زول

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-و-ل9 sîga, 103 mücavir kök, 11 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حظظيَزَالُونَزَالَتْتَزُولَايَزَالُزِلْتُمْزولريبتَزَالُقطعخمدكلمزَالَتَاصفح

KökSîga 9Ayet 11Sure 10Mücavir 103

▶ Ağı aç (3B)

زول

ز - و - ل

KÖK
  • 12 geçiş
  • 11 ayet
  • 9 sîga
  • 12 sözlük

“Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer, “zail” olmak çökmeye başlamak, gücünü kaybetmek, “tezeyyül” etmek dağılmak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer, “zail” olmak çökmeye başlamak, gücünü kaybetmek, “tezeyyül” etmek dağılmak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.190 harf
باب الزاي واللام و و ا ي ء معهما ز و ل، ز ي ل، أ ز ل مستعملات زول: الزَّوْلُ: الفَتَى الخفيفُ الظَّريفُ. ووصيفةٌ زَوْلةٌ، أي: نافِذةٌ في الرَّسائِل والحَوائج، وفتيانٌ أَزْوالٌ. والمُزاولةُ: المعالجة في الأشياء. والزّوالُ: ذَهابُ المُلْك. وزوالُ الشَّمس كذلك زالتِ الشَّمسُ زوالاً، وزالتِ الخَيْلُ برُكبانها زوالاً، وزال زوالُ فُلانٍ وزويلُهُ، قال: هذا النّهارَ بدا لها من هَمِّها ما بالُها
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR754 harf
الزَوْلُ: العجبُ. قال الكميت: فقد صِرْتُ عَمّضا لها بالمَشيبِ زَوْلاً لديها هـو الأَزْوَلُ والجمع الأَزْوالُ. والزَوْلُ: الرجلُ الخفيف الظريف. قال ابن السكيت: يُعْجَبُ من ظَرفه. والمرأةُ زَوْلَةٌ. ويقال: هي الفَطِنَةُ الداهية. والزَوَّالُ: الذي يتحرك في مِشيته كثيراً وما يقطعه من المسافة قليلٌ. والزائِلَةُ: كلُّ شيء يتحرّك. وكنتُ امْرَأً أرمي الزَوائِلَ مَـرَّةًفأصبحتُ قد وَدَّعْتُ رَمْيَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.394 harf
ز ل ( و ا ي ء ) لوز ، لزأ ، ألز ، زول : مستعملة . لوز : اللَّوزُ : معروف من الثّمار ، اسمُ للجِنس ، الواحدة لَوْزَة ، ورجل مُلوَّز : إذا كان لطيفَ الصّورة . واللَّوْزِينَجُ من الحَلْواءِ أشبه بالقطايف تُؤدَم بدُهن اللَّوْز . وقال أبو عمرو : القُمْرُوص : اللَّوْز . قال : والجِلَّوْزُ : البُنْدُق . لزأ : أبو عبيد عن الأصمعي : لزَأْتُ الإبلَ : إذا أحسَنْتَ رِعْيتها . ولَزَأْتُ الرجلَ : إذا أعطيتَه .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.550 harf
(باب الزاء والواو وما يثلثهما) (زوي) الزاء والواو والياء أصلٌ يدلُّ على انضمامٍ وتجمُّع. يقال زوَيت الشَّيءَ: جمعته. قال رسول الله *صلى الله عليه وآله: "زُوِيتِ الأرضُ فأُرِيتُ مَشارِقَها ومغارِبَها، وسيبلغُ مُلْكُ أمّتي ما زُوِيَ لي منها". يقول: جُمِعَت إِليّ الأرضُ. ويقال زَوَى الرجلُ ما بين عينيه، إِذا قبضَه. قال الأعشى: يزيدُ يَغضُّ الطَّرْف دُوني كأنَّما *** زَوَى بين عينيه عليَّ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.109 harf
ز و ل الدنيا وشيكة الزوال والدنيا ظلّ زائل‏.‏ وأزلته عن مكانه‏.‏ وزاول الشـيء حتـى رفعـه عـن مكانه‏:‏ عالجه‏.‏ وزاوله ساعة حتى صرعه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ زالت له زائلة‏:‏ شخص له شخص‏.‏ وفي حديث سلمة بن الأكوع‏:‏ ‏"‏ قد خالطه سهماي ولو كان زائلة لتحرك ‏"‏ وفلان رامي الزوائل إذا كان طباً بإصباء النساء‏.‏ وقال‏:‏ وكنت امرأ أرمي الزوائـل مـرة فأصبحت قد ودعت رمي الزوائل كـان يصيدهن بشبابه فتقعده
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.726 harf
الزَّوَال: الذَّهاب والاسْتِحالة والاضْمِحْلال، زالَ يَزُول زَوَالاً وزَوِيلاً وزُؤُولاً؛ هذه عن اللحياني؛ قال ذو الرمة: وبَيْضاء لا تَنْحاشُ مِنَّا وأُمُّها، إِذا ما رَأَتْنا زِيلَ مِنَّا زَوِيلُها أَراد بالبيضاء بَيْضة النَّعامة، لا تَنْحاش مِنَّا أَي لا تَنْفِرُ، وأُمُّها النعامة التي باضَتْها إِذا رأَتنا ذُعِرَت منا وجَفَلَتْ نافرة، وذلك معنى قوله زِيلَ مِنَّا زَوِيلُها. وزالَ الشيءُ عن مكانه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR226 harf
* ز و ل * * الازْدِيالُ * الإزالة و * المُزاوَلةُ * كالمحاولة والمعالجة و * تَزَاوَلُوا * تعالجوا و * زَالَ * الشيء من مكانه يزول * زَوَالاً * و * أزَالَهُ * غيره و * زَوَّلَهُ تَزْوِيلا فانْزَالَ * وما * زَالَ * فلان يفعل كذا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.323 harf
الزوال: الذهاب، والاستحالة، والاضمحلال، ومنه: الدنيا وشيكة الزوال. وزال الشيء عن مكانه، يزول، هذا هو الأكثر، ويزال، وهي قليلة، عن أبي علي قال شيخنا: كلامه فيه إجمال، وأبو علي جعله مضارعا لزال، كخاف على القياس، وكلامه كالصريح في أنه مضارع زال بالفتح، كقال، وليس كذلك، غذ لا موجب لفتح الماضي والمضارع، كما لا يخفى، والله أعلم، زوالا، وزؤولا، كقعود، هذه عن اللحياني، وزويلا، كأمير، وزولا، بالفتح كما
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok18.870 harf
زَالَ 1 زَالَ ذ , aor. يَزُولُ, (K,) and, accord. to the K, also يَزَالُ, which is rare, on the authority of Aboo- 'Alee, but this is the aor. of زَالَ like خَافَ, [which has a different meaning from the former verb,] (MF, TA,) inf. n. زَوَالٌ (K) and زُوُولٌ (Lh, K) [which in all its senses except one mentioned below may app. be pronounced also زُؤُولٌ, like حُؤُولٌ for حُوُولٌ, pl. of حَوْلٌ,]
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.382 harf
زَالَ زَالَ ( w ) A , U ( n. ac. زَوْل 1 , زَوَاْل 22 , زَوِيْل 25 , زُوُوْل 27 , زَوَلَاْن 36 ), a. Passed away, perished, came to nought; ceased, discontinued, left off. b. ( n. ac. زَوَاْل 22 , زُوُوْل 27 ) [ 'An ], Left, quitted, abandoned, forsook; departed from. c. ( n. ac. زَوَاْل 22 , زُوُوْل 27 , زَوَلَاْن 36 ), Declined, went down ( sun ). d. I , U ( n. ac. زَوَاْل 22 ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR29.175 harf
زول زَالَ - يَزُوْلُ - زَوَال - مَا زَالَ - لا يَزَالُ زَالَ - يَزُوْلُ + كائن + عن مكان أو أمر: لا يستطيع الاستقرار والثبات فيه: ينزلق ويتحرك ويتقلقل من موقعه أو مكانه ولا يستطيع الاستقرار والثبات فيه زَوَال: على وزن " فَعال": اسم فعل مبالغة من " زَالَ - يَزُوْلُ ": التوقف عن الاستقرار والثبات في موضع والتحرك عنه ومفارقته إلى موضع آخر مَا
Maddenin bağlantısı

زول زَالَ - يَزُوْلُ - زَوَال - مَا زَالَ - لا يَزَالُ زَالَ - يَزُوْلُ + كائن + عن مكان أو أمر: لا يستطيع الاستقرار والثبات فيه: ينزلق ويتحرك ويتقلقل من موقعه أو مكانه ولا يستطيع الاستقرار والثبات فيه زَوَال: على وزن " فَعال": اسم فعل مبالغة من " زَالَ - يَزُوْلُ ": التوقف عن الاستقرار والثبات في موضع والتحرك عنه ومفارقته إلى موضع آخر مَا زَالَ - لا يَزَالُ: تركيب من لفظين يعملان معاً كفعل مساعد، يدخل على فعل آخر فيزيد فيه بياناً جديداً، فينفي "زوال " الفعل: أي ينفي توقف الفعل: فهو يؤكد استمرار الفعل مَا زَالَ - مَا زَالَ - مَا زَالَتْ - مَا زِلْتُم: للماضي السابق: تركيب من لفظين، يعملان معاً كفعل مساعد، لفعل آخر يأتي بعده، ليبين أن الفعل الذي يأتي بعده كان له في ما سبق ومضى صفة الاستمرار والبقاء مدة من الزمن، ويغلب أن يأتي قبل الفعل المراد لفظ " حتى ": مازال + الأمر كائناً + حتى + وقع فعل آخر. والمعنى: لم يغير وضعه الذي كان فيه، أثناء قيامه بالفعل والعمل، فاستمر الفعل والعمل بالحدوث والوقوع مدة من الزمن في الماضي لا يَزَالُ - لا تزال - لا يزالون: للحاضر والمستقبل: تركيب من لفظين على شكل فعل مساعد، لفعل آخر يأتي بعده، ليبين أن الفعل الذي يأتي، سيكون له صفة الاستمرار والبقاء مدة من الزمن في الحاضر والمستقبل التالي. والمعنى: لن يغير وضعه الذي كان فيه، أثناء قيامه بالفعل والعمل في الحاضر والمستقبل: فسيستمر الفعل والعمل بالحدوث والوقوع مدة من الزمن في المستقبل واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الزوال والانزلاق من موقع وعدم الثبات فيه"، وهي: زَلِقَ - يَزْلَقُ، دَحَضَ - يَدْحَضُ، زَالَ - يَزِيلُ، بَتَكَ - يَبْتِكُ (بَتَكَ - يَبْتُكُ)، زالَ - يَزوْلُ، زَلَّ - يَزِلُّ يفرق لفظاً: زَالَ - يَزُوْلُ + كائن + عن مكان أو أمر: لا يستطيع الاستقرار والثبات فيه زَلَّ - يَزِلُّ + الكائن: ينزلق ويخرج عن مساره أو مسار عمله الذي كان قائماً زَالَ - يَزِيْلُ + كائن + عن كائن أو مكان أو أمر: يتوقف عن البقاء فيه، فيفارقه إلى كائن أو مكان أو أمر جديد

زال - تزول ﴿إن الله يمسك السماوات والأرض أن تزولا ولئن زالتا إن أمسكهما من أحد من بعده إنه كان حليما غفورا(41)﴾ فاطر ﴿وَقَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَعِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ وَإِنْ كَانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبَالُ(46)﴾ إبراهيم زوال ﴿وأنذر الناس يوم يأتيهم العذاب فيقول الذين ظلموا ربنا أخرنا إلى أجل قريب نجب دعوتك ونتبع الرسل أولم تكونوا أقسمتم من قبل ما لكم من زوال(44)﴾ إبراهيم ما زالت - ما زلتم ﴿فما زالت تلك دعواهم حتى جعلناهم حصيدا خامدين(15)﴾ الأنبياء ﴿ولقد جاءكم يوسف من قبل بالبينات فما زلتم في شك مما جاءكم به حتى إذا هلك قلتم لن يبعث الله من بعده رسولا كذلك يضل الله من هو مسرف مرتاب(34)﴾ غافر لا تزال - لا يزال ﴿فبما نقضهم ميثاقهم لعناهم وجعلنا قلوبهم قاسية يحرفون الكلم عن مواضعه ونسوا حظا مما ذكروا به ولا تزال تطلع على خائنة منهم إلا قليلا منهم فاعف عنهم واصفح إن الله يحب المحسنين(13)﴾ المائدة ﴿لا يزال بنيانهم الذي بنوا ريبة في قلوبهم إلا أن تقطع قلوبهم والله عليم حكيم(110)﴾ التوبة ﴿ولو أن قرآنا سيرت به الجبال أو قطعت به الأرض أو كلم به الموتى بل لله الأمر جميعا أفلم ييئس الذين آمنوا أن لو يشاء الله لهدى الناس جميعا ولا يزال الذين كفروا تصيبهم بما صنعوا قارعة أو تحل قريبا من دارهم حتى يأتي وعد الله إن الله لا يخلف الميعاد(31)﴾ الرعد ﴿ولا يزال الذين كفروا في مرية منه حتى تأتيهم الساعة بغتة أو يأتيهم عذاب يوم عقيم(55)﴾ الحج لا يزالون ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(217)﴾ البقرة ﴿ولو شاء ربك لجعل الناس أمة واحدة ولا يزالون مختلفين(118)﴾ هود مختار الصحاح ● [زول] ز و ل: الازْدِيالُ الإزالة و المُزاوَلةُ كالمحاولة والمعالجة و تَزَاوَلُوا تعالجوا و زَالَ الشيء من مكانه يزول زَوَالاً و أزَالَهُ غيره و زَوَّلَهُ تَزْوِيلا فانْزَالَ وما زَالَ فلان يفعل كذا الراغب زال - زال الشيء يزول زوالا: فارق طريقته جانحا عنه، وقيل: أزلته، وزولته، قال: }إن الله يمسك السموات والأرض أن تزولا﴿[فاطر/41]،﴾ولئن زالتا﴿[فاطر/41]،﴾لتزول منه الجبال{ [إبراهيم/46]، والزوال يقال في شيء قد كان ثابتا قبل، فإن قيل: قد قالوا: زوال الشمس، ومعلوم أن لا ثبات للشمس بوجه، قيل: إن ذلك قالوه لاعتقادهم في الظهيرة أن لها ثباتا في كبد السماء، ولهذا قالوا: قام قائم الظهيرة، وسار النهار، وقيل: زاله يزيله (قال السرقسطي: وقد زال الشيء يزيله زيلا: إذا مازه منه. انظر: الأفعال 3/479) زيلا، قال الشاعر: - 217 - زال زوالها (البيت: هذا النهار بدا لها من همها *** ما بالها بالليل زال زوالها وهو للأعشى في ديوانه ص 150، واللسان (زول). قيل: معناه: زال الخيال زوالها) أي: أذهب الله حركتها، والزوال: التصرف. وقيل: هو نحو قولهم: أسكت الله نأمته (أي: نغمته وصوته، انظر: اللسان (نأم) ؛ والمنتخب لكراع النمل 1/46)، وقال الشاعر: - 218 - إذا ما رأتنا زال منها زويلها (هذا عجز بيت، وشطره: وبيضاء لا تنحاش منا وأمها وهو لذي الرمة في ديوانه ص 637 من قصيدة مطلعها: أخرقاء للبين استقلت حمولها *** نعم غربة فالعين يجري مسيلها ورواية الديوان (زيل) والبيت في المجمل 2/445) ومن قال: زال لا يتعدى، قال: (زوالها) نصب على المصدر، و }تزيلوا﴿[الفتح/25]، تفرقوا، قال:﴾فزيلنا بينهم﴿[يونس/28]، وذلك على التكثير فيمن قال: زلت متعد، نحو: مزته وميزته، وقولهم: ما زال ولا يزال خصا بالعبارة، وأجريا مجرى كان في رفع الاسم ونصب الخبر، وأصله من الياء، لقولهم زيلت، ومعناه معنى ما برحت، وعلى ذلك:﴾ولا يزالون مختلفين﴿[هود/118]، وقوله:﴾لا يزال بنيانهم﴿[التوبة/110]،﴾و لا يزال الذين كفروا﴿[الرعد/31]،﴾فما زلتم في شك{ [غافر/34]، ولا يصح أن يقال: ما زال زيد إلا منطلقا، كما يقال: ما كان زيد إلا منطلقا، وذلك أن زال يقتضي معنى النفي، إذ هو ضد الثبات، وما ولا: يقتضيان النفي، والنفيان إذا اجتمعا اقتضيا الإثبات، فصار قولهم: ما زال يجري مجرى (كان) في كونه إثباتا، فكما لا يقال: كان زيد إلا منطلقا، لا يقال: ما زال زيد إلا منطلقا. ملخص اللسان 1. الزَّوَال: الذَّهاب والاسْتِحالة والاضْمِحْلال، زالَ يَزُول زَوَالاً وزَوِيلاً وزُؤُولاً؛ 2. وزالَ الشيءُ عن مكانه يَزُول زَوَالاً وأَزاله غيره وزَوَّله فانزَال، وما زال يَفْعل كذا وكذا. 3. وأَزَلْتُه وزوَّلْتُه وزِلْتُه أَزالُه وأَزِيلُه وزُلْت عن مكاني أَزُول زَوَالاً وزُؤُولاً وأَزَلْتُ غيري إِزالة؛ 4. الزَّوْل الحَرَكة؛ يقال رأَيت شَبَحاً ثم زالَ أَي تحَرَّك. 5. وزالَ القومُ عن مكانهم إِذا حاصوا عنه وتَنَحَّوْا. 6. قال اسْتَحِل هذا

Sîgalar(9)

Mücavir kökler103 mücavir (130 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ريب

    2 ortak ayet · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…

  2. قطع

    2 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

  3. جبل

    2 ortak ayet · Dağ anlamındadır

  4. خمد

    1 ortak ayet · Hamud üzeri külle kapatılmış kor demektir

  5. عقم

    1 ortak ayet · عَقِيمٌ: kısır anlamındadır ancak hastalığa bağlı…

  6. قرع

    1 ortak ayet · Toprağı eşmek için kullanılan sopadır

  7. كلم

    2 ortak ayet · Kelime

  8. حرف

    1 ortak ayet · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir

  9. حصد

    1 ortak ayet · Hasad: Biçilen ekin demektir

  10. قسو

    1 ortak ayet · قسور Arslan demektir

  11. حظظ

    1 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir

  12. صفح

    1 ortak ayet · Görüş

Geçtiği ayetler(11)

  1. لَا يَزَالُ بُنْيَانُهُمُ الَّذِي بَنَوْا رِيبَةً فِي قُلُوبِهِمْ إِلَّا أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

    Kesintiye uğrarKalbleri paralayıncaya kadar kurdukları bina kalblerinde kuşku kaynağı olmaya devam edecektir. Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

  2. … أَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعًا وَلَا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُمْ بِمَا صَنَعُوا قَارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ …

    Kesintiye uğrarŞayet Kur’an ile; dağlar yürütülmüş veya yeryüzü parçalanmış, yahut ölüler konuşturulmuş olsaydı; kafirler yine de inanmazlardı. Halbuki bütün işler Allah’a aittir. İnananlar hala anlamadılar mı ki; Allah dileseydi bütün insanları doğru yola eriştirirdi. Ve yaptıklarından dolayı Allah’ın vaadi yerine gelene kadar küfredenlerin ya başına veya evlerinin yakınına bir bela gelirdi. Şüphesiz Allah, verdiği sözden caymaz.

  3. وَلَا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً أَوْ يَأْتِيَهُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَقِيمٍ

    Kesintiye uğrarKüfredenler; kendilerine o saat ansızın gelinceye veya gecesi olmayan günün azabı çatana kadar ondan yana devamlı bir şüphe içinde kalırlar.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزول
YapıÜçlü (ecvef-vâvî)
Özel Durumİlletli (orta harfi vâv)
Bağlamsal Yakın Köklerفني, ذهب, نحى, حول
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Bir şeyin yerinden kımıldaması, yer değiştirmesi veya sabit durduğu noktadan ayrılarak yok oluşa doğru kayması
Çekirdek Özet 2Varlık ve nizamın kendi kendine kaim olmayıp ilahi kudretle tutulması; inkârcı tutumların kesintisiz sürmesi
Çekirdek Özet 3Sabitlik zannının yıkılışı; ontolojik bağımlılık ve yaratılmışların zevale mahkûm oluşu
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca doğrudan yok olma anlamında tüketip asıl hareket olan yerinden oynama, sapma ve ontolojik dengesini yitirme boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زوBirleşme veya temas noktasından ayrışma, bükülme, eksenden sapma ve yön değiştirme hareketi; nitekim bu çekirdeği paylaşan زوج kökünde iki şeyin birleşip tekliğin bozulması, زور kökünde doğruluk ekseninden sapıp eğrilme, زوغ kökünde ise haktan ve hedeften meyledip kayma anlamı esastırلÇoban değneği ve yöneltme imgesi taşıyan ل harfinin eklenmesiyle bükülme ve sapma hareketi bir mevkiden tamamen ayrılma, yerinden oynama, kayıp gitme ve nihai akıbete doğru intikal etme boyutuna evrilmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletKesme, mevcut konumdan ayırma, bağları koparma ve ayrışma hareketi
وÇengel, çadır kazığıBağlantı, mevcut konuma raptedilme veya iki durum arasındaki geçiş köprüsü
لÇoban değneği, üvendireDışarıdan sevk edilme, yönlendirilme, bir yöne doğru itilme ve akış
زولKesici alet, çengel ve üvendire birleşimiSabitlendiği veya bağlandığı mevkiden bir etkiyle koparılarak başka bir yöne doğru sevk edilme, yerinden oynatılma ve kaydırılma

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismin karar kıldığı yerden kımıldaması, yer değiştirmesi veya güneşin göğün tam ortasından batıya doğru kayması; nitekim bedeviler uzakta hareket eden her canlı karartıya zâile demişlerdir
Cahiliye şiiri kullanımıZü’r-Rumme bir beytinde devekuşu yumurtasını ve anasını anarken kökü yerinden fırlayıp kaçma anlamında şöyle kullanır: وبيضاء لا تنحاش منا وأمها / إذا ما رأتنا زيل منا زويلها
Erken Arapça kullanımKlasik kullanımda güneşin tepe noktasından batıya meyli için زالت الشمس denmiş; nefiy edatıyla birleştiğinde (ما زال / لا يزال) ise bir durumun kesintiye uğramadan devamlılığı ifade edilmiştir

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde زول kökü, yerinden oynama, kımıldama, bir noktadan ayrılma ve zamanla tükenişe geçme semantik hattını korur. Arapçada kökün asıl omurgası bir nesnenin mekanındaki sabitliğini yitirmesi iken, bu anlam zaman içerisinde güneşin gök kubbedeki hareketi üzerinden zaman algısına ve oradan da varlığın yok oluşuna genişlemiştir. İbranicede זול kökü ucuzlamak, kıymetini yitirmek, akıp gitmek ve bir tarafa savrulmak anlamlarını taşır. Süryanicede z-w-l kök alanı kımıldama, sarsılma ve yerinden çıkma semantiğiyle örtüşür. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ilksel çekirdeği bir nesnenin durağanlığını bozan itki veya kopuştur; Arapça bu fiziksel itkiyi hem astronomik gözleme hem de ontolojik sona taşımıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönCisimlerin yerinden kımıldaması ve güneşin tepe noktasından kaymasıİlk anlam durağanlığın bozulmasıdır; daha sonra güç, mülk ve varlığın elden çıkıp yok olması anlamına intikal etmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice z-w-l ve Süryanice z-w-l kökleriBir şeyin değerden düşmesi, sarsılması, kayması ve yerinden kopması yönündeki ortak Sami mirası yansıtırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök akrabalıklarıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زولAnlamlıYerinden kımıldamak, kaymak, yok olmakBir şeyin sabit mekanından ayrılması, güneşin devrilmesi ve varlığın sona ermesiHedef köktür; Kur'an'da geçer
زلوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
وزلAnlamlıDayanmak, sığınmak, ağırlık taşımakBir yere yaslanma ve korunak edinme anlamı taşırKur'an'da geçmez; hedef kökle zıt yönlü bir sabitlenme içerir
ولزAnlamlıHızlı hareket etmek, sıyrılmakBir şeyin arasından süratle sıyrılıp çıkmasıKur'an'da geçmez; hareket boyutuyla hedef kökle uzak akrabadır
لزوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
لوزAnlamlıSığınmak, etrafında dönmek, bademBir şeye iltica etme ve bir merkezin çevresinde toplanmaKur'an'da geçmez; hedef kökün ayrılma hareketine karşılık yönelme bildirir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زولMerkezYerinden oynama, kayma, kesilme, yok olmaBir şeyin sabit durduğu eksenden çıkıp yer değiştirmesi veya bitmesiHem mekanik kımıldamayı hem de nizamın ve varlığın sona erişini kapsar
فنيKomşuTükenecek biçimde yok olmaزول yerinden ayrılma ve kayma merkezliyken, فني bir şeyin nihayete erip tamamen tükenmesidirKur'an'da yeryüzündeki her canlının sonunu nitelemede kullanılır
ذهبKomşuGitmek, ayrılmak, yürümekذهب failin iradi veya tabii olarak uzaklaşmasıdır; زول ise sabitliğin bozulup düzenin altüst oluşudurGitme eyleminin mekan değiştirmesine odaklanır
نحىKomşuBir tarafa çekilmek, kenara koymakنحى bir kenara meyletmek veya ayırmaktır; زول doğrudan eksenden kopuş ve devrilmedirAyrıştırma ve yön değiştirme nüansı baskındır
حولKomşuDönmek, durum değiştirmekحول bir halden diğerine geçiştir; زول ise mevcut mevcudiyetin kaybolup gitmesidirHal ve durum değişimi bildirir
ثبتZıtSabit kalmak, sarsılmamakثبت yerinde sapasağlam durmayı anlatırken زول o yerin ve durumun kaybedilmesidirKararlılık, devamlılık ve sarsılmazlık ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزولYerinden oynamak, kaymak, yok olmakBir şeyin bulunduğu mevkiden ayrılması, nizamın çözülmesi veya kesintiye uğramasıKesin
LatinceCedere, labi, evanescereGeri çekilmek, kaymak, silinip gitmekCedere yerinden ayrılmayı, labi kayıp gitmeyi, evanescere ise zeval bulup yok olmayı tam karşılarGüçlü
İngilizceShift, depart, cease, vanishKaymak, ayrılmak, kesilmek, yok olmakShift ve depart fiziksel eksen kaymasını, cease ve vanish ise devamlılığın bitişini ve yok oluşu karşılarKesin
AlmancaWeichen, vergehen, abgleitenÇekilmek, geçip gitmek, kaymakWeichen mevkiden çekilmeyi, vergehen zamansal ve ontolojik zevali verirGüçlü
FransızcaDisparaître, s'écarter, cesserOrtadan kalkmak, sapmak, durmakMekansal uzaklaşma ile varlıksal siliniş arasındaki geçişi ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَزُولَا / زَالَتَاKozmik nizamın bozulması, göklerin ve yerin yerinden oynamasıYaratılışın sürekliliği ve Allah'ın evreni tutması bağlamında kozmolojik kudret ayetleri; örnek: Fâtır 35:41
زَوَالٍDünyevi iktidarın, mülkün ve saltanatın son bulmasıİnkârcıların ebedilik zannı ve dünya hayatının aldatıcılığı bağlamı; örnek: İbrâhîm 14:44
لِتَزُولَSağlam ve köklü yapıların yerinden sökülmesi, sarsılmasıHile ve tuzakların dağları dahi yerinden oynatamayacağı veya oynatacak güçte olduğu bağlamı; örnek: İbrâhîm 14:46
لا يَزَالُ / ما زَالَBir tutumun, inancın veya eylemin kesintisiz sürmesi, devamlılıkKalplerdeki şüphenin, düşmanlığın veya ihtilafın aralıksız devam etmesi bağlamı; örnek: Tevbe 9:110, Hûd 11:118, Bakara 2:217
زَالَتْFeryadın veya davanın nihayete ermesi, kesilip sönmesiAzap geldiğinde inkârcıların son çığlıklarının kökünden kesilmesi bağlamı; örnek: Enbiyâ 21:15

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHudûs delili ve arazların süreksizliğiÂlemin zeval bulucu (zâil) arazlardan oluşması üzerinden yaratıcının bekâ sıfatının ispatıYaratılmış olanın zorunlu olarak yok oluşa ve değişime mahkûm oluşu
FıkıhNamaz vakitleri (vakt-i zevâl)Güneşin tepe noktasından batıya kaymasıyla öğle vaktinin girmesi ve zeval anında namaz kerahetiAstronomik olarak güneşin meridyen dairesinden ayrılması
TefsirKevnî nizamın ilahi kudretle muhafazasıFâtır 35:41 tefsirinde göklerin ve yerin kendi tabiatlarıyla değil, ilahi müdahale ve tutuşla zevalden korunduğu tespitiOntolojik bağımlılık ve kâinatın her an dağılmaya hazır yapısı
HadisNimetin elden çıkması ve fitnelerin sürekliliğiNimetin zevalinden Allah'a sığınma duaları ve kıyamete kadar sürecek olan hak-batıl mücadelesiİstikrarın kaybolması ve devamlı eylemlilik hali

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniOntolojik fânilik ve bekaİmkân ve hudûs haliMâsivânın geçiciliğini ve yalnızca Allah'ın zâtının baki olduğunu tescil etmeVarlığın mutlak değil bağımlı olduğunu ve her an yok olabileceğini bildirirKesin
İlmiFiziksel ve astronomik ölçümEksen kayması ve denge değişimiTabiat hadiselerinin başlangıç ve bitiş sınırlarını (örneğin gölge boyu ve vakitler) tayin etmeCisimlerin durağan halden devingen hale geçiş eşiğini gösterirGüçlü
Siyasiİktidarın devri ve medeniyetlerin çöküşüSaltanatın ve hâkimiyetin el değiştirmesiZorba ve azgın iktidarların ebedilik yanılsamasını kırmaHiçbir siyasi nizamın kalıcı olmadığını, her gücün zevale ereceğini kanıtlarKesin
İktisadiServetin dolaşımı ve zenginliğin geçiciliğiSermayenin elden çıkması, kriz ve tükenişİktisadi gücün tek elde birikmesini önleme ve mülkün geçiciliği bilinci oluşturmaMaddi zenginliğin sabit kalmayacağını, zeval bulmaya açık olduğunu hatırlatırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDengesiz durum (instability), entropi artışı ve pertürbasyonKararlı dengede duran bir sistemin dış bir kuvvet veya iç entropi sebebiyle mevcut yörüngesinden ya da durumundan geri dönülmez şekilde sapmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal çözülme, anomi ve iktidar kaybıToplumsal veya siyasi yapıların taşıyıcı meşruiyet sütunlarını kaybederek dağılması ve gücünü yitirip tasfiye olmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca Türkçedeki «zeval bulmak» kalıbından hareketle soyut bir yok olma veya sadece öğle vakti olarak daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün asıl cevheri bir şeyin oturduğu kaideden oynaması, yerinden fırlaması veya nizamın dağılmasıdır; ayrıca nefiy edatıyla birleştiğinde tavizsiz bir devamlılığı ve sürekliliği kurar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataFâtır 35:41 gibi ayetlerde göklerin ve yerin zeval bulmasını basitçe yok olma sanmak; oysa ayet, kozmik düzenin yerinden oynaması ve yörüngesinden sapmasını ilahi kabzanın tuttuğunu anlatmaktadır

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontoloji tasavvurunu inşa eder; kâinatın ve insanın kendi kendine yeten, kendiliğinden sabit bir varlığı olmadığını, her an zevale meyilli olan mülkün ancak ilahi kudretle ayakta tutulduğunu öğretir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kâinatın ilahi nizamla korunmasını anlatan kozmoloji ayetlerinde (Fâtır 35:41), inkârcıların ebedilik hülyasını yıkan iktidar eleştirilerinde (İbrâhîm 14:44) ve küfür ehlinin süreklilik arz eden düşmanlıklarını bildiren sosyolojik tasvirlerde (Bakara 2:217).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyevi nizamların ve kozmik dengenin kendiliğinden kurulu bir zorunluluk olduğu zannını yıkar; varlığın fıtratında zeval potansiyelinin daima mevcut olduğunu göstererek şirk ve kibir temelli güven duygusunu kökünden tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir cismin üzerinde durduğu zeminden kayması, yerinden oynaması veya güneşin gök kubbenin ortasından batı ufkuna doğru eğilerek eksen değiştirmesi.
  • Soyut anlamBir nizamın, iktidarın, varlığın veya halin sabitliğini kaybederek dağılmaya, çözülmeye ve yok oluşa doğru sürüklenmesi; nefiy formunda ise kesintisiz bir devamlılığın ifadesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin kararlı denge noktasından sapması; ontolojik düzeyde ilahi koruma ve tutuş kalktığı anda varlığın zorunlu olarak yokluğa düşüşü.
  • LaTeX modeliS(t)⋅1{F(t)=0}→t→∞0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) zaman içerisindeki mevcut sistemi, nizamı veya varlığı temsil eder. F(t) sistemi sabit tutan ve koruyan dış etkiyi ya da ilahi kudreti simgeler. 1{F(t)=0} koruyucu etki sıfırlandığında aktif olan durum göstergesidir. Formül, dış koruyucu tutuş kalktığı anda (F=0), sistemin kaçınılmaz olarak sıfıra, yani zevale ve yokluğa doğru aktığını matematiksel olarak modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز