سرق
س - ر - ق
KÖK- 9 geçiş
- 7 ayet
- 8 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Çaldı
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.294 harfالقاف والسين والراء معهما
ق س ر، س ق ر، ق ر س، س ر ق مستعملات قسر: القَسوَر: الصياد والراعي، والجميع قَسْوَرةٌ.
والقَسْرُ: القهر على الكره. يقال: قَسَرْتُه قَسْراً، واقتَسَرْتُه أعم.
و"فرت من قَسْوَرة" أي رماة، ويقال: أسد.
والقَسْوَريُّ: الرامي.
والقَيسَريُّ: الضخم الشديد المنيع.
سقر: السَّقْرُ لغة في الصقر.
وسَقَرُ: اسم معرفة لجهنم نعوذ بالله منها.
قرس: القِرْسُ: أكثر الصقيع وأرده، قال العجاج:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR395 harfسَرَقَ منه مالاً يَسْرِقُ سَرَقاً بالتحريك، والاسم السَرِقُ والسَرِقَةُ، بكسر الراء فيهما جميعاً. وربَّما قالوا: سَرَقَهُ مالاً. وسَرَّقَهُ، أي نسبه إلى السَرِقَةِ. واسْتَرَقَ السمعَ، أي استمع مستخفياً. ويقال: هو يُسارقُ النظرَ إليه، إذا اهتبل غَفْلَتَهُ لينظرَ إليه. والسَرَقُ: شُقَقُ الحرير. قال أبو عُبيد: إلاّ أنّها البيضُ منها. الواحدة منها سَرَقَةٌ قال: وأصلها بالفارسية سَرَهْ، أي جيَّدٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.995 harfق س ر
قسر ، قرس ، سرق ، سقر : مستعملة .
قسر : قال الليث : القسر : القهْرُ على الكره .
يقال : قسَرته قسْراً واقتسرته أعمُّ ، قال : والقسْوَر : الرامي والصيادُ ، وأنشد :
وشَرشَرٍ وقسور نضرى
قال : الشَّرَشِر : الكلبُ ، والقسورُ : الصيادُ ، والجميعُ قُسورةٌ .
وقال الله : ( ( مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ ) ( المدثر : 51 ) ، همُ الرماة .
قال أبو منصور : أخطأ الليث في تفسير الشَّرَشِر والقسور
ق س ر قسر ، قرس ، سرق ، سقر : مستعملة . قسر : قال الليث : القسر : القهْرُ على الكره . يقال : قسَرته قسْراً واقتسرته أعمُّ ، قال : والقسْوَر : الرامي والصيادُ ، وأنشد : وشَرشَرٍ وقسور نضرى قال : الشَّرَشِر : الكلبُ ، والقسورُ : الصيادُ ، والجميعُ قُسورةٌ . وقال الله : ( ( مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ ) ( المدثر : 51 ) ، همُ الرماة . قال أبو منصور : أخطأ الليث في تفسير الشَّرَشِر والقسور معاً ، وأخطأ في القسورةِ أنه جمع القسور ، والشرشر والقَسور نبتانِ معروفانِ وقد رأيتهما معاً في البادِيةِ ، وذَكرهما الأصمعي وابن الأعرابي وغيرهما ، والنَّضْرى : الناضر الأخضرُ . وأنشد ابن الأعرابي لِجُبَيْهاء في صفة مِعْزَى بحسْن القَبول وسرعةِ السِّمَن عَلَى أَوفَى المَرَاتِعِ : فلوْ أنها طَافَتْ بطُنْبٍ مُعَجّم نفَى الريّ عنه جَدْبُه فهو كالِحُ أجاءَتْ كأَنّ القَسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّهَا عساليجُه والثَّامِرُ المتناوِحُ قال ابن الأعرابيّ : ووَاحدةُ القَسْوَر قَسْوَرةٌ . وأما قول الله عزّ وجلّ : ( ( مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ ) ( المدثر : 51 ) فقد اختَلف أهلُ التفسير فيه ، فرَوى سلمة عن الفرّاء أنه قال : القَسوَرة : الرُّماةُ . قال : وقال الكلبيُّ بإسنادِهِ هو الأسدُ . قال : وحدثني أبو الأحوص عن سعيد بن مسروق عن عكرمة قال : قيل له : الأسد القسْوَرَةُ بلسان الحبشة ، فقال : القسْوَرَةُ : الرُّماةُ ، والأسد بلسان الحبشة عَنْبَسَةٌ . وقال ابن عُيينة كان ابن عباس يقول : القسْوَرَةُ : رِكز الناس ، يريد حِسَّهَمْ . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : القسْوَرَةُ : الشجاع ، والقسْوَرَةُ : ظلمة أول الليل ، فهذا جميع ما حصلناه في تفسير القسْوَرَةِ . أبو عبيد عن الفراء ، قال : القياسِرَة : الإبل العظام . وقال الليث : القَيسريُّ : الضخم الشديد المنيع . قرس : قال الليث : القَرِسُ أكثر الصقيع وأبْردُه ، وأنشد بيت العجاج : تقذُفنا بالقرْسِ بعد القرْسِ دون ظهارِ اللِّبْسِ بعد اللِّبْسِ قال : وقد قَرِسَ المقرورُ إذا لم يستطيع عملاً بيده من شدَّة الْحَصَرِ . وأنشد : فقد تصلَّيتُ حرَّ حربِهم كما تصلَّى المقرور من قَرَسِ وقد أقْرَسَه البرد ، قال : وإنما سمي القَرِيس قَرِيساً لأنه يجمدُ فيصير ليس بالجامسِ ولا الذَّائب ، تقول : قَرَسْنا قَرِيساً وتركناه حتى أقْرَسَه البرد ، وتقول : أقْرَسَ العودُ إذا جمسَ فيه ماؤه . وفي الحديث : أن قوماً مروا بشجرةٍ فأكلوا منها فكأنما مرَّت بهم رِيحٌ فأخْمدَتهم فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( قَرِّسوا الماء في الشِّنان فصُبُّوه عليهم فيما بين الأذانين ) . قال أبو عبيد قوله : قَرِّسوا يعني برِّدوا ، وفيه لغتان القَرَسُ بفتح الراء والقَرْسُ بسكونها قال : وهذا بالسين . وأما الحديث الآخر : ( أن امرأة سألت النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن دم المحيض يُصيبُ الثوبَ فقال : قرِّصيه بالماءِ ) ، فإِنّ هذا بالصاد ، يقول قطِّعيهِ ، وكل مقطع فهوَ مقرَّصٌ ، ومنه تقريصُ العجين إذا قطِّعَ لينبسطَ . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : القَرسُ : الجامد من كل شيء والقِرْسُ بكسر القاف هو : القرقسُ . وقال ابن السكيت : القِرْقِسُ الذي يقال له الجِرْجِسُ . وقال الأصمعي : يقال : أصبحَ الماءُ قَرِيساً ، أي : جامداً ، ومنه سُمِّيَ قَرِيسُ السمك ، وإن لَيْلتنا لَقَارِسةٌ ، وإن يومنا لَقارسٌ . قال : وآلُ قَراسٍ : هضابٌ بناحيةِ السّرَاةِ وكأنَّهُنَّ سُمِّينَ آل قراسٍ لبَرْدِها . أبو منصور ، هكذا رواه أبو حاتمٍ آل قَراسٍ بفتح القاف وتخفيف الرّاء . وقال الليث : القراسَيةُ : الجمل الضخم ، تقول هذا جملٌ قُراسِيَةٌ ، ويقال للناقةِ أيضاً قُرَاسِيَةٌ ، وهو في الفحول أعَمُّ ، وليست القراسية نسبةً إنما هن على بِناءِ رباعِيَةٍ وهذه ياءات تزاد . وأنشد لجرير : يكفي بني سعدٍ إذا ما حارَبوا عِزٌّ قراسيةٌ وجَدٌّ مِدْفَعُ سرق : في حديث ابن عمر : أن سائلاً سأله عن بيعِ سَرَقِ الحرير فقال : ( هَلاَّ قلْتَ شُققَ الحرير ) . قال أبو عبيد : سَرَقُ الحريرِ هي الشقَقُ أيضاً إلا أَنها البيضُ خاصةً . وقال العجاج : ونَسَجَتْ لوامِعُ الحَرورِ سَبَائِباً كسَرَقِ الحَرِيرِ الواحد منها سرقةٌ ، قال : وأَحسب الكلمة فارسيةً أصلها سَرَهْ ، وهو الجيِّدُ فَعُرِّبَ فقيل سَرَقٌ ، كما قالوا للخروفِ بَرَقٌ وأصله بَرَهْ ، وقيل للقباءِ يَلْمَقٌ وأَصله يَلْمَهْ والاسْتَبْرَق أَصله اسْتَبْرَهْ ، وهو الغَليظ من الدِّيباج . وقال ابن الأعرابي : السَّرَق : شِقاق الحرير . وقال الليث : السَّرَق مصدر فعل السّارق ، تقول : بَرِئْت إليك من الإباقِ والسَّرقِ في بَيْعِ العبيدِ ، والسّرِقَة الاسم والاستراق الختْلُ سرّاً كالذي يَسْتَرِقُ السمْع ، والكتبةُ يسترِقونَ من بعض الحسابات . قال : والانسراقُ أن يَخْنِسَ إنسانٌ عن قومٍ ليذْهب ، وأما قولُ الأعشى يصفُ ظبْية : فهي تَتْلو رَخْصَ الظَّلوفِ ضَيئلاً فاتِرَ الطَّرْفِ في قواهُ انْسِرَاق فالانْسراقُ : الْفُتور والضعفُ ها هُنا . وقول الأعشى : فيهنَّ مَحْرُوفُ النَّواصِفَ مَسرو قُ البُغامِ شادِنٌ أَكْحَل أراد أنَّ في بُغامِهِ غُنَّة فكأنَّ صوْتَهُ مسروقٌ ، وسُرَّقُ إحْدى كُوَرِ الأهْوازِ وهنّ سبع . ويقال : سَرَّقْتُ الرجل إذا نَسَبْتُهُ إلى السرقةِ ، وفُلانٌ يُسارِق فُلانة النَّظر إذا تغفَّلها فنظر إليْهَا وهي لاهيةٌ عنهُ ، وسُراقةُ ابن مالك اسمُ رجُلِ من بَنِي مُدْلِجٍ ، وأخْبَرني أبو بكرٍ عن شمر قال : قال خالد بن جنبة : سَرَق الحرير جَيَّده ، وقد روي عن الأصمعي أيضاً ، وقال إنما هو بالفارسِيَّةِ سَرهْ ، وقال النَّضرُ : صَرَق بالصَّادِ . سقر : قال النَّحْوِيُّونَ : سَقَرُ اسمٌ معروفٌ لجهنم نعوذُ بالله من سَقَر وهكذا قُرِىء : ( ما سلككم في صقر ) غير منصرف ، لأنه معرفة ، وكذلك لظى وجهنم . قال الله تعالى : ( سَقَرَ وَمَآ أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ لاَ تُبْقِى ) ( المدثر : 27 ، 28 ) ، وقال أبو الْهيْثم : السقَّارُ : الكافِرُ .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.159 harf(باب السين والراء وما يثلثهما)
(سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR377 harf- السرقة: أخذ ما ليس له أخذه في خفاء، وصار ذلك في الشرع لتناول الشيء من موضع مخصوص، وقدر مخصوص، قال تعالى: ﴿والسارق والسارقة﴾ [المائدة/38]، وقال تعالى: ﴿قالوا إن يسرق فقد سرق أخ له من قبل﴾ [يوسف/77]، وقال: ﴿أيتها العير إنكم لسارقون﴾ [يوسف/70]، ﴿إن ابنك سرق﴾ [يوسف/81]، واسترق السمع: إذا تسمع مستخفيا، قال تعالى: ﴿إلا من استرق السمع﴾ [الحجر/18]، والسرق والسرقة واحد، وهو الحرير.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.157 harfس ر ق
سـارق بيـن السرقة والسرق والسرق.
ويقول بائع العبد: برئت إليك من الإباق والسرق.
وأنشد أبو المقدام: سرقت مال أبـي يومـاً فأدبنـي وجل مال أبي يـا قومنـا سـرق وهذه سراقة فلان: لما نال من السرقة وبها سمي سراقة ومعه من سراقات الشعر.
قال ابن مقبل: وسرق منـه مـالاً وسرقـه مـالاً.
ويقـال: " سـرق السـارق فانتحـر " وسمعـت منهـم مـن يقـول: سرقـت يـا قوم سرقت غرفتي.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.867 harfسَرَق الشيء يسْرِقه سَرَقاً وسَرِقاً واستَرَقَه؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي؛ وأنشد:
بِعْتُكَها زانِيةً أو تَسْتَرِقْ،
إنَّ الخبيثَ للخبيثِ يَتَّفِقْ
اللام هنا بمعنى مع، والاسم السَّرِق والسَّرِقة، بكسر الراء فيهما، وربما قالوا سَرَقَهُ مالاً، وفي المثل: سُرِقَ السارقُ فانتحَر. والسَّرَق: مصدر فعل السارق، تقول: بَرِئْتُ إليك من الإباق والسَّرَق في بيع العبد. ورجل سارِق من قوم سَرَقةٍ وسُرَّاقٍ،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR313 harf* س ر ق * * سَرَق * منه مالا يسرق بالكسر * سَرَقاً * بفتحتين والاسم * السَّرِقُ * و * السَّرِقةُ * بكسر الراء فيهما وربما قالوا * سَرَقَهُ * مالا و * سَرَّقَهُ تَسْريقا * نسبة إلى السرقة وقُرئ ﴿إن ابنك * سُرِّقَ *﴾ و * اسْنَرَقَ * السمع أي سمع مستخفيا ويقال هو * يُسَارِقُ * النظر إليه إذا اغتل غفلته لينظر إليه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.417 harfسرق منه الشيء يسرق سرقا، محركة، وككتف، وسرقة محركة، وكفرحة، وسرقا بالفتح وربما قالوا: سرقه مالا، كما في الصحاح.
وتقول في بيع العبد: برئت إليك من الإباقش والسرق. واسترقه وهذه عن ابن الأعرابي، وأنشد:
بعتكها زانية أو تسترق
إن الخبيث للخبيث يتفق وقال ابن عرفة: السارق عند العرب: من جاء مستترا إلى حزر فأخذ مالا لغيره، فإن أخذه من ظاهر، فهو مختلس، ومستلب، ومنتهب، ومحترس، فإن منع ما في
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.300 harfسَرَقَ مِنْهُ مَالًا
1 سَرَقَ مِنْهُ مَالًا ذ , (S, Mgh, O, Msb,) or الشَّىْءَ, (K,) and سَرَقَهُ مَالًا, (S, Mgh, O, Msb,) thus also they sometimes said, (S, O,) the prep. being suppressed for the sake of alleviation, but meant to be understood, (Ham p. 155,) aor. سَرِقَ inf. n. سَرَقٌ (S, Mgh, O, Msb, K) and سَرِقٌ and سَرَقَةٌ (Mgh, K) and سَرِقَةٌ and سَرْقٌ, (K,) He stole from him property,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR968 harfسَرَقَ
سَرَقَ I ( n. ac. سَرْق 1 , سَرَق 4 , سَرَقَة 4t , سَرِق 5 , سَرِقَة 5t )
a. [ acc. & Min ], Stole from, robbed of.
سَرِقَ
سَرِقَ A ( n. ac. سَرَق 4 ),
a. Was hidden, imperceptible.
b. Became weak, feeble ( joints ).
سَرَّقَ
سَرَّقَ II ,
a. Accused of theft.
تَسَرَّقَ
تَسَرَّقَ V ,
a. Took, stole away little by little.
b. Acted stealthily; looked at by stealth.
اِنْسَرَقَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.849 harfسرق
سَرَقَ - يَسْرِقُ - سَارِق - سَارٍقَة - سَارِقُوْن - اسْتَرَقَ - يَسْتَرِقُ
سَرَقَ - يَسْرِقُ + كائن + شيئاً: يأخذ شيئاً يملكه آخر من غير علمه وإذنه
سَارِق: اسم فاعل صفة مشبهة من " سَرَقَ - يَسْرِقُ "
سَارِقَة: مؤنث "سَارِق"
سَارِقُوْن: جمع " سَارِق"
اسْتَرَقَ - يَسْتَرِقُ: على وزن " افتعل " من " سَرَقَ - يَسْرِقُ ": طلب وجهد أن "
Mücavir kökler56 mücavir (70 toplam)
- جهز
1 ortak ayet · Cihaz yola çıkan kimsenin yol için aldığı gereklerdir
- عير
1 ortak ayet · Kervan
- رحل
1 ortak ayet · Rıhle : “Hayvan eğeri” demektir
- أخو
2 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- زني
1 ortak ayet · “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- شهب
1 ortak ayet · Gök taşı demektir
- نكل
1 ortak ayet · Ayak bağı, bukağı demektir
- يدي
2 ortak ayet · El ve kol demektir
- بهت
1 ortak ayet · Mehd beşik demektir
- بيع
1 ortak ayet · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
- وصف
1 ortak ayet · Vasıflandırırlar
- سقي
1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur
Geçtiği ayetler(7)
قَالُوا إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ قَالَ أَنْتُمْ شَرٌّ مَكَانًا وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ
ÇaldıDediler ki: O çalmışsa, daha evvel onun bir kardeşi de çalmıştı. Yusuf bunu içinde gizledi, onlara açılmadı. Sizin durumunuz daha kötüdür. Allah sizin anlatmakta olduğunuzu en iyi bilendir, dedi.
ارْجِعُوا إِلَى أَبِيكُمْ فَقُولُوا يَاأَبَانَا إِنَّ ابْنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدْنَا إِلَّا بِمَا عَلِمْنَا وَمَا كُنَّا لِلْغَيْبِ حَافِظِينَ
ÇaldıSiz, babanıza dönün de deyin ki: Ey babamız; doğrusu oğlun hırsızlık etti. Ve biz bildiğimizden başka bir şey görmedik. Hem biz gaybın bekçileri de değildik.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سرق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غصب, سلب, خلس, خون |
| Zıt Kök | وهب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi korunduğu yerden gizlice, fark ettirmeden ve haksızca çekip alma |
| Çekirdek Özet 2 | Mülkiyet ve bilgi sınırlarının ihlali; korunan alandan yetkisizce pay çalma |
| Çekirdek Özet 3 | Meşruiyet ve şeffaflık zeminini yıkarak güven sistemini zaafa uğratan gizli haksız iktisap |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca basit cüzdan ve eşya hırsızlığına indirgenip bilgi hırsızlığı, yetki gaspı ve sistemik aşırmaları dışarıda bırakacak şekilde dar yorumlanması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سر | Gizlilik, içe çekilme, sessiz ve hissedilmez biçimde akıp sızma; سرب, سرح, سرد, سرر, سرف, سري köklerinde görüldüğü gibi görünmeyen bir kanaldan ilerleme veya saklı kalma hareketini ifade eder. | ق | Boğazın gerisinden çıkan ve sınırlama, yakalama, ani durdurma etkisi taşıyan bu harf; gizli akış ve sızma eylemini, bir nesneyi veya bilgiyi gizlice yakalayıp kendine mal etme hareketine dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Koruma duvarına sürtünerek sessizce yanaşma, tutunarak sızma ve gizlice araya girme hareketini temsil eder. |
| ر | İnsan başı | Bilinçli bir hedef belirleme, dikkatini odaklama ve öne doğru yönelme iradesini yansıtır. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | Kuşatma, ani bir hamleyle kavrayıp sınırlandırma ve elde edilen nesneyi kendine çekerek toplama hareketini gösterir. |
| سرق | Korunan bir alana sessizce ve sürtünerek sızıp (س), bilinçli ve hesaplı bir yönelimle (ر), hak edilmeyen bir değeri ani bir hamleyle çekip kendine bağlama (ق) fiilidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir malı sahibinin koruma altına aldığı kapalı alandan (hırz) gizlice, fark ettirmeden çekip almak; ayrıca erken kullanımda dokuması son derece ince ve gizleyici olan kaliteli ham ipek kumaşa da سَرَق adı verilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde develerin gizlice götürülmesi ve gece hırsızlıkları bağlamında kullanılmıştır; şairin geceleri sessizce yaklaşan hırsız köpekleri nitelemek üzere kullandığı ve Lisânü'l-Arab'da zikredilen ولا يَسْرِق الكلبُ السَّروقُ نِعالَها mısraı bu gizli hareketi anlatır. |
| Erken Arapça kullanım | İslam öncesi ve erken dönem Arap ticaret akitlerinde, satın alınan kölenin ayıplardan ari olduğunu belirtmek üzere بَرِئْتُ إليك من الإباق والسَّرَق (kaçma ve hırsızlık huylarından beriyim) ifadesi yaygın hukuki bir güvence kalıbı olarak kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça سرق kökü, Sami dilleri ailesinde semantik açıdan özellikli bir gelişime sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) hırsızlık eylemi için ağırlıklı olarak gnb (Arapça جنب köküyle soydaş olan İbranice gānab) kökü kullanılırken, سرق kökünün türevleri Aramicede səraq (boşalmak, soymak, geride bir şey bırakmamak) ve Süryanicede srīqā (boş, mahrum, çıplak bırakılmış) biçiminde somut bir boşaltma eylemine işaret eder. Bazı filologlar kumaş adı olan serak (ipek) sözcüğünün erken dönemde Farsça üzerinden geçen bir ödünçleme olduğunu, ancak hırsızlık anlamındaki fiil kökünün korunan bir yeri gizlice boşaltma ve sıyırıp alma şeklindeki Sami kök matrisine dayandığını belirtir. Arapçada kök, yalnızca boşaltmayı değil, gizlilik (istitâr) ve korunan sınırın (hırz) delinmesi unsurunu merkeze alarak özgün bir semantik derinlik kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سر çekirdeğinden türeme | Gizlilik, saklama ve görünmez kanallardan nüfuz etme anlamından gizli mülkiyet ihlaline doğru daralma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Aramice ve Süryanice srq kökü | Korunan bir nesneyi sıyırıp alma, bir kabı veya mekanı gizlice boşaltıp çıplak bırakma anlam matrisi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | İpek kumaş adı olarak serak | Erken dönem Farsça sareh / Grekçe serikos (ipeğe dair) hattıyla temas eden eşadlılık, fiil kökünden bağımsız bir ad katmanıdır | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Lane's Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سرق | Anlamlı | Gizlice alma | Bir şeyi korunduğu yerden gizlice çekip kendine mal etme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سقر | Anlamlı | Şiddetle yakma | Deriyi kavuran, içine işleyip eriten yakıcı sıcaklık ve cehennem tabakası | Kur'an'da geçer; nüfuz etme yönüyle ilişkilidir |
| رسق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| رقس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| قسر | Anlamlı | Zorlama ve galebe | Bir varlığı iradesi dışında boyun eğdirme, zorla hakim olma | Kur'an'da geçer; açık güç kullanımıyla hedefe zıttır |
| قرس | Anlamlı | Dondurucu soğuk | Suyun katılaşacak derecede şiddetle donması, soğuğun nüfuz etmesi | Kur'an'da geçmez; donma ve tutma nüansı taşır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سرق | Merkez | Mülkiyete tecavüz | Malı korunduğu yerden gizlice ve fark ettirmeden alma | Eylemin kurucu unsuru gizlilik ve koruma sınırının aşılmasıdır |
| غصب | Komşu | Haksız iktisap | Malı sahibinin gözü önünde, zorbalık ve baskıyla zorla alma | Gizlilik değil, açık güç kullanımı ve cebir esastır |
| سلب | Komşu | Çekip alma | Bir şeyin üzerindeki örtüyü, giysiyi veya değeri zorla soyup alma | Nesneyi dışından sıyırarak aleni şekilde koparma hareketidir |
| خلس | Komşu | Fırsat kollayarak alma | Sahibinin bir anlık gafletinden yararlanıp hızla kapıp kaçma | Gizli bir yere sızma değil, ani bir çeviklikle aşırma söz konusudur |
| خون | Komşu | Güveni kötüye kullanma | Kendisine emanet edilen ve koruması istenen mala hıyanet etme | Koruma duvarını dışarıdan delme değil, içerideki emaneti çiğneme vardır |
| وهب | Zıt | Mülkiyet devri | Kendisine ait bir değeri karşılıksız, rıza ile ve açıkça başkasına verme | Gizli haksız iktisabın aksine meşru, rızaya dayalı ve şeffaf bir hibe eylemidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سرق | Gizlice çekip alma | Korunan bir mekandan malı veya bilgiyi sahibinin haberi olmadan aşırma | Kesin |
| Latince | Furtum / Surripere | Gizli hırsızlık / Alttan çekip alma | Surripere fiili tam olarak alttan, gizlice ve sinsi bir hareketle kapıp almayı karşılar | Kesin |
| İngilizce | Theft / Steal / Pilfer | Hırsızlık / Çalmak / Aşırmak | Robbery açık ve şiddet içeren eylemleri anlatırken theft ve steal gizlilik unsurunu tam verir | Kesin |
| Almanca | Diebstahl / Stehlen | Hırsızlık / Çalmak | Şiddet içermeyen, başkasının zilyetliğindeki malı gizlice sahiplenme eylemini doğrudan karşılar | Kesin |
| Fransızca | Vol / Dérober / Soustraire | Hırsızlık / Gizlice almak / Çekip çıkarmak | Soustraire ve dérober fiilleri gözden ve korumadan gizleyerek alma nüansını korur | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَرَقَ / سَارِق / سَارِقَة | Maddi mal hırsızlığı | Koruma altındaki bir mala el uzatıp onu gizlice haksız mülkiyetine geçirme eylemi (Mâide 5:38, Yûsuf 12:73, Yûsuf 12:77, Yûsuf 12:81, Mümtehine 60:12). |
| اسْتَرَقَ السَّمْعَ | Bilgi casusluğu / Kulak hırsızlığı | Mele-i a'lâdaki ilahi konuşmaları ve gayb haberlerini korunan sınırın ötesinden gizlice dinlemeye kalkışma (Hicr 15:18). |
| سَرَقَ (İftira ve itham bağlamında) | Hırsızlık isnadı | Yûsuf peygamberin kardeşlerinin yüklerine su kabının konulması sonucu kurulan düzen ve kardeşlerin geçmişe yönelik isnatları (Yûsuf 12:70, Yûsuf 12:77). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstirâk-ı sem' ve gayb haberleri | Cinlerin ve şeytanların gök katlarına gizlice sokularak bilgi çalması ve bunun şihablarla engellenmesi; gaybın mutlak kapalılığı | Yetkisiz ontolojik sınır ihlalinin imkansızlığı ve bilginin ilahi muhafazası |
| Fıkıh | Hırsızlık suçu ve had cezası | Eylemin hırsızlık (serika) sayılması için malın nisab miktarına ulaşması ve koruma altında (hırz) bulunması şartları | Mülkiyet güvenliği, sınır ihlali ve kamu düzenini bozan gizli gasbın cezalandırılması |
| Tefsir | Ahkam ve kıssa bağlamı | Mâide suresindeki el kesme cezasının sınırları ile Yûsuf kıssasında hırsızlık isnadının hukuki ve ahlaki tabiatı | Cezanın caydırıcılığı ile itham altındaki masumiyetin ahlaki boyutları |
| Hadis | Mülkiyetin korunması ve sınır | Hırsızlık cezasının tatbik şartları, emanete hıyanet ile hırsızlık arasındaki ayrım ve şefaat yasağı | Hukukun üstünlüğü ve korunan değerin dokunulmazlığının mutlaklaştırılması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve gayb alanı | Manevi sınır ihlali | Korunmuş bilgiye yetkisiz erişimi engelleme | Gayb aleminin sınırlarının korunması ve vahyin hiçbir harici müdahaleye uğramadan saf iletimi | Kesin |
| İlmi | Fikri mülkiyet ve intihal | Bilgi aşırma | Emek ve aidiyet hakikatini tahriften koruma | Başkasına ait fikri ve keşfi gizlice kendine mal etmenin ilmi zemini ifsat edici tabiatı | Güçlü |
| Siyasi | Kamu otoritesi ve asayiş | Düzen ihlali | Toplumsal güven sözleşmesini tahrip etme | Bireylerin can ve mal emniyetini gizlice zaafa uğratan eylemleri kamu gücüyle bastırma | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve sermaye dolaşımı | Haksız sermaye transferi | Pazar güvenini ve meşru mübadeleyi çökertme | Emeksiz, rızasız ve kayıtsız biçimde değer eksiltmenin ekonomik dengeyi bozucu etkisi | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yetkisiz veri sızıntısı ve paket hırsızlığı (Data exfiltration) | Kapalı ve şifreli bir sistemden (hırz), güvenlik protokollerini fark ettirmeden aşarak yetkisiz veri paketlerinin dışarı aktarılması eylemiyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asimetrik güven ihlali ve kayıt dışı mülkiyet gaspı | Toplum sözleşmesinde tarafların mülkiyet hakkını koruma taahhüdünü gizlilik yoluyla devre dışı bırakan asimetrik haksız zenginleşme modeli. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını sadece fiziksel bir cüzdanın veya taşınabilir basit bir ev eşyasının çalınmasına hapsetmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; maddi mal hırsızlığından göklerin korunmuş haberlerine kulak kabartmaya (isti'râk-ı sem'), oradan kamu kaynaklarının gizlice hortumlanmasına ve fikri/manevi sınırların çiğnenmesine kadar uzanan geniş bir yetkisiz nüfuz alanını kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mâide suresindeki had cezasının felsefesini kavrayamamak, hırsızlığı sadece bireysel yoksulluk türevi adi bir vaka sayıp organize mali hırsızlıkları ve bilgi casusluğunu bu kavramsal çerçevenin dışında bırakmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem ontolojik sınırları (gaybın muhafazası) hem de toplumsal mülkiyet düzenini (hakkın korunması) hangi ilkesel hassasiyetle tahkim ettiğini gösteren anahtar bir köktür; sınır ihlalinin fiziksel ve metafiziksel boyutunu birleştirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mülkiyet hukukunun ve had cezalarının vazedildiği ahkam ayetlerinde (Mâide 5:38), Yûsuf kıssasındaki adalet, itham ve kardeşlik imtihanı pasajlarında (Yûsuf suresi) ve semanın korunmuşluğunu anlatan kozmolojik ayetlerde (Hicr 15:18). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hırsızlığın sadece açık güç kullanımıyla (gasp) karıştırılmasını önler; asıl yıkıcı unsurun gizlilik, sinsi nüfuz ve korunan alana hileyle el uzatma olduğunu ortaya koyarak meşruiyetin aleniyet ve rıza ile kaim olduğunu hatırlatır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir eşyayı korunduğu kilitli veya muhafazalı yerden (hırz) sahibinin rızası olmaksızın, fark ettirmeden ve gizlice çekip alma.
- Soyut anlamYetkisiz bir failin, meşru sınırlarla tahkim edilmiş kapalı bir alana gizlice sızarak hakkı olmayan bir değeri (mülk, yetki, bilgi) kendine mal etmesi.
- Sistematik karşılıkHukuki ve ontolojik güvenlik duvarlarının arkasındaki değerlerin gizli ve yetkisiz biçimde eksiltilmesi; sistemik güveni zedeleyen asimetrik ihlal.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde evrensel mülkiyet ve bilgi uzayını, meşru sınırlarla () koruma altına alınmış kapalı alanı (hırz), ise yetkisiz faili temsil eder. Korunan alanın sınırı üzerindeki gizli ve fark edilmeyen sızıntı/ihlal operatörü aracılığıyla, 'ya ait olan değeri, sahibinin bilgisi ve rızası dışındaki bir zaman aralığında () korunmuş bölgeden çıkarılarak yetkisiz failin alanına aktarılmakta ve serika eylemi () gerçekleşmektedir.