عبث

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ب-ث2 sîga, 6 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عَبَثًاخلقأييعبثريعبنيرجع

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 6

▶ Ağı aç (3B)

عبث

ع - ب - ث

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Hamd, cümle kapısı demektir. Sahibinin nüfuzlu ve varlıklı olduğunu gösterir. “A’bd” bu kapıda bekleyen köle demektir. “Dal” “se”ye dönüşmesi ile gerçekte nüfuzlu olmayan ve içi boş olan bir yapının girişine konan cümle kapısı benzeri işaret demektir. İçi boş ve anlamsız iş demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hamd, cümle kapısı demektir. Sahibinin nüfuzlu ve varlıklı olduğunu gösterir. “A’bd” bu kapıda bekleyen köle demektir. “Dal” “se”ye dönüşmesi ile gerçekte nüfuzlu olmayan ve içi boş olan bir yapının girişine konan cümle kapısı benzeri işaret demektir. İçi boş ve anlamsız iş demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.474 harf
باب العين والثّاء والباء معهما ع ب ث، ث ع ب، ب ث ع، ب ع ث مستعملات عبث: عَبِثَ يَعْبَثُ عَبَثاً فهو عابث بما لا يعنيه، وليس من باله، أي لاعب. وعَبَثْتُ الأقِطَ أَعْبِثُهُ عَبْثاً فأنا عابث، أي: جفّفته في الشمس. والاسم: العبيث. والعبيثة والعبيث: الخلط. ثعب: ثَعَبْتُ الماء أَثْعَبُهُ ثَعْباً، أي: فجّرته فانثعب، ومنه اشتقّ المَثْعَبُ وهو المِرْزاب. وانثعب الدم من الأنف. والثُّعبانُ: الحيّة الطويل
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR735 harf
العَبَثُ: اللعب. وقد عَبِثَ بالكسر يَعبَثُ عَبَثاً. والعَبْثَةُ بالتسكين: المرّة الواحدة. والعَبْثُ: الخلط. وقد عَبَثَهُ بالفتح يَعْبِثُهُ عَبْثاً: خلطه. والعَبْثُ أيضاً: اتخاذ العَبيثَةِ: قال أبو صاعد الكلابيّ: العَبيثَةُ: الأَقِطُ يُفْرَغُ رُطْبُهُ حين يُطْبَخُ على جافِّه فيُخلط به. يقال عَبَثتِ المرأة، إذا فرَّغته على المُشَرِّ ليحمل يابسُه رَطْبَه. يقال أبْكلي واعْبِثي. والعَبيثَةُ: طعام
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.420 harf
باب العين والثاء مع الباء عبث ، ثعب ، بثع ، بعث : مستعملة . عبث : قال الله جلّ وعزّ : ( أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثاً ) ( المؤمنون : 115 ) أي لَعِباً . وقد عبِث يَعْبَث عَبَثاً فهو عابث : لاعب بما لا يعنيه وليس من باله . قلت : نَصَب ) عَبَثاً ( لأنه مفعول له ، المعنى : خلقناكم للعبث . أبو عُبيد عن الفرّاء : عَبَثْتُ الأقِط أَعْبَثُه عَبَثَاً وَمِثْته ، ودُفته . قال أبو عبيد : وفيه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.001 harf
(باب العين والباء وما يثلثهما) (عبث) العين والباء والثاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على الخَلط يقال: عَبَثَ الأَقِط، وأنا أعبِثُه عَبْثاً، وهو عبيث، وهو يُخلَط ويجفَّف في الشَّمس. والعَبِيث: كلُّ خِلْط. ويقال: في هذا الوادي عَبِيثةٌ، أي خِلْطٌ من حَيَّيْن. ومما قيسَ على هذا: العَبَثُ، هو الفعل لا يُفَعل على استواء وخُلوصِ صواب. تقول: عَبِثَ يعبَث عَبَثاً، وهو عابثٌ بما لا يَعْنيه وليس من بالِهِ([1])
Maddenin bağlantısı

(باب العين والباء وما يثلثهما) (عبث) العين والباء والثاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على الخَلط يقال: عَبَثَ الأَقِط، وأنا أعبِثُه عَبْثاً، وهو عبيث، وهو يُخلَط ويجفَّف في الشَّمس. والعَبِيث: كلُّ خِلْط. ويقال: في هذا الوادي عَبِيثةٌ، أي خِلْطٌ من حَيَّيْن. ومما قيسَ على هذا: العَبَثُ، هو الفعل لا يُفَعل على استواء وخُلوصِ صواب. تقول: عَبِثَ يعبَث عَبَثاً، وهو عابثٌ بما لا يَعْنيه وليس من بالِهِ([1]) ، وفي القرآن: ﴿أفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْناكُمْ عَبَثاً﴾ [المؤمنون 115]، أي لَعِبا. والقياس في *ذلك كله واحد. (عبج) العين والباء والجيم ليس عند الخليل [فيه] شيء. وقد قيل العَبَجَة: الأحمق. (عبد) العين والباء والدال أصلانِ صحيحان، كأنَّهما متضادَّان، و[الأول] من ذينك([2]) الأصلينِ يدلُّ على لِين وذُلّ، والآخر على شِدّة وغِلَظ. فالأوّل العَبد، وهو المملوك، والجماعةُ العبيدُ، وثلاثةُ أعبدٍ وهم العِبادُ. قال الخليل: إلاّ أنّ العامة اجتمعوا على تفرقةِ ما بين عباد الله والعبيدِ المملوكين. يقال هذا عبدٌ بيِّن العُبُودَة. ولم نسمَعْهم يشتقُّون منه فعلاً، ولو اشتق لقيل عَبُد، أي صار عبداً وأقرَّ بالعُبُودة، ولكنّه أُمِيت الفعلُ فلم يُستعمل. قال: وأمّا عَبَدَ يُعبُد عِبادةً فلا يقال إلاّ لمن يُعبُد اللهَ تعالى. يقال منه عَبَد يعبُد عبادة، وتعبَّد يتعبّد تعبّداً. فالمتعبِّد: المتفرِّد بالعبادة. واستعبدتُ فلاناً: اتخذتُه عبداً. وأمّا عَبْد في معنى خَدَم مولاه([3]) فلا يقال عبَدَه، ولا يقال يعبُد مَولاه. وتعبَّدَ فلانٌ فلاناً، إذا صيَّره كالعبد له وإن كان حُرَّاً. قال: تَعبَّدَني نَِمْرُ بنُ سعدٍ وقد أُرى *** ونَِمْر بنُ سعدٍ لي مطيع ومُهْطعُ([4]) ويقال: أعْبَدَ فلانٌ فلاناً، أي جعله عبداً. ويقال للمشركين: عَبَدة الطّاغوتِ والأوثان، وللمسلمين: عُبّادٌ يعبدون الله تعالى. وذكر بعضُهم: عابد وعَبَد، كخادم وخَدَم. وتأنيثُ العَبْد عَبْدَةٌ، كما يقال مملوك ومملوكة. قال الخليل: والعِبِدَّاء([5]) : جماعة العَبِيد الذين وُلِدُوا في العُبودة. ومن الباب البعير المعبَّد، أي المهنُوء([6]) بالقَطِران. وهذا أيضاً يدلُّ على ما قلناه لأنّ ذلك يُذِلُّه ويَخفِض منه. قال طرفة: إلى أن تحامَتْنِي العشيرةُ كلُّها *** وأُفرِدْتُ إفرادَ البَعير المعبَّدِ([7]) والمعبّد: الذلول، يوصَف به البعير أيضاً. ومن الباب: الطريق المُعَبَّد، وهو المسلوك المذلَّل. والأصل الآخَر العَبَدة، وهي القُوّة والصَّلابة؛ يقال هذا ثوبٌ له عَبَدة، إذا كان صَفيقاً قويَّاً([8]) . ومنهُ علقمة بن عَبَدَة، بفتح الباء. ومن هذا القياس العَبَد، مثل الأنَف والحميّة. يقال: هو يَعْبَدُ لهذا الأمر. وفسِّر قوله تعالى: ﴿قُلْ إِنْ كَانَ لِلرَّحمنِ وَلدٌ فَأنَا أوَّلُ العابِدِينَ﴾ [الزخرف81]، أي أوَّلُ مَن غَضِبَ عَنْ هذا وأنِف من قولِه. وذُكر عن عليٍّ عليه السلامُ أنّه قال: "عَبِدتُ فصَمَتُّ"، أي أنِفْتُ فسكَتّ. وقال: ويَعْبَدُ الجاهلُ الجافي بحقِّهم *** بعد القضاء عليه حين لا عَبَدُ([9]) وقال آخر([10]) : * وأعبَدُ أن تُهجَى كليبٌ بدارِمِ([11]) * أي آنف من ذلك وأغضبُ منه: (عبر) العين والباء والراء أصلٌ صحيح واحدٌ يدلُّ على النفوذ والمضيِّ في الشيء. يقال: عَبَرت النّهرَ عُبُوراً. وعَِبْر النهر: شَطُّه([12]) . ويقال: ناقةٌ عُبْرُ أسفارٍ: لا يزال يُسافَرُ عليها. قال الطّرِمّاح: وقد تبطَّنْتُ بِهِلْوَاعةٍ *** عُبْرِ أسفارٍ كَتُوم البُغَامْ([13]) والمَعْبَر: شطّ نهرٍ هُيئ للعُبور. والمِعْبَر: سفينة يُعبَر عليها النّهر. ورجل عابرُ سبيلٍ، أي مارّ. قال الله تعالى:﴿وَلاَ جُنُباً إلاَّ عَابِرِي سَبِيلٍ﴾ [النساء 43]، ومن الباب العَبْرَة، قال الخليل: عَبْرَة السدَّمع: جَرْيُه. قال: والدَّمع أيضاً نفسُه عَبْرة. قال امرؤ القيس: وإنّ شِفائي عَبْرَةٌ إن سَفَحتُها *** فهَلْ عند رسْمٍ دارسٍ من مُعَوَّلِ([14]) وهذا من القياس؛ لأنّ الدّمع يعبُرُ، أي ينفُذ ويَجري. والذي قاله الخليل صحيحٌ يدلُّ على صِحّة القياس الذي ذكرناه. وقولهم: عَبِرَ فلانٌ يَعْبَرُ عَبَراً من الحزن، وهو عَبْرَانُ، والمرأةُ عَبْرى وعَبِرَةٌ، فهذا لا يكون إِلاَّ وثَمَّ بكاء. ويقَال: استَعْبَرَ، إذا جَرَتْ عَبْرَته. ويقال من هذا: امرأةٌ عابر، أي بها العَبَر. وقال: يقولُ لي الجَرْمِيُّ هل أنت مُرْدِفِي *** وكيف رِدَافُ الفَلِّ أمُّك عابِرُ([15]) فهذا الأصل الذي ذكرناه. ثم يقال *لضرب من السدر عُبْرِيٌّ، وإنما يكون كذلك إذا نَبَتَ على شُطوط الأنهار. والشّطُّ يُعْبَرُ ويعبر إليه. قال العجّاج: * لاثٍ بها الأَشاءُ والعُبْرِيُّ([16]) * الأَشاء: الفَسِيل([17]) ، الواحدة أَشَاءة([18]) وقد ذكرناه. ويقال إنّ العُبْريَّ لا يكون إلاّ طويلاً، وما كان أصغَرَ منه فهو الضَّالُ. قال ذو الرُّمّة: قَطعْتُ إذا تجوّفت العواطِي *** ضَرُوبَ السِّدْرِ عَبْرِيّاً وضَالا([19]) ويقال: بل الضّالُ ما كان في البَرّ. ومن الباب: عَبَرَ الرُّؤْيا يعبرها عَبْرَاً وعِبارة، ويُعبِّرُها تعبيراً، إذا فسَّرَها. ووجه القياس في هذا عُبُور النَّهْر؛ لأنه يصير من عَِبْر إلى عَِبْر. كذلك مفسِّر الرُّؤيا يأخُذُ بها من وجهٍ إلى وجهٍ، كأن([20]) يُسأل عن الماء، فيقول: حياة. ألا تراه قد عَبَر في هذا([21]) من شيءٍ إلى شيء. ومما حُمِل على هذه: العِبارة، قال الخليل: تقول: عَبَّرت عن فلانٍ تعبيراً، إذا عَيَّ بحُجّته فتكلَّمت بها عنه. وهذا قياسُ ما ذكرناه؛ لأنَّه لم يقدِر على النُّفوذ في كلامه فنفَذَ الآخَر بها عنه. فأمّا الاعتبار والعِبْرة فعندنا مقيسانِ من عَبْريِ النَّهر؛ لأنّ كلَّ واحدٍ منهما عِبرٌ مساوٍ لصاحبه([22]) فذاك عِبرٌ لهذا، وهذا عِبرٌ لذاك. فإذا قلت اعتبرت الشَّيء، فكأنك نظرتَ إلى الشَّيء فجعلتَ ما يَعْنِيك عِبراً لذاك: فتساويا عندك. هذا عندنا اشتقاقُ الاعتبار. قال الله تعالى: ﴿فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الأَبْصَارِ﴾ [الحشر 2]، كأنَّه قال: انظروا إلى مَنْ فعل ما فَعل فعُوقِب بما عوقب به، فتجنَّبوا مثلَ صنيعهم لئلاَّ ينزل بكم مثلُ ما نَزَل بأولئك. ومن الدَّليل على صِحَّة هذا القياس الذي ذكرناه، قولُ الخليل: عَبَّرت الدَّنانيرَ تعبيراً، إذا وزَنْتَها ديناراً [ديناراً]. قال: والعِبرة: الاعتبارُ بما مضى. ومما شذَّ عن الأصل: المُعْبَر من الجِمال: الكثير الوَبر. والمُعْبَر من الغِلمان: الذي لم يُخْتَن. وما أدرِي ما وجهُ القياس في هذا. وقال في المُعْبَر الذي لم يُختَن بشرُ بن [أبي] خازم: * وارمُ العَفْل مُعْبَرُ([23]) * ومن هذا الشّاذّ: العبير، قال قوم: هو الزَّعفران. وقال قوم: هي أخلاط طِيب. وقال الأعشَى: وتَبرُد بَردَ رِداء العَرُوسِ *** بالصيفى رَقْرقتَ فيه العبيرا([24]) (عبس) العين والباء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على تكرُّه في شيء. وأصله العَبَس. ما يَبِس على هُلْب الذَّنَب من بَعْرٍ وغيره، وهو من الإبل كالوَذَحِ من الشَّاء. قال أبو النَّجم: كأنَّ في أذنابهنَّ الشُّوَّلِ *** مِن عَبَس الصَّيف قرونَ الأُيَّلِ([25]) وفي الحديث: أنّه مرّ بإبلٍ قد عَبَست في أبوالها. وقال جرير يذكر راعية: تَرَى العَبَسَ الحَوْليَّ جَوْناً بكُوعِها *** لها مَسَكاً من غير عاجٍ ولا ذَبْلِ([26]) ثم اشتُقَّ من هذا: اليوم العَبُوس، وهو الشديد الكَرِيه. واشتقّ منه عَبَسَ الرجل يَعْبِس عُبوساً، وهو عابس الوجه: غضبان. وعبّاسٌ، إذا كَثر ذلك منه. (عبط) العين والباء والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدّةٍ تُصيبُ من غير استحقاق. وهذه عبارةٌ ذكرها الخليل، وهي صحيحةٌ منقاسة. فالعَبْط: أن تُعبَط النّاقةُ صحيحةً من غير داءٍ ولا كَسْر. قالوا: والعَبِيط: الطرِيُّ من كلِّ شيء. وهذا الذي ذكروهُ في الطريِّ توسُّعٌ منهم، وإنّما الأصل ما ذكِر. يقال من الأوّل: عُبِطت النّاقةُ واعتُبِطت اعتباطاً، إذا نُحِرت سمينةً فَتِيّةً من غير داء. قالوا: والرّجُل يَعبِط بنفسه في الحرب عَبْطاً، إذا ألقاها فيها غير مُكْرَه. والرّجلُ يَعبِط الأرضَ عَبْطاً، إذا حفر فيها موضعاً لم يُحفَر قبلَ ذلك. قال مَرَّار: ظَلَّ في أعلى يَفاعٍ جاذِلاً *** يَعبِط الأرضَ اعتباطَ المحتَفِرْ([27]) ويقال: مات فلانٌ عَبْطةً، أي شاباً سليماً. واعتبطَه الموت. قال أميَّة: مَن لم يَمتْ عَبْطةً يمُتْ هَرَماً *** للموت كأسٌ فالمرءُ ذائقها([28]) ومن ذلك الدّم العَبِيط: الطرِيّ. قال الخليل - وهي العبارة التي قدَّمْنا ذكرها-: يقال عَبَطته الدَّواهي، إذا نالته من غير *استحقاقٍ لذلك. قال حُمَيد([29]) : بمنْزلٍ عَفٍّ ولم يُخالِطِ *** مدنَّساتِ الرِّيَب العَوابِط والعَبِيطة: الشّاة أو النّاقة المعتَبَطة. قال الشّاعر: ولـه لا يَنِي عَبائِطُ من كُو *** مٍ إذا كان من رِقاقٍ وبُزْل الرِّقاق: الصِّغار من الإبل. (عبق) العين والباء والقاف أصل صحيح واحد، وهو لزوم الشيء للشيء. من ذلك عَبِق الطيب به، إذا لَصِق ولازَمَ. قال: عَبِقَ العنبرُ والمِسْكُ بها *** فهي صفراءُ كعُرجون العُمُرْ([30]) وقال طرفة: ثم راحُوا عَبِقَ المسكُ بهم *** يَلْحَفُون الأَرضَ هُدَّابَ الأُزُرْ([31]) ومن هذا الباب قولهم: ما بقي لهم عَبَقَة، أي [ما] بقيت لهم بقيّةٌ من المال. والمعنى في ذلك البقيَّة من السَّمْن تبقى في النِّحْي قد عَبِقَت به. ويقولون: إنّ العَبَاقِية: شجرٌ لـه شَوك. وهذا إنْ حُمِل على القياس صَحَّ؛ لأنَّه يَعْلَق بالشَّيء ويُعْلَق به. ويُنشَد: غَداةَ شُواحِطٍ فنجَوْتَ شَدَّاً *** وَثوبُكَ في عَباقيةٍ هَرِيدُ([32]) ويقال: العَبَاقِيَةُ: بقية الطِّيب([33]) والدَّيْن، وقد ذكرنا وجه قياسه. ومن الباب العَبَاقية من الرِّجال. قال الخليل: العباقِيَة: الداهي المنكَر، على وزن عَلاَنِيَة. وإنّما سمِّي بذلك لأنّه تعلَّق كلَّ شيء. وقال: أُتِيحَ لها عَباقِيَةٌ سَرَنْدَى *** جرِيُّ الصَّدرِ منبسطُ اليَمينِ([34]) وقال الأصمعيُّ: شانَه شيناً عَبَاقِيةً، أي شيناً شديداً، والأجود أن يقال شيناً لازماً لا يُفارِق. قال الكسائيّ: ويقال إنّ العبَاقية جُرح يُصيب الرَّجُل في حُرِّ وجهه. وهذا صحيح؛ لأنَّه شينٌ باقٍ يلازم. (عبك) العين والباء والكاف أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على ما يدلُّ عليه الذي قبله، وليس ببعيدٍ أن يكون من باب الإبدال. قال الخليل: ما ذقت عَبَكة ولا لَبَكةً. وقال ابن الأعرابيّ: يقال: ما أغنيتَ عنِّي عبكةً ولا لَبَكة أي شيئاً. وأصلُه قولهم الذي يَبقَى في النِّحْي من السَّمْن: عَبَكة. وقد يقال ذلك للطِّينة من الوحل. والصحيح في هذا الباب هذا، وقد ذُكِرت فيه كلماتٌ عن أعرابٍ مجهولين لا أصل لها فلذلك تركناها. (عبل) العين والباء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على ضِخَم وامتداد وشِدّة. من ذلك العَبْلُ من الأجسام، وهو الضَّخم. تقول: عَبُل يَعْبُل عَبالة. قال: خبطناهمْ بكلِّ أرَحَّ لأمٍ *** كمِرْضاحِ النَّوى عَبْلٍ وَقاحِ([35]) الأرَحّ: الحافر الواسع. ومن الباب الأَعْبَل، وهو الحجر الصُّلب ذُو البياض. ويقال جبلٌ أعبلُ وصخرةٌ عَبْلاء. وقال أبو كبيرٍ الهذليّ يصف نابَ الذِّئبة: أخرجتُ منها سِلْقةً مهزولةً *** عجفاءَ يبرق نابُها كالأعبَلِ([36]) ومنه قولهم: هو عَبْلُ الذِّراعين، أي غليظُهما مدِيدُهما. ومنه: ألقى عليه عَبالَّته([37]) ، أي ثِقْله. ومحتمل أن يكون العَبَل، وهو ثمر الأرْطى، من هذا، ولعل فيه امتداداً وطُولا. (عبم) العين والباء والميم كلمة تدلُّ على غِلَظٍ وجفاء. من ذلك العَبَامُ، وهو الرَّجُل الغليظ الخِلْقة في حُمْق. تقول: عَبْمَ يَعْبُمُ عَبامة. قال: فأنكرتُ إنكارَ الكريم ولم أكن *** كَفَدْمٍ عَبَامٍ سِيلَ شيئاً فجمجما ويقال: إنّ العَبَام الماء الكثير، فإن كان صحيحاً فهو قريبٌ، وإلاَّ فهو من الإبدال. (عبن) العين والباء والنون صحيحٌ، فيه كلمةٌ واحدة. يقولون: إنّ العَبَنَّ: الجملُ الضَّخم الجسيم. ويقال العَبَنّ ويقال العَبَنَّى، والأنثى عَبَنّاة. وكلُّ ذلك واحد. وربَّما وصَفوا به الرّجل. وقال حُميدٌ في صفة بعير: أمينٌ عَبَنُّ الخَلْقِ مختلِف الشِّبَا *** يقول المُمارِي طال ما كان مُقْرَما([38]) (عبأ) العين والباء والهمزة والحرف المعتل غير المهموز أصل واحد، يدلُّ على اجتماعٍ في ثِقَل. من ذلك العِبْءُ، وهو كلُّ حِمْل، من غُرْم أو حَمالة، والجمع الأعباء. قال: وحمل العِبءِ عن أعناق قومي *** وفعلي في الخطوب بما عناني ومن الباب: ما عبأْت به شيئاً، إذا لم تبالِهِ، كأنّك لم تجِدْ له ثِقْلاً. ومن الباب: عبأت الطِّيب([39]) *وفَرَّقوا بين ذلك وبين الجيش، فقالوا: عَبَّيْت الكتِيبةَ أُعبِّيها تعبيَةً، إذا هيّأتَها. وقد قالوا: عَبأت الجيش أيضاً، ذكرها ابنُ الأعرابي. وقال في عَبَأت الطِّيب: كأنَّ بصدرِه وبمَنْكِبيه *** عبيراً باتَ تَعبؤه عروسُ([40]) والعَباءة: ضَربٌ من الأكسِية. وقياسُه صحيح؛ لأنّه يشتمل على لابسه ويجمعُه. والله أعلم بالصواب. --------------ـــــ ([1]) في الأصل: "من ناله"، صوابه في اللسان (عبث). وفي اللسان (بول): "وقولهم ليس هذا من بالي، أي مما أباليه". ([2]) في الأصل: "ذلك". ([3]) عبارة اللسان: "وأما عبد خدم مولاه فلا يقال عبده". ([4]) البيت في اللسان وأساس البلاغة (عبد، هطع). ([5]) يقال بالمد، وبالقصر. ([6]) في الأصل، "أي المهناء". والمهنوء: المطلي. ([7]) البيت من معلقته المشهورة. ([8]) في الأصل: "ضعيفاً قوياً"، وهو من مستطرف التحريف. ([9]) في الأصل: "ونعبد الجاهل". ([10]) هو الفرزدق، كما في إصلاح المنطق 58-59، وليس في ديوانه، وفيه بيتان يشبهان أن يكونا هذا البيت ففي ص 800: أظنت كلاب اللؤم أن لست شاتماً *** قبائل إلا ابني دخان بدارم وفي ص 816: أظنت كلاب اللؤم أن لست خابطا *** قبائل غير ابني دخان بدارم ([11]) في إصلاح المنطق: "أن أهجو كليباً". وصدره: * أولئك أحلاسي فجئني بمثلهم * قال ابن السكيت: "ويروى: فجؤني. "ويروى: تميماً بدارم". ([12]) في الأصل: "شطره"، تحريف. ([13]) ديوان الطرماح 103 واللسان (هلع). ([14]) البيت من معلقته المشهورة. ([15]) البيت للحارث بن وعلة الجرمي. اللسان (عبر). وفي خزانة الأدب (1: 199) أنه لأبيه وعلة بن عبد الله الجرمي. فيقال إن الجرمي لحق رجلاً من بني نهد يقال له سليط بن قتب فقال له وعلة: أردفني خلفك، فإني أتخوف القتل. فأبى أن يردفه فطرحه عن قربوسه وركب عليها ونجا. فرواية البيت الصحيحة على هذا القول: "وقد قلت للنهدي". وذكر في اللسان أن النهدي هو الذي سأل الحارث أن يردفه خلفه لينجو فأبى. فرواية البيت: "يقول لي النهدي". وقد اتفقت الروايتان على أن "النهدي" قد قتل. أما رواية ابن فارس هنا فغريبة لا سند لها من القصص. وانظر الاشتقاق 291. ([16]) رواية الديوان 67 واللسان (لثي، عبر): "لاث به". وقبله: في أيكه فلا هو الضحى *** ولا يلوح نبته الشتى ([17]) في الأصل: "الفيل". ([18]) الذي بعد هذه الكلمة في الأصل هو: "ويقال إن العبري ذكرناه لا يكون إلا طويلاً وأصغر منه فهو الضال ما كان". وقد أصلحت اختلال الكلمات بما ترى. ([19]) ديوان ذي الرمة 440، واللسان (عبر، عمر). ([20]) في الأصل: "كأنه". ([21]) في الأصل: "من هذا". ([22]) في الأصل: "صاحب". ([23]) سبق الاستشهاد بهذا الجزء في (عفل). والبيت بتمامه كما في اللسان (عبر، عفل): جزيز القفا شبعان يربض حجرة *** حديث الخصاء ورام العفل معبر ([24]) ديوان الأعشى 69 واللسان (عبر، رقق). وقد سبق في (رق). ([25]) سبق الكلام على تخريج البيتين في (أول). ([26]) ديوان جرير 463 واللسان (عبس، مسك، ذبل). وسيأتي في (مسك). ([27]) روايته تطابق رواية اللسان (عبط). وفي المفضليات (1: 82، 84) بيتان هما برقم: 15، 35: ثم إن ينزع إلى أقصاهما *** يخبط الأرض اختباط المحتفر و: ظل في أعلى يفاع جاذلاً *** يقسم الأمر كقسم المؤتمر ([28]) ديوان أمية 42 واللسان (عبط) برواية: "والمرء ذائقها". ([29]) هو حميد الأرقط، كما في اللسان (عبط). ([30]) البيت للمرار بن منقذ في المفضليات (1: 90). وهو بدون نسبة في اللسان (عبق). ([31]) ديوان طرفة 68 واللسان (عبق، لحف). ([32]) لساعدة بن العجلان الهذلي، في اللسان (عبق، هرد) وديوان الهذليين (3: 109). ([33]) في الأصل: "الغضب". ([34]) أنشده في اللسان (عبق) برواية: "أطف لها عباقية". ([35]) أنشده في اللسان (رضح) شاهداً على أن اسم الحجر الذي يرضح به النوى "مرضاح"، وأن الخاء المعجمة لغة ضعيفة. ([36]) في ديوان الهذليين (2: 97) : "كالمعول". السكري: "كأن نابها طرف معول". ([37]) العبالة بتشديد اللام. وتخفيفها لغة عن اللحياني. ([38]) البيت من زوائد ديوان حميد بن ثور، أنشده في اللسان (عبن). وانظر ديوانه 32 طبع دار الكتب المصرية. ([39]) بعد هذا في الأصل: "كأن بصدره"، وهو تكرار لما سيأتي بعد كلمة "الطيب" التالية. ([40]) البيت لأبي زبيد الطائي في اللسان (عبأ)، يصف فيه أسداً. وفيه: "كأن بنحره"، و"بات يعبؤه" ثم قال: "ويروى: بات يخبؤه". والعروس يقال للمرأة والرجل.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR346 harf
- العبث: أن يخلط بعمله لعبا، من قولهم: عبثت الأقط (العبث: تجفيف الأقط في الشمس. انظر: المجمل 3/642)، والعبث: طعام مخلوط بشيء، ومنه قيل: العوبثاني (انظر: المجمل 3/642؛ واللسان (عبث) 2/167) لتمر وسمن وسويق مختلط. قال تعالى: ﴿أتبنون بكل ريع آية تعبثون﴾ [الشعراء/ 128]، ويقال لما ليس له غرض صحيح: عبث. قال: ﴿أفحسبتم أنما خلقناكم عبثا﴾ [المؤمنون/115].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR61 harf
ع ب ث يقال‏:‏ تعال بالسفرة نعبث بها وعبثت بهم أيدي النّوى‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.782 harf
عَبِثَ به، بالكسر، عَبَثاً: لَعِبَ، فهو عابِثٌ: لاعِبٌ بما لا يَعْنيه، وليس من بالهِ. والعَبَثُ: أَن تَعْبَثَ بالشيءِ. ورجلٌ عِبِّيثٌ: عابِثٌ. والعَبْثَةُ، بالتسكين: المَرَّة الواحدة. والعَبَثُ: اللَّعِبُ. قال الله عز وجل: أَفَحَسِبْتم أَنما خلقناكم عَبَثاً؟ قال الأَزهري: نَصَبَ عَبَثاً لأَنه مفعول له، بمعنى خلقناكم للعَبَث. وفي الحديث: من قَتَل عُصفوراً عَبَثاً.العَبَثُ: اللَّعِبُ؛ والمراد أَن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR39 harf
* ع ب ث * * العَبَثُ * اللعب وبابه طرِب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.015 harf
عبث به كفرح عبثا :لعب فهو عابث، لاعب بما لا يعنيه، وليس من باله. والعبث: أن تعبث بالشيء، وقيل: العبث: ما لا فائدة فيه يعتد بها، أو ما لا يقصد به فائدة، وفي الحديث: أنه عبث في منامه أي حرك يديه كالدافع أو الآخذ. عبث كضرب يعبث عبثا :خلط . عبث يعبث عبثا :اتخذ العبيثة، وهي أقط معالج . قال أبو صاعد الكلابي: الأقط يفرغ رطبه حين يطبخ على جافه، فيخلط به، يقال: عبثت المرأة أقطها ، إذا فرغته
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.826 harf
عَبَثَهُ 1 عَبَثَهُ ذ , aor. عَبِثَ , (S, A, * O, K, *) inf. n. عَبْثٌ, (S, O,) He mixed, or mingled, (S, A, O, K,) it. (S, O.) ― -b2- [Hence,] عَبَثَ, aor. as above, (K,) and so the inf. n., (S, O,) He made, or prepared, عَبِيثَة [q. v.]: (S, O, K:) or so عَبَثَ عَبِيثَةً; as also ↓ أَعْبَثَهَا. (O.) One says, عَبَثَتِ المَرْأَةُ, meaning The woman poured out what was moist of the [preparation
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR558 harf
عَبَثَ عَبَثَ I ( n. ac. عَبْث 1 ) a. [ acc. & Bi ], Mixed with. عَبِثَ عَبِثَ A ( n. ac. عَبَث 4 ), a. Played, trifled, toyed. b. [ Bi ], Sneered at, made sport of, bantered. تَعَبَّثَ تَعَبَّثَ V , a. see ( عَبِثَ ) ( b ). عَبَث عَبَث 4 , a. Play, sport; trifling; foolishness, foolery. عَاْبِث عَاْبِث 21 , a. see 30 . عَبِيْثَة عَبِيْثَة 25t , ( pl. عَبَاْئِثُ 46 ), a. Preparation
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR7.835 harf
عبث عَبِثَ - يَعْبَثُ - عَبَثٌ - عَبَثَاً عَبِثَ - يَعْبَثُ + كائن + بشيء: يعمل عملاً لا يريد منه هدفاً أو غاية أو ثمر أو متعة، وإنما تمضية للوقت عَبَثٌ: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " عَبِثَ - يَعْبَثُ ": الشيء الذي لا هدف ولا طائل منه عَبَثاً: حال من " عَبَثٌ ": بشكل عبثي: من غير طائل واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللهو
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler6 mücavir (10 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ريع

    1 ortak ayet · İki dağ arasındaki yüksek geçittir

  2. بني

    1 ortak ayet · Yapı demektir

  3. حسب

    1 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir

  4. رجع

    1 ortak ayet · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir

  5. خلق

    1 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  6. أيي

    1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ

    Boş işle uğraşırsınızSiz, her yüksek yere koca bir bina kurup boş şeylerle mi uğraşırsınız?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعبث
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerلعب, لهو, سدى, باطل
Zıt Kökحكم
Çekirdek Özet 1Bir şeyi karıştırmak, kurutmak veya kıvamını bozmak üzere gayesizce elden geçirmek
Çekirdek Özet 2Meşru, akli ve hikmetli bir gayesi, hesabı ve nihai sonucu bulunmayan anlamsız eylem
Çekirdek Özet 3Gayesizlik ve amaçsızlık hali; varoluşun ve amelin hikmet ekseninden kopması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca çocukça şakalaşma veya hafif meşreplik düzeyinde bir oyun zannedip yaratılışın gayesizliği ve toplumsal enerjinin hedefsiz harcanması boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عبBir şeyi yüklenme, yoğunlaştırma, ağırlık ve yoğunluk oluşturma; عبأ, عبد, عبر, عبس köklerinde görüldüğü gibi yoğun bir dikkat, kütle veya geçiş barındırmaثYayılma ve dağılma karakteri taşıyan peltek se harfinin eklenmesiyle yoğunluğun ve ağırlığın dağıtılması, amelin ciddiyetini yitirerek gayesiz bir karmaşaya ve boş harekete dönüşmesi anlamı oluşmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, görme, bilme ve hedefe odaklanmaEylemin başlangıcında iradenin, görmenin ve bir nesneye yönelişin bulunmasını temsil eder
بEv, çadır; iç, barınma, sınır ve kuşatmaEylemin belirli bir alan, zemin veya nesne içinde yoğunlaşmasını simgeler
ثİşaret ve sınır imgesinin yayılması ve sürtünmeli sesle dağılması; türetme imgeBelirli bir sınıra ve hedefe yönelmiş hareketin dağılmasını, sınırından taşarak hedefsizce dağılmasını anlatır
عبثOdağın ve barınma alanının dağılarak gayesizce saçılmasıBir hedefe ve sınıra bağlı kalması gereken eylemin dağıtılarak, amaca bağlanmaksızın karmaşık ve boş bir harekete dönüşmesini ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇökeleğin (akıt) güneşte kurutulmak üzere altüst edilip karıştırılması (عَبَثَ الأَقِطَ) veya yağ, hurma ve kavut gibi maddelerin gelişigüzel birbiriyle harmanlanması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde kök, bir hedefe yönelmeyen el kol hareketleri ve ölümün yahut zamanın insanları gayesizce savurması bağlamında mecazi olarak kullanılmıştır; doğrudan beyit lafzı sözlük maddelerinde şahitsiz genel nakledilmiştir
Erken Arapça kullanımKlasik kullanımda uykudaki insanın bilinçsizce ellerini oynatması (عَبَثَ فِي مَنَامِهِ) ve bir hayvanın avlanma veya beslenme amacı olmaksızın sırf oyalanmak için öldürülmesi eylemi için kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça عبث kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen ve fiziksel temas, karıştırma ve ardından gayesizlik bildiren bir semantik hatta sahiptir. İkili kök katmanında yer alan عب çekirdeği genel Sami zemininde ağırlık, önem ve yoğunluk taşırken (örneğin İbranicede kalınlaşma ve kabarma bildiren paralel yapılar), üçüncü ses olan ث harfinin eklenmesiyle Arapçaya özgü bir semantik kayma gerçekleşmiştir. Erken dönem çöl kültüründe süt ürünlerinin kurutulması esnasında yapılan mekanik altüst etme eylemi, zamanla zihinsel veya ahlaki bir gayesi olmayan hareketlere ad olmuştur. Klasik Sami dillerinden İbranice ve Süryanicede bu kök doğrudan üçlü biçimde aynı ses dizilişiyle yaygın bir varlık göstermemekte, anlam alanı daha ziyade Arapça iç gelişimde şekillenmiş görünmektedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇökeleğin karıştırılması ve güneşte kurutulması (عَبْثُ الأَقِط) somut kökeninden gayesiz eyleme aktarımMaddi nesnelerin hesapsızca birbirine karıştırılması, daha sonra aklî ve meşru bir hedeften yoksun fiiller için metaforik olarak genişletilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiعب çekirdeği ortak Sami dillerinde yoğunluk ve yük bildiren köklerle akrabadırÜçüncü harfle birlikte oluşan bu özel türev Arapça morfolojisinde yoğunlaşmış, doğrudan soydaş kökler sınırlı kalmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu kök yapısında doğrulanmış doğrudan eşsesli bir biçim tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عبثAnlamlıKarıştırmak, gayesizce oynamakSahih bir gayesi ve hikmeti olmayan boş işlerle meşgul olmakHedef kök; Kur'an'da geçer
عثبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiş, kullanım alanı oluşmamıştırKitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb mühmel sayar
بعثAnlamlıGöndermek, uyandırmak, diriltmekBir şeyi durduğu yerden harekete geçirmek, elçi göndermek veya ölüleri diriltmekKur'an'da geçer; hedef kökün zıddı gibi hedefe sevk etmeyi içerir
بثعAnlamlıDudağın etli ve kalın olmasıDudakların kırmızılığı, dolgunluğu ve etinin dışa doğru taşmasıSözlüklerde müsta'meldir; Kur'an'da geçmez
ثعبAnlamlıSuyun akması, yarılıp fışkırmasıSuyun yolunu açıp akıtmak; ejderha veya büyük yılan (su gibi hızla akan)Kur'an'da geçer; akışkanlık ve fışkırma içerir
ثبعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük geleneğinde kullanılmayan dizilişlerdendirKitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb mühmel sayar

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عبثMerkezBoş ve gayesiz eylemAmacın ve aklî gayenin tamamen yokluğunu, eylemin hikmetsizliğini ifade ederBir gayesi ve doğru bir neticesi bulunmayan iş
لعبKomşuOyun ve eğlenceBir kuralı veya geçici neşesi olsa da nihai varoluşsal ciddiyetten yoksun faaliyettirEğlenmek ve vakit geçirmek maksadıyla yapılan eylem
لهوKomşuOyalayıcı meşguliyetİnsanı daha mühim ve asıl vazifelerinden alıkoyup kendine çeken oyalayıcı şeydirKalbi ve zihni hakiki görevinden uzaklaştıran gaflet
سدىKomşuKendi haline terk edilmeBir hedefe, hesaba veya sorumluluğa bağlanmaksızın başıboş bırakılma durumudurSorumluluk ve hesap dışı kalarak hedefsizce salıverilmek
باطلKomşuBoşa çıkma, hükümsüzlükVarlığı hakka dayanmayan, zevale mahkûm ve neticesiz kalan şeyi belirtirHakikati olmayan, netice vermeyen ve silinip giden şey
حكمZıtHikmet ve sağlamlıkHer şeyi yerli yerine koyma, gaye ve maslahata uygun tam bir nizam kurmaHedefsizliğin zıddı olarak tam gayelilik ve sarsılmaz hikmet

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعبثGayesiz ve boş fiilAklî ve meşru bir maksada dayanmayan, neticesi heder olan her türlü meşguliyetKesin
LatinceVanitas, futilitasBoşluk, anlamsızlık, beyhudelikEylemin bir meyve vermemesi ve hedefsizliğini karşılar; ancak Arapçadaki somut karıştırma nüansını taşımazGüçlü
İngilizceFutility, purposelessness, frivolityGayesizlik, nafilelik, hedefsiz uğraşBir gayeden ve ciddiyetten yoksun olma halini karşılar; ontolojik gayesizliği ve meşguliyeti iyi yansıtırKesin
AlmancaSinnlosigkeit, ZwecklosigkeitAnlamsızlık, amaçsızlıkVarlığın veya amelin bir ereğe yönelmemesi durumunu tam olarak karşılarKesin
FransızcaFutilité, vanitéNafilelik, gayesizlikDeğersiz, hedefsiz ve netice üretmeyen amelleri anlatmada örtüşürGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عَبَثًا (Zarf/Mef'ûlün leh)Kozmik ve ontolojik gayesizlik, hikmetsizlikİnsanın ve kâinatın yaratılışının hedefsiz, hesapsız ve dirilişsiz olduğu zannını reddeden ilahi hitap bağlamı; Mü'minûn 23:115
تَعْبَثُونَ (Muzari fiil)Dünyevi enerjiyi ve gücü faydasız, hedefsiz ve kibirli yapılara harcamakHûd peygamberin Âd kavmine, yüksek tepelere sırf güç gösterisi ve lüks olsun diye gayesiz anıtlar dikmelerini eleştirdiği bağlam; Şuarâ 26:128

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEfalullah (Allah'ın fiilleri) ve hikmet bahsiAllah'ın fiillerinin bir gayeye ve hikmete matuf olup olmadığı; Eş'arî ve Mâtürîdî/Mu'tezilî çizgide Allah'a عبث isnadının imkânsızlığıFiilin hikmetten ve maslahattan mutlak olarak tenzih edilmesi ve yaratılışta gayesizliğin reddi
Fıkıhİbadetlerde ve tasarruflarda lüzumsuz hareketlerNamaz içinde kılınışı bozan veya mekruh kılan lüzumsuz el-kol hareketleri (عبث في الصلاة) ve malın gayesiz telef edilmesiHukuki ve ibadî ciddiyeti bozan gayesiz, hedefsiz ve gereksiz davranışlar
TefsirAhiret ve diriliş delilleriMü'minûn 23:115 tefsirinde yaratılışın bir hesap ve ceza/mükâfat ile taçlanmaması halinde ilahi fiile عبث isnat edilmiş olacağı vurgusuYaratılışın ancak adalet ve diriliş ile bir anlam kazanacağı fikri
HadisCanlılara ve zamana karşı davranış ahlakıBir serçeyi bile faydalanma kastı olmaksızın sırf eğlence için öldürmenin yasaklanması rivayetleriCanlı hayatına ve nesnelere karşı maksatsız, keyfi ve hoyrat tasarrufların yasaklanması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve hesap nizamıHikmetsizliğin ve gayesizliğin reddiİnsanın varoluşunu ahlaki bir sorumluluk ve ahiret bilinciyle tahkim etmekYaratılışın bir oyun veya başıboşluk değil, kesin bir hesap ve sorumluluk düzeni olduğunu temellendirirKesin
İlmiMetodoloji ve teleolojiAmaçsız gözlem ve faydasız teoriZihinsel enerjiyi ve araştırma kapasitesini hakikate ulaştırmayan lüzumsuz şeylerden korumakBir gayesi ve pratik veya ahlaki çıktısı olmayan zihinsel meşguliyetleri elerGüçlü
SiyasiKamu kaynakları ve iktidar gücüGösterişçi ve hedefsiz anıtlaşmaToplumun ortak gücünün sırf kibrin ve lüksün ifadesi olan içi boş yapılara gömülmesini engellemekGücün hakka ve halkın maslahatına değil, içi boş anıtlara (Şuarâ 26:128) harcanmasını bir çöküş alameti sayarKesin
İktisadiEmek ve sermaye tahsisiİsraf ve atıl kaynak kullanımıİktisadi enerjinin katma değer ve meşru fayda üretmeyen alanlarda tüketilmesini önlemekKaynakların, bireye ve topluma hiçbir reel fayda sağlamayan lüks ve lüzumsuz yatırımlarda heba edilmesini eleştirirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi ve sıfır iş üreten enerji kaybı (isipatif sistemler)Fizikte sisteme verilen enerjinin mekanik veya faydalı bir işe dönüşmeksizin dağılması ve kaybolması, hedefsiz enerji sarfiyatının izomorfik karşılığıdırGüçlü
Beşeri bilimlerAnomi ve teleolojik yabancılaşmaSosyolojide ve ahlak felsefesinde bireyin veya toplumun eylemlerinin nihai bir meşruiyet ve ülkü zemininden koparak anlamsızlaşması halidirKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece bireysel bir can sıkıntısı, muziplik veya basit bir şakalaşma eylemine indirgeyerek daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamKök, kâinatın varoluşsal gayesinden (ontolojik teleoloji) toplumsal zenginlik ve emeğin hedefsiz sarfiyatına (sosyo-politik israf) kadar uzanan geniş bir gayesizlik ve anlamsızlık eleştirisidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYaratılışın ahiretsiz ve hesapsız olabileceği zannının doğurduğu ahlaki başıboşluğu ve medeniyetlerin lüks anıtlarla güç israfına girişip çöküşe sürüklenişini doğru teşhis edememek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın ve insanın bir rastlantı veya keyfi bir oyun olmadığını, kâinatın her bir parçasının ve insan hayatının ilahi bir gaye ve hesap ekseninde kurulduğunu doğrudan gösterdiği için merkezîdir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Dirilişi, hesabı ve ahireti temellendiren uluhiyet ayetlerinde (Mü'minûn 23:115) ve geçmiş kavimlerin kibir, gösteriş ve güç israfını yeren kıssa ayetlerinde (Şuarâ 26:128) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Varlığın amaçsız olduğu, hayatın sadece dünyadaki biyolojik döngüden ibaret kaldığı ve gücün sırf gösteriş amacıyla hedefsizce harcanabileceği yönündeki seküler veya pagan algıyı kökünden yıkar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÇökeleği veya yiyecek maddelerini güneşte kurutmak ve kıvamını değiştirmek için gelişigüzel altüst edip birbirine karıştırmak.
  • Soyut anlamBir amelin veya varoluşun aklî, ahlakî ve meşru bir hedeften, hesaptan ve nihai bir semereden yoksun kalarak anlamsızlığa gömülmesi.
  • Sistematik karşılıkVaroluşsal ve eylemsel gayeliliğin (hikmet) karşıtı olarak; enerjinin, emeğin veya hayatın hiçbir meşru çıktı üretmeksizin dağılmasını ifade eden gayesizlik ilkesi.
  • LaTeX modeliE→∅  ⟺  H(A)=0
  • LaTeX açıklaması

Modelde E harfi harcanan enerjiyi, fiili veya yaratılış sürecini; ∅ işareti eylemin hiçbir nihai gayeye, hesaba veya semereye ulaşmadan sıfırlanmasını ve boşluğa düşmesini; A harfi gerçekleştirilen ameli veya varlığı; H(A) fonksiyonu ise o amelin taşıdığı hikmet, maslahat ve hakiki gaye değerini simgeler. Formül, eylemin hedefsiz bir boşluğa yönelmesinin ancak ve ancak amelin hikmet değerinin sıfıra eşit olması durumunda gerçekleşeceğini matematiksel olarak ifade eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع