صدع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-د-ع5 sîga, 24 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خشيفَاصْدَعْالصَّدْعِمثلصدعنزفقرأخشعيُصَدَّعُونَمُتَصَدِّعًاجبلأمررددذو

KökSîga 5Ayet 5Sure 5Mücavir 24

▶ Ağı aç (3B)

صدع

ص - د - ع

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Çatlak, yarık demektir. Yarma da denmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Çatlak, yarık demektir. Yarma da denmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.502 harf
باب العين والصاد والدال معهما ع ص د، ص ع د، د ع ص، ص د ع مستعملات ع د ص، د ص ع مهملان عصد: قلت لأبي الدُّقَيش: ما العَصْدُ? قال: تقليبك العصيدة في الطَّنجير بالمِعصدة. تقول: عَصَدَ يَعْصِدُ عَصْداً. قلت: هل تعرفه العرب العاربة ببواديها? قال: نعم! أما سمعت قول غيلان: على الرَّحْل ممّا منّه السير عاصد أي: يذبذب رأسه ويضطرب شبه الناعس الذي يعصد لخفة رأسه. وقال بعضهم: العاصد في هذا البيت هو الميّت
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.082 harf
الصَدْعُ: الشقُّ. يقال: صَدَعْتُهُ فانْصَدَعَ هو، أي انشقَّ. والصَديعُ: الصبحُ. والصَديعُ: الصِرْمَةُ من الإبل، والفِرْقَةُ من الغنم. وصَدَعْتُ الفلاةَ: قطعتها. وصَدَعْتُ الشيء: أظهرته وبيَّنته. ومنه قول أبي ذؤيب: يَسَرٌ يُفيضُ على القِداحِ ويَصْدَعُ يقال: صَدَعْتُ بالحقِّ، إذا تكلّمت به جهاراً. وقوله تعالى: "فاصْدَعْ بما تُؤْمَر". قال الفراء: أراد فاصْدَعْ بالأمر، أي أَظْهِرْ دينَكَ. أبو زيد:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.513 harf
باب العين والصاد مع الدال عصد ، صدع ، صعد ، دعص : مستعملة عصد : أبو عُبَيد عن أبي زيد : يقال : عَصَد فلان يَعْصِد عُصُوداً إذا مات . وأنشد شَمِر : على الرحل ممَّا منَّه السَيْر عاصدُ وقال الليث : العاصد ههنا : الذي يعصِد العَصِيدة أي يُديرها ويقلبها بالمِعْصَدة ، شبَّه الناعس به لِخَفَقان رأسه . قال : ومن قال : إنه أراد الميّت بالعاصد فقد أخطأ . ابن شُمَيل : تركتُهم في عِصْواد وهو الشَّرّ من
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.424 harf
(باب الصاد والدال وما يثلثهما) (صدر) الصاد والدال والرَّاء أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على خلاف الوِرْد، والآخر صَدْر الإنسان وغيره. فالأوّلُ قولُهم: صَدَرَ عن الماءِ، وصَدَرَ عن البِلاد، إذا كان وَرَدَها ثمَّ شَخَصَ عنها. وقال الأَحْمَر([1]): يقال صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً، وهو الاسم، فإن أردْتَ المصدر جزمت الدَّال. وأنشد: وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR441 harf
- الصدع: الشق في الأجسام الصلبة كالزجاج والحديد ونحوهما، يقال: صدعته فانصدع، وصدعته فتصدع، قال تعالى: ﴿يومئذ يصدعون﴾ [الروم/ 43]، وعنه استعير: صدع الأمر، أي: فصله، قال: ﴿فاصدع بما تؤمر﴾ [الحجر/94]، وكذا استعير منه الصداع، وهو شبه الاشتقاق في الرأس من الوجع. قال: ﴿لا يصدعون عنها ولا ينزفون﴾ [الواقعة/19]، ومنه الصديع للفجر (انظر: المجمل 2/552، والبصائر 3/395، واللسان: صدع)، وصدعت الفلاة: قطعتها
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.035 harf
ص د ع في العود ونحره من الأشياء صدْعٌ وصدوع وصدعته فانصدع وكأنه صدع الزجاجة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ صدع البين شملهم‏.‏ وصدع الظعائن يوم بن فؤاده‏.‏ وتصدع الحي‏.‏ وتصدعوا عني‏.‏ وانصدع الفجر‏.‏ وجئته وعمود الصبح منصدع‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ فغلت وعمود الصبح منصدع عنه وسائره بالليل محتجب وطلع الصديع وهو الفجر‏.‏ وانصدعت الأرض بالنبات‏.‏ وصدعها الله تعالى ‏"‏ والأرض ذات الصدع ‏"‏ وصدعت الفلاة‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.221 harf
الصَّدْعُ: الشَّقُّ في الشيءِ الصُّلْبِ كالزُّجاجةِ والحائِطِ وغيرهما، وجمعه صُدُوعٌ؛ قال قيس ابن ذريح: أَيا كَبِداً طارتْ صُدُوعاً نَوافِذاً، ويا حَسْرَتا ماذا تَغَلْغَلَ بِالْقَلْبِ؟ ذهب فيه أَي أَن كل جزء منها صار صَدْعاً، وتَأْوِيل الصَّدْعِ في الزجاج أَن يَبِينَ بعضُه من بعض. وصَدَعَ الشيءَ يَصْدَعُه صَدْعاً وصَدَّعَه فانْصَدَعَ وتَصَدَّعَ: شَقّه بنصفين، وقيل: صَدّعه شقّه ولم يفترق. وقوله عز
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR322 harf
* ص د ع * * الصَّدْعُ * الشق وقد * صَدَعَهُ فانْصَدَعَ * وبابه قطع قلت ومنه قوله تعالى ﴿والأرض ذات الصدع﴾ و * صَدَعَ * بالحق تكلم به جهارا وقوله تعالى ﴿فاصدع بما تُؤمر﴾ قال الفراء أراد فاصدع بالأمر أي أظهر بدينك و * تَصَدَّعَ * القوم تفرقوا و * الصُّدَاعُ * وجع الرأس و * صُدِّعَ * الرجل على ما لم يسم فاعله * تَصْديعا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.836 harf
الصدع: الشق في شيء صلب، كالزجاجة والحائط ونحوهما، قاله الليث، وأنشد لحسان يهجو الحارث بن عوف المري: وأمانة المري حيث لـقـيتـه مثل الزجاجة صدعها لم يجبر وجمعه صدوع، قال قيس بن ذريح: أيا كبدا طارت صدوعا نوافذا ويا حسرتا ماذا تغلغل بالقلب ذهب فيه إلى أن كل جزء منها صار صدعا، وتأويل الصدع في الزجاجة أن يبين بعضه من بعض. الصدع:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR16.302 harf
صَدَعَهُ 1 صَدَعَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. صَدَعَ , (Msb, K,) inf. n. صَدْعٌ, (S, * Msb, K, *) He clave, split, slit, or cracked, it [i. e. a hard thing, such as a glass vessel, and a wall, and the like of these; (see صَدْعٌ below;) or so generally]; syn. شَقَّهُ; (S, Msb, K;) as also ↓ صدّعهُ, [but app. in an intensive sense, or relating to a number of objects,] inf. n. تَصْدِيعٌ: (TA:) or so as
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.017 harf
صَدَعَ صَدَعَ A ( n. ac. صَدْع 1 ), a. Split, cleft, parted, divided, separated. b. Crossed, traversed ( desert ). c. Made clear, evident, manifest. d. [ Bi ], Manifested, declared, disclosed, revealed. e. [ Bi ], Carried out, accomplished ( affair ). f. ( n. ac. صُدُوْع 27 ) [ Ila ], Inclined to. صَدَّعَ صَدَّعَ II , a. see I (a) , b. ( c ). d. [ coll. ], Distressed, molested.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok26.163 harf
صدع صَدَعَ - يَصْدَعُ - صَدْع - صَدَّعَ - يُصَدِّعُ، صُدِّعَ - يُصَدَّعُ - تَصَدَّعَ - يَتَصَدَّعُ، يَصَدَّعُ - يَصََّدَّعُوْن - مُتَصَدِّع - مُتَصَدِّعَاً صَدَعَ - يَصْدَعُ + كائن + كائناً + بـِ شيء أو أمر: يرد تحرك شيء باتجاهه بمواجهته بحاجز أو جسم صلب، فيجعله يعود من حيث أتى على شكل أجزاء مبعثرة متفرقة ﴿فاصدع بما تؤمر﴾: اصدع الناس بما
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

صدع صَدَعَ - يَصْدَعُ - صَدْع - صَدَّعَ - يُصَدِّعُ، صُدِّعَ - يُصَدَّعُ - تَصَدَّعَ - يَتَصَدَّعُ، يَصَدَّعُ - يَصََّدَّعُوْن - مُتَصَدِّع - مُتَصَدِّعَاً صَدَعَ - يَصْدَعُ + كائن + كائناً + بـِ شيء أو أمر: يرد تحرك شيء باتجاهه بمواجهته بحاجز أو جسم صلب، فيجعله يعود من حيث أتى على شكل أجزاء مبعثرة متفرقة ﴿فاصدع بما تؤمر﴾: اصدع الناس بما تؤمر: تعرض لهم وواجههم واصدمهم بما تؤمر به صَدْع - الصدع: اسم فعل " صَدَعَ - يَصْدَعُ ُ ": الارتداد مبعثراً متفرقاً بعد الصدم بشيء صلب ﴿وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ(11)وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ﴾: السماء تُرْجِعُ ما يصعد فيها وهي الجاذبية، والأرض تصدع مايسقط ويهبط عليها عليها فترده مبعثراً متفرقاً صَدَّعَ - يُصَدِّعُ: على وزن " فـَعـَّل" من " صَدَعَ - يَصْدَعُ ُ ": جعله " يَصْدَعُ " على وجه التكرار والشدة: جعله يرتد متفرقاً بشدة صُدِّعَ - يُصَدَّعُ: مبني للمجهول من " صَدَّعَ - يُصَدِّعُ " تَصَدَّعَ - يَتَصَدَّعُ: على وزن " تَفَعَل " من " صَدَعَ - يَصْدَعُ ": يقوم بفعل " صَدَعَ - يَصْدَعُ " على وجه التكرار والشدة بشكل ذاتي: يرتد من حيث أتى، بشدة وعنف متفرقاً متبعثراً، وذلك بشكل ذاتي بسبب وجود سد أو عائق في وجهه: يصدعه شيء آخر بعنف وشدة: يواجه بحاجز يمنع تقدمه ويرده مبعثراً متفرقاً يَصَدَّع - يَصَّدَّعُوْن: أصلها " يَتَصَدَّعون ": بحالة تشديد وادغام: يواجه بفعل " صَدَعَ - يَصْدَعُ " مُتَصَدِّع: اسم فاعل صفة مشبهة من " تَصَدَّع - يَتَصَدَّع ": مرتداً على شكل أجزاء مبعثرة متفرقة مُتَصَدِّعَاً: حال من " مُتَصَدِّع " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " صد وإيقاف تقدم كائن أو مهاجم ورده وإجباره على التراجع أو التحول إلى اتجاه آخر "، وهي: صَدَّ - يَصُدُّ، صَدَع َ- يَصْدَعُ، ضَدَّ - يَضُدُّ، دَرَأَ - يَدْرَأُ، رَدَّ - يَرُدُّ، رَجَعَ - يَرْجِعُ (المتعدي) صَدَعَ - اصْدَعْ - فاصدع ﴿فاصدع بما تؤمر وأعرض عن المشركين(94)﴾ الحجر الصدع ﴿وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ(11)وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ(12)﴾ الطارق يَصَدَّع - يصدعون ﴿فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا مَرَدَّ لَهُ مِنْ اللَّهِ يَوْمَئِذٍ يَصَّدَّعُونَ(43)﴾ الروم ﴿لا يُصَدَّعُونَ عَنْهَا وَلَا يُنزِفُونَ(19)﴾ الواقعة متصدعا ﴿لو أنزلنا هذا القرآن على جبل لرأيته خاشعا متصدعا من خشية الله وتلك الأمثال نضربها للناس لعلهم يتفكرون(21)﴾ الحشر ﴿والأرض ذات الصدع (12)﴾ الطارق مختار الصحاح ● [صدع] ص د ع: الصَّدْعُ الشق وقد صَدَعَهُ فانْصَدَعَ وبابه قطع قلت ومنه قوله تعالى ﴿والأرض ذات الصدع﴾ و صَدَعَ بالحق تكلم به جهارا وقوله تعالى ﴿فاصدع بما تُؤمر﴾ قال الفراء أراد فاصدع بالأمر أي أظهر بدينك و تَصَدَّعَ القوم تفرقوا و الصُّدَاعُ وجع الرأس و صُدِّعَ الرجل على ما لم يسم فاعله تَصْديعا الراغب صدع - الصدع: الشق في الأجسام الصلبة كالزجاج والحديد ونحوهما، يقال: صدعته فانصدع، وصدعته فتصدع، قال تعالى: }يومئذ يصدعون﴿[الروم/ 43]، وعنه استعير: صدع الأمر، أي: فصله، قال:﴾فاصدع بما تؤمر﴿[الحجر/94]، وكذا استعير منه الصداع، وهو شبه الاشتقاق في الرأس من الوجع. قال:﴾لا يصدعون عنها ولا ينزفون{ [الواقعة/19]، ومنه الصديع للفجر (انظر: المجمل 2/552، والبصائر 3/395، واللسان: صدع)، وصدعت الفلاة: قطعتها (انظر: المجمل 2/552)، وتصدع القوم أي: تفرقوا. ملخص السان 1. الصَّدْعُ: الشَّقُّ في الشيءِ الصُّلْبِ كالزُّجاجةِ والحائِطِ وغيرهما، وتَأْوِيل الصَّدْعِ في الزجاج أَن يَبِينَ بعضُه من بعض. 2. وصَدَعَ الشيءَ يَصْدَعُه صَدْعاً وصَدَّعَه فانْصَدَعَ وتَصَدَّعَ: شَقّه بنصفين،وقيل: صَدّعه شقّه ولم يفترق. 3. وصَدَع الفَلاةَ والنهرَ يَصْدَعُهما صَدْعاً وصَدَّعَهما: شَقَّهما وقَطَعَهما، وصَدَعْتُ الفَلاةَ أَي قَطَعْتُها في وسَط جَوْزها. 4. والصَّدْعُ: نباتُ الأَرض لأَنه يَصْدَعُها يَشُقُّها فَتَنْصَدِعُ به.وتَصَدَّعَتِ الأَرضُ بالنبات: تشَقَّقَت. 5. وانْصَدَعَ الصبحُ:انشَقَّ عنه الليلُ.والصَّدِيعُ: الفجرُ لانصِداعِه؛ 6. والصَّدِيعُ: الرُّقْعةُ الجديدة في الثوب الخَلَق كأَنها صُدِعَتْ أَي شُقَّتْ.والصَّدِيعُ: الثوب المُشَقَّقُ.والصِّدْعةُ: القِطْعةُ من الثوب تُشَقُّ منه؛ 7. وصَدَعْتُ الشيءَ: أَظهَرْتُه وبَيَّنْتُه؛ 8. تَصَدَّعُ معناه تَفَرَّقُ فتَظْهَرُ وتُكْشَفُ. 9. الصَّدْعُ الفَصْلُ؛يَصْدع يفْصِلُ ويُنَفِّذُ؛ 10. والصُّداعُ: وجَعُ الرأْس، 11. والصَّدَعُ والصَّدْعُ: الفَتِيُّ الشابُّ القَوِيُّ من الأَرْعال والظِّباء والإِبل والحُمُرِ،وقيل: هو الوَسَطُ منها؛ 12. وصَدَعَ بالأَمرِ يَصْدَعُ صَدْعاً: أَصابَ به موضِعَه وجاهَرَ به.وصَدَعَ بالحق: تكلم به جهاراً. 13. وخطِيبٌ مِصْدَعٌ: بَلِيغٌ جرِيءٌ على الكلام. 14. وصَدَعْتُ إِلى الشيء أَصْدَعُ صُدُوعاً: مِلْتُ إِليه. 15. وما صَدَعَكَ عن هذا الأَمرِ صَدْعاً أَي صَرَفَكَ. لسان العرب صدع ● - صدع: الصَّدْعُ: الشَّقُّ في الشيءِ الصُّلْبِ كالزُّجاجةِ والحائِطِ وغيرهما، وجمعه صُدُوعٌ؛ قال قيس ابن ذريح: أَيا كَبِداً طارتْ صُدُوعاً نَوافِذاً، ويا حَسْرَتا ماذا تَغَلْغَلَ بِالْقَلْبِ؟ ذهب فيه أَي أَن كل جزء منها صار صَدْعاً، وتَأْوِيل الصَّدْعِ في الزجاج أَن يَبِينَ بعضُه من بعض. وصَدَعَ الشيءَ يَصْدَعُه صَدْعاً وصَدَّعَه فانْصَدَعَ وتَصَدَّعَ: شَقّه بنصفين، وقيل: صَدّعه شقّه ولم يفترق. وقوله عز وجل: يومئذ يَصَّدَّعُون؛ قال الزجاج: معناه يَتَفَرَّقُون فيصيرون فَرِيقَيْنِ فريق في الجنة وفريق في السعير، وأَصلها يَتَصَدَّعُون فقلب التاء صاداً وأُدغمت في الصاد، وكل نصف منه صِدْعةٌ وصَدِيعٌ؛ قال ذو الرمة: عَشِيّةَ قَلْبِي في المُقِيم صَدِيعُه، وراحَ جَنابَ الظاعِنينَ صَدِيعُ وصَدَعْتُ الغنم صِدْعَتَيْن، بكسر الصاد، أَي فِرْقَتَيْن، وكل واحدة منهما صِدْعة؛ ومنه الحديث: أَنَّ المُصَدِّقَ يجعل الغنم صدْعَيْنِ ثم يأْخذ منهما الصَّدَقةَ، أَي فِرْقَيْنِ؛ وقول قيس بن ذريح: فلَمّا بَدا منها الفِراقُ كما بَدا، بِظَهْرِ الصَّفا الصَّلْدِ، الشُّقُوقُ الصَّوادِعُ يجوز أَن يكون صَدَعَ في معنى تَصَدع لغة ولا أَعرفها، ويجوز أَن يكون على النسب أَي ذاتُ انْصِداعٍ وتَصَدُّعٍ. وصَدَع الفَلاةَ والنهرَ يَصْدَعُهما صَدْعاً وصَدَّعَهما: شَقَّهما وقَطَعَهما، على المثل؛ قال لبيد:فَتَوَسَّطا عُرْضَ السَّرِيِّ، وصَدَّعا مَسْجُورةً مُتَجاوِراً قُلاَّمُها وصَدَعْتُ الفَلاةَ أَي قَطَعْتُها في وسَط جَوْزها. والصَّدْعُ: نباتُ الأَرض لأَنه يَصْدَعُها يَشُقُّها فَتَنْصَدِعُ به. وفي التنزيل: والأَرضِ ذاتِ الصَّدْعِ؛ قال ثعلب: هي الأَرضُ تَنْصَدِعُ بالنبات. وتَصَدَّعَتِ الأَرضُ بالنبات: تشَقَّقَت. وانْصَدَعَ الصبحُ: انشَقَّ عنه الليلُ. وا

Sîgalar(5)

Mücavir kökler24 mücavir (35 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نزف

    1 ortak ayet · Çekilerek suyu bitirilmiş kuyu demektir

  2. خشع

    1 ortak ayet · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…

  3. فكر

    1 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır

  4. جبل

    1 ortak ayet · Dağ anlamındadır

  5. خشي

    1 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur

  6. ضرب

    1 ortak ayet · Örnek verdi

  7. ردد

    1 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür

  8. وجه

    1 ortak ayet · Yüz demektir

  9. عرض

    1 ortak ayet · Ön dişler demektir

  10. قرأ

    1 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

  11. دين

    1 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  12. ذو

    1 ortak ayet · Sahip

Geçtiği ayetler(5)

  1. وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ

    ÇatlakVe yarılan yere,

Sîga sayfası: مُتَصَدِّعًا
Sîga sayfası: يَصَّدَّعُونَ
Sîga sayfası: يُصَدَّعُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصدع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفلق, شقق, فطر, فصل
Zıt Kökلأم
Çekirdek Özet 1Cam, taş veya kuru toprak gibi sert ve katı bir cismin yarılması, çatlayıp birbirinden ayrılması
Çekirdek Özet 2Hakikatin örtüsünü kırarak açıkça ortaya çıkması ve toplumsal ya da varlıksal blokların ikiye ayrılması
Çekirdek Özet 3Bütüncül bir yapının dış etki veya iç gerilimle kırılıp kesin bir ayrıma ve görünürlüğe ulaşması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir kırılma veya dağılma sayarak, sert bir direncin aşılması ve hakikatin aleniyetle ayrışması boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صدKatı bir engelle karşılaşma, direnç gösterme, bir tarafa dönme veya yüz çevirme anlamı taşır; صدد, صدر, صدف, صدق köklerinde olduğu gibi sertlik, yüzleşme ve bir sınıra dayanma ortak çekirdektir.عع boğaz harfinin getirdiği derinlik ve açığa çıkma etkisiyle, sert engelin ve direncin içten dışa yarılarak çatlaması, gizli olanın yüzeye fırlaması ve kesin bir ayrışmanın meydana gelmesi anlamını doğurmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaDirençli ve sıkışık bir kütlenin tutunma gücünü, iç gerilimini ve toplanmış sertliğini temsil eder.
دKapı; giriş, geçiş, hareketBu sıkışmış ve sert yapı içinde bir açıklığın, geçiş aralığının veya yarığın belirmesini simgeler.
عGöz; görme, bilme, kaynakYarılan ve aralanan yerden içkin olanın dışarıya bakması, görünür kılınması ve aleniyet kazanması hareketini ifade eder.
صدعSıkışmış ve sert bir kütlenin kapı gibi yarılarak içindekini gözler önüne sermesiKatı ve yekpare duran yapının direncinin kırılarak bir yarık açılması ve bu yarık vasıtasıyla saklı olan hakikatin ya da unsurun bütünüyle dışa vurulması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCam, kaya, duvar ve kuru toprak gibi sert nesnelerde meydana gelen yarık ve çatlak; çölde yolu ortadan ikiye yararak ilerleme veya sürüyü iki belirgin fırkaya ayırma.
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî bir beytinde kumar oklarını dağıtan ve her bir hisseyi açıkça ortaya koyan kişiyi tasvir ederken kökü aleniyet ve payları kesin olarak ayırma anlamında kullanır: فكأنهن ربابة وكأنه / يسر يفيض على القداح ويصدع
Erken Arapça kullanımKays b. Zerîh aşk acısıyla yüreğinin parçalanmasını anlatırken kökü kullanır: أَيا كَبِداً طارتْ صُدُوعاً نَوافِذاً / ويا حَسْرَتا ماذا تَغَلْغَلَ بِالْقَلْبِ Ayrıca zekât memurunun koyun sürüsünü iki eşit parçaya ayırmasını anlatan hadiste sürünün her bir parçası صِدْعَة olarak adlandırılmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde صدع kökü, özellikle Güney-Batı Sami ve Kuzey-Batı Sami sahasında sert nesnelerin kırılması, yarılması, çatlak açılması ve fırkalara bölünme semantik ekseninde yer alır. Arapçada ص harfiyle temsil edilen sertlik ve sürtünme vurgusu, İbranicede צ (tsade) veya zıtlaşma bildiren köklerle fonetik paralellik gösterirken; Süryanicede s-d-ʿ / s-d-ʾ varyantlarında tahta veya taşın yarılması, kumaşın yırtılması anlamları mevcuttur. Kökün en ilksel somut çekirdeği, organik olmayan ya da sertleşmiş maddelerin darbe yahut iç basınç altında esnemeyip kırılması ve yüzeyinde doğrusal bir hat boyunca yarık oluşturmasıdır. Arapça bu fiziksel yarıktan iki güçlü soyutlama türetmiştir: birincisi sabahın karanlığı yararak doğması (انصداع الصبح) veya bitkinin toprağı çatlatıp çıkması (صدع الأرض) gibi örtünün yırtılıp aleniyetin belirmesi; ikincisi ise toplumun ya da toplulukların fırka fırka birbirinden kopmasıdır (تصدع القوم).

Güven Güçlü

Kaynak Payne Smith (Thesaurus Syriacus), Lisān al-ʿArab ve Brown-Driver-Briggs.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSert cisimde yarık açmaCam, taş veya kemikteki ayrılma; hakikati açıkça ilan ederek (صدع بالحق) bâtılın kapalılığını kırma yönünde semantik genişleme göstermiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve İbranice yarıcı / çatlatıcı köklerSüryanice ve civar lehçelerde taş ve sert zeminlerin yarılması veya yırtılması eylemleriyle ortak semantik çekirdeği paylaşır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik sert kabuk kırma / ayırma kökleriKökün sert engelleri bölme yönü Afro-Asyatik tabakadaki bazı kırılma ve fışkırma morfemleriyle örtüşmektedir.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Gesenius / David Cohen semitik kök analizleri.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صدعAnlamlıYarma, çatlatma, ayırmaSert bir nesnenin yarılarak ayrılması, bitkinin yeri çatlatması, emrin açıkça ortaya konmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
صعدAnlamlıYukarı çıkma, yükselmeBir basamağı veya irtifayı tırmanma, yukarıya doğru yönelmeKur'an'da geçer; yer çekimine karşı bir direnci aşma yönüyle ortak sertlik nüansı taşır
دصعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde (el-Ayn) mühmel kabul edilmiştir
دعصAnlamlıYığma, basıp sıkıştırmaToprağı, kumu üst üste yığma; sertleşmiş kum tepesi (دعص)Kur'an'da geçmez; ayrılmanın aksine bir araya yığışma bildirir
عصدAnlamlıBurarak çevirme, karıştırmaTenceredeki yemeği (asîde) kaşıkla zorlayarak ve kuvvetle çevirmeKur'an'da geçmez; içsel bir dirençle yoğurma eylemidir
عدصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صدعMerkezYarma, çatlatma, alenileştirmeSert ve dirençli yapıyı kırarak içindekini bütünüyle dışa vurmaSertlik şarttır; ayrılan kısımlar tamamen kopmasa da çatlak katidir
فلقKomşuİkiye ayırma, içinden fışkırtmaBir tohumun veya tanenin kabuğunu patlatıp içinden hayat çıkarmaصدع köküne göre daha yumuşak ve üretici bir çatlamayı, doğuşu hedefler
شققKomşuBoylu boyunca yarmaCisimde düz veya derin bir yarık açma; meşakkat vermeصدع sert cisimlere ve sesli / aleni tebliğe odaklanırken, شقق genel yarılmayı bildirir
فطرKomşuİlk defa yararak var etmeYokluk karanlığını yırtıp ilk yaratılışı başlatmaBaşlangıç ve özgün yaratılış boyutuna odaklanır
فصلKomşuİki şeyi birbirinden tamamen ayırmaParçaların arasını açıp birbirine karışmaz kılmaFiziksel bir çatlama şartı olmaksızın hüküm ve kategori ayrımıdır
لأمZıtYarayı sarma, çatlağı onarmaAyrılmış veya yarılmış iki parçayı birbirine kaynatıp birleştirmeÇatlağın kapanması, aranın düzeltilmesi ve kırığın bitişmesidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصدعYarma, çatlatma, alenen ilan etmeSert bir cismin kırılıp ayrılması veya tebliğin aleniyetle açığa vurulmasıKesin
Latincefindere, diffindere, proclamareYarıp açmak, ilan etmekFindere fiziksel çatlatmayı karşılarken kökün emri haykırma yönünü dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceto cleave, to fissure, to proclaim openlyÇatlatmak, yarık açmak, açıkça bildirmekFissure fiziksel çatlağı, proclaim ise mecazi tebliğ yönünü karşılarGüçlü
Almancaspalten, zerspringen, kundtunYarıp ayırmak, çatlamak, duyurmakSpalten sert bir cismin eksen boyunca ayrılması anlamında kökle tam örtüşürGüçlü
Fransızcafendre, fissurer, proclamerYarıp açmak, çatlatmakFiziksel direncin kırılması ve hakikatin sesle duyurulması anlamını paylaşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَاصْدَعْAçıkça, haykırarak, kapalılığı kırarak tebliğ etmekTebliğ bağlamında, müşriklerin oluşturduğu baskı ve direnç duvarını hakikatle yarma emri (Hicr 15:94).
مُتَصَدِّعًاSaygı ve haşyetten parça parça yarılıp dağılmakVarlık ve idrak bağlamında, Kur'an'ın ağırlığı karşısında dağın bile katılığına rağmen yarılacağını beyan (Haşr 59:21).
الصَّدْعِToprağın yarılarak içinden bitkinin fışkırmasıKozmik nizam bağlamında, gökten inen suyun ardından toprağın çatlayıp nebat vermesi yemini (Târık 86:12).
يَصَّدَّعُونَİnsanların kesin fırkalara ve sınıflara ayrılmasıKıyamet bağlamında, insanların cennetlik ve cehennemlik olarak birbirlerinden geri dönülmez biçimde kopması (Rûm 30:43).
يُصَدَّعُونَBaşın sancıyla yarılır gibi ağrımasıAhiret tasviri bağlamında, cennet içeceğinin dünyevi içkiler gibi baş ağrısı ve sersemlik vermemesi (Vâkıa 56:19).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRisaletin aleniyeti ve muhatap üzerindeki ilahi kelam baskısıPeygamberin emri gizlemeden açıkça çatlatırcasına tebliğ etmesi ve haşyetle yarılma meselesi.Hakikatin tavizsiz ayrımı ve bâtılı yarıp geçmesi.
FıkıhZekât mallarının taksimi ve ortak mülkiyetin ayrılmasıZekât memurunun sürüyü iki eşit fırkaya ayırması (صِدْعَتَيْن) veya malların ifrazı.Katı bir bütünün hak sahipleri arasında kesin sınırla ikiye bölünmesi.
TefsirTârık ve Hicr surelerindeki ontolojik ve tebliğsel çatlamaNebatın yeri çatlatması ile hakikatin toplumsal cehaleti çatlatması arasındaki yapısal uyum.Örtünün, sert kabuğun içten gelen güçle yırtılması.
HadisBaş ağrısı (sudâ') ve fitnelerin toplumu parçalamasıŞiddetli baş ağrısı için kökün kullanımı; toplumun fırkalara ayrılarak yeknesaklığını kaybetmesi.Ağrının başı ikiye yarar gibi zonklaması; cemiyetin çatlaması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniDavet ve imanAleni tebliğ ve hak-bâtıl ayrımıGizliliği bitirme ve tarafları netleştirmeHakikatin hiçbir diplomatik perde arkasına sığınmadan, şirk duvarını çatlatarak ortaya konmasıdır.Kesin
İlmiFiziksel ve jeolojik süreçlerKırılma, fay hattı ve nebat çıkışıBasıncın yüzeyi yararak döngüyü sürdürmesiToprağın çatlaması, suyun tohumu uyandırması ve yer kabuğunun kırılması ilmi sürekliliktir.Güçlü
SiyasiToplumsal kutuplaşma ve tasnifFırkalara ayrılma (infisal)Safların ayrışmasıKıyamet günü veya kriz anlarında kitlelerin hakikate göre iki kesin blok haline gelmesidir.Güçlü
İktisadiMülkiyetin ifrazı ve dağıtımıMalın net parçalara bölünmesiMülkiyet sınırlarının berraklaşmasıOrtak veya yığın halindeki malın kesin çizgilerle ayrılarak hak sahiplerine verilmesidir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKırılma mekaniği, çatlak ilerlemesi ve faylanmaMalzeme biliminde gerilim altındaki sert bir cismin kritik eşiği aştığında elastikiyetini kaybedip çatlaması ve jeolojide fay hatlarının ayrılmasıyla birebir örtüşür.Kesin
Beşeri bilimlerToplumsal polarizasyon ve aleniyet kriziSosyolojide homojen görünen bir toplumun dışsal veya ahlaki bir şok karşısında gizli çatlaklarının belirginleşip iki uzlaşmaz kampa bölünmesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece sıradan bir baş ağrısına (migren / sudâ') veya rastgele bir çatlamaya indirgeyerek tebliğdeki dönüştürücü gücünü unutmak.
Kur'an içi daha geniş anlamToprağın bitki vermesinden dağın Kur'an karşısında parçalanmasına, peygamberin tebliğinden mahşerdeki kesin tasnife kadar uzanan topyekûn ontolojik bir yarıktır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHicr 15:94 ayetindeki tebliği pasif bir anlatım zannederek, hakikatin bâtıl yapıyı sarsıcı ve çatlatıcı bir meydan okuma içerdiğini kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hakikati sunuş biçiminin uzlaşmacı değil, statükoyu ve sahte bütünlükleri yarıcı, hak ile bâtılı cerrahi bir kesinlikle ayırıcı olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberin açık davetle emrolunduğu Mekkî ayetlerde, ahiretteki kesin ayrışma sahnelerinde ve yerin diriliş delillerinin sergilendiği kozmolojik ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin dile getirilmesini yalnızca yatıştırıcı bir teselli zanneden algıyı düzeltir; hakikatin sert yapılara çarptığında onları çatlatacak bir kudrete sahip olduğunu hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSert, katı ve monolitik bir nesnenin (cam, kaya, kuru zemin) iç gerilim veya dış darbeyle yarılarak iki belirgin hatta ayrılması.
  • Soyut anlamGizli kalmış, bastırılmış veya dirençle örtülmüş bir hakikatin aleni bir tebliğle direnç duvarını parçalayıp görünür hale gelmesi ve safları kesin biçimde ayırması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki potansiyel gerilimin kritik noktaya ulaşması sonucu homojen yapının bozularak iki zıt veya ayrık faza geçmesi (faz ayrışması ve kırılma).
  • LaTeX modeliS→σ≥σcS1∪S2buradaS1∩S2=∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde S başlangıçtaki sert ve bütüncül yapıyı temsil eder. Bu yapı üzerine etki eden gerilim veya dış basınç σ, malzemenin kritik kırılma eşiği olan σc değerine ulaştığında veya onu aştığında sistem çatlayarak iki ayrık bileşene (S1 ve S2) bölünür. Kesişimlerinin boş küme olması (∅), صدع kökünün doğurduğu nihai ayrışmanın kesinliğini, tarafların birbiriyle kaynaşamaz biçimde fırkalara ayrılışını ve hakikatin sınırlarının berraklığını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص