رهن
ر - ه - ن
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
“Rihl” güneşli havada gökyüzünde beliren parçalı bulut, sonra dövüldüğünde yüzü gözü morarmış adam, kabileler arasında bir anlaşmazlık olduğunda birşey karşılığı olmak üzere alıkoydukları adam, alacaklıların borçlulardan alacakları kaşılığı tutulan eşyadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Rihl” güneşli havada gökyüzünde beliren parçalı bulut, sonra dövüldüğünde yüzü gözü morarmış adam, kabileler arasında bir anlaşmazlık olduğunda birşey karşılığı olmak üzere alıkoydukları adam, alacaklıların borçlulardan alacakları kaşılığı tutulan eşyadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR991 harfباب الهاء والراء، والنون معهما
ه ر ن،ه ن ر، ر ه ن، ن ه ر مستعملات هرن: الهَرْنَويَ: نبتٌ.
هنر: الهَنْرَةُ: وَقْبَةُ الأُذُن.
رهن: الرَّهْنُ معروفٌ، تقول: رَهَنْتُ الشَّيءَ فلانا رهنا. فالشّيءُ مَرْهونٌ. وأرْهَنْتُ فلاناً ثوباً إذا دفعته إليه ليَرْهَنَه. وارتهنه فلان، إذا أخذه رهناً.
والرُّهون، والرِّهان والرُّهُنُ: جمع الرَّهن.
والمُراهنة والرِّهان: أن يُراهِنَ القوم على سِباقِ الخَيْل وغيره.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR727 harfالرَهْنُ معروف، والجمع رهانٌ ورُهُنٌ. تقول منه: رَهَنْتُ الشيءَ عند فلانٍ، ورَهَنتُهُ الشيءَ أي أرهنته الشيءبمعنىً. قال عبدُ الله بن همّامٍ السَلوليّ:
فلما خَشِيتُ أظافيرهمْنَجَوْتُ وأَرْهَنْتُهُمْ مالِكا
ورَهَنَ الشيءُ، أي دام وثبت. والراهِنُ: الثابتُ. والراهِنُ: المهزولُ من الإبل والناس. وقال أبو زيد: أَرْهَنْتُ في السلعة: غاليتُ بها. وهو من الغلاء خاصّةً. وقال ابن السكيت: أَرْهَنْتُ فيها
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.564 harfه ر ن
هنر ، هرن ، نهر ، رهن : ( مستعملة ) .
هرن : أما هرن فإني لا أحفظ فيه شيئاً من كلام العرب ، واسم هرُون معرَّب لا اشتقاق له في اللغة العربية .
قال الدِّينَوَرِيّ : الهَيْرُون : ضَربٌ من التمر معروف .
هنر : يقال : هَنَرتُ الثوبَ بمعنى أَنَرْتُه أُهَنِيره ، وهو أن يُعْلِمَه ، قاله اللحياني .
وقال الليث : الهنْرة : وَقْبَة الأُذن .
قلت : وهي عربية صحيحة .
روَى أبو عمرو ، عن ثعلب ، عن ابن
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.083 harf(باب الراءِ والهاءِ وما يثلثهما)
(رهو) الراء والهاء والحرف المعتل أصلان، يدلُّ أحدُهما على دَعَةٍ وخَفْضٍ وسكون، والآخرُ على مكانٍ قد ينخفض ويرتفع.
فالأوّل الرَّهْو: البحر الساكن. ويقولون: عيشٌ راهٍ، أي ساكن. ويقولون: أَرْهِ على نفسك، أي ارفُقْ بها. قال ابن الأعرابيِّ: رَها في السَّير يرهُو، إذا رفَق. ومن الباب الفرس المِرْهاءُ([1]) في السَّير، وهو مِثل المِرْخاء. ويكون ذلك سرعةً في سكونٍ من
(باب الراءِ والهاءِ وما يثلثهما) (رهو) الراء والهاء والحرف المعتل أصلان، يدلُّ أحدُهما على دَعَةٍ وخَفْضٍ وسكون، والآخرُ على مكانٍ قد ينخفض ويرتفع. فالأوّل الرَّهْو: البحر الساكن. ويقولون: عيشٌ راهٍ، أي ساكن. ويقولون: أَرْهِ على نفسك، أي ارفُقْ بها. قال ابن الأعرابيِّ: رَها في السَّير يرهُو، إذا رفَق. ومن الباب الفرس المِرْهاءُ([1]) في السَّير، وهو مِثل المِرْخاء. ويكون ذلك سرعةً في سكونٍ من غير قلق. وأما المكان الذي ذكرناه فالرَّهْو: المنخفِض من الأرض، ويقال المرتفِع. واحتج قائل القول الثاني بهذا البيت: * يظلُّ النِّساء المرضِعاتُ برهْوَةٍ([2]) * قال: وذلك أنَّهنّ خوائفُ فيطلُبْن المواضعَ المرتفِعة. وبِقول الآخَر: فجلّى كما جلَّى على رأْسِ رهوةٍ *** من الطَّير أقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أزرقُ([3]) وحكى الخَليل: الرَّهْوة: مستنقَعْ الماء، فأمّا حديث رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، حين سُئل عن غَطَفان فقال: "رَهْوَةٌ تَنْبُِعُ ماءً"، فإنه أراد الجبلَ العالي. ضرب ذلك لهم مثلاً([4]). وقد جاءَ عنه صلى الله عليه وآله وسلم أنّه قال: "أكَمَةٌ خَشْناء تنفِي النَّاسَ عنها". قال القُتَيبيّ: الرَّهوة تكون المرتفِعَ من الأرض، وتكون المنخفضَ. قال: وهو حرفٌ من الأضداد. فأمّا الرَّهاء فهي المَفازة المستوية قَلَّما تخلو من سَراب. ومما شذّ عن البابين الرَّهْو: ضربٌ من الطّير. والرَّهو: نعت سَوءٍ للمرأة. وجاءت الخيل رهْواً، أي متتابعة. (رهأ) الراء والهاء والهمزة لا تكون إلاّ بدَخيل([5])، وهي الرَّهْيأَة، وذلك يدلُّ على قلَّة اعتدالٍ في الشيء. فالرَّهْيأة: أن يكون أحد عِدْلي الحِمل أثْقَل من الآخَر. رَهْيَأْتَ حِمْلك؛ ورهيَأْتَ أمرك، إذا لم تقوِّمْه. والرَّهيأة: العجْز والتّوانِي. ويقال ترهْيأَ في أمرِه، إذا همَّ به ثُمَّ أمسَكَ عنه. ومنه الرَّهيأة: أنْ تَغرورِقَ العينانِ. وتَرَهْيَأت السّحابةُ، إِذا تمخَّضَتْ للمطر. (رهب) الراء والهاء والباء أصلان: أحدهما يدلُّ على خوفٍ، والآخَر على دِقّة وخِفَّة. فالأوَّل الرَّهْبة: تقول رهِبْت الشيءَ رُهْباً ورَهَباً ورَهْبَة. والترهُّب: التعبُّد. ومن الباب الإِرهاب، وهو قَدْع الإِبل من الحوض وذِيادُها. والأصل الآخر: الرَّهْب: الناقة المهزولة. والرِّهاب: الرِّقاق من النِّصال؛ واحدها رَهْبٌ. والرَّهاب: عظمٌ في الصَّدر مشرفٌ على البَطن مثلُ اللِّسان. (رهج) الراء والهاء والجيم أُصَيلٌ يدلُّ على إِثارة غبارٍ وشبهِه. فالرَّهَج: الغُبار. (رهد) الراء والهاء والدال أُصَيلٌ يدل على نَعْمةٍ، وهي الرَّهادة. ويقال هي رَهيدة([6])، أي رَخْصة. فأمَّا ابن دريد فقد ذكر ما يقارب هذا القياس، قال: يقال* رَهَدْتُ الشّيءَ رَهْداً، إذا سحَقْتَه سَحْقاً شديداً([7]). قال: والرَّهيدة: بُرٌّ يُدقُّ ويصَبُّ عليه اللَّبَن. (رهز) الراء والهاء والزاء كلمة تدلُّ على الرّهْز، وهو التحرُّك. (رهس) الراء والهاء والسين أصلان: أحدهما الامتلاء والكثرة، والآخَر الوطء. فالأول قولهم: ارتهَسَ الوادي: امتلأ. وارتهَسَ الجرادُ: ركِب بعضُه بعضاً. والأصل الآخر: الرَّهْس: الوطء. ومنه الرجُل الرَّهْوَس([8]): الأكول. (رهش) الراء والهاء والشين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتحرُّك. فالارتهاش: أن تصطدم يدُ الدابة في مَشْيِه فتعقِر رواهِشَه، وهي عصَب باطن الذِّراع. قال الخليل: والارتهاش ضربٌ من الطَّعْن في عَرْض. قال: أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نصرَكُمْ *** أخذْتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا([9]) قال: وارتهاشُه: تحريك يدَيه. ومن الباب رجل رُهْشُوشٌ: حَيٌّ([10]) كريم كأَنه يهتزّ ويرتاح للكرم والخير. ومن الباب المرتَهِشة، وهي القوس التي إذا رُمِيَ عنها اهتزَّتْ فضرب وترُها أبْهَرَها. والرَّهيس: التي يُصيب وترُها طائفَها. ومن الباب ناقةٌ رُهشوشٌ: غزيرة. (رهص) الراء والهاء والصاد أصلٌ يدلُّ على ضَغْط وعصر وثَباتٍ. فالرَّهْص، فيما رواه الخليل: شِدّة العَصْر. والرَّهَص: أن يُصيب حجرٌ حافراً أو مَنْسِماً فيدوَى باطِنُه. يقال رَهَصه الحجر يرهَصُه، من الرَّهصَة. ودابَّةٌ رهيص: مرهوصة. والرَّواهص من الحجارة: التي ترهَصُ الدوابَّ إذا وطِئَتْها، واحدتها راهصة. قال الأعشى: فعَضَّ حَديد الأرْضِ إن كنتَ ساخطاً *** بفيك وأحجارَ الكُلابِ الرَّوَاهصا([11]) وكان "الأسد الرَّهيص" من فُرْسان العرب([12]). والمَرْهَص: موضع الرَّهْصة. وقال: * على جبالٍ ترهَص المَرَاهصا([13]) * والرِّهْص: أَسفلُ عِرْقٍ في الحائط. ويَرْهَصُ([14]) الحائط بما يقيمه. والمَرَاهص: المراتب، يقال مَرهَصةٌ ومراهص، كقولك مرتَبة ومراتب. ويقال: كيف مرهَصَةُ فلانٍ عند الملك، أي منزلتُه. قال: رمى بِكَ في أُخراهُم تَركُكَ العُلَى *** وفُضِّلَ أقوامٌ عليك مَرَاهِصا([15]) (رهط) الراء والهاء والطاء أصلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ في النّاسِ وغيرِهم. فالرَّهط: العِصابة من ثلاثةٍ إلى عَشرة. قال الخليل: ما دون السَّبعة إلى الثلاثةِ نفرٌ. وتخفيف الرَّهط أحسن من تثقيله([16]). قال والترهيط: دَهْوَرةُ اللُّقْمَةِ وجَمْعُها([17]). قال: * يا أيُّها الآكلُ ذو التَّرهِيط([18]) * والرَّاهطاء: جُحْرٌ من جِحْرة اليَربوع بين النّافقاء والقاصعاء، يَخْبَأُ فيه أولادَه. وقال: والرِّهاط: أديمٌ يُقطَع كقَدْر ما بين الحُجْزة إلى الرُّكْبة، ثم يُشقَّق كأمثال الشُّرُك، تلبَسه الجارية. قال: بِضربٍ تَسْقُطُ الهاماتُ منه *** وطعنٍ مثلِ تعْطيط الرِّهاطِ([19]) والواحد رَهْطٌ([20]). وَقال: متى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو *** كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ([21]) قال الخليل: والرِّهاط واحدٌ، والجمع أرهطة. قال: ويجوز في العشيرة أن تقول هؤلاء رَهْطك وأرْهُطُك، كلُّ ذلك جميعٌ، وهم رجال عشيرتك. وقال: يا بُؤْسَ للحربِ التي *** وضعَتْ أراهِط فاستراحُوا([22])أي أراحتْهم من الدُّنيا بالقَتْل. ويقال لِراهِطاء اليَربوع رُهَطَةٌ أيضاً. (رهق) الراء والهاء والقاف أصلان متقاربان: فأحدهما غِشيان الشّيءِ الشيءَ، والآخر العَجلة والتأخير([23]). فأمَّا الأوّل فقولُهم: رَهِقَه الأمرُ: غَشِيَه. والرَّهُوق من النُّوق: الجوادُ الوَسَاعُ التي تَرْهَقُك إِذا مددتَها، أي تغشاك لسَعَة خَطْوها. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ﴾ [يونس 26]. والمرَاهِق: الغلام الذي دَانَى الحُلُم. ورجلٌ مُرَهَّق: تنزل به* الضِّيفَانُ. وأرهق القومُ الصّلاةَ: أخَّروها حتى يدنُوَ وقتُ الصّلاةِ الأُخرى. والرَّهَق: العَجَلة والظُّلم. قال الله تعالى: ﴿فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ رَهَقاً([24])﴾[الجن 13]. والرَّهَق: عجلةٌ في كذب وعَيب. قال: * سليم جنب الرّهَقا([25]) * (رهك) الراء والهاء والكاف أصل يدل على استرخاء. فالرَّهْوَك([26]): السَّمين من الجِداء والظِّباء([27]). والتَّرَهْوُك: التحرُّك في رَخاوة. ويقولون: رهَكْت الشَّيءَ، إذا سَحَقْتَه. (رهل) الراء والهاء واللام كلمةٌ تدلُّ على استرخاء. فالرَّهَل: الاسترخاء من سِمَن. يقال فرسٌ رهِلُ الصَّدْر. أنشدنا أبو الحسن القَطَّان، قال أنشدنا علي بن عبد العزيز، عن أبي عبيدٍ، عن الفرّاء: فتىً قُدَّ قَدَّ السّيفِ لا متآزِفٌ *** ولا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبَآدِلُه([28]) (رهم) الراء والهاء والميم يدلُّ على خِصْبٍ ونَدىً. فالرِّهْمَة: المَطْرة الصَّغيرةُ القَطْر؛ والجمعُ رِهَمٌ ورِهام. وروضة مَرْهُومَةٌ. وأَرْهَمَتِ السّماء: أتت بالرِّهام. ونزلنا بفلانٍ فكُنّا في أرهَمِ جانِبَيه، أي أخصبهما. (رهن) الراء والهاء والنون أصلٌ يدل على ثباتِ شيءٍ يُمسَك بحقٍّ أو غيره. من ذلك الرَّهْن: الشيءُ يُرْهَن. تقول رهَنْت الشيءَ رهْناً؛ ولا يقال أرهَنْتُ. والشيء الرَّاهن: الثابت الدائم. ورَهَن لك الشيءُ: أقام. وأرهنْتُه لك: أقمتُه. وقال أبو زيد: أرْهَنْتُ في السِّلعة إرهاناً: غالَيْتُ فيها. وَهو من الغَلاء خاصَّة. قال: * عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ([29]) * وعبارة أبي عُبيدٍ في هذا عبارة شاذّة. لكنّ ابن السكّيت وغيره قالوا: أُرْهِنَتْ أُسْلِفَتْ. وهذا هو الصَّحيح. قالوا كلُّهُم: أرهَنْتُ ولَدي إرهاناً: أخْطَرْتُهُمْ([30]). فأمّا تسميتهم المهزُولَ من الناس [و] الإبلِ راهناً، فهو من الباب؛ لأنَّهم جعلوه كأنّه من هُزاله يثبُت مكانَه لا يتحرَّك. قال: إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ *** هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ([31]) يقال منه رَهَنَ رُهوناً. --------------------------------------------------------------- ([1]) بدلها في القاموس: "المرهاة". واقتصر في اللسان على "مره" من أرهى. ([2]) البيت في اللسان (رهو) بدون نسبة. وهو لبشر بن أبي خازم، من قصيدة في المفضليات. 2: 129-133). وعجزه: * تفزع من خوف الجبان قلوبها * ([3]) البيت لذي الرمة في ديوانه 400 واللسان (رها، قنا). ورواية الديوان واللسان: "نظرت كما جلى". ([4]) وفسر "رهوة" في الحديث أيضاً بأنه جبل معين. ([5]) كذا. ولعل في الكلام بعده سقطا. ([6]) في الأصل: "رهدة"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس. ([7]) بعده في الجمهرة (2: 259): "زعموا مثل الرهك سواء". ([8]) الرهوس، كجرول. ذكر في القاموس ولم يذكر في اللسان. ([9]) البيت في المخصص (6: 67) واللسان (رهش). ([10]) في الأصل: "حتى"، صوابه في اللسان ([11]) ديوان الأعشى 110 واللسان (رهص). ([12]) اسمه جبار بن عمرو بن عميرة، شاعر جاهلي. انظر الاشتقاق 231. ([13]) في الأصل: "الرواهصا". ([14]) في المجمل واللسان: "ورهصت". ([15]) البيت للأعشى في ديوانه 109 واللسان (رهص). ([16]) أي من أن يقال "رهط" بفتح الهاء. ([17]) الدهورة: التكبير. وفي الأصل: "هورة اللقمة"، صوابه من اللسان. ([18]) البيت في اللسان (رهط). ([19]) أنشده في اللسان (رهط، عطط). ونسبه في الموضع الأخير إلى المتنخل الهذلي. وقصيدة المتنخل في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين ص 89 ونسخة الشنقيطي من الهذليين 48. وروايته فيهما: * بضرب في الجماجم ذي فروغ * ([20]) في الأصل: "رهطة"، صوابه من اللسان والقاموس. ([21]) البيت لأبي المثلم الهذلي، كما في اللسان (رهط). وقصيدته في شرح السكري للهذليين 51. ([22]) البيت أول أبيات لسعد بن مالك بن ضبيعة. انظر الحماسة (1: 192). ([23]) في الأصل: "في التأخير". ([24]) من الآية 13 في سورة الجن. ([25]) لم أهتد إلى مرجع لتحقيق هذا. ([26]) ذكرت في القاموس ولم تذكر في اللسان. ([27]) بعد هذا الكلمة في الأصل: "والترهوك السمين"، وهي عبارة مقحمة أخذت مما بعدها وما قبلها. ([28]) البيت للعجير السلولي، أو زينب أخت يزيد بن الطثرية، كما في اللسان (أزف، بأدل، رهل). ([29]) صدره كما في اللسان (رهن): * يطوي ابن سلمى بها من راكب بعدا * أو: *ظلت تجوب بها البلدان ناجية * ([30]) أي جعلت لهم خطراً يستبقون إليه. ([31]) البيتان في اللسان (رهن)، وقد سبق أولهما في (خل 156) من هذا الجزء. ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR784 harf- الرهن: ما يوضع وثيقة للدين، والرهان مثله، لكن يختص بما يوشع في الخطار (في اللسان: الخطر: الرهن بعينه. والخطر: السبق الذي يترامى عليه في التراهن، وأخطر المال: جعله خطرا بين المتراهنين )، وأصلهما مصدر، ويقال: رهنت الرهن وراهنته رهانا، فهو رهين ومرهون. ويقال في جمع الرهن: رهان ورهن ورهون، وقرئ: ﴿فرهن مقبوضة﴾ (سورة البقرة: آية 283، وبها قرأ ابن كثير وأبو عمرو) و ﴿فرهان﴾ (وهي قراءة الباقين)، وقيل في
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.025 harfر ه ن
قبض الرهن والرهون والرهان والرهن واسترهنني فرهنته ضيعتي ورهنتها عنده ورهنتها إياه فارتهنها مني وراهنته على كذا رهاناً ومراهنة وتراهنا عليه إذا تواضعا الرهون وسبق يوم الرهان.
ومـن المجـاز: جـاءا فرسـي رهـان: متساويين.
وإني لك رهن بكذا ورهينة به أي أنا ضامن له.
إني ودلويّ لها وصاحبي وحوضها الأفيـح ذا النضائـب رهن لهـا بالـرّيّ غيـر الكـاذب وقال: إن كفّي لك رهن بالرضا ورجله
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.439 harfالرَّهْنُ: معروف. قال ابن سيده: الرَّهْنُ ما وضع عند الإنسان مما ينوب مناب ما أُخذ منه. يقال: رَهَنْتُ فلاناً داراً رَهْناً وارْتَهنه إذا أَخذه رَهْناً، والجمع رُهون ورِهان ورُهُنٌ، بضم الهاء؛ قال: وليس رُهُن جمعَ رِهان لأَن رِهاناً جمع، وليس كل جمع يجمع إلا أَن ينص عليه بعد أَن لا يحتمل غيرذلك كأَكْلُب وأَكالِب وأَيْدٍ وأَيادٍ وأَسْقِية وأَساقٍ، وحكى ابن جني في جمعه رَهين كعَبْدٍ وعَبيدٍ، قال
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR682 harf* ر ه ن * * الرَّهْنُ * معروف وجمعه * رِهَانٌ * مثل حبل وحبال وقال أبو عمرو بن العلاء * رُهُنٌ * بضم الهاء قال الأخفش وهي قبيحة لأنه لا يجمع فَعْل على فُعُل إلا قليلا شاذا قال وذكر أنهم يقولون سَقْف وسُقُفٌ قال وقد يكون * ﴿ثهُنٌ﴾ جمع * رِهان * مثل فِراش وفُرُش وقد * رَهَنْتُ * الشيء عنده و * رَهَنْتُهُ * الشيء من باب قطع و * أرْهَنْتُهُ * الشيء أيضا قال الأصمعي لا يجوز أرهنته و * رَهَنَ * الشيء
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.524 harf: ( الرَّهْنُ ) : مَعْروفٌ ؛ كما في الصِّحاحِ .
وفي المحْكَم : ( ما وُضِعَ عِندَكَ ليَنْوبَ مَنابَ ما أُخِذَ منكَ ) .
وقالَ الحَرَّاليُّ : الرَّهْنُ : التّوثقةُ بالشَّيءِ بِما يُعادِلُه بوجْهٍ مَّا .
وقالَ غيرُهُ : هو لُغَةٌ : الثُّبوتِ والاسْتِقرارِ وشرعاً : جعل عينٍ ماليةٍ وثيقةً بدَيْنٍ لازِمٍ أَو آيلٍ إلى اللُّزومِ .
وقالَ الرَّاغبُ : الرَّهْنُ ما يُوضَعُ وَثِيقَةً للدَّيْنِ ، والرّهان
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.033 harfرَهَنَ
1 رَهَنَ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) aor. رَهَنَ , (Msb,) inf. n. رَهْنٌ, (S, TA,) or رُهُونٌ, (Msb,) It (a thing, S, Msb, TA) continued, subsisted, lasted, endured, remained, or remained fixed or stationary; it was, or became, permanent, constant, firm, steady, stead fast, stable, fixed, fast, settled, or established. (S, Mgh, Msb, K, TA.) This is the primary signification. (Mgh, TA. *) ― -b2-
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.134 harfرَهَن
رَهَن A ( n. ac. رَهْن 1 ),
a. Pledged to.
b. U ( n. ac. رَهْن 1 ), Lasted, endured, was durable.
c. [ Bi ], Was settled, fixed in ( place ).
d. U ( n. ac. رُهُوْن 27 ), Was thin, lean.
رَاْهَنَ
رَاْهَنَ III ,
a. Betted, wagered with.
أَرْهَنَ
أَرْهَنَ IV
a. [ acc. & La ], Guaranteed, assured to; pledged to.
b. Weakened.
c. [ Fī ], Raised the price of, charged a high price
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.485 harfرهن
رَهَنَ - يَرْهَنُ - رَهِيْن - رِهَان
رَهَنَ - يَرْهَنُ + كائن + شيئاً أوأمراً + بشيء أو أمر: يحتبسه ويبقيه على حاله حتى يُفَكَّ ويُطْلَقَ بالشيء أو الأمر: يربط إطلاق وفك شيء بحدوث وتحقق شيء آخر: يحبس ويربط شيئاً أو فعلاً فيمنعه من المضي والفعل، وذلك بشكل مؤقت إلى أن يقع شيء آخر يعتبر شرطاً لإطلاق وفك المحبوس
رَهِيْن: على وزن " فـَعيل" اسم
Mücavir kökler25 mücavir (35 toplam)
- كسب
2 ortak ayet · Kazandı
- ألت
1 ortak ayet · Elus az yiyecek, bir kaç hurma şeklindedir
- أدي
1 ortak ayet · İdave matara (su kabı) demektir
- لحق
1 ortak ayet · Meyve devşirdikten sonra olgunlaşan meyveler demektir
- قبض
1 ortak ayet · Ve avuçlarlar
- سفر
1 ortak ayet · “Sufur” süpürgedir
- عمل
2 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- كتم
1 ortak ayet · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
- ذرر
1 ortak ayet · Zerre toz demektir
- مرأ
1 ortak ayet · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
- أثم
1 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir
- أمن
2 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
Geçtiği ayetler(3)
وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ
Rehinİman edip de soyları da imanda kendilerine tabi olanlar; onlara, soylarını da kattık. Onların işlediklerinden hiç bir şey eksiltmedik. Herkes kazandığı ile bağlıdır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رهن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حبس, وثق, علق |
| Zıt Kök | طلق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hakkın veya borcun güvencesi olarak bir şeyi alıkoymak, bir yerde sabit ve hareketsiz kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın kendi iradi eylemlerinin ve tercihlerinin sorumluluğuna ebedi teminat olarak rehin kılınması |
| Çekirdek Özet 3 | Karşılıksız serbestiyetin reddi; her ontolojik ve ahlaki eylemin bir borç ve teminat dengesine bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca ticari ve fıkhi bir teminat rehnine indirgeyip varoluşsal ve ahlaki sorumluluk bağını koparmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ره | Hafiflik, zayıflık, gevşeme, baskı altında bir duruma çekilme veya duraksama hareketidir; bu çekirdek رهب kökünde korkunun baskısıyla sinmede, رهط kökünde birbirine tutunarak toplanmada, رهق kökünde bir şeyin ağırlığı altına girmede ve رهو kökünde dinginlik ile duraksamada görülür | ن | Çekirdeğe eklenen ن harfinin süreklilik, içselleşme ve bağlanma boyutu katmasıyla anlam, baskı altındaki duraksamayı bir hakka teminat olarak sürekli bir alıkonulma ve sabitlenme haline dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin failini, kararın başlangıç noktasını ve sorumluluğun merkezini temsil eder |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Varlığın veya taahhüdün açığa çıkması, dikkatin bir nesneye yönelmesi ve görünür kılınması hareketini anlatır |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Kararın ve teminatın zaman içinde devam eden, bağlayıcılığı süren dinamik tutulumunu simgeler |
| رهن | Başlatılan bir sorumluluğun açığa çıkarılarak sürekli bir bağ ile tutulması | Bireyin ortaya koyduğu taahhüdün açıkça belirlenip bir karşılık bulununcaya kadar kesintisiz biçimde hapsedilmesi ve sabit kılınması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi bir hak karşılığında alıkoymak, hapsetmek; bir yerde kımıldamadan durup sabit kalmak; zayıflıktan ötürü hareket edemeyip yere çakılan deve veya insan |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde zayıflıktan dolayı çöken ve hareket edemeyen bedeni nitelemek üzere kullanılmıştır: إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ / هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ |
| Erken Arapça kullanım | Bir malın veya canın karşı tarafın elinde emanet ve güvence olarak tutulması; ayrıca at yarışlarında ortaya konan ödül ve karşılıklı bahis anlamında mürâhene |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça kök رهن Batı ve Güney Sami dillerinde borç güvencesi, taahhüt teminatı ve alıkoyma semantiğiyle belirgin bir ortaklık gösterir. İbranicede teminat ve rehine anlamına gelen kelimeler genellikle farklı köklerle karşılansa da kökün genel Sami katmanındaki uzantısı, bir borcun ifasına kadar bir nesnenin ya da canın tutulması matrisine dayanır. Süryanicede ve erken Aramice katmanında benzer şekilde rehn ve güvence bildiren türevler mevcuttur. Güney Sami dillerinde, özellikle Eski Güney Arapçasında kök, borç ilişkilerinde şahsın veya mülkün taahhüt altına alınması anlamını doğrudan korumuştur. Arapça bu kökü hem nesnelerin fiziksel olarak alıkonulması hem de insanın soyut ahlaki tutsaklığı bağlamında koruyarak kavramsal bir derinliğe ulaştırmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رهن | Fiziksel olarak durmak, zayıflayıp yere sabitlenmek kökünden bir hak karşılığı alıkonulmaya evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Aramice paralelleri | Borcun tasfiyesine kadar güvence nesnesi veya rehine tutulması semantik çerçevesinde süreklilik taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik genel çatı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رهن | Anlamlı | Bir hakka teminat olarak tutmak | Sabit kılmak, borç karşılığı alıkoymak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رنه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| هرن | Anlamlı | Bir tür bitki adı | Sözlüklerde el-hernevî şeklinde bir bitkiye ad olarak kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| هنر | Anlamlı | Hile, aldatma veya şaşkınlık | Sınırlı kullanımda şaşkınlık veya hileye delalet eder | Kur'an'da geçmez |
| نره | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| نهر | Anlamlı | Akıtmak, genişçe yarmak | Suyun yatağını genişletip akması, gündüzün aydınlığı, azarlamak | Kur'an'da geçer; zıt hareket yönü |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رهن | Merkez | Teminat altına alma | Bir yükümlülüğün ifasına bağlı olarak serbestisi kısıtlanmış alıkoyma halidir | Belli bir hak ödeninceye dek nesneyi veya nefsi tutmak |
| حبس | Komşu | Alıkoyma ve hapsetme | Bir teminat şartına bağlı olmaksızın fiziksel olarak engellemeyi ve tutmayı ifade eder | Bir kimseyi veya nesneyi sadece hareketten alıkoymak |
| وثق | Komşu | Güven bağı kurma | Bağlama, sözleşme ve manevi güvenceye dayanır; fiziki alıkoyma zorunluluğu yoktur | Güvenilir kılma, ahit ve bağ oluşturma |
| علق | Komşu | Asılı ve bağlı bırakma | Nesnenin bir yere tutturulmasını veya askıda kalmasını anlatır; doğrudan borç teminatı içermez | İliştirme, bağlama, askıda bırakma |
| طلق | Zıt | Salıverme ve çözme | Bütün bağların ve kısıtlamaların kaldırılarak tam serbest bırakılmasıdır | Kayıtsız serbestiyet, çözülme ve salınma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رهن | Teminat olarak alıkoyma | Bir hak karşılığı tutulan nesne veya nefis | Kesin |
| Latince | Pignus, obses | Rehin, teminat, rehine | Hukuki teminatı ve rehin tutulan canı karşılar; ahlaki nefis rehnini dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Pledge, pawn, hostage | Rehin vermek, ipotek, rehine | Ticari teminatı ve esareti iyi verir; Kur'an'daki varoluşsal boyut eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Pfand, Geisel | Rehin nesnesi, rehine | Somut teminatı ve alıkonulan kişiyi ifade eder; ontolojik hesabı kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | Gage, otage | Teminat, rehin | Hukuki güvenceyi ve rehineliği karşılar; manevi tutsaklık yan anlamı zayıftır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رِهَانٌ | Hukuki ve ticari borç teminatı | Borçlanma akitlerinde kâtip ve şahit bulunamadığı durumlarda elden alınan kabzedilmiş maddi güvence; Bakara 2:283 |
| رَهِينٌ | Amellerin karşılığı olarak alıkonulan kişi | Her bireyin kendi kazandığı eylemlerin yükü altında teminat olarak tutulması ve hesaba bağlanması; Tûr 52:21 |
| رَهِينَةٌ | Varoluşsal ve ahlaki sorumluluk tutsağı | İnsanın kendi iradi kesbine karşılık hapsedilmiş olması; kurtuluşun ancak arınmayla mümkün olduğu bağlam; Müddessir 74:38 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Adalet ve sorumluluk | Bireysel sorumluluğun başkasına aktarılamayacağı; her nefsin sadece kendi kesbine rehin olduğu esası | Cebir anlayışının reddi ve iradi sorumluluğun ontolojik tutumu |
| Fıkıh | Borçlar hukuku | Rehin akdinin geçerlilik şartları, kabz şartı, rehin maldan yararlanma ve borç ödenmediğinde tasfiyesi | Maddi bir malın alacak karşılığında aynî teminat olarak alıkonulması |
| Tefsir | Ahiret tasvirleri | Âhirette nefsin tutuklu kalması ile amel defterinin hesabı arasındaki teminat bağı | Nefsin ameline karşılık cehennemde veya hesapta hapsedilmesi |
| Hadis | Akika ve çocuk hukuku | Yeni doğan çocuğun akikasıyla rehin olması ifadesi ve bunun getirdiği dini yükümlülükler | Bir vecibenin ifasına kadar çocuğun gelişimsel veya manevi bağlılığı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel hesap ve adalet | Nefsin ameline rehinliği | Cezanın ve mükafatın bireyselleştirilmesi | Kimse bir başkasının borcu için alıkonulamaz; herkes kendi kesbinin teminatıdır | Kesin |
| İlmi | İlliyet ve nedensellik | Sonucun sebebe bağlılığı | Mantıksal tutarlılık ve epistemik güvence | Bir iddianın doğrulanması sağlam delillere ve temellere rehin kılınmıştır | Güçlü |
| Siyasi | Toplum sözleşmesi ve kamu düzeni | Hukuki güvence ve taahhüt | Barış ve istikrarın teminat altına alınması | Taraflar arasındaki barış antlaşmalarında yükümlülüklerin teminata bağlanması | Güçlü |
| İktisadi | Kredi ve borçlanma düzeni | Aynî teminat (rehin mal) | Finansal riskin azaltılması ve güvenin tesisi | Güven eksikliğinde ekonomik dolaşımın tıkanmasını önleyen güvence mekanizması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu / Bağlanma enerjisi | Bir parçacığın serbest kalabilmesi için sisteme hapsedildiği enerji eşiğini aşmak zorunda olması hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Teminatlı taahhüt kuramı | Sosyal veya hukuki ilişkilerde tarafların sadakatini sağlamak üzere bir kıymetin alıkonulması ilkesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece bankacılık, ipotek ve maddi borç güvencesine hasredip ahlaki ve varoluşsal boyutunu göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın yeryüzündeki tüm eylemlerinin borç ve sorumluluk ürettiği; nefsin bu borç ödeninceye dek serbest kalamayacağı hakikati |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bireysel sorumluluk ilkesini zedeleyerek şefaat veya soy bağıyla kurtulunabileceği zannına kapılmak; fıkhi rehni ahlaktan koparmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın adalet, irade ve bireysel sorumluluk ahlakını borç-teminat analojisi üzerinden kurduğunu gösterdiği için merkezidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Borçlanma hukukunu düzenleyen ayetlerde (Bakara 2:283) ve ahiret sorumluluğunu bildiren ayetlerde (Tûr 52:21, Müddessir 74:38) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın başkasının günahıyla yargılanacağı veya amelsiz kurtuluşa erebileceği inancını yıkar; ameli nefsin tek kurtuluş akçesi kılar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir borcun veya hakkın ödenmesine kadar bir nesnenin kabzedilerek hareketsiz ve sabit tutulmasıdır.
- Soyut anlamİnsanın varoluşsal olarak kendi ürettiği eylemlerin yükümlülüğüne bağlanması ve bu yükümlülük karşılanmadıkça serbest kalamamasıdır.
- Sistematik karşılıkHukukta alacağın teminatı olan aynî hak; ahlak ve kelamda ise nefsin kendi iradi kesbine doğrudan rehin kılınması kuralıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde evrensel iradi eylemler kümesini, bireyin iradi kesbini, eylemin doğurduğu sorumluluk veya borç karşılama değerini, adalet terazisinde borcun tasfiyesi için gereken eşik değerini temsil eder. Borç değeri eşiğin altında kaldığında (), sistem bireyin serbestiyet durumunu (rehin, alıkonulmuş) olarak belirler; serbestiyet ancak tam ifa ile açılır.