سوط
س - و - ط
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Tokmak demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Tokmak demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.132 harfباب السين والطاء و و ا ي ء معهما
س ط و، س و ط، ط و س، و س ط، ط س ي، ط ي س، ط س أ مستعملات
سطو:
السَّطو: البَسْط على النّاس بقَهرِهم من فوق، يقال: سَطَوْتُ عليه وبه، قال الله عزّ وجلّ: "يكادون يسطون بالذّين يَتْلُون عليهم آياتِنا".
والسُّطو: شدّة البطش، وإنما سُمِّي الفَرَسُ ساطياً، لأنّه يَسْطُو على سائر الخَيْل، فيقومُ على رِجليه، ويَسْطُو بيديه.
والفَحْلُ يَسْطُو على طَروقته.
والسَّطْو: أن
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR457 harfالسَوْطُ: الذي يُضرَب به، والجمع أسواطٌ وسِياطٌ. وسُطْتُهُ أَسوطَهُ، إذا ضربتَه بالسَوْطِ. وقوله تعالى: "فصَبَّ عليهم رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍ"، أي نصيبَ عذابٍ، ويقال: شِدَّتَهُ، لأنَّ العذاب قد يكون بالسَوْطِ. والسَوْطُ أيضاً: خَلْطُ الشيء بعضِه ببعض. ومنه سُمِّيَ المِسواطُ. وسَوَّطَهُ، أي خلطَه وأكثر ذلك. يقال: سَوَّطَ فلانٌ أُمُورَهُ. قال الشاعر:
فَسُطْها ذميمَ الرأيِ غير مُوَفَّقٍفلستَ على
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.832 harfس ط ( و ا ي ء )
سطا ، سوط ، طوس ، طسأ ، وسط ، وطس ، طيس : ( مستعملة ) .
سوط : يقال : ساطَ دابّتَه : إذا ضرَبَه بالسَّوط يَسُوطُه .
وقال الشاعر يصف فرساً :
فصوَّبْتُه كأنّه صَوْبُ غَيْبَةٍ
على الأَمْعَزِ الضّاحي إذا سيطَ أَحْضَرَا
قاله الشماخ يصف فرسه . وصوَّبْتُه : أي حملتُه على الحُضْر في صَبَبٍ من الأرض . والصَّوْب : المَطَر .
والغبية الدفعة منه .
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : (
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.143 harf(باب السين والواو وما يثلثهما)
(سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً.
وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ
(باب السين والواو وما يثلثهما) (سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً. وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ قال: يقال كيف أمسيتم؟ فيقال: مَستوُون صالحون. يريدون أولادُنا ماشيتُنا سَوِيَّةٌ صالحة. ومن الباب السِّيُّ: الفضاء من الأرض، في قول القائل([1]): * كأنَّ نَعَامَ السِّيِّ باضَ عليهمُ([2]) * والسِّيّ: المِثْل. وقولهم سِيّانِ، أي مِثلان. ومن ذلك قولهم: لا سيّما، أي لا مثلَ ما. هُوَ من السِّين والواو والياء، كما يقال ولا سَواء. والدَّليل على أن السّيَّ المِثل قولُ الحطيئة: فإيّاكم وحَيّةَ بطنِ وادٍ *** هَمُوزَ النّابِ لكم بسِيِّ([3])ومن الباب السَّواء: وسَط الدَّارِ وغَيرِها، وسمِّي بذلك لاستوائه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾ [الصافات 55]. وأمَّا قولُهم: هذا سِوَى ذلك، أي غيرُهُ، فهو من الباب؛ لأنَّه إذا كان سِواه فهما كلُّ واحدٍ منهما في حَيِّزِه على سواء. والدّليل على ذلك مدُّهم السِّواء بمعنى سِوى. *قال الأعشى: * وما عدلَتْ من أهلِها لِسوائكا([4]) * ويقال قصدتُ سِوَى فلانٍ: كما يقال قصدت قصده. وأنشد الفراء: فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي *** لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ([5])(سوء) فأمّا السين والواو والهمزة فليست من ذلك، إنّما هي من باب القُبح. تقول رجلٌ أسوَأُ، أي قبيحٌ، وامرأةٌ سَوآء، أي قبيحة. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "سوْآءُ([6]) وَلودٌ خيرٌ مِنْ حَسناءَ عقيم". ولذلك سمّيت السَّيِّئة سيّئة. وسمِّيت النار سُوأَى، لقُبْح منظرها. قال الله تعالى : ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. وقال أبو زُبَيْد: لم يَهَبْ حُرْمَةَ النَّدِيم وحُقَّتْ *** يا لَقَومِي للسَّوأةِ السَّوآءِ([7])(سوح) السين والواو والحاء كلمةٌ واحدةٌ. يقالُ ساحة الدار، وجمعها ساحات وسُوح. (سوخ) السين والواو والخاء كلمةٌ واحدة. يقال ساخت قوائمه في الأرض تسوخ. ويقال مُطِرْنا حتى صارت الأرض سُوَّاخَى، على فُعَّالَى، وذلك إذا كثرت رِزاغُ المطر. وإذا كانت كذا ساخت قوائمُ المارّة فيها. (سود) السين والواو والدال أصلٌ واحد، وهو خلاف البياضِ في اللّونِ، ثم يحمل عليه ويشتقّ منه. فالسَّواد في اللّون معروف. وعند قومٍ أن كلَّ شيءٍ خالف البياضَ، أيَّ لونٍ كان، فهو في حيّز السواد. يقال: اسودّ الشيء واسوادَّ. وسوادُ كلِّ شيء: شخصه. والسِّواد: السِّرار؛ يقالُ ساوده مساودةً وسِواداً، إذا سارّه. قال أبو عبيد: وهو من إدناء سَوادِكَ من سَواده، وهو الشَّخص. قال: مَنْ يكنْ في السِّواد والدَّدِ والإغْـ *** ـرامِ زِيراً فإنّني غيرُ زيرِ([8])والأساود: جمع الأسود، وهي الحيّات. فأمّا قول أبي ذَرّ رحمة الله عليه: "وهذه الأساودُ حولي"، فإنّما أراد شخص آلاتٍ كانت عنده؛ [وما حولَه([9])] إلا مِطْهرةٌ وإِجّانةٌ وجَفْنة. والسَّواد: العدد الكثير، وسمِّي بذلك لأن الأرض تسوادُّ له. فأمَّا السِّيادة فقال قوم: السيِّد: الحليم. وأنكر ناسٌ أن يكونَ هذا من الحِلم، وقالوا: إنّما سمِّي سيِّداً لأنَّ الناس يلتجِئون إلى سَواده. وهذا أقيس من الأوَّل وأصحّ. ويقال فلانٌ أسوَد من فلانٍ، أي أَعْلَى سِيادةً منه. والأسودان: التَّمر والماء. وقالوا: سَوَاد القَلب وسُوَيداؤُه، وهي حَبّته. ويقال سَاوَدَني فلانٌ فسُدْته، من سَوَاد اللونِ والسّؤدُد جميعا. والقياسُ في الباب كلِّه واحد. (سور) السين والواو والراء أصلٌ واحد يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. من ذلك سَار يَسُور إذا غضب وثار. وإنَّ لغضبِهِ لَسَورةً. والسُّور: جمع سُورة، وهي كلُّ منْزلةٍ من البناء. قال: ورُبَّ ذِي سُرادقٍ محجورِ *** سُرْتُ إليه في أعالي السُّورِ([10])فأمّا قول الآخر([11]): وشاربٍ مُرْبحٍ في الكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بسَوَّارِ فإنّه يريد أنّه ليس بمتغضّب. وكان بعضهم يقول: هو الذي يَسُور الشَّرابُ في رأسِهِ سريعاً. وأما سِوار المرأة، والإسوار([12]) من أساورة الفُرس وهم القادة، فأُراهما غيرَ عربيَّين. وسَورة الخمر: حِدّتُها وغلَيانها. (سوط) السين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مخالطة الشَّيءِ الشيءَ. يقال سُطت الشّيءَ: خلطتُ بعضَهُ ببعض. وسَوَّط فلانٌ أمرَهُ تسويطاً، إذا خَلَطَه. قال الشَّاعر: فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ *** فلستَ على تسويطها بمُعان([13])
ومن الباب السَّوط، لأنّه يُخالِط الجِلدة؛ يقال سُطْتُهُ بالسَّوط: ضربتُهُ. وأمَّا قولهم في تسمية النَّصيب سَوطاً فهو من هذا. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾ [الفجر 13]، أي نَصيباً من العذاب. (سوع) السين والواو والعين يدلُّ على استمرار الشّيء ومُضيِّه. من ذلك السَّاعة *سمِّيت بذلك. يقال جاءنا بعد سَوْعٍ من الليل وسُوَاعٍ، أي بعد هَدْءٍ منه. وذلك أنَّه شيءٌ يمضي ويستمرّ. ومن ذلك قولهم عاملته مُساوعةً، كما يقال مياومَة، وذلك من السَّاعة. ويقال أَسَعْتُ الإبلَ إساعةً، وذلك إذا أهملتَها حتَّى تمرَّ على وجهها. وساعت فهي تَسُوع. ومنه يقال هو ضائع سائع. وناقة مِسياعٌ، وهي التي تذهب في المرعى. والسِّياع: الطِّين فيه التِّبن. (سوغ) السين والواو والغين أصلٌ يدلُّ على سهولة الشيء واستمراره في الحلق خاصّة، ثم يحمل على ذلك. يقال ساغ الشَّرابُ في الحَلْق سَوغاً. وأساغَ الله جلَّ جلالُهُ. ومن المشتقّ منه قولُهم: أصاب فلانٌ كذا فسوَّغْتُهُ إياه. وأمَّا قولُهُم هذا سَوْغُ هذا، أي مثله، فيجوز أن يكونَ من هذا، أي إنه يَجري مجراه ويستمرُّ استمراره. ويجوز أن يكون السّين مُبدَلة من صادٍ، كأنَّه صِيغَ صياغَته. وقد ذُكِرَ في بابه. (سوف) السين والواو والفاء ثلاثة أصول: أحدها الشَّمُّ . يقال سُفْت الشَّيءَ أَسُوفُه سَوْفاً، وأَسَفْتُهُ. وذهب بعضُ أهل العلم إلى أنّ قولهم: بيننا وبينهم مَسافةٌ، مِنْ هذا. قال: وكان الدَّليل يَسُوف التُّرَابَ ليعلمَ على قصدٍ هو أم على جَور. وأنشدوا: * إذا الدّليلُ استافَ أخلاقَ الطُّرُق([14]) * أي شَمّها. والأصل الثّاني: السُّوَاف: ذَهاب المال ومَرَضُه. يقال أساف الرّجُلُ، إذا وقع في مالِهِ السُّواف. قال حُميد بن ثور: * أَسَافا من المال التِّلادِ وأَعْدَما([15]) * وأمّا التأخير فالتسويف. يقال سوَّفتُه، إذا أخّرتَه، إذا قلتَ سوف أفعلُ كذا. (سوق) السين والواو والقاف أصل واحد، وهو حَدْوُ الشَّيء. يقال ساقه يسوقه سَوقاً. والسَّيِّقة: ما استيق من الدوابّ. ويقال سقتُ إلى امرأتي صَدَاقها، وأَسَقْتُهُ. والسُّوق مشتقّةٌ من هذا، لما يُساق إليها من كلِّ شيء، والجمع أسواق. والساق للإنسان وغيره، والجمع سُوق، إنّما سمّيت بذلك لأنَّ الماشي ينْساق عليها. ويقال امرأة سَوْقاء، ورجلٌ أَسوَق، إذا كان عظيمَ السّاق. والمصدر السَّوَق. قال رؤبة: * قُبٌّ من التَّعْداء حُقْبٌ في سَوَق([16]) * وسُوق الحرب: حَومة القِتال، وهي مشتّقةٌ من الباب الأول. (سوك) السين والواو والكاف أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال تساوَقَت الإبل: اضطرَبَتْ أعناقُها من الهُزال وسوء الحال. ويقال أيضاً: جاءت الإِبل ما تَسَاوَكُ هُزالاً، أي ما تحرِّك رؤوسَها. ومن هذا اشتق اسم السِّواك، وهو العُود نفسُه. والسِّواك استعماله أيضاً. قال ابن دريد: سُكْتُ الشيءَ سَوكاً، إذا دَلكتَه. ومنه اشتقاق السِّواك، يقال ساك فاهُ، فإذا قلت استاك لم تذكر الفم.([17]) (سول) السين والواو واللام أصلٌ يدلُّ على استرخاءٍ في شيء يقال سَوِلَ يَسْوَل سَوَلا. قال الهذليّ([18]): كالسُّحْلِ البيض جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ فأَمّا قولهم سَوّلتُ له الشيءَ، إذا زيّنْتَه له، فممكن أن تكون أعطيته سُؤلَه، على أن تكون الهمزة مُليَّنَةً من السُّؤل. (سوم) السين والواو والميم أصلٌ يدل على طلب الشيء. يقال سُمت الشيءَ، أَسُومُهُ سَوْمَاً. ومنه السَّوام في الشِّراء والبيع. ومن الباب سامت الرَّاعيةُ تسوم، وأَسَمْتُهَا أنا. قال الله تعالى: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]، أي تُرعُون. ويقال سّوَّمْت فلاناً في مالي تسويماً، إذا حكَّمتَه في مالك. وسَوَّمْتُ غُلامي: خَلّيته وما يُريد. والخيل المُسَوَّمَة: المرسلة وعليها رُكبانُها. وأصل ذلك كلِّه واحد. ومما شذَّ عن الباب السُّومَةُ، وهي العلامةُ تُجْعَل في الشيء. والسِّيما مقصور من ذلك *قال الله سبحانه: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. فإذا مدُّوه قالوا السيماء. (سوس) السين والواو والسين أصلان: أحدهما فسادٌ في شيء، والآخر جِبلّة وخليقة. فالأوّل ساس الطّعامُ يَساسُ، وأساس يُسِيسُ، إذا فَسَدَ بشيء يقال لـه سُوس. وساست الشّاة تَسَاس، إذا كثر قَمْلها. ويقال إنَّ السَّوَسَ داءٌ يصيب الخيل في أعجازها. وأمّا الكلمةُ الأخرى فالسُّوس وهو الطّبع. ويقال: هذا من سُوس فلان، أي طبعه. وأمَّا قولهم سُسْته أسُوسُه فهو محتملٌ أن يكون من هذا، كأنه يدلُّه على الطبع الكريم ويَحمِله عليه. والسِّيساء([19]): مُنتَظَم فَقَار الظهر. وماء مَسُوسٌ وكلأٌ مَسُوسٌ([20])، إذا كان نافعاً في المال([21])، وهي الإبل والغنم. والله أعلم بالصواب. --------------------- ([1]) هو زيد الخيل كما في الحيوان (4: 339)، والشعر والشعراء في أثناء ترجمة الأعشى، ونقد الشعر 39. وروي أيضاً من قصيدة لمعقر البارقي في الأغاني (10: 44). ([2]) عجزه: * فأحداقهم تحت الحديد خوازر *. ([3]) ديوان الحطيئة 69 واللسان (سوا). ([4]) ديوان الأعشى 66. وقد سبق تخريجه في (جنف). وصدره: * تجانف عن جل اليمامة ناقتي * ([5]) في اللسان (19: 143) : "فارس الأحزاب"، تحريف. والبيت من أبيات فائية في الأغاني (14: 127) منسوبة إلى رجل من بني الحارث بن الخزرج، أو إلى حسان بن ثابت. وانظر تنبيه البكري على الأمالي 67. ([6]) ويروى أيضاً: "سوداء". ([7]) البيت في اللسان (سوأ). ([8]) سبق البيت في مادة (زير). ([9]) التكملة من اللسان. وفي المجمل "من" بدل "إلا". ([10]) البيت في اللسان (6: 55). ([11]) هو الأخطل. ديوانه 116. وقد سبق في (2: 73). ([12]) ضبط في الأصل والمجمل بكسر الهمزة، ويقال أيضاً بضمها. ([13]) البيت في المجمل واللسان (سوط). ([14]) البيت لرؤبة في ديوانه 104 واللسان (سوف). ([15]) صدره كما في اللسان (سوف): * فيا لهما من مرسلين لحاجة * ([16]) ديوان رؤبة 106. ([17]) الجمهرة (3: 48). ([18]) هو المتنخل الهذلي، كما في اللسان (سول) من قصيدة في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 81، ونسخة الشنقيطي 44. ([19]) حقه أن يكون في مادة (سيس). ([20]) وصواب هاتين أن يكونا في مادة (مسس). ([21]) النافع الذي يشفي غلة العطش. وفي الأصل : "ذفعا" تحريف.
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR305 harfالجلد المضفور الذي يضرب به، وأصل السوط: خلط الشيء بعضه ببعض، يقال: سطته وسوطته، فالسوط يسمى سوطا لكونه مخلوط الطاقات بعضها ببعض، وقوله: ﴿فصب عليهم ربك سوط عذاب﴾ [الفجر/13] تشبيها بما يكون في الدنيا من العذاب بالسوط، وقيل: إشارة إلى ما خلط لهم من أنواع العذاب، المشار إليه بقوله: ﴿حميما وغساقا﴾ [النبأ/25].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR821 harfس و ط
ضربه سوطاً وأسواطاً.
وسطت الدابة وسيطت تساط.
قال: فصوبته كأنه صوب غبية على الأمعز الضاحي إذا سيط أحضرا وسـاط الهريشـة بالمسـوط والمسـواط وسوطهـا.
وسـاط الأقـط: خلطـه.
وأموالهم وأماتعهم سويطة فوضى مختلطة.
ومن المجاز: صب عليهم سوط عذاب.
وساق الأمور بسوط واحد.
وهما يتعاطيان سوطاً واحداً إذا اتفقا على نجر واحد وخلق واحد.
وخذوا في هذا السوط وهو طريق دقيق بين شرفين
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.450 harfالسَّوْطُ: خَلْطُ الشيء بَعْضِه ببعض، ومنه سمي الـمِسْواطُ. وساطَ الشيءَ سَوْطاً وسَوَّطَه: خاضَه وخَلَطَه وأَكثَرَ ذلك. وخصَّ بعضُهم به القِدْرَ إِذا خُلِطَ ما فيها. والمِسْوَطُ والمِسْواطُ: ما سِيطَ به. واسْتَوَطَ هو: اخْتَلَطَ، نادر. وفي حديث سَوْدة: أَنه نظَرَ إِليها وهي تنظر في رَكْوةٍ فيها ماء فنَهاها وقال: إِني أَخافُ عليكم منه المِسْوطَ، يعني الشيْطانَ، سمي به من ساطَ القِدْرَ بالـمِسْوطِ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR298 harf* س و ط * * السَّوْطُ * الذي يضرب به والجمع * أسْواطٌ * و * سِيَاطٌ * و * سَاطَهُ * ضربه بالسوط وبابه قال وقوله تعالى ﴿فصب عليهم ربك سوط عذاب﴾ أي نصيب عذاب ويقال شدته لأن العذاب قد يكون بالسوط و * السَّوْطُ * أيضا خلط الشيء بعضه ببعض ومنه سمي * المِسْواطُ * و * سَوَّطَهُ تسويطاً * خلطه وأكثر ذلك
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.639 harfالسوط: الخلط، أي خلط الشيء بعضه ببعض، كما في الصحاح، أو هو أن تخلط شيئين في إنائك ثم تضربهما بيدك حتى يختلطا، كما في الجمهرة، وفي حديث علي مع فاطمة رضي الله عنهما: مسوط لحمها بدمي ولحمي أي ممزوج ومخلوط، ومنه قول كعب بن زهير:
لكنها خلة قد سيط من دمها فجع وولع وإخلاف وتبديل أي كأن هذه الأخلاق قد خلطت بدمها، كالتسويط، يقال: ساط الشيء سوطا، وسوطه: خاضه وخلطه وأكثر
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.346 harfسَاطَهُ
1 سَاطَهُ ذ , [aor. يَسُوطُ,] (M,) inf. n. سَوْطٌ, (S, M, K,) He mixed it, (S, M, K,) one part with another, (S,) and stirred it about, and beat it; (M;) as also ↓ سوّطهُ, (M, K, *) inf. n. تَسْوِيطٌ: (K:) or سَوْطٌ signifies the putting together two things in a vessel, then beating them with the hand until they become mixed: (Jm, K:) or, accord. to some, it relates particularly to a
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR633 harfسَاطَ
سَاطَ ( w ) U ( n. ac. سَوْط 1 ),
a. Mixed, stirred ( liquid ).
b. Whipped, flogged, scourged.
c. Threw into confusion, disorder.
d. Superintended.
e. ( n. ac. سَوَطَاْن 36 ), Was distressed, afflicted.
سَوَّطَ
سَوَّطَ II ,
a. see I (b) , ( c ), ( d ).
اِسْتَوَطَ
اِسْتَوَطَ VIII , ( w )
a. Was disturbed, confused.
سَوْط
سَوْط [ 1 ] , ( pl. سِيَاط [ 23I ] , أَسْوَاْط 38 ),
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.704 harfسوط
سَاطَ - يَسُوطُ - سَوْط
سَاطَ - يَسُوْطُ + كائن + كائناً أو شيئاً + بشيء: يضربه بشيء رفيع ليخلطه ويحركه: مثل الخلاط الآلي الذي يضرب بشفرته أو بأسلاكه سائلاً أو جامداً فيخلطه بقوة
سَوْط: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل من " سَاطَ - يَسُوطُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " سَاطَ - يَسُوطُ ": الخليط المنوع: وهو كذلك اسم آلة: الأداة التي يضرب بها للخلط،
Sîgalar(1)
Mücavir kökler3 mücavir (4 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ
KırbaçBu sebeple Rabbın onları, azab kırbacından geçirdi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سوط |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جلد, ضرب, خلط, عذب |
| Zıt Kök | خلص |
| Çekirdek Özet 1 | İki veya daha fazla nesneyi birbirine geçecek, kaynaşacak ve ayrışmayacak şekilde kuvvetle karıştırmak; tencereyi tahta kepçeyle çalkalamak. |
| Çekirdek Özet 2 | İç içe geçmiş, birbirine yedirilmiş ve bedenle kaynaşarak derinlere işleyen kesintisiz, yoğunlaştırılmış ceza ve pay. |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin ve ilahi yaptırımın tekdüze değil; farklı unsurları bir potada birleştiren, iliklere işleyen ve parçalanamaz bir bütün olarak inen kuşatıcı müeyyidesi. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca basit, mekanik bir «deri kırbaç» veya «tokmak» aletine indirgeyerek, kelimenin özündeki «iç içe geçme, harmanlanma, derinlemesine nüfuz etme ve pay alma» semantik çekirdeğini gözden kaçırmak. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سو | Bir yöne doğru yayılma, uzanma, harekete geçme, bir halden diğerine akma veya niyetlenme (سوأ, سوح, سود, سوع, سوق, سوم, سوي). | ط | Çıkış mahreci kuvvetli ve kapantılı olan ط harfi, yayılma ve akış hareketini sınırlandırıp kuşatarak bir kap veya beden içinde birbirine geçme, kaynaşma ve nüfuz edici bir çarpma kuvvetine dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, batma, dayanma | Nesnenin yüzeyine takılma, batıcı ve temas edici etki oluşturma, tutunarak içeri işleme dinamiği. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Ayrı unsurları birbirine raptetme, bitiştirme, süreklilik ve geçiş sağlama işlevi. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Karışımı bir hacim içinde döndürme, çepeçevre sarma, hedefe dolanma ve kuşatıcı baskı kurma. |
| سوط | İç içe geçerek tutunan, bağlanan ve kuşatıcı biçimde hedefe sarılan hareket | Ayrı unsurların veya şeritlerin birbirine kenetlenip sarılması; hedefe çarptığında yüzeyde kalmayıp deriye ve içe işleyerek nüfuz eden kuşatıcı darbe veya karışım. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sıvı veya katı maddeleri (özellikle kaynayan tenceredeki yemeği) bir araçla homojen hale gelinceye dek kuvvetle karıştırmak; tencere karıştırma tahtası veya kepçesi. Buradan türekle, deri şeritlerin birbirine örülüp karıştırılmasıyla yapılan kamçı/kırbaç. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi şu beytinde kökü görüşlerin birbirine girmesi ve bozulması anlamında kullanır: فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ / فلستَ على تسويطها بمُعان |
| Erken Arapça kullanım | Ka‘b b. Züheyr meşhur kasidesinde sevgilinin tabiatının kanına karışmasını bu fiille anlatır: لَكِنَّها خُلَّةٌ قَد سيطَ مِن دَمِها / فَجعٌ وَوَلعٌ وَإِخلافٌ وَتَبديلُ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde سوط kökü, fiziksel olarak birbirine bağlama, sarma, örme ve kamçı/kırbaç gibi örülmüş bir vasıtayla vurma semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede שׁוּט (šwṭ) kökü temelde «bir yerden bir yere hızla geçmek, dolaşmak, kürek çekmek» anlamlarına gelirken, kamçı kavramını karşılayan שׁוֹט (šōṭ) kelimesi doğrudan havada hızla savrulan ve bedene dolanan kırbacı ifade eder. Benzer şekilde Süryanicede ܫܘܛܐ (šawṭā) sözcüğü «kırbaç, darbe, azap» manalarında sabit bir karşılık bulur. Arapçada kökün somut temeli, bir yandan kamçının örülüşündeki (farklı deri şeritlerinin birbirine geçirilmesi) ve tenceredeki maddelerin harmanlanmasındaki «karışma» (mühâleta) hareketini korumuş; diğer yandan bu karışımın meydana getirdiği «şiddetli, içe işleyen darbe ve mukadder pay» anlamını öne çıkarmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سوط fiili: خلط الشيء بعضه ببعض | Tencereyi kepçeyle karıştırmak, et ile kanın birbirine geçmesi; şeritlerin örülmesiyle yapılan kamçı ve paylaştırılan hisse. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שׁוֹט (šōṭ), Süryanice ܫܘܛܐ (šawṭā) | Her iki dilde de kamçı, kırbaç darbesi ve ilahi ceza/bela anlamında doğrudan leksikal ve semantik paralellik. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çırpma, savurma, vurma kökleri | Hızlı savurma hareketiyle ses çıkarma ve yüzeye işleme dinamiklerini içeren ilksel kök yansımaları. | Muhtemel |
Kaynak Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سوط | Anlamlı | Karıştırmak, kamçı | Maddeleri birbirine yedirmek; örülmüş kırbaç; pay. | Hedef kök; Kur'an'da geçer (Fecr 89:13). |
| سطو | Anlamlı | Ezmek, hücum etmek, baskın yapmak | Karşı tarafı alt etmek üzere üzerine atılmak, galebe çalmak. | Kur'an'da geçer (Hac 22:72); hedef kökle sert müdahale ortaklığı taşır. |
| وسط | Anlamlı | Ortada olmak, dengeli ve adil olmak | İki uç nokta arasında tam merkezde bulunmak, en hayırlı konum. | Kur'an'da geçer (Bakara 2:143); unsurların dengeye oturduğu merkez. |
| وطس | Anlamlı | Çiğnemek, şiddetle ezmek | Ayak altında çiğnemek, fırın veya tandır; şiddetli vuruş. | Kur'an'da geçmez; fiziksel ezme ve karıştırma ortaklığı vardır. |
| طسو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| طوس | Anlamlı | Süslenmek, güzelleşmek; parlamak | Tavus kuşu; aya benzer parlaklık ve tezyinat. | Kur'an'da geçmez; görsel form ve düzenlilik taşır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سوط | Merkez | Karışma, nüfuz etme, kırbaç, katışık azap | Nesneye bütünüyle nüfuz eden, harmanlanmış ve sarıcı darbe/ceza. | Maddelerin tencerede kaynayıp karışması gibi iliklere işleyen kuşatıcı müeyyide. |
| جلد | Komşu | Cilde vurmak, had cezası | Darbenin doğrudan dış deriye (epidermis) uygulanması ve sınırlandırma. | Yalnızca bedenin dış örtüsünü hedefler, içe karışma veya harmanlanma kastı taşımaz. |
| ضرب | Komşu | Vurmak, temas ettirmek | Genel hareket biçimi olarak bir şeyin diğerine çarpması. | Cezalandırma, seyahat veya misal verme gibi çok geniş bir alana yayılır, kamçıya özgü örgü içermez. |
| خلط | Komşu | Birbirine katmak, karıştırmak | Farklı maddeleri bir araya getirip ayrışmaz kılmak. | Yalnızca kimyasal/fiziksel birleşmeyi anlatır; darbe, azap payı veya alet anlamı içermez. |
| عذب | Komşu | Acı vermek, cezalandırmak | Kişiyi normal halinden alıkoyup acı hissettiren süreç. | Azabın bizzat kendisidir; سوط ise o azabın dökülen payı veya vurucu vasıtasıdır. |
| خلص | Zıt | Arınmak, ayrışmak, saf olmak | Katışıklardan bütünüyle kurtularak tek ve duru hale gelmek. | سوط kökünün temelindeki harmanlanma, karışma ve nüfuz etmenin tam karşıtıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سوط | Karıştırma, kırbaç, azap payı | Hem tencereyi altüst ederek karıştırma eylemini hem de örülmüş kırbacı ve nasibi kapsar. | Kesin |
| Latince | flagellum, verber, miscere | Kırbaç, kamçı darbesi; karıştırmak | Flagellum örülmüş kamçıyı ve cezayı karşılar; eylemsel karıştırma için miscere köküne ihtiyaç duyar. | Güçlü |
| İngilizce | whip, scourge, blend/intermix | Kırbaç, bela/azap aracı; harmanlamak | Scourge kelimesi hem kamçı hem de toplumsal felaket anlamını çok iyi yakalar; fiziksel karıştırmayı vermez. | Güçlü |
| Almanca | Geißel, Peitsche, Mischung | Kırbaç, musibet; karışım | Geißel mecazen felaket ve ilahi ceza anlamında kökün Kur'ani boyutuna yaklaşır. | Güçlü |
| Fransızca | fouet, fléau | Kamçı, musibet, yıkıcı bela | Fléau bir halkın başına gelen ortak ve ağır yıkımı karşılarken mekanik kamçı anlamından uzaklaşır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سوط (İsim: Azap kırbacı / katışık azap payı) | Farklı bela unsurlarının birbirine yedirilmesiyle oluşturulan, bedene ve topluma iliklerine kadar nüfuz eden kuşatıcı ceza hissesi | İsyan ve azgınlıkta haddi aşan geçmiş kavimlerin (Âd, Semûd, Firavun) üzerine toptan indirilen ilahi helak bağlamı; Fecr 89:13. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adaletin tecellisi ve helak kavranışı | Âd, Semûd ve Firavun kavimlerine inen azabın "sallamak/dökmek" (sabba) fiiliyle birleşerek bir pay (nasîb) mı yoksa doğrudan sürekli bir mahiyet mi arz ettiği tartışılmıştır. | Azabın tek tip değil, iliklere işleyen ve farklı helak türlerini bünyesinde toplayan bir terkip olduğu tespiti. |
| Fıkıh | Had cezalarının infaz araçları | Hadd cezalarında (örneğin zina veya kazif) kullanılacak kamçının niteliği: Ne öldürecek kadar sert ve düğümlü ne de hissettirmeyecek kadar yumuşak olmalıdır (orta nitelikli sevt). | Bedenin dokusuna zarar vermeksizin caydırıcılığı sağlayan örülmüş terbiye ve ceza vasıtası. |
| Tefsir | İstiare ve mecaz-ı mürsel tahlilleri | Ayette geçen ifadenin dünyevi kırbaçlama cezasına bir teşbih mi yoksa birbirine harmanlanmış katıksız bir ceza tenceresi mi olduğu analizi. | Dilbilimciler (Ferrâ, Zeccâc) kelimenin kökündeki «karıştırma» (halt) manasından hareketle bunun bir azap payı ve karışımı olduğunu vurgular. |
| Hadis | İmtihan, fitne ve fitne uyarıları | Hz. Ali'nin «Tencerenin karıştırıldığı gibi karıştırılacaksınız» (لتُساطُنَّ سَوْطَ القِدْر) rivayetinde fitnelerin insanları ayrıştırıp imtihan etmesi. | Toplumun ve safların altüst edilerek samimi olan ile olmayanın birbirine karıştırılıp sınanması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve uyarı mekanizması | İbret verici ve arındırıcı müeyyide | Sınırları aşan yapıların kökünü kazıma veya onları sarsarak kendilerine getirme | Azap rastgele bir darbe değil, insanın kendi ürettiği kötülüklerin bir potada eritilip üzerine boşaltılmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Farklı dinamiklerin bir potada etkileşimi | Homojenleştirici karıştırma süreci | Ayrık duran bileşenleri tek bir faz haline getirme | Deney ortamında tencerenin veya kimyasal karışımın homojen hale gelinceye dek çalkalanması prensibi. | Güçlü |
| Siyasi | Otoritenin caydırıcılık ve kontrol aygıtı | Kanuni müeyyide ve infaz gücü | Toplumsal taşkınlıkları ve anarşiyi bastırma | Hukukun ihlal edildiği noktada devreye giren ölçülü ve kanun dairesindeki zorlayıcı kamu gücü. | Güçlü |
| İktisadi | Pazarın dalgalanması ve varlıkların karışması | Tedavüldeki sermayenin sirkülasyonu ve harmanlanması | Farklı emtia ve fonların piyasa içinde birbirine geçişi | Malın belirli ellerde donmasını engelleyip pazar hareketliliğiyle dengelenmesi veya risklerin birbirine katılması. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Türbülanslı karışma (turbulent mixing) ve viskoz sürtünme darbesi | Bir akışkanın içindeki farklı katmanların harici bir kuvvetle birbirine bütünüyle nüfuz etmesi; kinetik enerjinin darbe halinde yüzeye ve iç dokuya aktarılması modeli. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif travma ve kurumsal çözülme | Bir toplumun üzerine inen ani ve çok boyutlu krizlerin (ekonomik, askeri, ahlaki), bireylerin psikolojik ve toplumsal dokusuna nüfuz ederek onları sarsması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca fiziksel bir «kırbaç» ya da kullanıcının excel notunda geçtiği biçimiyle kaba bir «tokmak» aletine indirgemek; kelimenin etimolojik özü olan «karıştırma, nüfuz etme ve pay alma» boyutunu ihmal etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, sadece basit bir dövme aletini değil; ilahi adaletin farklı azap bileşenlerini birleştirerek azgınlaşmış toplumlara (Fecr 89:13) boca ettiği «derinlemesine işletilmiş azap hissesini» ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette geçen «azap kamçısı» tabirini sıradan bir bedensel işkence aleti sanarak, kavimlerin helakindeki ontolojik, jeolojik ve sosyolojik çok katmanlı yıkım sürecini basitleştirmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ilahi cezalandırmayı tasvir ederken seçtiği kelimelerin rastgele olmadığını, سوط kökünün hem bir araya örülmüşlüğü (kırbaç) hem de içine işleyen azap payını aynı anda sunan çok katmanlı bir semantik mimariye sahip olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tarihsel helak anlatımlarında, kibir ve istibdatla yeryüzünde fesat çıkaran geçmiş despot güçlerin (Âd, Semûd, Firavun) sonunu bildiren ayet grubunda (Fecr Suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın muhatabın dış yüzeyinde kalan yüzeysel bir temas değil; kişinin/toplumun tüm dokusuna, etine ve kanına nüfuz eden harmanlanmış bir ceza olduğunu idrak ettirerek cezanın hafifliği vehmini ortadan kaldırır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTenceredeki yemeği tahta kepçeyle altüst ederek homojenleştirmek; deri şeritleri birbirine örerek bedene sarılan ve deriye nüfuz eden bir kamçı/kırbaç haline getirmek.
- Soyut anlamFarklı ceza, keder veya etki unsurlarının birbiri içinde eriyerek muhatabın varlığına bütünüyle sirayet etmesi; kaçınılmaz ilahi ceza payı.
- Sistematik karşılıkAzgınlık ve fesat üreten sistemlerin, kendi ürettikleri günahların ilahi adalet potasında birleşerek üzerlerine kesintisiz bir yıkım paketi olarak dökülmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde hacmi içinde yoğunluk () ve hız alanının () entegre edilmesiyle oluşan vektörü, tenceredeki veya ortamdaki bileşenlerin kuvvetle harmanlanarak birbirine geçmesini temsil eder. Sağ taraftaki ifadesi, farklı karakterdeki azap ve tesir bileşenlerinin () toplamından oluşan, hedefin bütün dokularına nüfuz eden nihai bileşik etkiyi (azap payını) simgeler.