سول
س - و - ل
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Sevil: “Seyl”den türemiştir. Düzlük demektir. Kolaylaştırmak anlamına gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sevil: “Seyl”den türemiştir. Düzlük demektir. Kolaylaştırmak anlamına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.707 harfباب السين واللام و و ا ي ء معهما
س ل و، س و ل، و س ل، و ل س، ل و س، س ل ي، س ي ل، ل ي س، س ل أ، س أ ل، أ س ل، أ ل س مستعملات
سلو:
سلا فلانٌ عن فلان يسلو سُلُوّاً، وفلان في سَلْوةٍ من عَيشه، أي: في رغد يسلّيه الهمّ.
والسُّلوان: ماءٌ من شَرِبه ذهب همُه، فيما يقال، قال:
لو أَشْربُ السُّلوانَ ما سَلِيتُ
ما بي غِنىً عنك وإنْ غنيتُ
ويُقالُ: السُّلوان: تُرابُ القَبر يُنقَع في ماءٍ يَشْرَبُهُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR171 harfسَوَّلَتْ نفسه أمراً، أي زيّنَتْه له. والسَوَلُ: استرخاءُ ما تحت السُرَّة من البطن. ورجلٌ أَسْوَلُ وامرأةٌ سَوْلاءُ، وقومٌ سولٌ. وسحابٌ أَسْوَلُ، أي مسترخٍ بيِّن السَوَلِ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.518 harfس ل ( و ا ي ء )
سيل ، سول ، سلأ ، وسل ، ولس ، ألس ، لوس ، سلا ، لسا ، ليس ، أسل .
سول : أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : رجل أسْوَل ، وامرأةٌ سَوْلاء : إذا كان فيهما استرخاء . قال : واللَّخَا مِثْلُه ، وقد يسول سَوَلاً ، وقال المتنخِّل :
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلاَ لَوْنَها
هَطْلُ نِجَاءِ الحَمَلِ الأَسْوَلِ
أراد بالحَمل : السَّحابَ الأسوَد ، والأسول من السحاب : الّذي في أسفله استرخاء ولهَدبه إِسْبال ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.143 harf(باب السين والواو وما يثلثهما)
(سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً.
وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ
(باب السين والواو وما يثلثهما) (سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً. وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ قال: يقال كيف أمسيتم؟ فيقال: مَستوُون صالحون. يريدون أولادُنا ماشيتُنا سَوِيَّةٌ صالحة. ومن الباب السِّيُّ: الفضاء من الأرض، في قول القائل([1]): * كأنَّ نَعَامَ السِّيِّ باضَ عليهمُ([2]) * والسِّيّ: المِثْل. وقولهم سِيّانِ، أي مِثلان. ومن ذلك قولهم: لا سيّما، أي لا مثلَ ما. هُوَ من السِّين والواو والياء، كما يقال ولا سَواء. والدَّليل على أن السّيَّ المِثل قولُ الحطيئة: فإيّاكم وحَيّةَ بطنِ وادٍ *** هَمُوزَ النّابِ لكم بسِيِّ([3])ومن الباب السَّواء: وسَط الدَّارِ وغَيرِها، وسمِّي بذلك لاستوائه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾ [الصافات 55]. وأمَّا قولُهم: هذا سِوَى ذلك، أي غيرُهُ، فهو من الباب؛ لأنَّه إذا كان سِواه فهما كلُّ واحدٍ منهما في حَيِّزِه على سواء. والدّليل على ذلك مدُّهم السِّواء بمعنى سِوى. *قال الأعشى: * وما عدلَتْ من أهلِها لِسوائكا([4]) * ويقال قصدتُ سِوَى فلانٍ: كما يقال قصدت قصده. وأنشد الفراء: فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي *** لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ([5])(سوء) فأمّا السين والواو والهمزة فليست من ذلك، إنّما هي من باب القُبح. تقول رجلٌ أسوَأُ، أي قبيحٌ، وامرأةٌ سَوآء، أي قبيحة. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "سوْآءُ([6]) وَلودٌ خيرٌ مِنْ حَسناءَ عقيم". ولذلك سمّيت السَّيِّئة سيّئة. وسمِّيت النار سُوأَى، لقُبْح منظرها. قال الله تعالى : ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. وقال أبو زُبَيْد: لم يَهَبْ حُرْمَةَ النَّدِيم وحُقَّتْ *** يا لَقَومِي للسَّوأةِ السَّوآءِ([7])(سوح) السين والواو والحاء كلمةٌ واحدةٌ. يقالُ ساحة الدار، وجمعها ساحات وسُوح. (سوخ) السين والواو والخاء كلمةٌ واحدة. يقال ساخت قوائمه في الأرض تسوخ. ويقال مُطِرْنا حتى صارت الأرض سُوَّاخَى، على فُعَّالَى، وذلك إذا كثرت رِزاغُ المطر. وإذا كانت كذا ساخت قوائمُ المارّة فيها. (سود) السين والواو والدال أصلٌ واحد، وهو خلاف البياضِ في اللّونِ، ثم يحمل عليه ويشتقّ منه. فالسَّواد في اللّون معروف. وعند قومٍ أن كلَّ شيءٍ خالف البياضَ، أيَّ لونٍ كان، فهو في حيّز السواد. يقال: اسودّ الشيء واسوادَّ. وسوادُ كلِّ شيء: شخصه. والسِّواد: السِّرار؛ يقالُ ساوده مساودةً وسِواداً، إذا سارّه. قال أبو عبيد: وهو من إدناء سَوادِكَ من سَواده، وهو الشَّخص. قال: مَنْ يكنْ في السِّواد والدَّدِ والإغْـ *** ـرامِ زِيراً فإنّني غيرُ زيرِ([8])والأساود: جمع الأسود، وهي الحيّات. فأمّا قول أبي ذَرّ رحمة الله عليه: "وهذه الأساودُ حولي"، فإنّما أراد شخص آلاتٍ كانت عنده؛ [وما حولَه([9])] إلا مِطْهرةٌ وإِجّانةٌ وجَفْنة. والسَّواد: العدد الكثير، وسمِّي بذلك لأن الأرض تسوادُّ له. فأمَّا السِّيادة فقال قوم: السيِّد: الحليم. وأنكر ناسٌ أن يكونَ هذا من الحِلم، وقالوا: إنّما سمِّي سيِّداً لأنَّ الناس يلتجِئون إلى سَواده. وهذا أقيس من الأوَّل وأصحّ. ويقال فلانٌ أسوَد من فلانٍ، أي أَعْلَى سِيادةً منه. والأسودان: التَّمر والماء. وقالوا: سَوَاد القَلب وسُوَيداؤُه، وهي حَبّته. ويقال سَاوَدَني فلانٌ فسُدْته، من سَوَاد اللونِ والسّؤدُد جميعا. والقياسُ في الباب كلِّه واحد. (سور) السين والواو والراء أصلٌ واحد يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. من ذلك سَار يَسُور إذا غضب وثار. وإنَّ لغضبِهِ لَسَورةً. والسُّور: جمع سُورة، وهي كلُّ منْزلةٍ من البناء. قال: ورُبَّ ذِي سُرادقٍ محجورِ *** سُرْتُ إليه في أعالي السُّورِ([10])فأمّا قول الآخر([11]): وشاربٍ مُرْبحٍ في الكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بسَوَّارِ فإنّه يريد أنّه ليس بمتغضّب. وكان بعضهم يقول: هو الذي يَسُور الشَّرابُ في رأسِهِ سريعاً. وأما سِوار المرأة، والإسوار([12]) من أساورة الفُرس وهم القادة، فأُراهما غيرَ عربيَّين. وسَورة الخمر: حِدّتُها وغلَيانها. (سوط) السين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مخالطة الشَّيءِ الشيءَ. يقال سُطت الشّيءَ: خلطتُ بعضَهُ ببعض. وسَوَّط فلانٌ أمرَهُ تسويطاً، إذا خَلَطَه. قال الشَّاعر: فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ *** فلستَ على تسويطها بمُعان([13])
ومن الباب السَّوط، لأنّه يُخالِط الجِلدة؛ يقال سُطْتُهُ بالسَّوط: ضربتُهُ. وأمَّا قولهم في تسمية النَّصيب سَوطاً فهو من هذا. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾ [الفجر 13]، أي نَصيباً من العذاب. (سوع) السين والواو والعين يدلُّ على استمرار الشّيء ومُضيِّه. من ذلك السَّاعة *سمِّيت بذلك. يقال جاءنا بعد سَوْعٍ من الليل وسُوَاعٍ، أي بعد هَدْءٍ منه. وذلك أنَّه شيءٌ يمضي ويستمرّ. ومن ذلك قولهم عاملته مُساوعةً، كما يقال مياومَة، وذلك من السَّاعة. ويقال أَسَعْتُ الإبلَ إساعةً، وذلك إذا أهملتَها حتَّى تمرَّ على وجهها. وساعت فهي تَسُوع. ومنه يقال هو ضائع سائع. وناقة مِسياعٌ، وهي التي تذهب في المرعى. والسِّياع: الطِّين فيه التِّبن. (سوغ) السين والواو والغين أصلٌ يدلُّ على سهولة الشيء واستمراره في الحلق خاصّة، ثم يحمل على ذلك. يقال ساغ الشَّرابُ في الحَلْق سَوغاً. وأساغَ الله جلَّ جلالُهُ. ومن المشتقّ منه قولُهم: أصاب فلانٌ كذا فسوَّغْتُهُ إياه. وأمَّا قولُهُم هذا سَوْغُ هذا، أي مثله، فيجوز أن يكونَ من هذا، أي إنه يَجري مجراه ويستمرُّ استمراره. ويجوز أن يكون السّين مُبدَلة من صادٍ، كأنَّه صِيغَ صياغَته. وقد ذُكِرَ في بابه. (سوف) السين والواو والفاء ثلاثة أصول: أحدها الشَّمُّ . يقال سُفْت الشَّيءَ أَسُوفُه سَوْفاً، وأَسَفْتُهُ. وذهب بعضُ أهل العلم إلى أنّ قولهم: بيننا وبينهم مَسافةٌ، مِنْ هذا. قال: وكان الدَّليل يَسُوف التُّرَابَ ليعلمَ على قصدٍ هو أم على جَور. وأنشدوا: * إذا الدّليلُ استافَ أخلاقَ الطُّرُق([14]) * أي شَمّها. والأصل الثّاني: السُّوَاف: ذَهاب المال ومَرَضُه. يقال أساف الرّجُلُ، إذا وقع في مالِهِ السُّواف. قال حُميد بن ثور: * أَسَافا من المال التِّلادِ وأَعْدَما([15]) * وأمّا التأخير فالتسويف. يقال سوَّفتُه، إذا أخّرتَه، إذا قلتَ سوف أفعلُ كذا. (سوق) السين والواو والقاف أصل واحد، وهو حَدْوُ الشَّيء. يقال ساقه يسوقه سَوقاً. والسَّيِّقة: ما استيق من الدوابّ. ويقال سقتُ إلى امرأتي صَدَاقها، وأَسَقْتُهُ. والسُّوق مشتقّةٌ من هذا، لما يُساق إليها من كلِّ شيء، والجمع أسواق. والساق للإنسان وغيره، والجمع سُوق، إنّما سمّيت بذلك لأنَّ الماشي ينْساق عليها. ويقال امرأة سَوْقاء، ورجلٌ أَسوَق، إذا كان عظيمَ السّاق. والمصدر السَّوَق. قال رؤبة: * قُبٌّ من التَّعْداء حُقْبٌ في سَوَق([16]) * وسُوق الحرب: حَومة القِتال، وهي مشتّقةٌ من الباب الأول. (سوك) السين والواو والكاف أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال تساوَقَت الإبل: اضطرَبَتْ أعناقُها من الهُزال وسوء الحال. ويقال أيضاً: جاءت الإِبل ما تَسَاوَكُ هُزالاً، أي ما تحرِّك رؤوسَها. ومن هذا اشتق اسم السِّواك، وهو العُود نفسُه. والسِّواك استعماله أيضاً. قال ابن دريد: سُكْتُ الشيءَ سَوكاً، إذا دَلكتَه. ومنه اشتقاق السِّواك، يقال ساك فاهُ، فإذا قلت استاك لم تذكر الفم.([17]) (سول) السين والواو واللام أصلٌ يدلُّ على استرخاءٍ في شيء يقال سَوِلَ يَسْوَل سَوَلا. قال الهذليّ([18]): كالسُّحْلِ البيض جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ فأَمّا قولهم سَوّلتُ له الشيءَ، إذا زيّنْتَه له، فممكن أن تكون أعطيته سُؤلَه، على أن تكون الهمزة مُليَّنَةً من السُّؤل. (سوم) السين والواو والميم أصلٌ يدل على طلب الشيء. يقال سُمت الشيءَ، أَسُومُهُ سَوْمَاً. ومنه السَّوام في الشِّراء والبيع. ومن الباب سامت الرَّاعيةُ تسوم، وأَسَمْتُهَا أنا. قال الله تعالى: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]، أي تُرعُون. ويقال سّوَّمْت فلاناً في مالي تسويماً، إذا حكَّمتَه في مالك. وسَوَّمْتُ غُلامي: خَلّيته وما يُريد. والخيل المُسَوَّمَة: المرسلة وعليها رُكبانُها. وأصل ذلك كلِّه واحد. ومما شذَّ عن الباب السُّومَةُ، وهي العلامةُ تُجْعَل في الشيء. والسِّيما مقصور من ذلك *قال الله سبحانه: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. فإذا مدُّوه قالوا السيماء. (سوس) السين والواو والسين أصلان: أحدهما فسادٌ في شيء، والآخر جِبلّة وخليقة. فالأوّل ساس الطّعامُ يَساسُ، وأساس يُسِيسُ، إذا فَسَدَ بشيء يقال لـه سُوس. وساست الشّاة تَسَاس، إذا كثر قَمْلها. ويقال إنَّ السَّوَسَ داءٌ يصيب الخيل في أعجازها. وأمّا الكلمةُ الأخرى فالسُّوس وهو الطّبع. ويقال: هذا من سُوس فلان، أي طبعه. وأمَّا قولهم سُسْته أسُوسُه فهو محتملٌ أن يكون من هذا، كأنه يدلُّه على الطبع الكريم ويَحمِله عليه. والسِّيساء([19]): مُنتَظَم فَقَار الظهر. وماء مَسُوسٌ وكلأٌ مَسُوسٌ([20])، إذا كان نافعاً في المال([21])، وهي الإبل والغنم. والله أعلم بالصواب. --------------------- ([1]) هو زيد الخيل كما في الحيوان (4: 339)، والشعر والشعراء في أثناء ترجمة الأعشى، ونقد الشعر 39. وروي أيضاً من قصيدة لمعقر البارقي في الأغاني (10: 44). ([2]) عجزه: * فأحداقهم تحت الحديد خوازر *. ([3]) ديوان الحطيئة 69 واللسان (سوا). ([4]) ديوان الأعشى 66. وقد سبق تخريجه في (جنف). وصدره: * تجانف عن جل اليمامة ناقتي * ([5]) في اللسان (19: 143) : "فارس الأحزاب"، تحريف. والبيت من أبيات فائية في الأغاني (14: 127) منسوبة إلى رجل من بني الحارث بن الخزرج، أو إلى حسان بن ثابت. وانظر تنبيه البكري على الأمالي 67. ([6]) ويروى أيضاً: "سوداء". ([7]) البيت في اللسان (سوأ). ([8]) سبق البيت في مادة (زير). ([9]) التكملة من اللسان. وفي المجمل "من" بدل "إلا". ([10]) البيت في اللسان (6: 55). ([11]) هو الأخطل. ديوانه 116. وقد سبق في (2: 73). ([12]) ضبط في الأصل والمجمل بكسر الهمزة، ويقال أيضاً بضمها. ([13]) البيت في المجمل واللسان (سوط). ([14]) البيت لرؤبة في ديوانه 104 واللسان (سوف). ([15]) صدره كما في اللسان (سوف): * فيا لهما من مرسلين لحاجة * ([16]) ديوان رؤبة 106. ([17]) الجمهرة (3: 48). ([18]) هو المتنخل الهذلي، كما في اللسان (سول) من قصيدة في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 81، ونسخة الشنقيطي 44. ([19]) حقه أن يكون في مادة (سيس). ([20]) وصواب هاتين أن يكونا في مادة (مسس). ([21]) النافع الذي يشفي غلة العطش. وفي الأصل : "ذفعا" تحريف.
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR589 harf- السؤل: الحاجة التي تحرص النفس عليها، قال: ﴿قد أوتيت سؤلك يا موسى﴾ [طه/36]، وذلك ما سأله بقوله: ﴿رب اشرح لي صدري﴾ [طه/25]، والتسويل: تزيين النفس لما تحرص عليه، وتصوير القبيح منه بصورة الحسن، قال: ﴿بل سولت لكم أنفسكم أمرا﴾ [يوسف/18]، ﴿الشيطان سول لهم﴾ [محمد/25]، وقال بعض الأدباء:
*سالت هذيل رسول الله فاحشة ** *** (هذا شطر بيت لحسان بن ثابت وهو في ديوانه ص 34. وانظر: كتاب الألفات لابن خالويه ص 38
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR76 harfس و ل
سول له الشيطان ونفسه أمراً: سهل له وزين وهذا من تسويلات الشياطين.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.845 harfسَوَّلَتْ له نفسه كذا: زَيَّنَتْه له. وسَوَّل له الشيطانُ: أَغْواه. وأَنا سَوِيلُكَ في هذا الأَمر: عَدِيلُك. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: اللَّهُمَّ إِلا أَن تُسَوِّلَ لي نفسي عند الموت شيئاً لا أَجِدُه الآن؛ التسويل: تحسين الشيء وتزيينُه وتَحْبِيبُه إِلى الإِنسان ليفعله أَو يقوله. وفي التنزيل العزيز: بل سَوَّلَتْ لكم أَنْفُسُكم أَمْراً فصَبْرٌ جَمِيل؛ هذا قول يعقوب، عليه السلام، لولده حين أَخبروه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR45 harf* س و ل * * سَوَّلَتْ * له نفسه أمرا زينته له
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.017 harfسَالَ
1 سَالَ ذ , aor. يَسَالُ, (Akh, and S, M, Msb, K, all in art. سأل,) like خَافَ, aor. يَخَافُ, (Msb and K ibid.,) first pers. pret. سِلْتُ, [like خِفْتُ,] (Sb, M in the present art., [in the K in this art., erroneously, سَلْتُ,]) and aor. أَسَالُ, (Sb, M and K in this art.,) imperative سَلْ, (S, Msb, K, TA, all in art. سأل,) dual سَلَا, and pl. سَلُوا, these two being irregular, (Msb in that
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR210 harfسَالَ
سَالَ ( w )
a. see سَأَلَ
سَوِلَ
سَوِلَ A ( n. ac. سَوَل 4 ),
a. Was pot-bellied, paunchy; was flabby.
سَوَّلَ
سَوَّلَ II ,
a. Tempted, beguiled.
سَوِيْل
سَوِيْل [ 25 ],
a. An equal, match, fellow.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR8.286 harfسول
سَوِلَ - يَسْوَلُ - سَوَّلَ - يُسَوِّلُ
سَوِلَ - يَسْوَلُ + الأمر + لكائن: يزين له ويصير مغرياً تريده النفس وتتمناه
سَوَّلَ - يُسَوِّلُ + كائن + لكائن + أمراً: على وزن " فـَعـَّلَ" من " سَوِلَ - يَسْوَلُ ": يجعله " يَسْوَلُ" على وجه التكرار والشدة: يجعله يزين ويصير مغرياً بشدة تريده النفس وتتمناه: وهو بمعنى التبرير المعروف: وهو إيجاد
Mücavir kökler29 mücavir (42 toplam)
- جمل
2 ortak ayet · Erkek deve demektir
- نفس
3 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- صبر
2 ortak ayet · Granit taş demektir
- قمص
1 ortak ayet · Gömlek demektir
- قبض
1 ortak ayet · Ve avuçlarlar
- ملي
1 ortak ayet · Süreyi uzattım
- دمم
1 ortak ayet · Ve kan
- عون
1 ortak ayet · Yardım istenilen
- نبذ
1 ortak ayet · Nebiz köpük demektir
- أمر
2 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- وصف
1 ortak ayet · Vasıflandırırlar
- أثر
1 ortak ayet · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
Geçtiği ayetler(4)
وَجَاءُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ
AyarttıOnlar sahte bir kan ile gömleğini getirdiler. Dedi ki: Hayır, nefisleriniz sizi aldatıp bir işe sürüklemiş. Artık bana güzelce bir sabır gerekir. Sizin şu anlattıklarınıza karşı yardımına sığınılacak, Allah’tır.
قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَنِي بِهِمْ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
AyarttıYa’kub dedi ki: Hayır, nefisleriniz sizi aldatıp bir işe sürüklemiş. Artık bana sabır gerekir. Umulur ki Allah, onların hepsini birden bana getirecektir. Muhakkak ki Alim, Hakim O’dur O.
قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُهَا وَكَذَلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي
AyarttıO da: Onların görmedikleri bir şey gördüm ve o elçinin bastığı yerden bir avuç avuçladım. Ve bunu ziynet eşyasının eritildiği potaya attım. Nefsim bana bunu hoş gösterdi, dedi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سول |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | زين, وسوس, غرر |
| Zıt Kök | نصح |
| Çekirdek Özet 1 | İradesel direncin gevşeyip sarkması, nefsin arzusuna boyun eğecek şekilde yumuşatılması |
| Çekirdek Özet 2 | Nefsin veya şeytanın gayrimeşru bir eylemi cazip, meşru ve kolay uygulanabilir kurgulaması |
| Çekirdek Özet 3 | Bireyin içsel savunma mekanizmasını iptal ederek kötülüğü bir hak veya gereklilik gibi algılaması |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca dışarıdan gelen soyut bir vesvese sayıp nefsin içsel tasarlama, meşrulaştırma ve arzuyu talep haline getirme payını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سو | Boşluk, esneme, yönelme, yayılma veya engellerin kalkarak serbest kalması temelli içsel salınım hareketi (سوأ, سوغ, سوق, سوم) | ل | Serbest kalan arzu ve esnemenin belirli bir amaca veya talebe doğru yönlendirilerek fiilin kişiye kolay, pürüzsüz ve çekici gösterilmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Kişinin irade ve ahlaki direncini kuran sınır veya içsel denetim mekanizması |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dış etken ile içsel hevesi birbirine tutturan, bağlayan aracı bağ |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | İradeyi gevşetip heves edilen nesneye doğru sevk eden yönlendirici güç |
| سول | Koruyucu direncin çözülerek tutkunun yönlendirici bir cazibeyle fiile bağlanması ve eylemin kolay kılınması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnede gevşeklik, pörsüme ve sarkma meydana gelmesi; bitkinin alt kısmının zayıflayıp salınması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebu Züeyb el-Hüzelî şiirinde gevşeyip sarkan beyaz buluttan inen yağmuru nitelemek üzere el-esvel kelimesini kullanmıştır: كالسُّحْلِ البيض جَلا لونَها / سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer ölüm anındaki içsel sapma endişesini ifade ederken kelimeyi nefsin aldatıcı kurgusu anlamında kullanmıştır: اللَّهُمَّ إِلا أَن تُسَوِّلَ لي نفسي عند الموت شيئاً لا أَجِدُه الآن |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça سول kökü, klasik sözlük geleneğinde iki ana filolojik damarla ilişkilendirilir. Birincisi İbn Fâris’in tespit ettiği ve fiziksel düzlemde gevşeme, sarkma, elastikiyet bildiren asıl anlamdır; bu damar nesnenin gerginliğini yitirip dirençsizleşmesini anlatır. İkincisi ise hemzeli سأل kökünün yumuşatılmasıyla türeyen ve talep edilen şey, arzu, temenni anlamına gelen isimleşmiş kullanımdır. İbranicede sormak ve talep etmek anlamındaki שָׁאַל (şa'al) ile Süryanicedeki ܫܐܶܠ (ş'el) kökleri, Arapçadaki talep ve içsel eğilim katmanıyla fonetik ve anlamsal açıdan örtüşür. Batı Sami sahasında kökün arzu edilen şeyi isteme boyutu öne çıkarken, Arapçada tef'îl kalıbıyla kazandığı biçim, talebin nesnesini cazip kılarak nefsin direncini gevşetme ve eylemi psikolojik olarak kolaylaştırma şeklinde semantik bir özelleşmeye uğramıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سول ile سأل arasındaki hemze yumuşaması ve سو çekirdeği | Arzu edilen ihtiyacın nefse kolay ve sevimli gösterilerek iç direncin gevşetilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שָׁאַל ve Süryanice ܫܐܶܠ formları | Talep etmek, istemek ve arzulamak anlam alanında ortak köken paralelliği | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanabilir ve doğrudan kök bağı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سول | Anlamlı | Gevşetmek, kolaylaştırmak | Nefsin veya şeytanın bir fiili cazip gösterip iç direnci kırması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سلو | Anlamlı | Teselli bulmak, unutmak | Bir acıdan veya meşguliyetten sıyrılarak gönül ferahlığına ermek | Kur'an'da geçer (سلوى formuyla) |
| وسل | Anlamlı | Yaklaşmak, vesile aramak | Bir hedefe ulaşmak için aracıya ve meşru sebebe tutunmak | Kur'an'da geçer; yönelim bakımından zıt niyet |
| ولس | Anlamlı | Hızlı ve hafif yürümek, aldatmak | Devenin çevik adımlarla yol alması; gizlice hile ve مداهنة yapmak | Kur'an'da geçmez; gizli yönlendirme ilişkisi |
| لسو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| لوس | Anlamlı | Tatmak, oburlukla aramak | Ağzına tatlı ve lezzetli şeyleri seçip almak, arzunun peşine düşmek | Kur'an'da geçmez; arzuya meyil payı ortaktır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سول | Merkez | İradeyi gevşetip arzuyu cazip gösterme | Fiili hem süsler hem de kişiye yapılabilir ve meşru bir kolaylıkta sunar | İçsel direnci kırarak eyleme yol açma |
| زين | Komşu | Görsel ve algısal süsleme | Nesnenin veya fiilin dış yüzünü güzel gösterir; iç direncin gevşetilmesi şart değildir | Biçimsel çekicilik oluşturma |
| وسوس | Komşu | Gizli telkin | Sürekli ve gizli fısıltılarla zihni meşgul eder; eylemi kolaylaştırma boyutu ikincildir | Düşük sesli ve gizli kışkırtma |
| غرر | Komşu | Güvence hissiyle aldatma | Kişiyi tehlikesiz olduğuna inandırarak gaflete düşürür ve zarara uğratır | Yanıltıcı emniyet algısı kurma |
| نصح | Zıt | Samimiyetle hayrı isteme | Aldatıcı ve gevşetici kurgulardan arındırarak gerçeği bütün açıklığıyla sunar | Katıksız doğruyu ve hayrı hedefleme |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سول | Kolaylaştırmak, süsleyip cazip kılmak | Nefsin direnci gevşeterek çirkin bir işi nefse hoş ve makul kılması | Kesin |
| Latince | Blandiri, suadere | Tatlılıkla kandırmak, ikna etmek | İkna ve baştan çıkarma yönünü karşılar; nefsin kendi içindeki kurgulama payını tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Seduce, entice, rationalize | Ayartmak, makul göstermek | Psikolojik rasyonelleştirme ve hevesi tetikleme yönünü verir; ontolojik gevşeme nüansı eksiktir | Güçlü |
| Almanca | Verlocken, einreden | Cezbetmek, aklına sokmak | Dıştan gelen telkin ve içsel aldanışı karşılar; eylemin kolay kılınması boyutunu dolaylı içerir | Güçlü |
| Fransızca | Séduire, suggérer | Baştan çıkarmak, telkin etmek | Çekicilik ve öneri bağını kurar; kişinin ahlaki gevşeklikle suça zemin hazırlamasını kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَوَّلَتْ | Nefsin kıskançlık ve suçu meşrulaştırarak kolay göstermesi | Kardeşlerin Yusuf'u kuyuya atması ve Bünyamin hadisesinde Hz. Yakub'un tespiti (Yûsuf 12:18, 12:83) |
| سَوَّلَتْ | Nefsin sapkın bir kurguyu dini kisveye büründürmesi | Sâmirî'nin buzağı heykelini yapıp kavmi saptırmasını kendi hevesine dayandırması (Tâhâ 20:96) |
| سَوَّلَ | Şeytanın irtidat edenlere günahı sevimli kılıp emel aşılaması | Hidayet geldikten sonra gerisin geriye dönen münafıkların psikolojik çözülüşü (Muhammed 47:25) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb, irade ve şer fiillerinin kurgulanması | Günahın faili olarak nefsin rolü ve şeytanın ilca edici değil yalnızca süsleyici (tesvil edici) oluşu | İnsanın sorumluluğunu ortadan kaldırmayan psikolojik meyillenme |
| Fıkıh | Hile-i şer'iyye ve suça yönlendirici kastın teşekkülü | Hukuki yasağı aşmak için meşru kalıpların kılıf yapılması ve nefsin yasağı kolaylaştırma yolları | Hukuki sorumluluğu düşürmeyen saik ve niyet bozulması |
| Tefsir | Emâre nefis ve şeytani aldatma stratejileri | Hz. Yakub'un teşhisinde ve Sâmirî'nin itirafında nefsin kendi arzularını gerçek gibi üretmesi | Kötülüğü iyi, çirkini güzel gösteren içsel illüzyon mekanizması |
| Hadis | Ölüm anı fitnesi ve nefsin aldatıcı fısıltıları | Son nefeste nefsin veya şeytanın hidayetten caydırıcı kurgular üretme endişesi | Kalbi istikametten çeviren gizli ve sinsi kolaylaştırma çabası |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İhlas ve nefis muhasebesi | Nefsin hilesi ve heva kurgusu | Bireyin takva zırhını gevşeterek günahı meşru görmesini sağlama | Dini emirlerin ağırlığını savuşturmak için içsel bahaneler üretir | Kesin |
| İlmi | Epistemik dürüstlük ve delil ahlakı | Rasyonelleştirme ve bilişsel önyargı | Hakikati tahrif edip hevese uygun teoriyi doğru kabul ettirme | İlim adamının kendi çıkar ve tutkularını bilimsel doğru gibi kurgulamasıdır | Güçlü |
| Siyasi | İktidar meşruiyeti ve halkı yönlendirme | Demagoji ve sahte meşruiyet üretimi | Zulmü veya haksız siyaseti toplumun maslahatı gibi sunma | Yönetimin kendi tasarruflarını halkın gözünde kolay ve kaçınılmaz göstermesidir | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ahlakı ve tüketim manipülasyonu | Tüketim telkini ve yapay ihtiyaç algısı | Gereksiz veya zararlı metaları cazip kılarak harcamayı kolaylaştırma | Bireyin bütçe disiplinini gevşetip harcamayı zorunluluk gibi algılatmasıdır | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Aktivasyon enerjisini düşüren katalizör etki | Kimyasal tepkimenin gerçekleşmesi için gereken enerji eşiğinin düşürülerek sürecin hızlandırılması ve kolaylaştırılması gibi, tesvil de iradi direnç eşiğini düşürür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik rasyonelleştirme mekanizması | Bireyin ahlaken kabul edilemez arzu ve suçlarını zihinsel çarpıtmalarla kabul edilebilir, makul ve haklı gerekçelere bağlama süreci | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca şeytana özgü metafizik bir fısıltı veya basit bir kandırma sayarak nefsin kendi arzusunu projelendirme payını unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem şeytanın dışsal aldatmasını hem de bizzat insanın kendi nefsinin suç üreten, bunu gerekçelendiren ve eylemi basitleştiren iç mekanizmasını kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Suçun faturasını yalnızca dış etkenlere (şeytana veya çevreye) keserek nefsin bilinçli tercihlerindeki ahlaki ve hukuki sorumluluğu hafifletmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın kötülüğe nasıl adım attığını, ahlaki direncin dış bir baskıyla değil, içsel bir gevşeme ve zihinsel meşrulaştırma süreciyle nasıl çöktüğünü açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kardeş kıskançlığının cinayet planına dönüştüğü kıssalarda (Yûsuf Suresi), din kisvesi altında gelişen sapmalarda (Tâhâ Suresi) ve hidayetten dönen münafıkların psikolojisinde (Muhammed Suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günahın anlık bir gafletten ibaret olduğu zannını yıkar; günahın öncesinde nefiste bir tasarlama, süsleme, kolay gösterme ve meşrulaştırma evresinin bulunduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesnede gerginliğin kaybolması, dokunun pörsüyüp sarkması ve gevşeyerek direnç gösteremez hale gelmesi.
- Soyut anlamNefsin veya şeytanın gayrimeşru bir isteği süsleyip pürüzsüz kılarak bireyin ahlaki ve iradi direncini kırması, suçu kolayca işlenebilir bir arzuya dönüştürmesi.
- Sistematik karşılıkİnsanın içsel karar alma mekanizmasında eylemin ahlaki maliyetini sıfırlayan rasyonelleştirme ve irade eşiğini düşürme filtresi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hedeflenen eylemi, bu eylemin gerçekleşmesi için aşılması gereken ahlaki ve iradi direnç eşiğini (aktivasyon bariyerini) temsil eder. tesvil operatörüdür; direnç eşliğini seviyesine düşürerek iradeyi gevşetir. Direnç bariyerinin zayıflamasıyla birlikte eylemin fiiliyata dökülme olasılığı kesinliğe yaklaşır (). Formül metni içinde kelime kullanılmamış olup, tesvilin direnci düşürerek fiili kolaylaştırma mekanizması salt sembolik diferansiyel ilişkiyle gösterilmiştir.