طرف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ط-ر-ف8 sîga, 68 mücavir kök, 11 ayet, 11 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عندرأيليلطَرَفَيِقنعأَطْرَافِهَاطرفقصرطَرْفٍطَرَفًانقصرددطولالطَّرْفِطمثهطعقبل

KökSîga 8Ayet 11Sure 11Mücavir 68

▶ Ağı aç (3B)

طرف

ط - ر - ف

KÖK
  • 11 geçiş
  • 11 ayet
  • 8 sîga
  • 13 sözlük

Dilin ucu demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dilin ucu demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.262 harf
باب الطاء والراء ولفاء معهما ط ر ف، ط ف ر، ف ط ر، ف ر ط مستعملات طرف: الطَّرْفُ: تَحريكُ الجفون في النّظر. يقال: شَخَصَ بَصَرُهُ فما يَطرِف. والطَّرْفُ: اسم جامع للبصر، لا يُثَنَّى ولا يُجْمع. والطَّرْفُ: إصابتُك عيناً بثوبٍ او غيره، والأسم: الطُّرفة. تقول: طُرِفَتْ عَيْنُه، واصابتها طُرفة. وطَرَفَها الحزنُ بالبُكاء. قال: والعَيْنُ مطروفةٌ إنسانُها غرِقُ وقال: فلا يَغُرُّك من فتاةٍ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR3.118 harf
الطَرْفُ: العينُ، ولا يجمع لأنّه في الأصل مصدر، فيكون واحداً ويكون جماعةً. وقال تعالى "لا يَرْتَدُّ إليهم طَرْفُهُمْ". والطَرْفُ أيضاً: كوكبان يَقْدُمانِ الجبهةَ، وهما عينا الأسد ينزلهما القمر. قال الأصمعي: الطِرْفُ بالكسر: الكريمُ من الخيل. يقال: فرسٌ طِرْفٌ من خيلٍ طُروفٍ. وقال أبو زيد: هو نعتٌ للذكور خاصّةً. والطِرْفُ أيضاً: الكريمُ من الفتيان. والطَرَفُ، بالتحريك: الناحية من النواحي،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR20.264 harf
ط ر ف طرف ، طفر ، فرط ، فطر ، رفط : مستعملات . طرف : الحَرّانيُّ عن ابن السِّكيت قال : الطَّرْفُ : طَرْفُ العين ، والطَّرَف : الناحية من النواحي . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الطَّرْفَ : اللّطم . والطَّرْف : إطباقُ الجَفن على الجفنِ . وقال الليث : الطَّرْفُ : تحريك الجفون في النظر ، يقال : شَخَص بصرُه فما يَطْرِف . قال : والطَرْفُ : اسمٌ جامع للبصر ، لا يُثنَّى ولا يُجمع . والطَّرْفُ :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR13.042 harf
(باب الطاء والراء وما يثلثهما) (طرز) الطاء والراء والزاء كلمةٌ يظنُّ أنَّها فارسيّةٌ معرّبةٌ، وهي في شعر حَسَّان: بَيضُ الوُجوهِ كريمةٌ أحسابُهُمْ *** شمُّ الأنوفِ من الطِّرَازِ الأوّلِ([1])ويقولون: طِرْزُه، أي هيئَتُه. (طرس) الطاء والراء والسين فيه كلامٌ لعلّه أن يكون صحيحاً. يقولون الطِّرْس: الكتاب الممحُوّ. ويقال: كلُّ صحيفةٍ طِرس. ويقولون: التَّطرُّس: أن لا يَطعَمُ الإنسانُ ولا يشربَ إلاَّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.114 harf
- طرف الشيء: جانبه، ويستعمل في الأجسام والأوقات وغيرهما. قال تعالى: ﴿فسبح وأطراف النهار﴾ [طه/130]، ﴿أقم الصلاة طرفي النهار﴾ [هود/ 114]، ومنه استعير: هو كريم الطرفين (يقال: فلان كريم الطرفين، شريف الجانبين. انظر: سحر البلاغة ص 59)، أي: الأب والأم. وقيل: الذكر واللسان، إشارة إلى العفة، وطرف العين: جفنه، والطرف: تحريك الجفن، وعبر به عن النظر إذ كان تحريك الجفن، وعبر به عن النظر إذا كان تحريك الجفن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.902 harf
ط ر ف تفرقوا في الأطراف‏:‏ في النواحي‏.‏ وتطرفه نحو تحيفه إذا أخذ من أطرافه‏.‏ وطرف عن العسكر إذا قاتل عن أطرافه‏.‏ ولبس مطرفاً ومطارف‏.‏ وطرف إيه طرفاً وهو تحريك الجفون‏.‏ وما يفارقني طرفة عين‏.‏ وشخص بصره فما يطرف عين طارفة وعيون طوارف‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ وغض طرفه‏.‏ وطرفت عينه‏:‏ أصبتها بثوب أو غيره وطرفت عينه فهي مطروفة‏.‏ ومال طريف وطرف ومطرف ومستطرف‏.‏ واطرفت شيأ واستطرفته‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR18.767 harf
الطَّرْفُ: طرْفُ العين. والطرْفُ: إطْباقُ الجَفْنِ على الجفْن. ابن سيده: طَرَفَ يَطْرِفُ طَرْفاً: لَحَظَ، وقيل: حَرَّكَ شُفْره ونَظَرَ. والطرْفُ: تحريك الجُفُون في النظر. يقال: شَخَصَ بصرُه فما يَطْرِفُ. وطرفَ البصرُ نفسُه يَطْرِفُ وطَرَفَه يَطرِفُه وطَرَّفه كلاهما إذا أَصاب طرْفَه، والاسم الطُّرْفةُ. وعين طَريفٌ: مَطْروفة. التهذيب وغيره: الطَّرْفُ اسم جامع للبصر، لا يثنى ولا يُجمع لأَنه في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR911 harf
* ط ر ف * * الطَّرْفُ * العين ولا يُجمع لأنه في الأصل مصدر فيكون واحدا وجمعا قال الله تعالى ﴿لا يرتد إليهم طرفهم وأفئدتهم هواء﴾ قال الأصمعي * الطِّرْفُ * بالكسر الكريم من الخيل وقال أبو زيد هو نعت للذكور خاصة و * الطَّرَفُ * الناحية والطائفة من الشيء وفلان كريم الطرفين يُراد به نسب أبيه وأمه و * الطَّرْفاءُ * شجر الواحدة * طَرْفةٌ * وبها سُمي طرفة بن العبد وقال سيبويه * الطَّرْفاءُ * واحد وجمع
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR22.442 harf
الطرف: العين، لا يجمع؛ لأنه في الأصل مصدر فيكون واحدا، ويكون الأصل مصدر فيكون واحدا، ويكون جماعة، قال الله تعالى: لا يرتد إليهم طرفهم كما في الصحاح. أو هو: اسم جامع للبصر قاله ابن عباد، وزاد الزمخشري: لا يثنى ولا يجمع لأنه مصدر، ولو جمع لم يسمع في جمعه أطراف، وقال شيخنا - عند قوله: لا يجمع -: قلت: ظاهره، بل صريحه - أنه لا يجوز جمعه، وليس كذلك، بل مرادهم أنه لا يجمع وجوبا، كما في حاشية البغدادي
Maddenin bağlantısı

الطرف: العين، لا يجمع؛ لأنه في الأصل مصدر فيكون واحدا، ويكون الأصل مصدر فيكون واحدا، ويكون جماعة، قال الله تعالى: لا يرتد إليهم طرفهم كما في الصحاح. أو هو: اسم جامع للبصر قاله ابن عباد، وزاد الزمخشري: لا يثنى ولا يجمع لأنه مصدر، ولو جمع لم يسمع في جمعه أطراف، وقال شيخنا - عند قوله: لا يجمع -: قلت: ظاهره، بل صريحه - أنه لا يجوز جمعه، وليس كذلك، بل مرادهم أنه لا يجمع وجوبا، كما في حاشية البغدادي على شرح بانت سعاد وبعد خروجه عن المصدرية، وصيرورته اسما من الأسماء، لا يعتبر حكم المصدرية، ولاسيما ولم يقصد به الوصف، بل جعله اسما، كما هو ظاهر وقيل: أطراف ويرد ذلك قوله تعالى: فيهن قاصرات الطرف ولم يقل: الأطراف وروى القتيبي في حديث أم سلمة قالت لعائشة رضي الله عنهما: حماديات النساء غض الأطراف قال: هو جمع طرف العين، أرادت غض البصر، وقد رد ذلك أيضا، قال الزمخشري: ولا أكاد أشك في أنه تصحيف، والصواب: غض الإطراق أي: يغضضن من أبصارهن مطرقات راميات بأبصارهن إلى الأرض. وقال الراغب: الطرف: تحريك الجفن، وعبر به عن النظر؛ إذ كان تحريك الجفن يلازمه النظر، وفي العباب: قوله تعالى: قبل أن يرتد إليك طرفك قال الفراء: معناه قبل أن يأتيك الشيء من مد بصرك، وقيل: بمقدار ما تفتح عينك ثم تطرف، وقيل: بمقدار ما يبلغ البالغ إلى نهاية نظرك. والطرف أيضا: كوكبان يقدمان الجبهة، سميا بذلك لأنهما عينا الأسد، ينزلهما القمر نقله الجوهري. والطرف: اللطم باليد على طرف العين، ثم نقل إلى الضرب على الرأس. والطرف: الرجل الكريم الآباء إلى الجد الأكبر. والطرف: منتهى كل شيء ومقتضى سياق ابن سيده أنه الطرف، محركة، فلينظر. وبنو طرف: قوم باليمن لهم بقية الآن. والطرف بالكسر: الخرق الكريم الطرفين منا يريد الآباء والأمهات، وهو مجاز. وقوله: منا، أي من بني آدم، واقتصر الجوهري على الكريم، ولم يقيد بالطرفين، وقال: من الفتيان، زاد في اللسان: ومن الرجال ج: أطراف وأنشد ابن الأعرابي لابن أحمر: عليهن أطراف من القوم لم يكن طعامهم حبا بزغمة أسـمـرا يعني العدس، وزغمة: اسم موضع. والطرف أيضا: الكريم الطرفين من غيرنا وحينئذ ج: طروف لا غير. والطرف أيضا: الكريم من الخيل العتيق، قال الراغب: وهو الذي يطرف من حسنه، فالطرف في الأصل هو المطروف، أي: المنظور، كالنقض بمعنى المنقوض، وبهذا النظر قيل له: هو قيد النواظر، فيما يحسن حتى يثبت عليه النظر، وهو مجاز. أو الطرف: هو الكريم الأطراف من الآباء والأمهات وهذا قول الليث. أو هو نعت للذكور خاصة قاله أبو زيد ج: طروف وأطراف قال كعب بن مالك الأنصاري: نخبرهم بأنا قـد جـنـبـنـا عتاق الخيل والبخت الطروفا أو هو المستطرف الذي ليس من نتاج صاحبه نقله الليث وهي بهاء قال العجاج: وطرفة شدت دخالا مدمجـا جرداء مسحاج تباري مسحجا

وقال الليث: وقد يصفون بالطرف والطرفة النجيب والنجيبة، على غير استعمال في الكلام، وقال الكسائي: فرس طرفة بالهاء للأنثى: صارمة، وهي الشديدة. والطرف أيضا: ما كان في أكمامه من النبات قاله ابن عباد. والطرف أيضا: الحديث المستفاد من المال، ويضم، كالطارف والطريف والمطرف الأخير كمحسن، وهو خلاف التالد والتليد. ويقولون: ماله طارف ولا تالد، ولا طريف ولا تليد، فالطارف والطريف: ما استحدثت من المال واستطرقته، والتالد والتليد: ما ورثته من الآباء قديما. والطرف أيضا: الرجل لا يثبت على صحبة أحد؛ لملله. وفي الصحاح: رجل طرف: لا يثبت على امرأة ولا صاحب، غير أنه ضبطه ككتف، وهو القياس، ومثله في العباب. والطرف أيضا: الجمل ينتقل من مرعى إلى مرعى لا يثبت على رعي واحد، وهذا أيضا الصواب فيه الطرف، ككتف. ورجل طرف في نسبه بالكسر: أي حديث الشرف لا قديمه كأنه مخفف من طرف، ككتف. والطرف أيضا: الرغيب العيءن الذي لا يرى شيئا إلا أحب أن يكون له. ويقال: امرأة طرف الحديث بالكسر. أي: حسنته يستطرفه كل من سمعه. والطرف بالضم: جمع طراف وطريف ككتاب وأمير، وهما بمعنى المال المستحدث، وذكر طرافا هنا ولم يذكره مع نظائره التي تقدمت، وهو قصور لا يخفى، وسنورده في المستدركات. والطرفة، بالفتح: نجم. وفي الصحاح: الطرفة: نقطة حمراء من الدم تحدث في العين من ضربة وغيرها وقد ذكر لها الأطباء أسبابا وأدوية. وسمة لا أطراف لها، إنما هي هي خط. والطرفاء: شجر، وهي أربعة أصناف، منها: الأثل وقال أبو حنيفة: الطرفاء من العضاه، وهدبه مثل هدب الأثل، وليس له خشب، وإنما يخرج عصيا سمحة في السماء، وقد تتحمض به الإبل إذا لم تضجد حمضا غيره، قال: وقال أبو عمرو: الطرفاء: من الحمض، الواحدة طرفاءة، وطرفة محركة قال سيبويه: الطرفاء واحد وجميع، والطرفاء: اسم للجمع، وقيل: واحدتها طرفاءة، وفي المحكم: الطرفة: شجرة، وهي الطرف، والطرفاء: جماعة الطرفة، وقال ابن جني: من قال: طرفاء فالهمزة عنده للتأنيث، ومن قال طرفاءة فالتاء عنده للتأنيث، ومن قال طرفاءة فالتاء عنده للتأنيث، وأما الهمزة على قوله فزائدة لغير التأنيث. قال أبو عمرو: وبها لقب طرفة ابن العبد بن سفيان بن سعد بن مالك بن ضبيعة بن قيس بن ثعلبة الحصن واسمه عمرو وهكذا صرح به الجوهري أيضا، أو لقب بقوله: لا تعجلا بالبكاء اليوم مطرفا ولا أميريكما بالدار إذ وقفا

كما في العباب. وفي الشعراء طرفة الخزيمي هكذا في النسخ، وفي العباب الخزمي من بني خزيمة بن رواحة بن قطيعة بن عبس بن بغيض. وطرفة العامري، من بني عامر بن ربيعة. وطرفة بن ألاءة بن نضلة الفلتان بن المنذر بن سلمى بن جندل بن نهشل بن دارم الدارمي. وطرفة بن عرفجة بن أسعد بن كرب التيمي الصحابي رضي الله عنه، وهو الذي أصيب أنفه يوم الكلاب، فاتخذها من ورق، فأنتن فرخص له في الذهب. وقيل: الذي أصيب أنفه هو والده عرفجة، وفيه خلاف، تفرد عنه حفيده عبد الرحمن بن طرفة بن عرفجة. ومسجد طرفة بقرطبة: م معروف، وإليه نسب محمد بن أحمد بن مطرف الطرفي الكناني، إمام هذا المسجد، أخذ عن مكي، واختصر تفسير ابن جرير، قاله الحافظ. وتميم بن طرفةك محدث. وامرأة مطروفة بالرجال: إذا طمحت عينها إليهم وتصرف بصرها عن بعلها إلى سواه فلا خير فيها، وهو مجاز، قال الحطيئة: وما كنت مثل الهالكي وعـرسـه بغى الود من مطروفة العين طامح وقال طرفة بن العبد: إذا نحن قلنا: أسمعينا، انبرت لناعلى رسلها مطروفة لم تشدد وقيل: امرأة مطروقة: تطرف الرجال، أي: لا تثبت على واحد، وضع المفعول فيه موضع الفاعل، وقال الأزهري: هذا التفسير مخالف لأصل الكلمة، والمطروفة من النساء: التي قد طرفها حب الرجال، أي: أصاب طرفها، فهي تطمح وتشرف لكل من أشرف لها، ولا تغص طرفها، كأنما أصاب طرفها طرفة أو عود، ولذلك سميت مطروقة أو المعنى: كأن عينها طرفت، فهي ساكنة، وقال أبو عمرو: يقال: هي مطروفة العين بهم: إذا كانت لا تنظر إلا إليهم وقال ابن الأعرابي: مطروفة: منكسرة العين، كأنها طرفت عن كل شيء تنظر إليه، وأنشد الأصمعي: ومطروفة العينين خفاقة الحشى منعمة كالريم طابت فطـلـت ومطروف: علم من أعلام الأناسي. ويقال: جاء بطارفة عين إذا جاء بمال كثير نقله الجوهري وكذلك جاء بعائرة، وهو مجاز. وقولهم:

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok40.055 harf
طَرَفَ 1 طَرَفَ ذ , aor. طَرِفَ , inf. n. طَرْفٌ, He looked from the outer angle of the eye: or [he twinkled with his eye, i. e.] he put the edge of his eyelid in motion, or in a state of commotion, and looked: (M, TA:) or الطَّرْفُ signifies the putting the eyelids in motion, or in a state of commotion, in looking: (Mgh, * TA:) one says, شَخَصَ بَصَرُهُ فَمَا يَطْرِفُ [His eye, or eyes, has, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.606 harf
طَرَفَ طَرَفَ I ( n. ac. , طَرْف 1 ), a. Winked, blinked, twinkled ( eye ). b. Hit, struck, slapped, smacked; made to water ( eye ). c. [ acc. or Bi ], Twinkled, winked ( his eye ). d. Repelled, pushed back. e. [ pass. ], Watered ( eye ). طَرُفَ طَرُفَ U ( n. ac. طَرَاْفَة 22t ), a. Was fresh, new, recently acquired ( property ). b. Was of ancient descent. طَرَّفَ طَرَّفَ II , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR62.989 harf
طرف طَرَفَ - يَطْرِفُ - طَرْف - طَرَف - طَرَفَيْن - أَطْراف طَرَفَ - يَطْرِفُ + كائن + شيئاً: يغير مكانه ضمن مجموعة متحركة، من وسط الكتلة المتحركة إلى أحد جانبيها البعيدين طَرْف: اسم فعل " طَرَفَ - يَطْرِفُ ": تغيير مكان كائن ضمن مجموعة متحركة، من وسط الكتلة المتحركة إلى أحد جانبيها البعيدين: وهو كذلك ما يكون بفعل " طَرَفَ - يَطْرِفُ ": الجزء
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler68 mücavir (94 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قصر

    3 ortak ayet · Kusare, anız demektir

  2. نقص

    2 ortak ayet · “Nukade” çözülmüş ip demektir

  3. رأي

    4 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  4. طمث

    1 ortak ayet · “Tefes”, kir demektir

  5. قنع

    1 ortak ayet · Havaya kaldıranlar

  6. كبت

    1 ortak ayet · “Kebed” ciğer demektir

  7. هطع

    1 ortak ayet · “Etea’”dan dönüşmüştür

  8. عند

    3 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  9. ردد

    2 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür

  10. خيب

    1 ortak ayet · Haybe : İlk insanlar ateşi taşları birbirine vurarak çıkan…

  11. ليل

    2 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

  12. قبل

    3 ortak ayet · Önce

Geçtiği ayetler(11)

  1. وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ عِينٌ

    BakışYanlarında el değmemiş ve bakışlarını yalnız eşlerine çevirmiş iri gözlüler vardır.

  2. وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ أَتْرَابٌ

    BakışYanlarında gözlerini yalnız eşlerine dikmiş aynı yaştan güzeller vardır.

  3. فِيهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ

    BakışOralarda bakışlarını yalnız eşlerine çevirmişler vardır ki, daha önce kendilerine ne bir insan, ne de bir cinn dokunmuştur.

Sîga sayfası: أَطْرَافِهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökطرف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحد, حرف, بصر, لحظ
Zıt Kökوسط
Çekirdek Özet 1Bir şeyin en uç noktası, kenarı, sınırı ile göz kapağının ani kırpılış hareketidir
Çekirdek Özet 2Zamanın ve mekânın sınır uçları ile göz kapağının sınırladığı anlık bakıştır
Çekirdek Özet 3Bir yapının çevre sınırlarını kontrol etme ve dikkati dağıtmayıp sınırlandırma ilkesidir
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca siyasi veya fırkacı taraf tutma anlamında anlayıp fiziksel uç ve bakış zeminini kaybetmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طرDışarı fırlama, öteye atılma, sınır çizme ve ayrışma hareketidir; طرد kovup uzağa sürme, طرح öteye atma, طرق vurup yol açma ve طري taze olup uç verme örneklerinde görülürفKenar, açıklık ve ağız imgesini taşıyan harfin eklenmesiyle hareket nesnenin en dış sınırına, nihai kenarına ve göz kapağının anlık açılıp kapanma hareketine daralmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaBir alanı veya bütünü kuşatan sınır yayını ve çevreleme hareketini temsil eder
رİnsan başı; baş, ilk, üstKuşatılan yapının başlangıç, uç veya en tepe noktasını gösterir
فAğız; söz, açıklık, kenarNihai çıkış noktasını, sınır hattını, dudak ve göz kapağı gibi açılıp kapanan kenarı simgeler
طرفKuşatılmış bir yapının en uç kenarına ulaşması ve göz kapağının kenar hareketiyle bakışın sınırlanmasıBütünün bittiği nihai sınır hattını veya göz kapağının anlık temasıyla oluşan sınırlı bakış eylemini ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir elbisenin, duvarın veya nesnenin en dış kenarı ve ucu; ayrıca göze yabancı bir cismin değmesi sonucu göz kapağının aniden kırpılıp yaşarması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde vakarlı ve iffetli kadının gözünü kırpmadan sükûnetle duruşunu nitelemek üzere Kitābü’l-ʿAyn’da kaydedilen şu beyitte geçer: فلا يَغُرُّك من فتاةٍ ضِحـكُـهـا / واعْمَدْ لأُخْرَى صامتٍ ما تَطْرِف
Erken Arapça kullanımOtlağın merkezine girmeyip yalnızca en uç taze kısımlarını otlayan deve için ناقة طَرِفَة denmesi; kişinin anne ve baba soyunun asaletini belirtmek üzere هو كريم الطَّرَفين ifadesinin kullanılması

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça kök طرف Sami dilleri ailesinde incelendiğinde, kökün temel anlamı olan uç, koparma, vurarak sınır oluşturma ve göz kırpma motifleri özellikle Batı ve Güney Sami kollarında karşılık bulur. İbranicede טָרַף kökü koparmak, parçalamak ve taze avı kapmak anlamlarını taşırken bir bütünün ucunu ayırma hareketine işaret eder. Süryanicede ܛܪܦ kökü çarpmak, yaprak dökmek, çırpmak ve göz kapağını vurmak anlamlarıyla eşleşir; nitekim daldan çıkan yaprak uzantısı da bu kökten türemiştir. Arapçada kök çift yönlü bir netlik kazanmış; hem nesnelerin, coğrafi alanların ve zaman dilimlerinin nihai ucu ve kenarı hem de göz kapağının ani hareketiyle yönelen sınırlı bakış manasında özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyin haddi, ucu ve göz kapağının hareketiMaqāyīs’in iki temel ilke saydığı sınır ve uzuv hareketi, göz kapağının kenara teması ve bakışın sınır boyutuyla tek bir fiziksel temas zemininde birleşirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice טָרַף ve Süryanice ܛܪܦ kökleriParçalama, uçtan koparma, çarpma ve göz kırpma anlamlarıyla ortak bir sınır ve darbe çekirdeğini paylaşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik genelinde güvenilir ve spekülasyondan uzak bir dış akrabalık tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak HALOT, Payne Smith, Gesenius Hebrew Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طرفAnlamlıUç, kenar ve göz kırpışıBir şeyin en dış sınırını ve göz kapağının sınırlı bakış hareketini bildirirHedef köktür, Kur’an’da geçer
طفرAnlamlıSıçramak ve atlamakBir engelin üzerinden birden aşmak ve yukarı fırlamak demektirKur’an’da geçmez
رطفAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir, Kur’an’da geçmez
رفطAnlamlıKırmak ve ufalamakBir şeyi vurup ezmek ve parça parça etmek manasındadırTahdhīb’de müsta‘mel sayılmıştır, Kur’an’da geçmez
فطرAnlamlıYarıp açığa çıkarmakBir şeyi ilk defa yarıp yaratmak ve fıtratını var etmektirKur’an’da geçer
فرطAnlamlıÖne geçmek ve haddi aşmakİleri fırlamak ya da geride kalıp sınırı ihmal etmektirKur’an’da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طرفMerkezSınır, uç ve bakışBir şeyin en dış kenarı, nihai ucu veya göz kapağının sınırlı bakış hareketidirBir bütünü çevreleyen sınır çizgisi ve görme eyleminin uç noktasıdır
حدKomşuSınır ve engelحد iki şey arasındaki engelleyici ve ayırıcı kesin çizgiyi bildirirken, طرف nesnenin kendi nihai uzantısını ve ucunu bildirirKesme, engelleme ve nihai yasaklama unsuru baskındır
حرفKomşuKenar ve meyilحرف bir nesnenin keskin sırtını, kenarını ve o tarafa kaymayı anlatırken, طرف nesnenin uç noktasını ve bitimini gösterirBir tarafa meyletme veya dar bir çizgide bulunma boyutu öne çıkar
بصرKomşuGörme ve idrakبصر gözün görme gücünü ve kalbi idraki bildirirken, طرف göz kapağının hareketiyle oluşan anlık bakışı anlatırOrganik görme melekesi ve basiret boyutudur
لحظKomşuGöz ucuyla bakmaلحظ gözün kuyruğuyla yan tarafa kaçamak bakışı bildirirken, طرف doğrudan göz kapağının açılıp kapanmasıyla oluşan bakışı anlatırYan tarafa gizlice veya dikkatle bakma nüansı taşır
وسطZıtMerkez ve ortaوسط bir şeyin tam merkezini, dengeli orta noktasını bildirirken, طرف merkezden en uzak olan kenar ve uç noktayı bildirirKenar ve sınıra karşı odak ve merkez noktasıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaطرفUç, kenar, göz kırpmaHem bir nesnenin ve vaktin en dış sınırını hem de bakışı ve göz kapağı hareketini içeren kökKesin
Latinceextremitas, acies, palpebratioUç, kenar, keskin bakış, göz kırpmaExtremitas mekânsal ve zamansal sınırı verir; acies ve palpebratio ise görme ve göz kapağı hareketini karşılarGüçlü
İngilizceextremity, edge, glance, blinkUç, kenar, anlık bakış, göz kırpmaExtremity ve edge fiziksel sınırı; glance ve blink ise göz kapağının kırpılışını ve anlık görme hareketini ifade ederGüçlü
AlmancaEnde, Rand, Blick, WimpernschlagUç, kenar, bakış, kirpik kırpışıRand ve Ende kavramları sınır ucunu; Blick ve Wimpernschlag ise göz eylemini ve anlık süreyi karşılarGüçlü
Fransızcaextrémité, bord, regard, clignementUç, kenar, bakış, göz kırpmaExtrémité ve bord nesnenin nihai ucunu belirtirken; regard ve clignement görme eyleminin sınırını ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
طَرْفBakış ve göz kapağının hareketiİffetli cennet ehlinin bakışlarını yalnızca eşlerine hasretmesi veya kıyamet gününün dehşetinden gözlerin açık kalıp bakışların geri dönememesi ile göz kırpma hızı bağlamı; Sâffât 37:48, İbrâhîm 14:43, Neml 27:40
طَرَفTopluluğun ucu veya askeri güç kanadıDüşman ordusunun ileri gelenlerinden veya bir ucundan bir kesimin imha edilip gücünün kırılması bağlamı; Âl-i İmrân 3:127
طَرَفَيْ / أَطْرَافZamanın sınır uçları, günün başı ve sonuNamaz vakitlerinin ve tesbihin günün iki ucu ile gündüzün sınır saatlerinde yerine getirilmesi bağlamı; Hûd 11:114, Tâhâ 20:130
أَطْرَافِ الأَرْضِYeryüzünün veya hâkimiyet alanının kenarlarıİnkârcı güçlerin hâkimiyet alanlarının sınır boylarından daraltılması ve yeryüzünün çevrelerinden eksiltilmesi bağlamı; Ra‘d 13:41, Enbiyâ 21:44

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRüyetullah ve ilahi ilmin ihata ediciliğiİnsan gözünün ve bakışının sınırlılığı üzerinden Allah’ın idrak edilemeyeceği tartışmalarıBakışın sonluluğu ve kuşatma acziyeti
FıkıhNamaz vakitlerinin tespiti ve uzuv diyetiGünün iki ucu ifadesinden sabah ve akşam namazlarının tayini ile el ve ayak gibi uç organların tazminiZamanın başlangıç-bitiş sınırları ve bedenin uç uzuvları
TefsirBakış iffeti ve arzın eksiltilmesiCennet ehlinin gözlerini haramdan sakınması ile küfür yurtlarının sınır boylarından feth edilerek daraltılmasıBakışın tek bir yöne odaklanması ve coğrafi sınırların aşınması
HadisAnlık gaflet ve zamanın asgari birimiGöz açıp kapayıncaya kadar bile nefse bırakılmama niyazı bağlamında kullanılırZamanın algılanabilen en kısa anlık süresi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet disiplini ve ahlaki odakVakit sınırları ve bakış iffetiDikkati ve ameli dağılmaktan koruyup merkeze bağlamaİbadet vakitlerini günün uç noktalarına yerleştirerek bilinci diri tutar; bakışı sınırlayarak iffeti kurarKesin
İlmiÖlçüm ve analiz sınırlarıSınır değer ve marjinal limitBir sistemin uç noktalarını ve çalışma sınırlarını belirlemeBir olgunun başlangıç ve bitiş limitlerini tespit ederek sistemin tanım aralığını ortaya koyarGüçlü
SiyasiHâkimiyet alanı ve sınır güvenliğiÇevre nüfuzunun kırılması ve sınır hattıKarşı gücün dayanak uçlarını eksilterek merkezi zayıflatmaMerkeze doğrudan girmeden uç unsurları budayarak hâkimiyet alanını adım adım daraltma stratejisidirKesin
İktisadiMarjinal kaynaklar ve çevre yönetimiPeriferi kaynakları ve yeni gelir kollarıAna sermaye dışındaki sınır kaynakları kontrol etmeSistemin merkezindeki yapının yanı sıra uçlardaki iktisadi imkânları gözeterek ekonomik alanı koruma ilkesidirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSınır şartları ve limit (Boundary conditions)Matematik ve fiziksel modellerde bir sistemin davranışını belirleyen sınır koşulları ile türevdeki anlık yaklaşım limiti, kökün uç sınır ve anlık kırpılma mantığıyla tam bir yapısal uyum gösterirGüçlü
Beşeri bilimlerMerkez-çevre teorisi ve dikkat yönlendirmesiSosyolojide sistemlerin sınır hatlarından aşınması (periferi analizi) ve psikolojide dikkatin dış uyaranlardan çekilerek tek bir hedefe daraltılması süreçleriyle örtüşürGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca Türkçedeki hizip, fraksiyon veya taraf tutma anlamlarına hapsederek fiziksel sınır ve göz kapağı hareketinden koparmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur’an’da kök mekânın çevre sınırlarını, zaman dilimlerinin başlangıç ve bitiş uçlarını, askeri kanatları ve insanın odaklanmış bakışını tek bir semantik eksende birleştirir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCennet kadınlarının bakışlarını kısmasını pasiflik zannetmek veya arzın taraflarından eksiltilmesini metafizik bir belirsizliğe yorarak somut siyasi ve coğrafi daraltma hakikatini görememek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur’an’ın zamanı, mekânı, siyasi gücü ve insan iradesini sınır ve merkez ilişkisi üzerinden kurduğunu anlamak için anahtar bir köktür; dikkatin dağılmamasını ve gücün çevre hatlarından denetlenmesini açıklar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Namaz vakitlerini belirleyen Hûd 11:114 ve Tâhâ 20:130 ayetlerinde; inkâr sistemlerinin sınırlarından çökertilmesini anlatan Âl-i İmrân 3:127, Ra‘d 13:41 ve Enbiyâ 21:44 ayetlerinde; bakışın sınırlandırılmasını bildiren cennet tasvirlerinde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İffeti yalnızca dışsal bir engelleme olarak gören dar yaklaşımı düzeltir; asıl iffetin bakışın ve zihnin uçlara kaymayıp odak noktasında tutulması olduğunu ve hâkimiyet mücadelelerinin sınır boylarından yürütüldüğünü gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir cismin, elbisenin veya arazinin en uç kenarı ile göz kapağının ani kapanıp açılmasıyla oluşan bakış hareketidir.
  • Soyut anlamBir sistemin dış sınır hatları, zaman dilimlerinin uç sınırları ve algının harici unsurlardan soyutlanarak tek bir hedefe kilitlenmesidir.
  • Sistematik karşılıkSistemin sınır koşulları (boundary conditions), merkez-çevre dengesi ve yönlendirilmiş dikkat mekanizmasıdır.
  • LaTeX modeliB=∂S∧Φ:X→B∧lim⁡Δt→0Δt
  • LaTeX açıklamasıModelde S tanımlı bir mekânsal veya zamansal sistemi, B=∂S bu sistemin en dış ucunu, kenarını ve sınır şartlarını temsil eder. Φ:X→B ifadesi, X algı veya güç merkezinin doğrudan sınıra yönelmesini ve bakışın bu sınır içine hapsedilmesini gösterir. lim⁡Δt→0Δt ise göz kapağının kırpılma anındaki asgari zaman dilimini ve göz açıp kapama hızındaki anlık süreci simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ط