سول

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-و-ل2 sîga, 29 mücavir kök, 4 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وصفسَوَّلَدبرسولجملأمرسَوَّلَتْنفسقولقمصدممأثر

KökSîga 2Ayet 4Sure 3Mücavir 29

▶ Ağı aç (3B)

سول

س - و - ل

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Sevil: “Seyl”den türemiştir. Düzlük demektir. Kolaylaştırmak anlamına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sevil: “Seyl”den türemiştir. Düzlük demektir. Kolaylaştırmak anlamına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.707 harf
باب السين واللام و و ا ي ء معهما س ل و، س و ل، و س ل، و ل س، ل و س، س ل ي، س ي ل، ل ي س، س ل أ، س أ ل، أ س ل، أ ل س مستعملات سلو: سلا فلانٌ عن فلان يسلو سُلُوّاً، وفلان في سَلْوةٍ من عَيشه، أي: في رغد يسلّيه الهمّ. والسُّلوان: ماءٌ من شَرِبه ذهب همُه، فيما يقال، قال: لو أَشْربُ السُّلوانَ ما سَلِيتُ ما بي غِنىً عنك وإنْ غنيتُ ويُقالُ: السُّلوان: تُرابُ القَبر يُنقَع في ماءٍ يَشْرَبُهُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR171 harf
سَوَّلَتْ نفسه أمراً، أي زيّنَتْه له. والسَوَلُ: استرخاءُ ما تحت السُرَّة من البطن. ورجلٌ أَسْوَلُ وامرأةٌ سَوْلاءُ، وقومٌ سولٌ. وسحابٌ أَسْوَلُ، أي مسترخٍ بيِّن السَوَلِ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.518 harf
س ل ( و ا ي ء ) سيل ، سول ، سلأ ، وسل ، ولس ، ألس ، لوس ، سلا ، لسا ، ليس ، أسل . سول : أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : رجل أسْوَل ، وامرأةٌ سَوْلاء : إذا كان فيهما استرخاء . قال : واللَّخَا مِثْلُه ، وقد يسول سَوَلاً ، وقال المتنخِّل : كالسُّحُلِ البِيضِ جَلاَ لَوْنَها هَطْلُ نِجَاءِ الحَمَلِ الأَسْوَلِ أراد بالحَمل : السَّحابَ الأسوَد ، والأسول من السحاب : الّذي في أسفله استرخاء ولهَدبه إِسْبال ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.143 harf
(باب السين والواو وما يثلثهما) (سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً. وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR589 harf
- السؤل: الحاجة التي تحرص النفس عليها، قال: ﴿قد أوتيت سؤلك يا موسى﴾ [طه/36]، وذلك ما سأله بقوله: ﴿رب اشرح لي صدري﴾ [طه/25]، والتسويل: تزيين النفس لما تحرص عليه، وتصوير القبيح منه بصورة الحسن، قال: ﴿بل سولت لكم أنفسكم أمرا﴾ [يوسف/18]، ﴿الشيطان سول لهم﴾ [محمد/25]، وقال بعض الأدباء: *سالت هذيل رسول الله فاحشة ** *** (هذا شطر بيت لحسان بن ثابت وهو في ديوانه ص 34. وانظر: كتاب الألفات لابن خالويه ص 38
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR76 harf
س و ل سول له الشيطان ونفسه أمراً‏:‏ سهل له وزين وهذا من تسويلات الشياطين‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.845 harf
سَوَّلَتْ له نفسه كذا: زَيَّنَتْه له. وسَوَّل له الشيطانُ: أَغْواه. وأَنا سَوِيلُكَ في هذا الأَمر: عَدِيلُك. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: اللَّهُمَّ إِلا أَن تُسَوِّلَ لي نفسي عند الموت شيئاً لا أَجِدُه الآن؛ التسويل: تحسين الشيء وتزيينُه وتَحْبِيبُه إِلى الإِنسان ليفعله أَو يقوله. وفي التنزيل العزيز: بل سَوَّلَتْ لكم أَنْفُسُكم أَمْراً فصَبْرٌ جَمِيل؛ هذا قول يعقوب، عليه السلام، لولده حين أَخبروه
Maddenin bağlantısı

سَوَّلَتْ له نفسه كذا: زَيَّنَتْه له. وسَوَّل له الشيطانُ: أَغْواه. وأَنا سَوِيلُكَ في هذا الأَمر: عَدِيلُك. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: اللَّهُمَّ إِلا أَن تُسَوِّلَ لي نفسي عند الموت شيئاً لا أَجِدُه الآن؛ التسويل: تحسين الشيء وتزيينُه وتَحْبِيبُه إِلى الإِنسان ليفعله أَو يقوله. وفي التنزيل العزيز: بل سَوَّلَتْ لكم أَنْفُسُكم أَمْراً فصَبْرٌ جَمِيل؛ هذا قول يعقوب، عليه السلام، لولده حين أَخبروه بأَكل الذئب يوسفَ فقال لهم: ما أَكَلَهُ الذئْب بل سَوَّلَتْ لكم أَنفسكم في شأْنه أَمراً أَي زَيَّنَتْ لكم أَنفسكم أَمراً غير ما تَصِفُون، وكأَنَّ التسويل تَفْعِيلٌ من سُولِ الإِنسان، وهو أُمْنِيَّته أَن يَتَمَنَّاها فتُزَيِّن لطالبها الباطلَ وغيرَه من غُرور الدنيا، وأَصل السُّول مهموز عند العرب، استثقلوا ضَغْطة الهمزة فيه فتكلموا به على تخفيف الهمز؛ قال الراعي فيه فلم يَهْمِزه: اخْتَرْنَك الناسُ، إِذ رَثَّتْ خَلائِقُهُم، واعْتَلَّ مَنْ كان يُرْجى عِنْدَه السُّولُ (* قوله «اخترنك» هكذا في الأصل، والصواب اختارك). والدليل على أَن أَصل السُّول همز قراءةُ القُرَّاء قوله عز وجل: قد أُوتيتَ سُؤْلَكَ يا مُوسى؛ أَي أُعْطِيت أُمْنِيَّتك التي سَأَلْتَها. والتَّسَوُّلُ: استرخاءُ البطن، والتَّسَوُّنُ مثله. والسَّوَلُ: استرخاءُ ما تحت السُّرَّة من البطن، ورجُل أَسْوَلُ وامرأَة سَوْلاء قوم سُولٌ. ابن سيده: الأَسْوَلُ الذي في أَسفله استرخاء؛ قال المُتَنَخِّل الهُذلي: كالسُّحُل البيضِ، جَلا لَوْنَها سَحُّ نِجاءِ الحَمَل الأَسْوَل أَراد بالحَمَل السَّحابَ الأَسود. وسَحابٌ أَسْوَلُ أَي مُسْتَرْخٍ بَيِّنُ السَّوَل، وقد سَوِلَ يَسْوَلُ سَوَلاً، وامرأَة سَوْلاء. والأَسْوَل من السحاب: الذي في أَسفله استرخاء ولهُدْبهِ إِسْبالٌ. ودَلْوٌ سَوْلاء: ضَخْمة؛ قال: سَوْلاء مَسْك فارضٍ نَهِيٍّ وسَلْتُ أَسالُ سُولاً: لغة في سأَلْت؛ حكاها سيبويه، وقال ثعلب: سُوالاً وسِوالاً كجُوَارٍ وجِوار، وحكى أَبو زيد: هما يَتَساوَلانِ، فهذا يدل على أَنها واو في الأَصل على هذه اللغة، وليس على بدل الهمز. ورَجُل سَوَلةٌ على هذه اللغة: سَؤول، وحكى ابن جني سُوَال وأَسْوِلة.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR45 harf
* س و ل * * سَوَّلَتْ * له نفسه أمرا زينته له
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.017 harf
سَالَ 1 سَالَ ذ , aor. يَسَالُ, (Akh, and S, M, Msb, K, all in art. سأل,) like خَافَ, aor. يَخَافُ, (Msb and K ibid.,) first pers. pret. سِلْتُ, [like خِفْتُ,] (Sb, M in the present art., [in the K in this art., erroneously, سَلْتُ,]) and aor. أَسَالُ, (Sb, M and K in this art.,) imperative سَلْ, (S, Msb, K, TA, all in art. سأل,) dual سَلَا, and pl. سَلُوا, these two being irregular, (Msb in that
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR210 harf
سَالَ سَالَ ( w ) a. see سَأَلَ سَوِلَ سَوِلَ A ( n. ac. سَوَل 4 ), a. Was pot-bellied, paunchy; was flabby. سَوَّلَ سَوَّلَ II , a. Tempted, beguiled. سَوِيْل سَوِيْل [ 25 ], a. An equal, match, fellow.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR8.286 harf
سول سَوِلَ - يَسْوَلُ - سَوَّلَ - يُسَوِّلُ سَوِلَ - يَسْوَلُ + الأمر + لكائن: يزين له ويصير مغرياً تريده النفس وتتمناه سَوَّلَ - يُسَوِّلُ + كائن + لكائن + أمراً: على وزن " فـَعـَّلَ" من " سَوِلَ - يَسْوَلُ ": يجعله " يَسْوَلُ" على وجه التكرار والشدة: يجعله يزين ويصير مغرياً بشدة تريده النفس وتتمناه: وهو بمعنى التبرير المعروف: وهو إيجاد
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler29 mücavir (42 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جمل

    2 ortak ayet · Erkek deve demektir

  2. نفس

    3 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  3. صبر

    2 ortak ayet · Granit taş demektir

  4. قمص

    1 ortak ayet · Gömlek demektir

  5. قبض

    1 ortak ayet · Ve avuçlarlar

  6. ملي

    1 ortak ayet · Süreyi uzattım

  7. دمم

    1 ortak ayet · Ve kan

  8. عون

    1 ortak ayet · Yardım istenilen

  9. نبذ

    1 ortak ayet · Nebiz köpük demektir

  10. أمر

    2 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

  11. وصف

    1 ortak ayet · Vasıflandırırlar

  12. أثر

    1 ortak ayet · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…

Geçtiği ayetler(4)

  1. وَجَاءُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ

    AyarttıOnlar sahte bir kan ile gömleğini getirdiler. Dedi ki: Hayır, nefisleriniz sizi aldatıp bir işe sürüklemiş. Artık bana güzelce bir sabır gerekir. Sizin şu anlattıklarınıza karşı yardımına sığınılacak, Allah’tır.

  2. قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَنِي بِهِمْ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

    AyarttıYa’kub dedi ki: Hayır, nefisleriniz sizi aldatıp bir işe sürüklemiş. Artık bana sabır gerekir. Umulur ki Allah, onların hepsini birden bana getirecektir. Muhakkak ki Alim, Hakim O’dur O.

  3. قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُهَا وَكَذَلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي

    AyarttıO da: Onların görmedikleri bir şey gördüm ve o elçinin bastığı yerden bir avuç avuçladım. Ve bunu ziynet eşyasının eritildiği potaya attım. Nefsim bana bunu hoş gösterdi, dedi.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسول
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerزين, وسوس, غرر
Zıt Kökنصح
Çekirdek Özet 1İradesel direncin gevşeyip sarkması, nefsin arzusuna boyun eğecek şekilde yumuşatılması
Çekirdek Özet 2Nefsin veya şeytanın gayrimeşru bir eylemi cazip, meşru ve kolay uygulanabilir kurgulaması
Çekirdek Özet 3Bireyin içsel savunma mekanizmasını iptal ederek kötülüğü bir hak veya gereklilik gibi algılaması
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca dışarıdan gelen soyut bir vesvese sayıp nefsin içsel tasarlama, meşrulaştırma ve arzuyu talep haline getirme payını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سوBoşluk, esneme, yönelme, yayılma veya engellerin kalkarak serbest kalması temelli içsel salınım hareketi (سوأ, سوغ, سوق, سوم)لSerbest kalan arzu ve esnemenin belirli bir amaca veya talebe doğru yönlendirilerek fiilin kişiye kolay, pürüzsüz ve çekici gösterilmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaKişinin irade ve ahlaki direncini kuran sınır veya içsel denetim mekanizması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaDış etken ile içsel hevesi birbirine tutturan, bağlayan aracı bağ
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaİradeyi gevşetip heves edilen nesneye doğru sevk eden yönlendirici güç
سولKoruyucu direncin çözülerek tutkunun yönlendirici bir cazibeyle fiile bağlanması ve eylemin kolay kılınması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnede gevşeklik, pörsüme ve sarkma meydana gelmesi; bitkinin alt kısmının zayıflayıp salınması
Cahiliye şiiri kullanımıEbu Züeyb el-Hüzelî şiirinde gevşeyip sarkan beyaz buluttan inen yağmuru nitelemek üzere el-esvel kelimesini kullanmıştır: كالسُّحْلِ البيض جَلا لونَها / سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ
Erken Arapça kullanımHz. Ömer ölüm anındaki içsel sapma endişesini ifade ederken kelimeyi nefsin aldatıcı kurgusu anlamında kullanmıştır: اللَّهُمَّ إِلا أَن تُسَوِّلَ لي نفسي عند الموت شيئاً لا أَجِدُه الآن

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça سول kökü, klasik sözlük geleneğinde iki ana filolojik damarla ilişkilendirilir. Birincisi İbn Fâris’in tespit ettiği ve fiziksel düzlemde gevşeme, sarkma, elastikiyet bildiren asıl anlamdır; bu damar nesnenin gerginliğini yitirip dirençsizleşmesini anlatır. İkincisi ise hemzeli سأل kökünün yumuşatılmasıyla türeyen ve talep edilen şey, arzu, temenni anlamına gelen isimleşmiş kullanımdır. İbranicede sormak ve talep etmek anlamındaki שָׁאַל (şa'al) ile Süryanicedeki ܫܐܶܠ (ş'el) kökleri, Arapçadaki talep ve içsel eğilim katmanıyla fonetik ve anlamsal açıdan örtüşür. Batı Sami sahasında kökün arzu edilen şeyi isteme boyutu öne çıkarken, Arapçada tef'îl kalıbıyla kazandığı biçim, talebin nesnesini cazip kılarak nefsin direncini gevşetme ve eylemi psikolojik olarak kolaylaştırma şeklinde semantik bir özelleşmeye uğramıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسول ile سأل arasındaki hemze yumuşaması ve سو çekirdeğiArzu edilen ihtiyacın nefse kolay ve sevimli gösterilerek iç direncin gevşetilmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice שָׁאַל ve Süryanice ܫܐܶܠ formlarıTalep etmek, istemek ve arzulamak anlam alanında ortak köken paralelliğiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında doğrulanabilir ve doğrudan kök bağı tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سولAnlamlıGevşetmek, kolaylaştırmakNefsin veya şeytanın bir fiili cazip gösterip iç direnci kırmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
سلوAnlamlıTeselli bulmak, unutmakBir acıdan veya meşguliyetten sıyrılarak gönül ferahlığına ermekKur'an'da geçer (سلوى formuyla)
وسلAnlamlıYaklaşmak, vesile aramakBir hedefe ulaşmak için aracıya ve meşru sebebe tutunmakKur'an'da geçer; yönelim bakımından zıt niyet
ولسAnlamlıHızlı ve hafif yürümek, aldatmakDevenin çevik adımlarla yol alması; gizlice hile ve مداهنة yapmakKur'an'da geçmez; gizli yönlendirme ilişkisi
لسوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
لوسAnlamlıTatmak, oburlukla aramakAğzına tatlı ve lezzetli şeyleri seçip almak, arzunun peşine düşmekKur'an'da geçmez; arzuya meyil payı ortaktır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سولMerkezİradeyi gevşetip arzuyu cazip göstermeFiili hem süsler hem de kişiye yapılabilir ve meşru bir kolaylıkta sunarİçsel direnci kırarak eyleme yol açma
زينKomşuGörsel ve algısal süslemeNesnenin veya fiilin dış yüzünü güzel gösterir; iç direncin gevşetilmesi şart değildirBiçimsel çekicilik oluşturma
وسوسKomşuGizli telkinSürekli ve gizli fısıltılarla zihni meşgul eder; eylemi kolaylaştırma boyutu ikincildirDüşük sesli ve gizli kışkırtma
غررKomşuGüvence hissiyle aldatmaKişiyi tehlikesiz olduğuna inandırarak gaflete düşürür ve zarara uğratırYanıltıcı emniyet algısı kurma
نصحZıtSamimiyetle hayrı istemeAldatıcı ve gevşetici kurgulardan arındırarak gerçeği bütün açıklığıyla sunarKatıksız doğruyu ve hayrı hedefleme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسولKolaylaştırmak, süsleyip cazip kılmakNefsin direnci gevşeterek çirkin bir işi nefse hoş ve makul kılmasıKesin
LatinceBlandiri, suadereTatlılıkla kandırmak, ikna etmekİkna ve baştan çıkarma yönünü karşılar; nefsin kendi içindeki kurgulama payını tam vermezGüçlü
İngilizceSeduce, entice, rationalizeAyartmak, makul göstermekPsikolojik rasyonelleştirme ve hevesi tetikleme yönünü verir; ontolojik gevşeme nüansı eksiktirGüçlü
AlmancaVerlocken, einredenCezbetmek, aklına sokmakDıştan gelen telkin ve içsel aldanışı karşılar; eylemin kolay kılınması boyutunu dolaylı içerirGüçlü
FransızcaSéduire, suggérerBaştan çıkarmak, telkin etmekÇekicilik ve öneri bağını kurar; kişinin ahlaki gevşeklikle suça zemin hazırlamasını kısmen dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سَوَّلَتْNefsin kıskançlık ve suçu meşrulaştırarak kolay göstermesiKardeşlerin Yusuf'u kuyuya atması ve Bünyamin hadisesinde Hz. Yakub'un tespiti (Yûsuf 12:18, 12:83)
سَوَّلَتْNefsin sapkın bir kurguyu dini kisveye büründürmesiSâmirî'nin buzağı heykelini yapıp kavmi saptırmasını kendi hevesine dayandırması (Tâhâ 20:96)
سَوَّلَŞeytanın irtidat edenlere günahı sevimli kılıp emel aşılamasıHidayet geldikten sonra gerisin geriye dönen münafıkların psikolojik çözülüşü (Muhammed 47:25)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKesb, irade ve şer fiillerinin kurgulanmasıGünahın faili olarak nefsin rolü ve şeytanın ilca edici değil yalnızca süsleyici (tesvil edici) oluşuİnsanın sorumluluğunu ortadan kaldırmayan psikolojik meyillenme
FıkıhHile-i şer'iyye ve suça yönlendirici kastın teşekkülüHukuki yasağı aşmak için meşru kalıpların kılıf yapılması ve nefsin yasağı kolaylaştırma yollarıHukuki sorumluluğu düşürmeyen saik ve niyet bozulması
TefsirEmâre nefis ve şeytani aldatma stratejileriHz. Yakub'un teşhisinde ve Sâmirî'nin itirafında nefsin kendi arzularını gerçek gibi üretmesiKötülüğü iyi, çirkini güzel gösteren içsel illüzyon mekanizması
HadisÖlüm anı fitnesi ve nefsin aldatıcı fısıltılarıSon nefeste nefsin veya şeytanın hidayetten caydırıcı kurgular üretme endişesiKalbi istikametten çeviren gizli ve sinsi kolaylaştırma çabası

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİhlas ve nefis muhasebesiNefsin hilesi ve heva kurgusuBireyin takva zırhını gevşeterek günahı meşru görmesini sağlamaDini emirlerin ağırlığını savuşturmak için içsel bahaneler üretirKesin
İlmiEpistemik dürüstlük ve delil ahlakıRasyonelleştirme ve bilişsel önyargıHakikati tahrif edip hevese uygun teoriyi doğru kabul ettirmeİlim adamının kendi çıkar ve tutkularını bilimsel doğru gibi kurgulamasıdırGüçlü
Siyasiİktidar meşruiyeti ve halkı yönlendirmeDemagoji ve sahte meşruiyet üretimiZulmü veya haksız siyaseti toplumun maslahatı gibi sunmaYönetimin kendi tasarruflarını halkın gözünde kolay ve kaçınılmaz göstermesidirGüçlü
İktisadiPiyasa ahlakı ve tüketim manipülasyonuTüketim telkini ve yapay ihtiyaç algısıGereksiz veya zararlı metaları cazip kılarak harcamayı kolaylaştırmaBireyin bütçe disiplinini gevşetip harcamayı zorunluluk gibi algılatmasıdırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAktivasyon enerjisini düşüren katalizör etkiKimyasal tepkimenin gerçekleşmesi için gereken enerji eşiğinin düşürülerek sürecin hızlandırılması ve kolaylaştırılması gibi, tesvil de iradi direnç eşiğini düşürürGüçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik rasyonelleştirme mekanizmasıBireyin ahlaken kabul edilemez arzu ve suçlarını zihinsel çarpıtmalarla kabul edilebilir, makul ve haklı gerekçelere bağlama süreciKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca şeytana özgü metafizik bir fısıltı veya basit bir kandırma sayarak nefsin kendi arzusunu projelendirme payını unutmak
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem şeytanın dışsal aldatmasını hem de bizzat insanın kendi nefsinin suç üreten, bunu gerekçelendiren ve eylemi basitleştiren iç mekanizmasını kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSuçun faturasını yalnızca dış etkenlere (şeytana veya çevreye) keserek nefsin bilinçli tercihlerindeki ahlaki ve hukuki sorumluluğu hafifletmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın kötülüğe nasıl adım attığını, ahlaki direncin dış bir baskıyla değil, içsel bir gevşeme ve zihinsel meşrulaştırma süreciyle nasıl çöktüğünü açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kardeş kıskançlığının cinayet planına dönüştüğü kıssalarda (Yûsuf Suresi), din kisvesi altında gelişen sapmalarda (Tâhâ Suresi) ve hidayetten dönen münafıkların psikolojisinde (Muhammed Suresi).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Günahın anlık bir gafletten ibaret olduğu zannını yıkar; günahın öncesinde nefiste bir tasarlama, süsleme, kolay gösterme ve meşrulaştırma evresinin bulunduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnede gerginliğin kaybolması, dokunun pörsüyüp sarkması ve gevşeyerek direnç gösteremez hale gelmesi.
  • Soyut anlamNefsin veya şeytanın gayrimeşru bir isteği süsleyip pürüzsüz kılarak bireyin ahlaki ve iradi direncini kırması, suçu kolayca işlenebilir bir arzuya dönüştürmesi.
  • Sistematik karşılıkİnsanın içsel karar alma mekanizmasında eylemin ahlaki maliyetini sıfırlayan rasyonelleştirme ve irade eşiğini düşürme filtresi.
  • LaTeX modeliEa(A)→SEa′(A)buradaEa′(A)<Ea(A)  ⟹  P(A→1)
  • LaTeX açıklamasıModelde A hedeflenen eylemi, Ea(A) bu eylemin gerçekleşmesi için aşılması gereken ahlaki ve iradi direnç eşiğini (aktivasyon bariyerini) temsil eder. S tesvil operatörüdür; direnç eşliğini Ea′(A) seviyesine düşürerek iradeyi gevşetir. Direnç bariyerinin zayıflamasıyla birlikte eylemin fiiliyata dökülme olasılığı P kesinliğe yaklaşır (1). Formül metni içinde kelime kullanılmamış olup, tesvilin direnci düşürerek fiili kolaylaştırma mekanizması salt sembolik diferansiyel ilişkiyle gösterilmiştir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س