالسهم * رَمْياً * و * رِمايةً * و * راماهُ مُراماةً * و * رِماءً * و * ارْتَموْا * و * تَرَامْوا * بن السكيت * رمى * عن القوس وعليها ولا تقل رمى بها قال ويقال خرج * يَتَرَمَّى * أي يرمي في الأغراض وأصول الشجر وخرج * يَرْتَمِي * أي يرمي القنص ويقال للمرأة أنت ترمين وأنتن ترمين لا فرق بينهما إلا ما قد سبق في ترين و
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.277 harf: ( ى ( *!رَمَى الشَّيءَ ) مِن يدِهِ ، ( و ) رَمَى ( به ) رَمْياً : ( أَلْقاهُ ) ، فهو *!رامٍ وذَاكَ *!مَرْميٌّ، ( *!كأرْمَى ) ، نقلَهُ ابنُ سِيدَه ( *!فارْتَمَى ) ، هو مُطاوِعُ رَماهُ ؛ ومنه قوْلُ الشَّاعِرِ :
وسوق بالاباعر *!يرتمينا أَرادَ يَطِحْنَ ويَخْرِزْنَ .
( و ) رَمَى ( على الخَمْسِينَ : زادَ ) ؛ عن أَبي زيْدٍ وابنِ الأَعْرابيِّ ؛
( كأرْمَى ) ؛ وأَنْشَدَ الجوهريُّ لحاتِمِ طيِّىءٍ :
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok23.863 harfMadde başı: رمىرَمَى الشَّىْءَ
1 رَمَى الشَّىْءَ ذ , (T, * S, M, K,) aor. يَرْمِى, (T,) inf. n. رَمْىٌ; (T, M;) and رَمَى بِهِ; (M, K;) He threw, cast, or flung, the thing, (S, K,) مِنْ يَدِهِ from his hand; (S, TA;) as also ↓ ارمى; (M, K;) i. e. ارمى الشَّىْءَ مِنْ يَدِهِ: (M: [in the K it is implied that one says also بَهِ ↓ ارمى; agreeably with a phrase mentioned in what follows:]) you say, الحَجَرَ مِنْ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.251 harfرَمَى
رَمَى I ( n. ac. رَمْي 1 , رِمَاْيَة 23t )
a. [ acc. & Bi ], Threw, flung, hurled, shot at; assailed with; reproached with, accused of.
b. [ acc. & Fī ], Hit, struck, smote in.
c. [ La ], Protected, defended.
أَرْمَيَ
أَرْمَيَ IV
a. [ acc. or Bi ], Threw, flung, hurled, shot; cast out.
تَرَاْمَيَ
تَرَاْمَيَ VI ,
a. Shot at, pelted each other.
b. [ 'Ala ], Threw himself at
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR22.965 harfرمي
رَمَى - يَرْمِيْ
رَمَى - يَرْمِيْ + كائن + بشيء: التقدير: رَمَى - يَرْمِيْ + كائن + كائناً أو شيئاً + بشيء: يدفع ويقذف من داخله بشيء: يقذف من داخله بشيء ينطلق منه متحركاً بعيداً عنه نحو الكائن الآخر
﴿إنها ترمي بشرر كالقصر﴾: ترمي به من جوفها بعيداً عنها
رَمَى - يَرْمِيْ + كائن + كائناً أو شيئاً + بشيء: يدفعه ويقذفه به حريصاً أن يصيبه: يرفع
Mücavir kökler36 mücavir (55 toplam)
- حصن
2 ortak ayet · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
- ربع
2 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- سجل
1 ortak ayet · Siccil kap veya kılıf demektir
- بهت
1 ortak ayet · Mehd beşik demektir
- شهد
2 ortak ayet · Petekteki baldır
- جلد
1 ortak ayet · Culud deri demektir
- قصر
1 ortak ayet · Kusare, anız demektir
- حجر
1 ortak ayet · Taş demektir
- ثمن
1 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
- خطأ
1 ortak ayet · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
- أبد
1 ortak ayet · Badiye çöl demektir
- برأ
1 ortak ayet · Berr kara parçası demektir
Geçtiği ayetler(7)
وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ
Atarlarİffetli, hür kadınlara iftira atan, sonra da dört şahid getiremeyenlere seksen değnek vurun. Ebediyyen onların şahidliğini kabul etmeyin. İşte onlar, fasıkların kendileridir.
وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ
AtarlarEşlerine zina isnad edip de kendilerinden başka şahidleri olmayanların şahidliği; kendisinin doğru sözlülerden olduğuna dair Allah’ı dört defa şahid tutmasıdır.
إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ
Atarlarİffetli ve mü’min kadınlara iftira atanlar; dünyada da ahirette de lanetlenmişlerdir. Ve onlar için büyük bir azab vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رمي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (üçüncü harfi illetli / yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قذف, طرح, نبذ, حصب |
| Zıt Kök | لقف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismi, taşı veya oku güç uygulayarak hedefe doğru fırlatmak, elden çıkarmak |
| Çekirdek Özet 2 | Fiziksel atıştan manevi ve hukuki alana geçerek bir kimseye suç veya iftira isnat etmek |
| Çekirdek Özet 3 | İnsani eylemin başlatıcı iradesi ile sonucun ontolojik ve ahlaki sorumluluğunun ayrışması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel fırlatma sayılarak Nûr suresindeki iftira (kazf) boyutunun veya Enfâl 8:17'deki nedensellik dengesinin göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رم | Parçalanma, ufalanma, taneli küçük unsurların bir araya gelmesi veya dağılması; رمح, رمد, رمز, رمض, رمم, رمن köklerinde görüldüğü gibi ince, taneli, sivri veya hareketli kütle niteliği | ي | İkili çekirdekteki taneli ve ufak nesnelerin el veya bir araç vasıtasıyla ivme kazandırılarak hedefe doğru fırlatılması, uzaktaki bir noktaya yöneltilmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemi başlatan irade, zihinsel hedef belirleme ve fırlatma hareketinin ilk çıkış noktası |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Fırlatılan nesnenin havada katettiği mesafe, hareketin akışkanlığı ve ivme sürekliliği |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Gücün bedensel olarak aktarılması, fırlatmayı gerçekleştiren el veya alet mekanizması |
| رمي | Zihinsel bir hedef gözeterek el veya alet yardımıyla bir nesneye kuvvet uygulayıp onu akıcı bir hat boyunca hedefe doğru savurma hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir taşı, oku veya mızrağı elden ya da yaydan çıkarıp hedefe fırlatmak; av üzerine atış yapmak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays'a ait beyitte avlanan ve hedef alınan hayvan anlamında geçer: فهو لا تَنْمِي رَمِيَّتُـهُ / ما له لا عُدَّ من نَفَرِهْ |
| Erken Arapça kullanım | Ok atışında menzil fazlalığı ve artış bildirmek üzere kullanılmıştır: وأَسْمَرَ خِطِّيّاً كأنّ كُعُوبَهُ / نَوَى القَسْبِ قد أَرْمَى ذراعاً على العَشْرِ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça kök رمي, Kuzeybatı ve Güney Sami dillerinde fırlatma, havaya savurma ve bırakma eylemleriyle doğrudan bağlantılıdır. İbranice רמה ve Süryanice ܪܡܐ biçimleriyle fonetik ve anlamsal tam bir süreklilik gösterir; bu dillerde bir cismi uzağa atmak, ok fırlatmak, yere sermek ve mecazen tuzağa düşürmek anlamlarını taşır. Arapçada kök bir yandan fiziksel ok ve taş atışını (rimâye), diğer yandan hedefteki avı (remiyye) karşılarken; soyut düzlemde hedefe söz fırlatma, yani namusa iftira atma (kazf) ve niceliksel artış (erma) yönünde zenginleşmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رمي | Cisim fırlatmak, av vurmak, sözlü suçlama yöneltmek ve miktar olarak fazlalaşmak | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רמה, Süryanice ܪܡܐ | Cisim atmak, fırlatmak, bırakmak ve yere sermek anlamında ortak Sami mirasıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi ötesinde düzenli ses denkliğine sahip doğrudan bir kökdeş tespit edilmedi | Güçlü |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رمي | Anlamlı | Atmak, fırlatmak, isnat etmek | Bir nesneyi veya sözü hedefe doğru elden çıkarmak | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| ريم | Anlamlı | Fazlalık, derece, tepe | Bir yerde durup kalmak, fazlalık göstermek veya dağ tepesi | Kur'an'da geçmez |
| مري | Anlamlı | Sıvazlamak, sağmak, tartışmak | Memeyi sıvazlayıp süt çıkarmak; şüphe ve çekişmeyi kışkırtmak | Kur'an'da geçer |
| مير | Anlamlı | Erzak temin etmek | Yolculuktan yiyecek getirmek, aileyi beslemek | Kur'an'da geçer |
| يرم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydında mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| يمر | Anlamlı | Hızlı akmak, koşmak | Bir istikamete doğru hızla akıp gitmek | Seyrek bedevi kullanımı; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رمي | Merkez | Hedefe fırlatma | Belirli bir menzil ve hedef gözetilerek nesnenin veya sözün fırlatılması | Hedefe odaklı, yönü tayin edilmiş fırlatma hareketidir |
| قذف | Komşu | Şiddetle savurma | Hedef hassasiyetinden ziyade fırlatmanın şiddeti, eziciliği ve savurma gücü ön plandadır | Kütlesel ağırlık ve çarpma tahribatı belirgindir |
| طرح | Komşu | Uzağa atıp bırakma | Bir hedefe isabet ettirmek için değil, nesneyi uzaklaştırmak veya yere bırakmak için atılması | Hedefsiz ve dışlayıcı atma eylemidir |
| نبذ | Komşu | Değersiz görüp fırlatma | Bir şeyi kıymetsiz bularak arkaya veya bir kenara savurup terk etmek | Değersizleştirme ve ilgiyi kesme gayesi taşır |
| حصب | Komşu | Taş yağmuruna tutma | Hedefe küçük taşlar yağdırarak etkisiz kılmak | Çoklu parçacıklarla taşlama hareketidir |
| لقف | Zıt | Havada yakalama | Fırlatılan nesneyi havada veya ulaştığı anda hızla kapıp yutmak, etkisiz kılmak | Fırlatıp uzaklaştırmanın tersine, yakalayıp bünyeye almaktır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رمي | Atmak, fırlatmak, itham etmek | Fiziksel fırlatma ile sözlü suç isnadını birlikte kuşatır | Kesin |
| Latince | jacere, mittere | Atmak, fırlatmak, yollamak | Fiziksel yönde fırlatmayı karşılar; manevi iftira alanını kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | to throw, to cast, to slander | Fırlatmak, atmak, iftira etmek | Maddi fırlatma ile manevi lekeleme farklı eylemlerle karşılanır | Güçlü |
| Almanca | werfen, verleumden | Atmak, fırlatmak, iftira atmak | werfen cismin atılmasını, verleumden namusa dil uzatılmasını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | lancer, jeter, calomnier | Fırlatmak, atmak, iftira etmek | lancer hedefe atışı, calomnier ise asılsız isnatta bulunmayı verir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رمي (Fiil: رَمَيْتَ, رَمَى) | Savaş ortamında düşmana kum, çakıl veya ok fırlatmak; ilahi tesirin beşeri fiile eklenmesi | Bedir Savaşı bağlamı, Enfâl 8:17 |
| رمي (Fiil: يَرْمُونَ) | İffetli kadınlara zina isnat etmek, namusa iftira atmak | Kazf haddi ve ahlaki dokunulmazlık bağlamı, Nûr 24:4, Nûr 24:6, Nûr 24:23 |
| رمي (Fiil: يَرْمِ) | Kendi işlediği bir hatayı veya günahı suçsuz birinin üzerine atmak, bühtan | Hukuki ve ahlaki haksızlık isnadı bağlamı, Nisâ 4:112 |
| رمي (Fiil: تَرْمِي, تَرْمِيهِمْ) | Helak ve ceza vasıtası olarak gökten taş ya da cehennemden kıvılcım savrulması | Azap tasviri ve ordu helaki bağlamı, Mürselât 77:32, Fîl 105:4 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb, halk ve fiillerin yaratılması | Kulun oku veya kumu atması ile sonucun ve kalplere korku düşmesinin Allah tarafından yaratılması arasındaki fail ilişkisi | Enfâl 8:17 üzerinden sebep ile müsebbib dengesinde anlam yoğunlaşır |
| Fıkıh | Kazf suçu, avcılık ve savaş hukuku | Namuslu bir kimseye zina isnadında bulunanlara uygulanacak had cezası ve uzaktan av vurmanın fıkhi şartları | Nûr 24:4 ve Nisâ 4:112 çerçevesinde hukuki iftira ve cezai yaptırımda yoğunlaşır |
| Tefsir | Hakikat-mecaz ve ilahi irade irtibatı | Enfâl 8:17'deki nefy ve ispat dengesi; atış eyleminin insana, hedefe ulaştırma ve kalıcı tesirin Allah'a atfedilmesi | Maddi fırlatmadan manevi iftiraya uzanan semantik genişlikte yoğunlaşır |
| Hadis | Ok atma (rimâye) talimi ve hediyeleşme | Müslümanın askeri hazırlık amacıyla atıcılık öğrenmesi teşviki ve hediye olarak sunulan koyun paçasına dahi icabet edilmesi | Savunma hazırlığı, bedensel disiplin ve içtimai nezaket bağlamında yoğunlaşır |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tevekkül | İlahi tesir ile kulun gayretinin buluşması | Sorumluluğu insana, nihai takdiri Allah'a bağlama | İnsan oku atar fakat kalpleri ve hedefi kuşatan neticeyi Allah takdir eder | Kesin |
| İlmi | Balistik nedensellik | Başlangıç kuvveti ile menzil ilişkisi | Hareket mekaniği ve yörünge modellemesi | İlk itme kuvveti sisteme verilir; ancak çevresel direnç ve fizik kuralları sonucu belirler | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal savunma | Caydırıcı güç ve sınır güvenliği | Dış tehditlere karşı uzaktan müdahale kapasitesi | Toplumun askeri atıcılık ve savunma teknolojileriyle caydırıcılık üretmesidir | Güçlü |
| İktisadi | Değer artışı ve harici müdahale | Sermayenin üzerine fazlalık ekleme (erma) | Değerin kendi sınırını aşması veya faiz riski | Klasik dilde remâ fazlalık anlamı da taşır; kontrolsüz büyümenin adil bölüşümü bozmasını temsil eder | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Balistik fırlatma kinematiği | Bir kütleye uygulanan başlangıç ivmesinin yerçekimi ve sürtünme etkisi altında hedef koordinatına ulaşma dinamiği | Kesin |
| Beşeri bilimler | Asimetrik iftira ve toplumsal damgalama | Bireyin şeref ve haysiyetine uzaktan yöneltilen mesnetsiz bir iddianın sosyal dokuda oluşturduğu tahribat ve etiketleme süreci | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel nesnelerin (taş, ok) fırlatılmasına indirgenmesi veya Enfâl 8:17'deki ifadenin insanın iradesini tamamen yok sayan determinist (cebri) bir yaklaşımla okunması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; fiziksel savunma ve savaş atışından, cehennemin kıvılcım savurmasına, bireyin masumiyetine yöneltilen iftiradan (kazf), insanın eylemi ile ilahi iradenin ontolojik kesişimine kadar uzanan bütüncül bir alanı kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Namusa ve şerefe yönelik sözlü saldırıların fiziksel bir silah kadar ağır bir cürüm olduğu unutulur; ayrıca teolojik düzeyde insan ya mutlak yaratıcı fail ya da sorumluluksuz bir araç konumuna düşürülür |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fiil teorisini (Enfâl 8:17) ve toplumsal ahlakın korunmasını hedefleyen kazf ahkâmını (Nûr suresi) tek bir semantik eksende birleştirdiği için merkezidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bedir Savaşı teolojisini açıklayan ayetlerde (Enfâl 8:17), kazf ve iftira cezalarını vazeden hüküm ayetlerinde (Nûr 24:4, 24:6, 24:23; Nisâ 4:112) ve kıyamet/helak sahnelerinde (Mürselât 77:32; Fîl 105:4) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sebeplerin mutlak ve bağımsız sonuç doğurduğu inancını yıkar; aynı zamanda dille yapılan isnat ve iftiraların önemsiz sayılamayacağını gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir cismi, oku veya taşı kuvvet uygulayarak elden ya da aletten çıkarıp uzaktaki bir hedefe doğru fırlatmak.
- Soyut anlamBir iddiayı, ithamı veya günahı ivmeyle bir muhatabın üzerine yöneltmek; fiziksel fiilin nihai sonucunun aşkın irade tarafından tamamlanması.
- Sistematik karşılıkBaşlatıcı failin yönlendirdiği girdi ile hedefe ulaşan nihai tesir ve bu tesirin doğurduğu hukuki-ahlaki sorumluluk matrisi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde fırlatmayı başlatan özneyi veya kaynağı, eyleme kazandırılan başlangıç ivmesini, hedef alınan nesneyi veya muhatabı temsil eder. insanın fiili ve sorumluluk girdisini, aşkın takdiri veya dış etkenleri, ise tesiri hedefe ulaştıran ilahi veya harici tamamlayıcı fonksiyonu sembolize eder. Böylece nihai etki , salt fırlatanın mekanik gücüne indirgenemeyen çok boyutlu bir bileşke olarak modellenir.