صدع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-د-ع5 sîga, 24 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خشيفَاصْدَعْالصَّدْعِمثلصدعنزفقرأخشعيُصَدَّعُونَمُتَصَدِّعًاجبلأمررددذو

KökSîga 5Ayet 5Sure 5Mücavir 24

▶ Ağı aç (3B)

صدع

ص - د - ع

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Çatlak, yarık demektir. Yarma da denmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Çatlak, yarık demektir. Yarma da denmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.502 harf
باب العين والصاد والدال معهما ع ص د، ص ع د، د ع ص، ص د ع مستعملات ع د ص، د ص ع مهملان عصد: قلت لأبي الدُّقَيش: ما العَصْدُ? قال: تقليبك العصيدة في الطَّنجير بالمِعصدة. تقول: عَصَدَ يَعْصِدُ عَصْداً. قلت: هل تعرفه العرب العاربة ببواديها? قال: نعم! أما سمعت قول غيلان: على الرَّحْل ممّا منّه السير عاصد أي: يذبذب رأسه ويضطرب شبه الناعس الذي يعصد لخفة رأسه. وقال بعضهم: العاصد في هذا البيت هو الميّت
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.082 harf
الصَدْعُ: الشقُّ. يقال: صَدَعْتُهُ فانْصَدَعَ هو، أي انشقَّ. والصَديعُ: الصبحُ. والصَديعُ: الصِرْمَةُ من الإبل، والفِرْقَةُ من الغنم. وصَدَعْتُ الفلاةَ: قطعتها. وصَدَعْتُ الشيء: أظهرته وبيَّنته. ومنه قول أبي ذؤيب: يَسَرٌ يُفيضُ على القِداحِ ويَصْدَعُ يقال: صَدَعْتُ بالحقِّ، إذا تكلّمت به جهاراً. وقوله تعالى: "فاصْدَعْ بما تُؤْمَر". قال الفراء: أراد فاصْدَعْ بالأمر، أي أَظْهِرْ دينَكَ. أبو زيد:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.513 harf
باب العين والصاد مع الدال عصد ، صدع ، صعد ، دعص : مستعملة عصد : أبو عُبَيد عن أبي زيد : يقال : عَصَد فلان يَعْصِد عُصُوداً إذا مات . وأنشد شَمِر : على الرحل ممَّا منَّه السَيْر عاصدُ وقال الليث : العاصد ههنا : الذي يعصِد العَصِيدة أي يُديرها ويقلبها بالمِعْصَدة ، شبَّه الناعس به لِخَفَقان رأسه . قال : ومن قال : إنه أراد الميّت بالعاصد فقد أخطأ . ابن شُمَيل : تركتُهم في عِصْواد وهو الشَّرّ من
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.424 harf
(باب الصاد والدال وما يثلثهما) (صدر) الصاد والدال والرَّاء أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على خلاف الوِرْد، والآخر صَدْر الإنسان وغيره. فالأوّلُ قولُهم: صَدَرَ عن الماءِ، وصَدَرَ عن البِلاد، إذا كان وَرَدَها ثمَّ شَخَصَ عنها. وقال الأَحْمَر([1]): يقال صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً، وهو الاسم، فإن أردْتَ المصدر جزمت الدَّال. وأنشد: وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR441 harf
- الصدع: الشق في الأجسام الصلبة كالزجاج والحديد ونحوهما، يقال: صدعته فانصدع، وصدعته فتصدع، قال تعالى: ﴿يومئذ يصدعون﴾ [الروم/ 43]، وعنه استعير: صدع الأمر، أي: فصله، قال: ﴿فاصدع بما تؤمر﴾ [الحجر/94]، وكذا استعير منه الصداع، وهو شبه الاشتقاق في الرأس من الوجع. قال: ﴿لا يصدعون عنها ولا ينزفون﴾ [الواقعة/19]، ومنه الصديع للفجر (انظر: المجمل 2/552، والبصائر 3/395، واللسان: صدع)، وصدعت الفلاة: قطعتها
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.035 harf
ص د ع في العود ونحره من الأشياء صدْعٌ وصدوع وصدعته فانصدع وكأنه صدع الزجاجة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ صدع البين شملهم‏.‏ وصدع الظعائن يوم بن فؤاده‏.‏ وتصدع الحي‏.‏ وتصدعوا عني‏.‏ وانصدع الفجر‏.‏ وجئته وعمود الصبح منصدع‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ فغلت وعمود الصبح منصدع عنه وسائره بالليل محتجب وطلع الصديع وهو الفجر‏.‏ وانصدعت الأرض بالنبات‏.‏ وصدعها الله تعالى ‏"‏ والأرض ذات الصدع ‏"‏ وصدعت الفلاة‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.221 harf
الصَّدْعُ: الشَّقُّ في الشيءِ الصُّلْبِ كالزُّجاجةِ والحائِطِ وغيرهما، وجمعه صُدُوعٌ؛ قال قيس ابن ذريح: أَيا كَبِداً طارتْ صُدُوعاً نَوافِذاً، ويا حَسْرَتا ماذا تَغَلْغَلَ بِالْقَلْبِ؟ ذهب فيه أَي أَن كل جزء منها صار صَدْعاً، وتَأْوِيل الصَّدْعِ في الزجاج أَن يَبِينَ بعضُه من بعض. وصَدَعَ الشيءَ يَصْدَعُه صَدْعاً وصَدَّعَه فانْصَدَعَ وتَصَدَّعَ: شَقّه بنصفين، وقيل: صَدّعه شقّه ولم يفترق. وقوله عز
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR322 harf
* ص د ع * * الصَّدْعُ * الشق وقد * صَدَعَهُ فانْصَدَعَ * وبابه قطع قلت ومنه قوله تعالى ﴿والأرض ذات الصدع﴾ و * صَدَعَ * بالحق تكلم به جهارا وقوله تعالى ﴿فاصدع بما تُؤمر﴾ قال الفراء أراد فاصدع بالأمر أي أظهر بدينك و * تَصَدَّعَ * القوم تفرقوا و * الصُّدَاعُ * وجع الرأس و * صُدِّعَ * الرجل على ما لم يسم فاعله * تَصْديعا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.836 harf
الصدع: الشق في شيء صلب، كالزجاجة والحائط ونحوهما، قاله الليث، وأنشد لحسان يهجو الحارث بن عوف المري: وأمانة المري حيث لـقـيتـه مثل الزجاجة صدعها لم يجبر وجمعه صدوع، قال قيس بن ذريح: أيا كبدا طارت صدوعا نوافذا ويا حسرتا ماذا تغلغل بالقلب ذهب فيه إلى أن كل جزء منها صار صدعا، وتأويل الصدع في الزجاجة أن يبين بعضه من بعض. الصدع:
Maddenin bağlantısı

الصدع: الشق في شيء صلب، كالزجاجة والحائط ونحوهما، قاله الليث، وأنشد لحسان يهجو الحارث بن عوف المري: وأمانة المري حيث لـقـيتـه مثل الزجاجة صدعها لم يجبر وجمعه صدوع، قال قيس بن ذريح: أيا كبدا طارت صدوعا نوافذا ويا حسرتا ماذا تغلغل بالقلب

ذهب فيه إلى أن كل جزء منها صار صدعا، وتأويل الصدع في الزجاجة أن يبين بعضه من بعض. الصدع: الفرقة من الشيء كالغنم ونحوه، سميت بالمصدر كما قيل للمخلوق: خلق، وللمحمول: حمل، ومنه حديث عمر - رضي الله عنه في صدقة الغنم -: ثم يصدع الغنم صدعين. الصدع: الرجل الضرب الخفيف اللحم، وقد يحرك، كما في الصحاح، وقال الكسائي: رأيت رجلا صدعا، وهو: الربعة القليل اللحم، وفي حديث حذيفة: فإذا صدع من الرجال، فقلت: من هذا الصدع? يعني: من هذا الربعة في خلقه، رجل بين الرجلين، وهو كالصدع من الوعول: وعل بين الوعلين. الصدع: نبات الأرض، لأنه يصدعها، أي يشقها فتنصدع به، وفي التنزيل: والأرض ذات الصدع قال ثعلب: هي الأرض تنصدع بالنبات، وهو مجاز. يقال: الناس عليهم صدع واحد، أي ألب واحد، أي مجتمعون بالعداوة، وكذلك هم وعل عليه، وضلع واحد. قاله أبو زيد. الصدع، بالكسر: الجماعة من الناس، عن ابن عباد. الصدع: الشقة من الشيء، اسم من صدع الشيء صدعين، إذا شقه بنصفين. الصدعة، بهاء: الصرمة من الإبل، نقله الجوهري، وقال أبو زيد: الصرمة، والقصلة، والحدوة: ما بين العشرة إلى الأربعين من الإبل، فإذا بلغت ستين فهي الصدعة. قلت: ففي هذا إزالة الإبهام عن معنى الصدعة، والنص على كميتها. الصدعة: الفرقة من الغنم، نقله الجوهري، يقال: صدعت الغنم صدعتين، أي فرقتين، كل واحدة منهما صدعة، وقيل: الصدعة: القطعة من الغنم إذا بلغت ستين، وقيل: هو القطيع من الظباء والغنم. الصدعة: النصف من الشيء المشقوق نصفين، كل شق منه صدعة، كالصديع، فيهما، هكذا بضمير التثنية في سائر النسخ، والصواب: فيها، أي في الثلاثة، فإن الصديع يطلق على الفرقة من الغنم، وعلى الصرمة من الإبل، وعلى كل شيء يشق نصفين، فكل شق منه صديع، والأخير قد يأتي أيضا في سياق المصنف فيما بعد، ولو اقتصر على هذا كان أجود، وشاهد الصديع - بمعنى الصرمة من الإبل - قول المرار بن سعيد الفقعسي يصف الإبل: إذا أقبلن هـاجـرة أثـارت من الأظلال إجلا أو صديعا و قوله تعالى: فاصدع بما تؤمر أي: شق جماعاتهم بالتوحيد، قاله ابن الأعرابي، أو معناه اجهر بما تؤمر، من صدع بالأمر، إذا جاهر به. وقال مجاهد: بالقرآن. أو معناه: أظهر ما تؤمر به، ولا تخف أحدا. من الصديع، وهو الصبح، قاله أبو إسحاق، أو من صدعت الشيء: أظهرته، وقال الفراء: أراد عز وجل فاصدع بالأمر الذي أظهر دينك، أقام ما مقام المصدر، أو احكم بالحق. من صدع بالحق، إذا تكلم به. قيل: افصل بالأمر، نقله بعض المفسرين، وقال الراغب: أي افصله، قال: وهو مستعار من صدع الأجسام. أو اقصد بما تؤمر، نقله ثعلب عن أعرابي كان يحضر مجلس ابن الأعرابي، وكان ابن الأعرابي ربما يأخذ عنه. أو افرق به بين الحق والباطل، نقله ابن عرفة، وهو قول معمر، وبه فسر قول أبي ذؤيب يصف الحمار والأتن: فكـأنـهـن ربـابة وكـأنـه يسر يفيض على القداح ويصدع أي يفرق على القداح، أي بالقداح وقيل: معناه: يبين بالحكم، ويخبر بما يجيء، وبه فسر قول جرير يمدح يزيد بن عبد الملك: هو الخليفة فارضوا ما قضى لكم بالحق يصدع، ما في قوله جنف

وقال السهيلي في الروض في تفسير قوله تعالى: فاصدع بما تؤمر هو من الصديع، بمعنى الفجر، شبه الجهل بظلمة الليل، والقرآن نور، فصدع به تلك الظلمة، كما يصدع الفجر ظلمة الليل. وصدعه، كمنعه، صدعا: شقه، أو شقه نصفين، أو شقه ولم يفترق، فهي ثلاثة أقوال. ولا يخفى أن الثالث هو عين الأول، فهما قولان لا غير. صدع فلانا: قصده لكرمه، نقله ثعلب عن الأعرابي الذي كان يحضر مجلس ابن الأعرابي. وبه فسرت الآية، كما تقدم، وهو مجاز. صدع بالحق: تكلم به جهارا مفرقا بينه وبين الباطل، وهو مجاز، وبه فسرت الآية، كما تقدم، وبه فسر أيضا الخليل قول أبي ذؤيب السابق، قال: يصدع، أي يقول بأعلى صوته: فاز قدح فلان، أو هذا قدح فلان. صدع بالأمر يصدع صدعا: أصاب به موضعه، وجاهر به. قال أبو زيد: صدع إليه صدوعا: مال. صدعه عنه: صرفه، يقال: ما صدعك عن هذا الأمر، أي ما صرفك، كما في الصحاح، وقال ابن فارس: وناس يقولون: ما صدغك، بالغين المعجمة، وهذا أحسن، وكذلك ذكره ابن دريد بالغين المعجمة. قلت: وقد ذكره الجوهري أيضا بالغين المعجمة، كما سيأتي. صدع الفلاة: قطعها، وهو مجاز وكذلك النهر، إذا شقه. يقال: بينهم صدعات في الرأي والهوى، محركة، أي تفرق، ويقال: أصلحوا ما فيكم من الصدعات، أي اجتمعوا ولا تتفرقوا. ويقال أيضا: إنهم على ما فيهم من الصدعات ألباء كرام. وهو مجاز. يقال: جبل صادع، أي ذاهب في الأرض طولا، وهو مجاز. وكذلك: سيل صادع، كذا في النسخ، وصوابه: سبيل صادع، وواد صادع، وهذا الطريق يصدع في أرض كذا وكذا. قال ابن دريد: الصبح الصادع: المشرق. قال: والمصادع: طرق سهلة في غلظ من الأرض، الواحد مصدع، كمقعد، وهو مجاز. المصادع أيضا: المشاقص من السهام، وبه سميت الكنانة خابئة المصادع، الواحد مصدع كمنبر، وربما قالوا: خطيب مصدع، كمنبر، أي بليغ جريء على الكلام، ذو بيان، كما قالوا: مصلق، ومسلق، ومصقع. والصدع محركة - من الأوعال والظباء والحمر والإبل - : الفتي الشاب القوي، وتسكن الدال ولو قال: ويسكن كما هو دأبه في عباراته، كان أخصر. أو الصدع، بالتحريك: هو الشيء بين الشيئين من أي نوع كان، بين الطويل والقصير، والفتي والمسن، والسمين والمهزول، والعظيم والصغير، وقال الجوهري: الصدع: الوسط من الوعول ليس بالعظيم ولا الصغير، ولكنه وعل بين وعلين، وكذلك هو من الظباء والحمر، لا يقال فيه إلا بالتحريك. قلت: وهو قول ابن السكيت، وأنشد: يا رب أباز من العفر صدع تقبض الذئب إليه واجتمع والرجز لمنظور الأسدي، وقال دريد بن الصمة: يا ليتني فيها جذع أخب فيها وأضع أقود وطفاء الزمع كأنها شاة صـدع وقال الأعشى: قد يترك الدهر في خلقاء راسـية وهيا وينزل منها الأعصم الصدعا وقال ابن الرقاع: لو أخطأ الموت شيئا أو تخـطـأه لأخطأ الأعصم المستوعل الصدعا

الصدع من الحديد: صدؤه، وسأل عمر - رضي الله عنه - الأسقف عن الخلفاء، فحدثه حتى انتهى إلى نعت الرابع، فقال: صدع من حديد - ويروى صدأ من حديد - فقال عمر: وادفراه. قال شمر: يريد كالصدع من الوعول المدمج الشديد الخلق، الشاب الصلب القوي، شبهه في خفته في الحروب ونهوضه إلى مزاولة صعاب الأمور - حين يفضى الأمر إليه - بالوعل؛ لتوقله في شعفات الجبال الشاهقة، وجعل الصدع من حديد؛ مبالغة في وصفه بالبأس والنجدة، والصبر والشدة، وقد تقدم شيء من هذا البحث في الهمزة. وكان حماد بن زيد يقول: صدأ من حديد. قال الأصمعي: وهذا أشبه، لأن الصدأ له دفر، وهو النتن، وفي كلام المصنف نظر يتأمل فيه. من المجاز: الصديع، كأمير: الصبح، لانصداعه، وفي العباب: لأنه يصدع الليل، أي يشقه، ويسمى صديعا، كما يسمى فلقا، قال عمرو بن معد يكرب رضي الله عنه: وكم من غائط من دون سلمى قليل الإنس ليس به كـتـيع به السرحان مفتـرشـا يديه كأن بياض لبـتـه صـديع الصديع: رقعة جديدة في ثوب خلق، كأنها صدعت، أي شقت، قال لبيد رضي الله عنه: دعي اللؤم أو بيني كشق صديع فقد لمت قبل اليوم غير مطيع وكل نصف من ثوب، أو شيء يشق نصفين فهو صديع، وقيل: صديع في قول لبيد هو الرداء الذي شق صدعين، يقال: بات منه كشق صديع، ويضرب في كل فرقة لا اجتماع بعدها، ج: صدع، كتب. الصديع: اللبن الحليب وضعته فبرد، فعلته الدواية، وسمي صديعا؛ لأنك تصدع الدواية عن صريح اللبن. قال ابن عباد: الصديع: الفتي من الأوعال، وقيل: هو المربوع الخلق، أي وعل بين الوعلين، كالصدع، محركة. قال: والصديع: ثوب يلبس تحت الدرع، وهو القميص بين القميصين، لا بالكبير ولا بالصغير. الصداع، كغراب: وجع الرأس، كما في الصحاح، وقال الراغب: هو شبه الانشقاق في الرأس من الوجع، مستعار من الصدع، بمعنى الشق في الحائط وغيره، وأنشد الصاغاني للقطامي يصف ناقة: وسارت سيرة ترضيك منها يكاد وشيجها يشفي الصداعا وصدع الرجل، بالضم، تصديعا، كما في الصحاح، أي أصابه الصداع، قال الصاغاني: وهو الاختيار ويجوز في الشعر صدع، كعني، فهو مصدوع. والمصدع، كمحدث: سيف زهير بن جذيمة العبسي أبي قيس، ويقال: اجتمع زهير بن جذيمة وخالد بن جعفر عند بعض ملوك بني نصر بالحيرة، فجرى بينهما فخر، فقال زهير: جدعت والله رجلا من بني جعفر بن كلاب وأنا شاب، فسماني أبي مجدعا، وضربت بسيفي رجلا من بني كلاب، فصدع، فسمي سيفي مصدعا. مصدع: ع، نقله الصاغاني. من المجاز: تصدع، أي تفرق، يقال: تصدع القوم، أي تفرقوا. قال متمم بن نويرة يرثي أخاه مالكا: وكنا كندماني جـذيمة حـقـبة من الدهر حتى قيل: لن يتصدعا فلما تفرقنا كأني ومالكا لطول اجتماع لم نبت ليلة معا كاصدع، بتشديد الصاد والدال، قال الله تعالى: يومئذ يصدعون قال الزجاج: معناه يتفرقون، فيصيرون فريقين، فريق في الجنة وفريق في السعير، وأصلها يتصدعون، قلبت التاء صادا، ثم أدغمت. قال ابن عباد: تصدعت الأرض بفلان، إذا تغيب فيها فارا. وانصدع: انشق، كتصدع، وهما مطاوعا صدعه وصدعه، قال سويد بن أبي كاهل اليشكري: فبهـم ينـكـى عـدو وبـهـم يرأب الشعب إذا الشعب انصدع

وقال ابن الرقاع: ونكبة لو رمى الرامي بها حجـرا أصم من جندل الصوان لانصدعـا أتت علي فلم أترك لها سـلـبـي وما استكنت لها شكوى ولا جزعا. ومما يستدرك عليه: صدعه تصديعا: شقه، وصدع الفلاة والنهر تصديعا: شقهما وقطعهما، على المثل، قال لبيد: فتوسطا عرض السري وصدعا مسجورة متجاوزا قلامـهـا وقول قيس بن ذريح: فلما بدا منها الـفـراق كـمـا بـدا بظهر الصفا الصلد الشقوق الصوادع يجوز أن يكون صدع في معنى تصدع، لغة، ويجوز أن يكون على النسب، أي ذات انصداع وتصدع. وانصدعت الأرض بالنبات، وتصدعت: انشقت. وانصدع الصبح: انشق عنه الليل، كما يقال: انفجر، وانفلق، وانفطر. والصديع: الثوب المشقق. وصدع الشيء: بينه وفرقه. وتصدع السحاب: تقطع. وصدعتهم النوى، وصدعتهم: فرقتهم، وهو مجاز. والتصداع تفعال من ذلك. قال قيس بن ذريح: إذا افتلتت منك النـوى ذا مـودة حبيبا بتصداع من البين ذي شعب والصدع: الفصل، نقله ابن السكيت، وهو مجاز. والصادع: القاضي بين القوم. وعليه صدعة من مال، بالكسر: أي قليل. والصديع: نحو الستين من الإبل. وقال أبو ثروان: تقول: إنهم على ما ترى من صدعاتهم لكرام. ورجل صدع، بالتحريك: ماض في أمره. وقيل: في قوله تعالى: فاصدع بما تؤمر أي فرق القول فيهم مجتمعين وفرادى. ودليل مصدع، كمنبر: ماض لوجهه. وتصدعوا عني: تفرقوا. ويقال: صدعه صدع الرداء. ويقال: هو أصدعهم بالصواب، في أسرع جواب. والصدع، بالكسر: المرأة تصدع أمر القوم فلا تشعبه، عن ابن عباد. والصديع: الجماعة من البقر. وصدع الليل صدعا: سراه، وهو مجاز، نقله ابن القطاع. وقال السهيلي في الروض: الصديع في بيت الشماخ: ثوب تلبسه النواحة أسود تحت ثوب أبيض وتصدع الأسود عند صدرها، فيبدو الأبيض: نقله قاسم بن ثابت، وأنشد: كأنهن إذ وردن ليعـا نواحة مجتابة صديعا وليع: اسم طريق.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR16.302 harf
صَدَعَهُ 1 صَدَعَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. صَدَعَ , (Msb, K,) inf. n. صَدْعٌ, (S, * Msb, K, *) He clave, split, slit, or cracked, it [i. e. a hard thing, such as a glass vessel, and a wall, and the like of these; (see صَدْعٌ below;) or so generally]; syn. شَقَّهُ; (S, Msb, K;) as also ↓ صدّعهُ, [but app. in an intensive sense, or relating to a number of objects,] inf. n. تَصْدِيعٌ: (TA:) or so as
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.017 harf
صَدَعَ صَدَعَ A ( n. ac. صَدْع 1 ), a. Split, cleft, parted, divided, separated. b. Crossed, traversed ( desert ). c. Made clear, evident, manifest. d. [ Bi ], Manifested, declared, disclosed, revealed. e. [ Bi ], Carried out, accomplished ( affair ). f. ( n. ac. صُدُوْع 27 ) [ Ila ], Inclined to. صَدَّعَ صَدَّعَ II , a. see I (a) , b. ( c ). d. [ coll. ], Distressed, molested.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok26.163 harf
صدع صَدَعَ - يَصْدَعُ - صَدْع - صَدَّعَ - يُصَدِّعُ، صُدِّعَ - يُصَدَّعُ - تَصَدَّعَ - يَتَصَدَّعُ، يَصَدَّعُ - يَصََّدَّعُوْن - مُتَصَدِّع - مُتَصَدِّعَاً صَدَعَ - يَصْدَعُ + كائن + كائناً + بـِ شيء أو أمر: يرد تحرك شيء باتجاهه بمواجهته بحاجز أو جسم صلب، فيجعله يعود من حيث أتى على شكل أجزاء مبعثرة متفرقة ﴿فاصدع بما تؤمر﴾: اصدع الناس بما
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler24 mücavir (35 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نزف

    1 ortak ayet · Çekilerek suyu bitirilmiş kuyu demektir

  2. خشع

    1 ortak ayet · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…

  3. فكر

    1 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır

  4. جبل

    1 ortak ayet · Dağ anlamındadır

  5. خشي

    1 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur

  6. ضرب

    1 ortak ayet · Örnek verdi

  7. ردد

    1 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür

  8. وجه

    1 ortak ayet · Yüz demektir

  9. عرض

    1 ortak ayet · Ön dişler demektir

  10. قرأ

    1 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

  11. دين

    1 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  12. ذو

    1 ortak ayet · Sahip

Geçtiği ayetler(5)

  1. وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ

    ÇatlakVe yarılan yere,

Sîga sayfası: مُتَصَدِّعًا
Sîga sayfası: يَصَّدَّعُونَ
Sîga sayfası: يُصَدَّعُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصدع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفلق, شقق, فطر, فصل
Zıt Kökلأم
Çekirdek Özet 1Cam, taş veya kuru toprak gibi sert ve katı bir cismin yarılması, çatlayıp birbirinden ayrılması
Çekirdek Özet 2Hakikatin örtüsünü kırarak açıkça ortaya çıkması ve toplumsal ya da varlıksal blokların ikiye ayrılması
Çekirdek Özet 3Bütüncül bir yapının dış etki veya iç gerilimle kırılıp kesin bir ayrıma ve görünürlüğe ulaşması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir kırılma veya dağılma sayarak, sert bir direncin aşılması ve hakikatin aleniyetle ayrışması boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صدKatı bir engelle karşılaşma, direnç gösterme, bir tarafa dönme veya yüz çevirme anlamı taşır; صدد, صدر, صدف, صدق köklerinde olduğu gibi sertlik, yüzleşme ve bir sınıra dayanma ortak çekirdektir.عع boğaz harfinin getirdiği derinlik ve açığa çıkma etkisiyle, sert engelin ve direncin içten dışa yarılarak çatlaması, gizli olanın yüzeye fırlaması ve kesin bir ayrışmanın meydana gelmesi anlamını doğurmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaDirençli ve sıkışık bir kütlenin tutunma gücünü, iç gerilimini ve toplanmış sertliğini temsil eder.
دKapı; giriş, geçiş, hareketBu sıkışmış ve sert yapı içinde bir açıklığın, geçiş aralığının veya yarığın belirmesini simgeler.
عGöz; görme, bilme, kaynakYarılan ve aralanan yerden içkin olanın dışarıya bakması, görünür kılınması ve aleniyet kazanması hareketini ifade eder.
صدعSıkışmış ve sert bir kütlenin kapı gibi yarılarak içindekini gözler önüne sermesiKatı ve yekpare duran yapının direncinin kırılarak bir yarık açılması ve bu yarık vasıtasıyla saklı olan hakikatin ya da unsurun bütünüyle dışa vurulması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCam, kaya, duvar ve kuru toprak gibi sert nesnelerde meydana gelen yarık ve çatlak; çölde yolu ortadan ikiye yararak ilerleme veya sürüyü iki belirgin fırkaya ayırma.
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî bir beytinde kumar oklarını dağıtan ve her bir hisseyi açıkça ortaya koyan kişiyi tasvir ederken kökü aleniyet ve payları kesin olarak ayırma anlamında kullanır: فكأنهن ربابة وكأنه / يسر يفيض على القداح ويصدع
Erken Arapça kullanımKays b. Zerîh aşk acısıyla yüreğinin parçalanmasını anlatırken kökü kullanır: أَيا كَبِداً طارتْ صُدُوعاً نَوافِذاً / ويا حَسْرَتا ماذا تَغَلْغَلَ بِالْقَلْبِ Ayrıca zekât memurunun koyun sürüsünü iki eşit parçaya ayırmasını anlatan hadiste sürünün her bir parçası صِدْعَة olarak adlandırılmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde صدع kökü, özellikle Güney-Batı Sami ve Kuzey-Batı Sami sahasında sert nesnelerin kırılması, yarılması, çatlak açılması ve fırkalara bölünme semantik ekseninde yer alır. Arapçada ص harfiyle temsil edilen sertlik ve sürtünme vurgusu, İbranicede צ (tsade) veya zıtlaşma bildiren köklerle fonetik paralellik gösterirken; Süryanicede s-d-ʿ / s-d-ʾ varyantlarında tahta veya taşın yarılması, kumaşın yırtılması anlamları mevcuttur. Kökün en ilksel somut çekirdeği, organik olmayan ya da sertleşmiş maddelerin darbe yahut iç basınç altında esnemeyip kırılması ve yüzeyinde doğrusal bir hat boyunca yarık oluşturmasıdır. Arapça bu fiziksel yarıktan iki güçlü soyutlama türetmiştir: birincisi sabahın karanlığı yararak doğması (انصداع الصبح) veya bitkinin toprağı çatlatıp çıkması (صدع الأرض) gibi örtünün yırtılıp aleniyetin belirmesi; ikincisi ise toplumun ya da toplulukların fırka fırka birbirinden kopmasıdır (تصدع القوم).

Güven Güçlü

Kaynak Payne Smith (Thesaurus Syriacus), Lisān al-ʿArab ve Brown-Driver-Briggs.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSert cisimde yarık açmaCam, taş veya kemikteki ayrılma; hakikati açıkça ilan ederek (صدع بالحق) bâtılın kapalılığını kırma yönünde semantik genişleme göstermiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve İbranice yarıcı / çatlatıcı köklerSüryanice ve civar lehçelerde taş ve sert zeminlerin yarılması veya yırtılması eylemleriyle ortak semantik çekirdeği paylaşır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik sert kabuk kırma / ayırma kökleriKökün sert engelleri bölme yönü Afro-Asyatik tabakadaki bazı kırılma ve fışkırma morfemleriyle örtüşmektedir.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Gesenius / David Cohen semitik kök analizleri.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صدعAnlamlıYarma, çatlatma, ayırmaSert bir nesnenin yarılarak ayrılması, bitkinin yeri çatlatması, emrin açıkça ortaya konmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
صعدAnlamlıYukarı çıkma, yükselmeBir basamağı veya irtifayı tırmanma, yukarıya doğru yönelmeKur'an'da geçer; yer çekimine karşı bir direnci aşma yönüyle ortak sertlik nüansı taşır
دصعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde (el-Ayn) mühmel kabul edilmiştir
دعصAnlamlıYığma, basıp sıkıştırmaToprağı, kumu üst üste yığma; sertleşmiş kum tepesi (دعص)Kur'an'da geçmez; ayrılmanın aksine bir araya yığışma bildirir
عصدAnlamlıBurarak çevirme, karıştırmaTenceredeki yemeği (asîde) kaşıkla zorlayarak ve kuvvetle çevirmeKur'an'da geçmez; içsel bir dirençle yoğurma eylemidir
عدصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صدعMerkezYarma, çatlatma, alenileştirmeSert ve dirençli yapıyı kırarak içindekini bütünüyle dışa vurmaSertlik şarttır; ayrılan kısımlar tamamen kopmasa da çatlak katidir
فلقKomşuİkiye ayırma, içinden fışkırtmaBir tohumun veya tanenin kabuğunu patlatıp içinden hayat çıkarmaصدع köküne göre daha yumuşak ve üretici bir çatlamayı, doğuşu hedefler
شققKomşuBoylu boyunca yarmaCisimde düz veya derin bir yarık açma; meşakkat vermeصدع sert cisimlere ve sesli / aleni tebliğe odaklanırken, شقق genel yarılmayı bildirir
فطرKomşuİlk defa yararak var etmeYokluk karanlığını yırtıp ilk yaratılışı başlatmaBaşlangıç ve özgün yaratılış boyutuna odaklanır
فصلKomşuİki şeyi birbirinden tamamen ayırmaParçaların arasını açıp birbirine karışmaz kılmaFiziksel bir çatlama şartı olmaksızın hüküm ve kategori ayrımıdır
لأمZıtYarayı sarma, çatlağı onarmaAyrılmış veya yarılmış iki parçayı birbirine kaynatıp birleştirmeÇatlağın kapanması, aranın düzeltilmesi ve kırığın bitişmesidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصدعYarma, çatlatma, alenen ilan etmeSert bir cismin kırılıp ayrılması veya tebliğin aleniyetle açığa vurulmasıKesin
Latincefindere, diffindere, proclamareYarıp açmak, ilan etmekFindere fiziksel çatlatmayı karşılarken kökün emri haykırma yönünü dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceto cleave, to fissure, to proclaim openlyÇatlatmak, yarık açmak, açıkça bildirmekFissure fiziksel çatlağı, proclaim ise mecazi tebliğ yönünü karşılarGüçlü
Almancaspalten, zerspringen, kundtunYarıp ayırmak, çatlamak, duyurmakSpalten sert bir cismin eksen boyunca ayrılması anlamında kökle tam örtüşürGüçlü
Fransızcafendre, fissurer, proclamerYarıp açmak, çatlatmakFiziksel direncin kırılması ve hakikatin sesle duyurulması anlamını paylaşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَاصْدَعْAçıkça, haykırarak, kapalılığı kırarak tebliğ etmekTebliğ bağlamında, müşriklerin oluşturduğu baskı ve direnç duvarını hakikatle yarma emri (Hicr 15:94).
مُتَصَدِّعًاSaygı ve haşyetten parça parça yarılıp dağılmakVarlık ve idrak bağlamında, Kur'an'ın ağırlığı karşısında dağın bile katılığına rağmen yarılacağını beyan (Haşr 59:21).
الصَّدْعِToprağın yarılarak içinden bitkinin fışkırmasıKozmik nizam bağlamında, gökten inen suyun ardından toprağın çatlayıp nebat vermesi yemini (Târık 86:12).
يَصَّدَّعُونَİnsanların kesin fırkalara ve sınıflara ayrılmasıKıyamet bağlamında, insanların cennetlik ve cehennemlik olarak birbirlerinden geri dönülmez biçimde kopması (Rûm 30:43).
يُصَدَّعُونَBaşın sancıyla yarılır gibi ağrımasıAhiret tasviri bağlamında, cennet içeceğinin dünyevi içkiler gibi baş ağrısı ve sersemlik vermemesi (Vâkıa 56:19).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRisaletin aleniyeti ve muhatap üzerindeki ilahi kelam baskısıPeygamberin emri gizlemeden açıkça çatlatırcasına tebliğ etmesi ve haşyetle yarılma meselesi.Hakikatin tavizsiz ayrımı ve bâtılı yarıp geçmesi.
FıkıhZekât mallarının taksimi ve ortak mülkiyetin ayrılmasıZekât memurunun sürüyü iki eşit fırkaya ayırması (صِدْعَتَيْن) veya malların ifrazı.Katı bir bütünün hak sahipleri arasında kesin sınırla ikiye bölünmesi.
TefsirTârık ve Hicr surelerindeki ontolojik ve tebliğsel çatlamaNebatın yeri çatlatması ile hakikatin toplumsal cehaleti çatlatması arasındaki yapısal uyum.Örtünün, sert kabuğun içten gelen güçle yırtılması.
HadisBaş ağrısı (sudâ') ve fitnelerin toplumu parçalamasıŞiddetli baş ağrısı için kökün kullanımı; toplumun fırkalara ayrılarak yeknesaklığını kaybetmesi.Ağrının başı ikiye yarar gibi zonklaması; cemiyetin çatlaması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniDavet ve imanAleni tebliğ ve hak-bâtıl ayrımıGizliliği bitirme ve tarafları netleştirmeHakikatin hiçbir diplomatik perde arkasına sığınmadan, şirk duvarını çatlatarak ortaya konmasıdır.Kesin
İlmiFiziksel ve jeolojik süreçlerKırılma, fay hattı ve nebat çıkışıBasıncın yüzeyi yararak döngüyü sürdürmesiToprağın çatlaması, suyun tohumu uyandırması ve yer kabuğunun kırılması ilmi sürekliliktir.Güçlü
SiyasiToplumsal kutuplaşma ve tasnifFırkalara ayrılma (infisal)Safların ayrışmasıKıyamet günü veya kriz anlarında kitlelerin hakikate göre iki kesin blok haline gelmesidir.Güçlü
İktisadiMülkiyetin ifrazı ve dağıtımıMalın net parçalara bölünmesiMülkiyet sınırlarının berraklaşmasıOrtak veya yığın halindeki malın kesin çizgilerle ayrılarak hak sahiplerine verilmesidir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKırılma mekaniği, çatlak ilerlemesi ve faylanmaMalzeme biliminde gerilim altındaki sert bir cismin kritik eşiği aştığında elastikiyetini kaybedip çatlaması ve jeolojide fay hatlarının ayrılmasıyla birebir örtüşür.Kesin
Beşeri bilimlerToplumsal polarizasyon ve aleniyet kriziSosyolojide homojen görünen bir toplumun dışsal veya ahlaki bir şok karşısında gizli çatlaklarının belirginleşip iki uzlaşmaz kampa bölünmesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece sıradan bir baş ağrısına (migren / sudâ') veya rastgele bir çatlamaya indirgeyerek tebliğdeki dönüştürücü gücünü unutmak.
Kur'an içi daha geniş anlamToprağın bitki vermesinden dağın Kur'an karşısında parçalanmasına, peygamberin tebliğinden mahşerdeki kesin tasnife kadar uzanan topyekûn ontolojik bir yarıktır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHicr 15:94 ayetindeki tebliği pasif bir anlatım zannederek, hakikatin bâtıl yapıyı sarsıcı ve çatlatıcı bir meydan okuma içerdiğini kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hakikati sunuş biçiminin uzlaşmacı değil, statükoyu ve sahte bütünlükleri yarıcı, hak ile bâtılı cerrahi bir kesinlikle ayırıcı olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberin açık davetle emrolunduğu Mekkî ayetlerde, ahiretteki kesin ayrışma sahnelerinde ve yerin diriliş delillerinin sergilendiği kozmolojik ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin dile getirilmesini yalnızca yatıştırıcı bir teselli zanneden algıyı düzeltir; hakikatin sert yapılara çarptığında onları çatlatacak bir kudrete sahip olduğunu hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSert, katı ve monolitik bir nesnenin (cam, kaya, kuru zemin) iç gerilim veya dış darbeyle yarılarak iki belirgin hatta ayrılması.
  • Soyut anlamGizli kalmış, bastırılmış veya dirençle örtülmüş bir hakikatin aleni bir tebliğle direnç duvarını parçalayıp görünür hale gelmesi ve safları kesin biçimde ayırması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki potansiyel gerilimin kritik noktaya ulaşması sonucu homojen yapının bozularak iki zıt veya ayrık faza geçmesi (faz ayrışması ve kırılma).
  • LaTeX modeliS→σ≥σcS1∪S2buradaS1∩S2=∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde S başlangıçtaki sert ve bütüncül yapıyı temsil eder. Bu yapı üzerine etki eden gerilim veya dış basınç σ, malzemenin kritik kırılma eşiği olan σc değerine ulaştığında veya onu aştığında sistem çatlayarak iki ayrık bileşene (S1 ve S2) bölünür. Kesişimlerinin boş küme olması (∅), صدع kökünün doğurduğu nihai ayrışmanın kesinliğini, tarafların birbiriyle kaynaşamaz biçimde fırkalara ayrılışını ve hakikatin sınırlarının berraklığını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص