سلب
س - ل - ب
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Onlardan kapar
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.772 harfباب السين واللام والباء معهما
س ل ب، ل س ب، ب ل س، ل ب س، س ب ل، ب س ل مستعملات
سلب:
كلُّ لِباسٍ على الإنسانِ سَلَبٌ، وسَلَبَ يَسُلُبُ: أخَذَ سَلَبَه، والسَّلَبُ: ما يُسْلَبُ به، والجميع الأسلاب.
والسَّلوب من النّوق: التي يؤخَذُ ولدها، وجمعه سَلائب.
وقيل: هي الناقة إذا أَلْقَت ولَدَها لغير تَمامٍ وجمعه سُلُبٌ، وأَسْلَبَتْ: فَعَلَت ذلك ويقال للشّاء أَسْلَبَتْ.
ويقال: السُّلُبُ: الطِّوال، وفَرَسٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.065 harfسلبت الشيء سَلْباً. والاستلابُ: الاختلاس. والسِلابُ: واحد السُلُبِ، وهي ثيابُ لمآتِم السودُ. قال لبيد:
في السُلُبِ السودِ وفي الأَمْساحِ
تقول منه: تَسَلَّبَت المرأةُ، إذا أَحَدَّتْ. ويقال: بل الإحدادُ على الزوج، والتَسَلُّبُ قد يكون على غير زوج. وانْسَلَبَتِ الناقة، إذا أسرعت في سيرها حتَّى كأنها تخرج من جِلدها. والسَلِبُ، بكسر اللامِ: الطويلُ. قال ذو الرمة يصف فِراخَ النعامةِ:
كأنَّ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok15.895 harfس ل ب
سلب ، سبل ، لسب ، لبس ، بلس ، بسل .
سلب : قال الليث : السَّلَب : ما يُسْلَب به والجميعُ الأَسْلاب ، وكلُّ شيء على
الإنسان من اللباس فهو سَلَب ، والفعل سَلَبْتُه أسلُبه سلَباً : إذا أخذتَ سَلَبه . قال : والسَّلوب من النوق الَّتي ترمِي بوَلدِها . وقد أسلبتْ ناقتكُم ، وهي سَلوب : إذا ألقتْ ولدَها قبل أن يتمّ ، والجميعُ السلاَّئب .
اللّحياني : امرأةٌ سَلُوب وسَليبٌ : وهي الّتي يموت زوجُها أو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.852 harf(باب السين واللام وما يثلثهما)
(سلم) السين واللام والميم معظم بابه من الصّحّة والعافية؛ ويكون فيه ما يشذُّ، والشاذُّ عنه قليل، فالسّلامة: أن يسلم الإنسان من العاهة والأذَى. قال أهلُ العلم: الله جلَّ ثناؤُه هو السلام؛ لسلامته مما يلحق المخلوقين من العيب والنقص والفناء. قال الله جلَّ جلاله: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ السَّلاَمِ﴾ [يونس 25]، فالسلام الله جلَّ ثناؤه، ودارُهُ الجنَّة. ومن الباب أيضاً
(باب السين واللام وما يثلثهما) (سلم) السين واللام والميم معظم بابه من الصّحّة والعافية؛ ويكون فيه ما يشذُّ، والشاذُّ عنه قليل، فالسّلامة: أن يسلم الإنسان من العاهة والأذَى. قال أهلُ العلم: الله جلَّ ثناؤُه هو السلام؛ لسلامته مما يلحق المخلوقين من العيب والنقص والفناء. قال الله جلَّ جلاله: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ السَّلاَمِ﴾ [يونس 25]، فالسلام الله جلَّ ثناؤه، ودارُهُ الجنَّة. ومن الباب أيضاً الإسلام، وهو الانقياد؛ لأنَّه يَسْلم من الإباء والامتناع. والسِّلام: المسالمة. وفِعالٌ تجيءُ في المفاعلة كثيراً نحو القتال والمقاتلة. ومن باب الإصحاب والانقياد: السَّلَم الذي يسمَّى السَّلف، كأنَّه مالٌ أسلم ولم يمتنع من إعطائه. وممكن أن تكون الحجارة سمِّيت سِلاماً لأنّها أبعدُ شيء في الأرض من الفَناء والذَّهابِ؛ لشدّتها وصلابتها. فأمّا السَّليم وهو اللّديغ ففي تسميته قولان: أحدهما أنَّه أُسلم لما به. والقول الآخر أنّهم تفاءلوا بالسَّلامة. وقد يسمُّون الشيءَ بأسماء في التفاؤُل والتطيُّر. والسُّلَّم معروف، وهو من السلامة أيضاً؛ لأنَّ النازل عليه يُرْجَى لـه السَّلامة. والسَّلامة: شجر، وجمعها سَلاَم. والذي شذَّ عن الباب السَّلْم: الدلو التي لها عروة واحدة. والسَّلَم: شجر، واحدته سَلَمة. والسَّلامانُ: شجرٌ([1]). ومن الباب الأول السَِّلْم وهو الصُّلح، وقد يؤنَّث ويذكَّر. قال الله تعالى: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [الأنفال 61]. والسَّلِمَة: الحجر، فيه يقول الشاعر: ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])وبنو سلِمَة: بطنٌ من الأنصار ليس في العرب غيرهم. ومن الأسماء سَلْمَى: امرأةٌ. وسلمى: جبلٌ. وأبو سُلمى أبو زُهَير، بضم السين، ليس في العرب غيره. (سلو/ي) السين واللام والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خفض وطيب عيش. ومن ذلك قولهم فلان في سَلْوَةٍ من العيشِ، أي في رَغدٍ يسلِّيهِ الهم. ويقول: سَلاَ المحب يَسْلوا سُلُوَّاً، وذلك إذا فارقه ما كان به من همٍّ وعشق. والسُّلْوانة: الخَرزة، وكانوا يقولون إنَّ من شرب عليها سَلاَ ممّا كان به، وعَمَّن كان يحبه. قال الشاعر: شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])قال الأصمعيّ: يقول الرجل لصاحبه: سقيتَني منك سَلْوَةً وسُلواناً، أي طيَّبت نفسي وأذهلْتَها عنك. وسَلِيت بمعنى سلوت. قال الراجز: * لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) * ومن الباب السَّلا، الذي يكون فيه الولد، سمي بذلك لنَعمته ورقَّته ولينه. وأما السين واللام والهمزة فكلمة واحدة لا يقاس عليها. يقال سَلأَ السّمن يَسْلؤُه سلأ، إذا أذابه وصفّاه من اللَّبن، قال: ونحن منعناكم تميماً وأنتم *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا (سلب) السين واللام والباء أصلٌ واحدٌ، وهو أَخْذُ الشَيء بخفّة واختطاف. يقال سلبتُهُ ثوبَهُ سلْباً. والسَّلَب: المسلوب. وفي الحديث: "مَنْ قَتَل قتيلاً فله سَلَبُه". والسَّليب: المسلوب. والسَّلوب من النوق: التي يُسلَبُ ولدها والجمع سُلُب. وأسلبت الناقةُ، إذا كانت تلك حالَها. وأمّا السَّلَب وهو لِحاء الشجر فمن الباب أيضاً؛ لأنَّه تَقَشَّرَ عن الشَّجر، فكأنَّما قد سُلِبَته. وقول ابن مَحْكانَ: فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])ففيه روايتان: رواه ابن الأعرابي "قاتل" بالقاف. ورواه الأصمعي بالفاء. وكان يقول: السَّلَب لحاء الشَّجَر، وبالمدينة سوقُ السَّلابين، فذهب إلى أنَّ الفاتل هو الذي يَفتِل السَّلَب. فسمعتُ عليّ بن إبراهيم القطان يقول: سمعت أبا العباس أحمد بن يحيى ثعلباً يقول: أخطأ ابنُ الأعرابيّ، والصحيح ما قاله الأصمعيّ. ومن الباب تسلّبَت المرأة، مثل أَحَدَّتْ. قال قوم: هذا من السُّلُب، وهي الثياب السُّود. والذي يقرب هذا من الباب الأوّل [أنَّ] ثيابَها مشبّهة بالسَّلَب، الذي هو لِحاء الشّجر. قال لبيد: * في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])* وقال بعضهم : الفرق بين الإحداد والتَّسلُّب، أنَّ الإحداد على الزّوج والتَّسَلُّب قد يكون على غير الزّوج. فأمّا قولهم فرس سَلِيبٌ، فيقال إنَّه الطويل القوائم. وقال آخرون: هو الخفيف نَقل القوائم؛ يقال رجلٌ سليب اليدين بالطَّعن، وثورٌ سليب القرن بالطَّعن. وهذا أجود القولَين وأَقيسُهما؛ لأنَّه كأنَّه يسلب الطّعنَ استلابا. (سلت) السين واللام والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو جلْفُ الشيء عن الشيء وقَشره. يقال سلتت المرأةُ خضابَها عن يدها. ومنه سَلَتَ فلانٌ أنفَ فلانٍ بالسيف سَلْتاً، وذلك إذا أخذه كلَّه. والرَّجُل أسْلَتُ. ويقال إنَّ المرأة التي لا تتعهَّد الخضاب يقال لها السَّلْتاء. ومن الباب السُّلْت: ضربٌ من الشعير لا يكاد [يكون] له قشر، والعرب تسمّيه العُرْيان. (سلج) السين واللام والجيم أصلٌ يدل على الابتلاع. يقال سلج الشيء يَسلَجُه، إذا ابتلعه سَلْجَاً وسَلَجَاناً. وفي كلامهم: "الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ". ومن الباب: فلان يتسلَّج الشراب، أي يُلِحُّ في شُرْبه. (سلح) السين واللام والحاء السلاح، وهو ما يُقَاتَل به، وكان أبو عبيدة يفرِقُ بين السّلاح والجُنة، فيقول: السلاح ما قُوتِلَ به، والجُنّة ما اتُّقي به، ويحتج بقوله: حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])فجعل الجُنَن غَيْرَ السُّيوف([8]). والإسليح: شجرةٌ تغزُرُ عليها الإِبل. وقالت الأعرابية: "الإسليح([9])، رُغوَةٌ وسَريح، وسَنامٌ وإطريح". (سلخ) السين واللام والخاء أصلٌ واحد، وهو إخراج الشيء عن جلده. ثم يُحْمَل عليه. والأصل سلخْتُ جلدةَ الشاةِ سلخاً. والسِّلْخ: جلد الحية تنسلخ. ويقال أسود سالخ لأنَّه يسلخ جلده كلَّ عام فيما يقال. وحكى بعضُهم سلختِ المرأة دِرْعَها: نزعَتْهُ. ومن قياس الباب: سلخت الشَّهرَ، إذا صرتَ في آخر يومه. وهذا مجاز. وانسلخَ الشَّهرُ، وانسلخ النَّهارُ من الليل المقْبِل. ومن الباب نخلة مِسْلاخٌ، وهي التي تنثُر بُسرَها أخضر. (سلس) السين واللام والسين يدلُّ على سهولة في الشيء. يقال هو سَهْلٌ سَلِسٌ. والسَّلْس: جنس من الخَرز، ولعلَّه سمِّي بذلك لسلاسته في نَظْمه. قال: * وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) * (سلط) السين واللام والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو القوّة والقهر. من ذلك السَّلاطة، من التسلط وهو القَهْر، ولذلك سمِّي السُّلْطان سلطاناً. والسلطان: الحُجَّة. والسَّليط من الرجال: الفصيح اللسان الذَّرِب. والسَّليطة: المرأة الصَّخَّابة. ومما شذَّ عن الباب السَّلِيط: الزّيت بلغة أهل اليَمَن، وبلغة غيرهم دهن السِّمسِم. (سلع) السين واللام والعين أصلٌ يدلُّ على انصداع الشيء وانفتاحه. من ذلك السَّلْع؛ وهو شقٌّ في الجبل كهيئة الصَّدْع، والجمع سُلوع. ويقال تَسَلّع عَقِبُه، إذا تشقّقَ وتَزَلَّع. ويقال سَلَعَ رأسه، إذا فَلَقَه. والسِّلعة: الشيء المبيع، وذلك أنَّها ليست بِقُِنْيَةٍ تُمْسك، فالأمر فيها واسعٌ. والسَّلَع: شجر. (سلغ) السين واللام والغين ليس بأصلٍ، لكنه من باب الإبدال فسينُهُ مُبْدَلة من صاد. يقال سَلَغَت البقرةُ، إذا خرجَ نابُها، فهي سالغ. ويقولون لحمٌ أسلَغُ، إذا لم ينضج. ورجلٌ أسلَغُ: شديد الحمرة. (سلف) السين واللام والفاء أصلٌ يدلُّ على تقدُّم وسبْق. من ذلك السَّلَف: الذين مضَوا. والقومُ السُّلاَّف: المتقدِّمون. والسُّلاَف: السائل من عصير العنب قبل أن يُعصَر. والسُّلْفَة: المعجَّل من الطَّعام قبل الغَدَاء. والسّلوف: الناقة تكون في أوائل الإبل إذا وَرَدَت. ومن الباب السَّلَف في البيع، وهو مالٌ يقدَّم لما يُشتَرى نَساءً([11]). وناس يسمُّون القَرضَ السَّلَف، وهو ذاك القياسُ لأنَّه شيءٌ يُقدَّم بعوض يتأخّر. ومن غير هذا القياس السِّلْف سِلْف الرِّجال، وهما اللذان يتزوّج هذا أُخْتاً وهذا أُخْتاً. وهذا قياس السَّالفتين، وهما صفحتا العنق، هذه بحذاء هذه. ومما شذَّ عن البابين السَّلْف وهو الجراب. ويقال إنَّ القلفة تَسمَّى سَلْفاً([12]). ومنه أسْلَفتُ الأرضَ للزَّرْع([13])، إذا سوَّيتها. وممكن أن يكون هذا من قياس الباب الأوّل: لأنه أمرٌ قد تقدّم في إصلاحه. (سلق) السين واللام والقاف فيه كلماتٌ متباينة لا تكاد تُجمع منها كلمتانِ في قياسٍ واحد؛ وربُّك جلُّ ثناؤُهُ يفعل ما يشاء، ويُنْطِقُ خَلْقه كيف أراد. فالسَّلَق: المطمئنّ من الأرض. والسِّلْقَة: الذِّئبة. وسَلَقَ: صاح. والسَّلِيقة: الطبيعة. والسَّليقة: أثر النِّسع في جنب البعير. وسَلُوق: بلدٌ. والتَّسلُّق على الحائط: التَّوَرُّد عليه إلى الدار. والسّلِيق: ما تَحَاتَّ من الشجر. قال الرَّاجز: تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])والسُّلاَق: تقشُّر جِلد اللِّسان. وسَلَقْت المزَادةَ، إذا دهنْتَها. قال امرؤ القيس: كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])والسَّلْقُ:أن تُدخِل إحدى عُروتي الجُوالِق في الأخرى، ثم تثنيَها مرَّةً أخرى. (سلك) السين واللام والكاف أصلٌ يدلُّ على نفوذ شيءٍ في شيء. يقال سلكت الطَّريقَ أَسلُكُه. وسَلكت الشيء في الشيء: أنفذْته. والطَّعْنَة السُّلْكَى، إذا طَعَنَه تِلقاءَ وجهِه. والمسلَكَة: طُرَّةٌ تُشَقُّ من ناحية الثوب([16]). وإنّما سمّيت بذلك لامتدادها. وهي كالسِّكَك. ومما شذَّ عن الباب السُّلَكَة: الأنثى من ولد الحَجَل، والذكر سُلَك، *وجمعه سِلْكانٌ. والله أعلم. --------------------- ([1]) في الأصل: "شجرة"، صوابه في المجمل واللسان. وواحده "سلامانة". ([2]) البيت لبجير بن عنمة الطّائي، كما في اللسان (15: 189) والمشهور في روايته: "بامسهم وامسلمة" على لغة حمير في إبدال لام "أل" ميماً. ([3]) البيت في اللسان (سلا) بدون نسبة . ([4]) ديوان رؤبة 25 واللسان (سلا). ([5]) ديوان الحماسة (2: 255). واللسان (سلب). ([6]) ديوان لبيد 50 طبع 1881، واللسان (سلب). ([7]) سبق البيت في (1: 422). ([8]) في الأصل "عن السيوف". ([9]) في اللسان: "قالت أعرابية، وقيل لها: ما شجرة أبيك؟ فقالت: شجرة أبي الإسليح". ([10]) سبق البيت وتخريجه في (2: 132). وصدره: * ويزينها في النحر حَليٌ واضحٌ * ([11]) النساء، بالفتح: اسم من نسأت الشيء: أخرته. ([12]) القلفة، بالضم والتحريك: غرلة الصبي. والسلف، كذا وردت في الأصل والمجمل. وفي اللسان (11 : 61) أنها "السلفة" بالضم. ([13]) في الأصل: "للذراع"، صوابه في المجمل واللسان. ([14]) الرجز بدون نسبة في اللسان (سلق). ([15]) ديوان امرئ القيس 124 واللسان (سلق). ([16]) في المجمل: "من ناحيتي الثوب". ونص المقاييس يطابق نص القاموس. وهذه الكلمة "المسلكة" مما فات صاحب اللسان.
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR587 harf- السلب: نزع الشيء من الغير على القهر. قال تعالى: ﴿وإن يسلبهم الذباب شيئا لا يستنقذوه منه﴾ [الحج/73]، والسليب: الرجل المسلوب، والناقة التي سلب ولدها، والسلب: المسلوب، ويقال للحاء الشجر المنزوع منه سلب، والسلب في قول الشاعر:
*- في السلب السود وفي الأمساح*
(هذا عجز بيت، وصدره:
*يخمشن حر أوجه صحاح*
وهو للبيد من قصيدة له في رثاء عمه أبي براء مالك بن عامر، ملاعب الأسنة وهي من أراجيز النواح.
والرجز في
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR440 harfس ل ب
سلبه ثوبه وهو سليب.
وأخذ سلب القتيل وأسلاب القتلى.
ولبست الثكلى السلاب وهو الحـداد وتسلبـت وسلبـت علـى ميتهـا فهـي مسلـب والإحـداد علـى الـزوج والتسليـب عـام.
وسلكت أسلوب فلان: طريقته.
وكلامه على أساليب حسنة.
ومن المجاز: سلبه فؤاده وعقله واستلبه وهو مستلب العقل.
وشجرة سليـب: أخـذ ورقهـا وثمرها وشجر سلب.
وناقة سلوب: أخذ ولدها ونوق سلائب.
ويقال للمتكبر:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.265 harfسَلَبَه الشيءَ يَسْلُبُه سَلْباً وسَلَباً، واسْتَلَبَه إِياه. وسَلَبُوتٌ، فَعَلوتٌ: مِنه. وقال اللحياني: رجل سَلَبوتٌ، وامرأَةٌ سَلَبوتٌ كالرجل؛ وكذلك رجلٌ سَـلاَّبةٌ، بالهاءِ، والأُنثى سَـلاَّبة أَيضاً. والاسْتِلابُ: الاختِلاس. والسَّلَب: ما يُسْلَبُ؛ وفي التهذيب: ما يُسْلَبُ به، والجمع أَسلابٌ. وكل شيءٍ على الإِنسانِ من اللباسِ فهو سَلَبٌ، والفعل سَلَبْتُه أَسْلُبُه سَلْباً إِذا أَخَذْتَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR141 harf* س ل ب * * سَلَبَ * الشيء من باب نصر و * الاسْتِلابُ * الاختلاس و * السَّلَبُ * بفتح اللام المسلوب وكذا * السَّلِيبُ * و * الأسْلُوبُ * الفن
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.324 harfسلبه الشيء يسلبه سلبا: اختلسه، كاستلبه إياه. ومن المجاز: سلبه فؤاده وعقله وأسلبه. ورجل وامرأة سلبوت محركة على فعلوت، منه. كذلك رجل سلابة بالهاء والأنثى سلابة أيضا. من المجاز: السليب: المسلوب كالسلب. والمستلب العقل ج سلبى. وناقة وامرأة سالب، وسلوب، وسليب ومسلب مضبوط عندنا كمحدث، وهو الصواب وسلب بضم الأول والثاني، إذا مات ولدها أو ألقته لغير تمام. وقال اللحياني: امرأة سلوب وسليب ومسلب، وهي التي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.592 harfسَلَبَهُ
1 سَلَبَهُ ذ , (S, A, K,) aor. سَلُبَ , (TA,) inf. n. سَلْبٌ (S, K) and سَلَبٌ, (K,) from the former of which the pl. سُلُوبٌ has been formed, on the authority of hearsay, (El-Jurjلnee, Msb in art. قصد,) He seized it, or carried it off, by force; (S, A, K;) as also ↓ استلبهُ. (S, K.) You say, سَلَبَهُ الشَّىْءَ, aor. سَلُبَ , inf. n. سَلْبٌ and سَلَبٌ; and اـِيَّاهُ ↓ استلبهُ; (M, TA;)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.243 harfسَلَبَ
سَلَبَ U ( n. ac. سَلْب 1 , سَلَب 4 ),
a. Seized, carried off; stole; robbed, plundered, deprived of.
b. Drew, unsheathed ( sword ).
c. Spun raw silk.
سَلِبَ
سَلِبَ A ( n. ac. سَلَب 4 ),
a. Put on, wore mourning.
سَلَّبَ
سَلَّبَ II ,
a. see IV & V.
أَسْلَبَ
أَسْلَبَ IV ,
a. Lost its young ( mother ). V, Put on, wore mourning.
اِسْتَلَبَ
اِسْتَلَبَ VIII ,
a. Seized &c.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.478 harfسلب
سَلَبَ - يَسْلُبُ
سَلَبَ - يَسْلُبُ + كائن + شيئاً: يأخذ شيئاً يملكه غيره قهراً وبعلمه ومن غير إذنه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التملك واستحواذ كائن من كائن آخر، بغير جهد أو عمل يستحق به ذلك "، وهي:
غَنِمَ - يَغْنَمُ، تَرَثَ - يَتْرُثُ، ورِثَ - يَرِثُ، سَلَبَ - يَسْلُبُ، غَصَبَ - يَغْصِبُ، سَرَقَ - يَسْرِقُ
يسلبهم
{ ياأيها الناس ضرب
Mücavir kökler15 mücavir (22 toplam)
- ذبب
1 ortak ayet · Zubab sinek demektir
- طلب
1 ortak ayet · Onu talep eder
- نقذ
1 ortak ayet · “Enkaz” kirpi, “nakize” ise zırh demektir
- ضعف
1 ortak ayet · Katlanmış deri demektir
- ضرب
1 ortak ayet · Örnek verdi
- جمع
1 ortak ayet · Yumruk demektir
- دون
1 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- مثل
1 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- سمع
1 ortak ayet · İşiten
- دعو
1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- خلق
1 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- أنس
1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
Geçtiği ayetler(1)
… اللَّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ
Onlardan kaparEy insanlar, bir misal verildi, şimdi onu dinleyin: Şüphesiz ki Allah’ı bırakıp da taptıklarınız bir araya gelseler; bir sinek bile yaratamazlar Ama sinek, onlardan bir şey kapsa bunu da ondan kurtaramazlar. İsteyen de, istenen de aciz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سلب |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خطف, نهب, قهر, غصب |
| Zıt Kök | وهب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi bulunduğu yerden veya sahibinden çeviklik, hız ve zor kullanarak çekip almak, soymak, kabuğunu soymak |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın acziyetini ve sahte tanrıların mülkiyet iddialarının kırılganlığını bir sineğin dahi kapıp götürdüğünü geri alamama örneğiyle ifşa etme |
| Çekirdek Özet 3 | Mülkiyetin, gücün ve iradenin zâtî değil emanet olduğunu; harici bir etkiyle bir anda geri alınabilir (münselib) oluşunu kavratma |
| Kritik Hata Riski | Eylemi yalnızca savaş ganimeti veya adi hırsızlık düzeyinde algılayıp, varoluşsal acziyet ve irade kaybı boyutunu gözden kaçırma |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سل | Bir şeyi diğerinin içinden veya arasından yumuşakça, pürüzsüzce çekip çıkarma, sıyırma (örneğin سلخ kabuk/deri sıyırma, سلل kılıcı kınından çekme, سلك bir şeyi bir yere sokup geçirme, سلم aralıksız teslim etme/kurtarma) | ب | İki nesnenin temasını, bir aradalığını veya bir şeyin içindeki mevcudiyetini temsil eden harfin eklenmesiyle eylem; pürüzsüz sıyrılmaktan çıkıp sahibinin veya nesnenin üzerindeki bağı hızla koparma, zorla soyup alma ve bünyeden ayırma niteliği kazanmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, çekme | Bir yüzeye temas etme, tutunma veya tutunan bir bağı birdenbire çekip ayırma hareketi |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe yöneltme, bir doğrultu boyunca çekip uzatma |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, kapalı alan | Bir sınırın veya varlığın dairesi içinde bulunma, iyelik ve temas alanı |
| سلب | İyelik ve temas alanından (ev/beden/bağlam) bir şeyi yönlendirilmiş bir çekme ve hızla kavrama hamlesiyle zorla koparıp alma | Sahibinin koruma alanı veya bedeni üzerindeki nesnenin, karşı konulamaz bir çeviklikle soyulup dışarı çıkarılması hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın kabuğunu veya lifini soyup çıkarmak; hayvanın ya da insanın sırtındaki elbiseyi, zırhı soyup almak; yavrusu düşen veya zorla alınan devenin hâli |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa, amcası Ebû Berâ için söylediği mersiyesinde yas tutan kadınların üzerlerindeki ziynet ve mutat giysileri çıkarıp siyah yas elbiseleri giymelerini anlatırken bu kökü kullanır: في السلب السود وفي الأمساح / يخمشن حر أوجه صحاح |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mahkân'a ait beyitte hayvanın derisinin veya ağaç lifinin soyulması tasvir edilir: فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ / كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا (rivayette فاعل veya فاتل olarak da geçer; ağacın kabuğunu ve lifini soyan kimse anlamında es-seleb kullanılmıştır). Ayrıca savaşta öldürülen hasmın üzerinden alınan zırh, kılıç ve elbiseye de es-seleb denmiştir. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât ve Lebîd Dîvânı.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde سلب kökü, temel olarak soyma, sıyırma, zorla çekip alma ve mahrum bırakma anlamsal ekseni etrafında temsil edilir. İbranicede שָׁלַב (shalav) biçimi doğrudan bağlama ve ekleme yönüne kaymış olsa da, Aramice ve Süryanice katmanında ܫܠܰܒ (shlab / sleb) ve türevleri bir şeyin üstündeki örtüyü veya deriyi sıyırma, çekip çıkarma anlamlarıyla fonetik ve semantik akrabalık taşır. Klasik Arapçada kök, özellikle ağaç kabuğunun soyulması (es-seleb) gibi ilksel bir ziraî ve bedevî eylemden, insanın üzerindeki elbisenin (es-selb) soyulmasına, oradan da bir kimsenin sahip olduğu nesneyi çeviklik ve galebe ile çekip alma (el-ihtilâs ve'l-kahr) manasına doğru özelleşmiştir. Kökün Sami dillerindeki ortak paydası, bir gövdeye yapışık veya bağlı olan koruyucu bir unsuru (kabuk, deri, elbise, güç) çekerek ayırma ve ardında çıplaklık/yoksunluk bırakma eylemidir.
Güven Güçlü
Kaynak Payne Smith Syriac Dictionary, HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سل kök ailesinden soyma ve çekip alma | Ağaç kabuğunun soyulması, devenin yavrusunun düşmesi veya elden gitmesi, savaşçının üzerindekilerin çekilip alınması gibi somut fiillerden soyut akıl/irade kaybına uzanış | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice ܫܠܰܒ (sıyırma, soyma) | Nesnenin yüzeyindeki tabakayı veya bağı zorla çekip alma çekirdek anlamında ortaklık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda sıyırma/çekme kökleri | Veri bulunamadı | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سلب | Anlamlı | Çekip almak, soymak | Bir nesneyi veya sıfatı hız ve baskıyla sahibinden koparıp almak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سبل | Anlamlı | Salıvermek, uzatmak, yol | Bir şeyin serbestçe akması, uzaması, yol ve yöntem hâline gelmesi | Çekirdeğin zıt kutbu; tutulanın bırakılıp akıtılması; Kur'an'da geçer |
| لسب | Anlamlı | Sokmak, ısırmak | Yılan veya akrebin zehrini aniden batırıp sokması | Ani ve delici temas hareketi; Kur'an'da geçmez |
| لبس | Anlamlı | Giymek, örtmek, karıştırmak | Bir nesnenin diğerini bütünüyle örtmesi, kuşatması veya gizlemesi | سلب kökünün tam eylemsel tersi (giydirmek / soymak); Kur'an'da geçer |
| بسل | Anlamlı | Menetmek, sertleşmek, rehin kalmak | Bir şeyi bütünüyle bağlamak, hapsolmak, şiddetli ve keskin tutum | İradenin ve imkânın kilitlenmesi; Kur'an'da geçer |
| بلس | Anlamlı | Hayretten donakalmak, ümitsiz olmak | İflas etmek, bütünüyle mahrum kalıp çaresizliğe gömülmek | سلب sonucunda kalan çıplaklık ve mahrumiyetle bağlantılı; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سلب | Merkez | Bir şeyi hız, çeviklik ve güçle sahibinden koparıp almak | Hedefin üzerindeki örtüyü, mülkü veya gücü bir hamlede çekip alma | Soyup alma, arkasında eksiklik ve acziyet bırakma |
| خطف | Komşu | Hızla kapmak, kapıp kaçmak | سلب soyup mülkiyetten düşürmeye odaklanırken, خطف hareketin göz açıp kapayıncaya kadarki seyrine odaklanır | Hızlı kapma (Hac 22:31) |
| نهب / نهب | Komşu | Yağmalamak, açıkça zorla almak | سلب tekil bir nesneyi üzerindeki bağdan sıyırırken, نهب toplu ve yaygın talana işaret eder | Açık yağma |
| قهر | Komşu | Zorla boyun eğdirmek, ezmek | قهر genel bir tahakküm ve irade kırma hâlidir; سلب ise doğrudan bir nesneyi/özelliği çekip almaktır | Hükümranlık ve baskı |
| وهب | Zıt | Karşılıksız vermek, lütufta bulunmak | سلب var olanı rızasız ve zorla alıp çıplak bırakırken, وهب yoktan ve karşılıksız bağışlayarak donatır | Karşılıksız hibe |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سلب | Çekip almak, soymak | Zorla, çeviklikle ve mülkiyet bağını kopararak alma | Kesin |
| Latince | Spoliare, eripere | Soymak, zorla çekip almak | Spoliare üzerindeki giysiyi/zırhı soymayı, eripere ise çeviklikle çekip koparmayı karşılar; kökün fiziksel iki yönünü yansıtır | Güçlü |
| İngilizce | To deprive, to snatch, to despoil | Mahrum bırakmak, kapmak, soymak | To snatch kapma hızını, to despoil soymayı, to deprive ise geride kalan mahrumiyeti ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Berauben, entreißen | Soymak, elinden çekip koparmak | Berauben maldan ve haktan mahrum etmeyi, entreißen ise fiziksel şiddetle çekip almayı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Dépouiller, ravir | Soyup çıplak bırakmak, kapıp götürmek | Dépouiller kabuğu/elbiseyi soymayı, ravir ise ani ve karşı konulamaz şekilde alıp götürmeyi karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَسْلُبْهُمُ (Fiil-i muzâri) | Bir nesneyi veya zerreyi sahibinin iradesine rağmen çeviklikle çekip alıp götürmek, aciz bırakmak | Şirkin ve sahte ilahların mutlak acziyetini ispat bağlamı; tapınılan varlıkların bir sineğin üzerlerinden kaptığı şeyi dahi geri alamayacak kadar zayıf olduklarının beyanı (Hac 22:73) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kudret, mülkiyet ve tevhid delilleri | Yaratılmışların kudretinin zâtî olmayıp arazî oluşu; Allah'ın dilediği anda kuldan irade ve kudreti çekip alabileceği (selb-i irâde / selbî sıfatlar) | Zâtî olmayan sıfatların yoksunluğu, sıfatların tenzihi |
| Fıkıh | Cihat hukuku ve ganimet taksimi | Savaşta öldürülen düşman askerinin üzerindeki şahsî teçhizatın (es-seleb) katile aidiyeti (مَنْ قَتَلَ قَتِيلاً فَلَهُ سَلَبُهُ hadisi mucibince) | Savaşçının üzerindeki zırh, binek, silah ve giysiler |
| Tefsir | Temsilî ve aklî beyan (mesel) | Hac 22:73'teki sinek meselinde putların veya tapanların sineğin kaptığı şeyi geri almaktan dahi aciz kalışlarının ontolojik tasviri | Karşı konulamaz yoksunluk ve mutlak acizlik |
| Hadis | Ahkâm ve ahlak rivayetleri | Gazvelerde hasmın techizatının alınması hükmü ve nimetlerin elden çıkması (selb-i ni'met) duaları | Maddî zırh/donanım veya mânevî lütufların çekilip alınması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk bilinci | İlahî mülkiyetin mutlaklığı | İnsanın ve putların sahte sahiplik vehmini yıkmak | En zayıf mahlukun (sinek) dahi bir şeyi alıp götürmesi karşısında ilahlık iddiasının düşüşü | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik sistemler | Entropi ve harici müdahaleyle sistemden madde/enerji eksilmesi | Bir sistemin koruma kalkanını aşıp bünyesinden bir unsuru ayrıştırma | Sistemin kendi bileşenini koruyamaması ve dış kuvvet tarafından soyulması | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve meşruiyet | Otoritenin ve egemenlik unsurlarının yitirilmesi | Sahte iktidarların kırılganlığını ve tahakkümün geri alınabilirliğini gösterme | Hükümranlık yetkisinin meşruiyetini yitirmiş odaklardan çekilip alınması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet güvenliği ve gasbın reddi | Haksız el koyma, soyma, mülksüzleştirme | Hukuk dışı el değiştirmelerin gayrimeşruluğunu teyit etme | Bir varlığın rıza dışı ve cebren eksiltilmesinin iktisadi dengeleri bozması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çıkarma işlemi, negatif operatör ve kimyasal sıyırma (stripping) | Bir kümeden veya bileşikten bir elemanın harici bir çekimle geri dönüşsüz biçimde eksiltilmesi; matematiksel olarak negatifleme () | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mülksüzleşme, yabancılaşma ve hak yoksunluğu (deprivation) | Bireyin veya topluluğun sahip olduğu hukuki, siyasi veya maddi imkânların iradesi dışında elinden çekilip alınmasıyla oluşan acziyet hâli | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece hırsızlık, kapkaççılık ya da fıkıhtaki savaş ganimeti (düşmanın techizatı) ile sınırlı dar bir adlî/askerî terim olarak düşünmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'daki tek kullanımı, varlığın sahte güç iddialarını yerle bir eden evrensel bir acziyet yasasını kurar; en küçük varlığın bile bir sistemi mülksüzleştirebileceğini bildirir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hac 22:73'teki sahneyi basit bir doğa gözlemi zannederek, ayetin ontolojik şirk eleştirisini ve insanın varlık üzerindeki zayıf tasarruf vehmini kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın en sarsıcı şirk ve acziyet temsilinde merkezî fiil olarak yer alır; tapınılan tüm varlıkların ve onların peşinden gidenlerin kof iddialarını tek bir eylemle sıfırlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahlık iddialarının, şirkin, putperestliğin ve insanın sahte kudret vehminin eleştirildiği temsil (mesel) ayetlerinde (Hac 22:73). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Putların veya yaratılmış güçlerin bağımsız bir koruma veya tasarruf kudreti olduğu zannını çürütür; en ufak bir kaybı dahi telafi edemeyen bir varlığın ilah olamayacağını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir ağacın kabuğunu, bir canlının örtüsünü veya bir insanın üzerindeki elbiseyi hızla ve zor kullanarak soyup almak, geride çıplaklık ve mahrumiyet bırakmak.
- Soyut anlamBir varlığın mülkiyet, irade, akıl veya güç gibi zâtî olmayan unsurlarını harici bir etkiyle bir anda yitirmesi; sahip olunan şeyin korunamaması sonucu doğan mutlak acziyet ve negatifleşme.
- Sistematik karşılıkEmanet olan imkânların asıl sahibine veya harici sebeplere karşı korunamayacağını gösteren eksiltme ve mülksüzleştirme mekanizması; tevhid ilkesinin acziyet üzerinden tahkimi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde başlangıçta unsuruna (mal, güç, zırh, yiyecek) sahip olan veya üzerinde taşıyan varlığı, bu unsuru hızla ve zorla çekip alan faili (örneğin sinek veya gâlip güç), ise çekilip alınan nesneyi temsil eder. Eylem sonucunda kümesinden eksilerek () çıplak/mahrum kalır ve doğrudan 'nin tasarrufuna geçer (). ifadesi ise 'nın söz konusu nesnesini geri alma veya koruma kapasitesinin sıfıra indiğini, yani mutlak istirdat acziyetini gösterir.