عصي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ص-ي22 sîga, 57 mücavir kök, 32 ayet, 23 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ولدعَصَوْنِيتبعأَعْصِيعَصِيًّاعصيعدوعَصَوْاأمرلعنغيربوأيَعْصِبرر

KökSîga 22Ayet 32Sure 23Mücavir 57

▶ Ağı aç (3B)

عصي

ع - ص - ي

KÖK
  • 32 geçiş
  • 32 ayet
  • 22 sîga
  • 8 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: İsyan eder

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: عصو/ي · عصى

Notlarım

Sözlükler(8)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.417 harf
باب العين والصّاد وواي معهما ع ص و، ع ص ي، ع و ص، ع ي ص، ص ع و، ص و ع، و ص ع مستعملات عصو، عصي: العصا: جماعة الإسلام، فمن خالفهم فقد شقّ عصا المسلمين. والعصا: العود، أنثى عصا وعَصَوان وعِصِيّ. وعَصِيَ بالسّيف: أخذه أخذ العصا، أو ضرب به ضربه بالعصا. وعصا يعصو لغة. قال: وإنَّ المشرفيةَ قد عَلِمْـتُـمْ إذا يَعْصَى بها النَّفرُ الكرامُ والعصا: عرقوة الدّلو، والإثنان عَصَوانِ، قال: فجاءتْ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR474 harf
Madde başı: عصىالعَصَى مقصورٌ: مصدر قولك عَصِيَ بالسيف يَعْصى، إذا ضرَب به. قال جرير: تَصِفُ السيوفَ وغيركم يَعْصى بها يا ابن القُيونِ وذاك فعل الصَيْقَـلِ والعِصْيانُ: خلاف الطاعة. وقد عَصاهُ يَعْصيهِ عَصْياً ومَعْصِيَةً؛ فهو عاصٍ وعَصِيٌّ. وعاصاهُ أيضاً مثل عَصاهُ، واسْتَعْصى عليه. واعْتَصَتَ النواةُ، أي اشتدَّت. وأعْصى الكَرْمُ، إذا أخرج عيدانَه. والعاصي: العِرْقُ الذي لا يرقأ. وقال: صَرَتْ نظرةً لو
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR20.649 harf
Madde başı: عصو/ي(باب العين والصاد وما يثلثهما) (عصف) العين والصاد والفاء أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على خِفّةٍ وسرعة. فالأوَّل من ذلك العَصْف: ما على الحبِّ من قُشور التّبن. والعَصْف: ما على ساق الزَّرع من الوَرَق الذي يَبس فتفتَّت، كل ذلك من العَصْف. قال الله سبحانه:﴿فَجَعَلَهُم كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ﴾ [الفيل 5]، قال بعضُ المفسِّرين: العصف: كلُّ زرعٍ أُكِل حَبُّه وبقي تبنُه. وكان ابنُ الأعرابي يقول: العَصْف: ورقُ كلِّ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.175 harf
ع ص ي تعصّى عليّ فلان واستعصى وهو عصّاء وعصيّ‏.‏ قال الطرماح‏:‏ ملك تدين له الملو - ك أشمّ عصّاء العواذل وبعلت بمعاناته وأراني العجب من معاصاته‏.‏ ويقال‏:‏ عصا بالعصا وعصيَ بالسيف إذا ضرب بهما‏.‏ وتوكّأ على عصاه واعتصى عليها واعتصى الشيء‏:‏ اتخذه عصا‏.‏ قال جرير‏:‏ ولا نعتصي الأرطى ولكن سيوفنا رقاق النواحي لا يبلّ كليمها ومن المستعار‏:‏ عرق عاصٍ وعاند‏:‏ لا يرفأ‏.‏ واعتصب النواة‏:‏ اشتدت‏.‏
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.477 harf
: ( ي *!الِعصْيانُ ، ) بالكسْر : ( خِلافُ الطَّاعَةِ . يقالُ ( *!عَصاهُ *!يَعْصِيه *!عَصْياً ، بالفَتْح ، *!وعِصْياناً ( *!ومَعْصِيَةً ، فهو عاصٍ ؛ خَرَجَ عن طاعَتِه . *!وعَصَيِ العَبْدُ رَبَّه : خالفَ أَمْرَه . ( *!وعَاصاهُ *!مُعاصاةً ( فهو *!عاصٍ *!وعَصِيُّ ، كعَنِيً : لم يُطِعْهُ . ( *!واعْتَصَتِ النُّواةٌ : اشْتَدَّتْ ؛ نقلَهُ الجوهرِيُّ . ( وابنُ أَبي *!عاصِيَةَ شاعِر . ( *!وتَعَصَّى
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.079 harf
Madde başı: عصىعَصَاهُ 1 عَصَاهُ ذ , aor. يَعْصِيهِ, inf. n. عَصْىٌ and مَعْصِيَةٌ (S, Msb, K, TA) and عِصْيَانٌ, (TA, and so in some copies of the S,) or this last is a simple subst., (Msb,) He ([for instance] a slave, Msb, TA) disobeyed him, or rebelled against him, (S, K, TA,) i. e., his master; (Msb, TA;) as also ↓ عاصاهُ, (S, Msb, K, TA,) inf. n. مُعَاصَاةٌ; (TA;) and عَلَيْهِ ↓ استعصى, (S,) meaning he
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.015 harf
عَصِيَ عَصِيَ A ( n. ac. عَصًا [ 4 ] ), a. Took, seized a stick. b. [ Bi ], Used as a stick. عَصَّيَ عَصَّيَ II , a. Gave a stick to. عَاْصَيَ عَاْصَيَ III , a. Came to blows with. أَعْصَيَ أَعْصَيَ IV , a. Put forth barren branches ( vine ). اِعْتَصَيَ اِعْتَصَيَ VIII a. [ Bi ], Used as a stick. b. [ 'Ala ], Leant on. c. Cut a stick from. - عَصًا [ 4A ] , ( pl. عُِصِيّ ), Stick,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR29.729 harf
عصي عَصَى - يَعْصِي - مَعْصِيَة - عِصْيَان - عَصِيّ - عَصِيَّاً - عَصَا - عِصِي عَصَى - يَعْصِي + كائن + كائناَ أو أمراً: يأبى فعل الأمر الصادر إليه رغم قناعته بصوابه، لتكبر على مُصْدِر الأمر، أو إفساد وهوى نفسس مَعْصِيَة: على وزن " مـَفـْعـِلة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " عَصَى - يَعْصِي ": العصيان لأمر مراد دون غيره: إحدى المرات التي
Maddenin bağlantısı

عصي عَصَى - يَعْصِي - مَعْصِيَة - عِصْيَان - عَصِيّ - عَصِيَّاً - عَصَا - عِصِي عَصَى - يَعْصِي + كائن + كائناَ أو أمراً: يأبى فعل الأمر الصادر إليه رغم قناعته بصوابه، لتكبر على مُصْدِر الأمر، أو إفساد وهوى نفسس مَعْصِيَة: على وزن " مـَفـْعـِلة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " عَصَى - يَعْصِي ": العصيان لأمر مراد دون غيره: إحدى المرات التي يقوم بها المرء بفعل " عَصَى - يَعْصِي " عِصْيَان: على وزن " فـِعلان" اسم فعل مبالغة من " عَصَى - يَعْصِي " عَصِيّ: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة من " عَصَى - يَعْصِي ": من يقوم بفعل " عَصَى - يَعْصِي " بشكل متكرر عَصِيَّاً: حال من " عَصِيّ " عَصَا: على وزن " فـَعال" اسم فعل من " عَصَى - يَعْصِي " : أصلها " عصاا ": وهي كذلك اسم آلة العصيان أو آلة آلة تأديب رفض تنفيذ الأمر والعصيان، وهي العود من الشجر الذي يستعمل للتوكأ والضرب عِصِي: جمع " عَصَا " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الخروج عن السيطرة، ورفض قبول سيطرة وتسلط وأوامر آخر"، وهي: عَتَا - يَعْتُوْ، مَرُدَ - يَمْرُدُ، فَجَرَ - يَفْجُرُ، عَصَى - يَعْصِي، فَسَقَ - يَفْسُقُ، جَمَحَ - يَجْمَحُ عَصَى - يَعْصِي - عَصَوْا ﴿وإذ قلتم ياموسى لن نصبر على طعام واحد فادع لنا ربك يخرج لنا مما تنبت الأرض من بقلها وقثائها وفومها وعدسها وبصلها قال أتستبدلون الذي هو أدنى بالذي هو خير اهبطوا مصرا فإن لكم ما سألتم وضربت عليهم الذلة والمسكنة وباءوا بغضب من اللهذلك بأنهم كانوا يكفرون بآيات الله ويقتلون النبيين بغير الحق ذلك بما عصوا وكانوا يعتدون (61)﴾ البقرة ﴿ضربت عليهم الذلة أين ما ثقفوا إلا بحبل من الله وحبل من الناس وباءوا بغضب من الله وضربت عليهم المسكنة ذلك بأنهم كانوا يكفرون بآيات الله ويقتلون الأنبياء بغير حق ذلك بما عصوا وكانوا يعتدون(112)﴾ آل عمران ﴿لعن الذين كفروا من بني إسرائيل على لسان داوود وعيسى ابن مريم ذلك بما عصوا وكانوا يعتدون (78)﴾ المائدة ﴿وإذ أخذنا ميثاقكم ورفعنا فوقكم الطور خذوا ما آتيناكم بقوة واسمعوا قالوا سمعنا وعصينا وأشربوا في قلوبهم العجل بكفرهم قل بئسما يأمركم به إيمانكم إن كنتم مؤمنين(93)﴾ البقرة ﴿من الذين هادوا يحرفون الكلم عن مواضعه ويقولون سمعنا وعصينا واسمع غير مسمع وراعنا ليا بألسنتهم وطعنا في الدين ولو أنهم قالوا سمعنا وأطعنا واسمع وانظرنا لكان خيرا لهم وأقوم ولكن لعنهم الله بكفرهم فلا يؤمنون إلا قليلا(46)﴾ النساء ﴿فعصوا رسول ربهم فأخذهم أخذة رابية (10)﴾ الحاقة ﴿فعصى فرعون الرسول فأخذناه أخذا وبيلا (16)﴾ المزمل ﴿فكذب وعصى (21)﴾ النازعات ﴿أالآن وقد عصيت قبل وكنت من المفسدين (91)﴾ يونس ﴿ومن يعص الله ورسوله ويتعد حدوده يدخله نارا خالدا فيها وله عذاب مهين(14)﴾ النساء ﴿إلا بلاغا من الله ورسالاته ومن يعص الله ورسوله فإن له نار جهنم خالدين فيها أبدا(23)﴾ الجن ﴿وما كان لمؤمن ولا مؤمنة إذا قضى الله ورسوله أمرا أن يكون لهم الخيرة من أمرهم ومن يعص الله ورسوله فقد ضل ضلالا مبينا (36)﴾ الأحزاب ﴿ولقد صدقكم الله وعده إذ تحسونهم بإذنه حتى إذا فشلتم وتنازعتم في الأمر وعصيتم من بعد ما أراكم ما تحبون منكم من يريد الدنيا ومنكم من يريد الآخرة ثم صرفكم عنهم ليبتليكم ولقد عفا عنكم والله ذو فضل على المؤمنين(152)﴾ آل عمران ﴿يومئذ يود الذين كفروا وعصوا الرسول لو تسوى بهم الأرض ولا يكتمون الله حديثا(42)﴾ النساء ﴿فإن عصوك فقل إني بريء مما تعملون (216)﴾ الشعراء ﴿ياأيها النبي إذا جاءك المؤمنات يبايعنك على أن لا يشركن بالله شيئا ولا يسرقن ولا يزنين ولا يقتلن أولادهن ولا يأتين ببهتان يفترينه بين أيديهن وأرجلهن ولا يعصينك في معروف فبايعهن واستغفر لهن الله إن الله غفور رحيم(12)﴾ الممتحنة ﴿رب إنهن أضللن كثيرا من الناس فمن تبعني فإنه مني ومن عصاني فإنك غفور رحيم (36)﴾ إبراهيم ﴿وتلك عاد جحدوا بآيات ربهم وعصوا رسله واتبعوا أمر كل جبار عنيد(59)﴾ هود ﴿قال نوح رب إنهم عصوني واتبعوا من لم يزده ماله وولده إلا خسارا(21)﴾ نوح

﴿قل إني أخاف إن عصيت ربي عذاب يوم عظيم (15)﴾ الأنعام ﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قال الذين لا يرجون لقاءنا ائت بقرآن غير هذا أو بدله قلما يكون لي أن أبدله من تلقاء نفسي إن أتبع إلا ما يوحى إلي إني أخاف إن عصيت ربي عذاب يوم عظيم(15)﴾ يونس ﴿قل إني أخاف إن عصيت ربي عذاب يوم عظيم (13)﴾ الزمر ﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي وآتاني منه رحمة فمن ينصرني من الله إن عصيته فما تزيدونني غير تخسير﴾ هود ﴿فأكلا منها فبدت لهما سوآتهما وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة وعصى آدم ربه فغوى (121)﴾ طه ﴿ياأيها الذين آمنوا قوا أنفسكم وأهليكم نارا وقودها الناس والحجارة عليها ملائكة غلاظ شداد لا يعصون الله ما أمرهم ويفعلون ما يؤمرون(6)﴾ التحريم ﴿قال ستجدني إن شاء الله صابرا ولا أعصي لك أمرا (69)﴾ الكهف ﴿ألا تتبعني أفعصيت أمري (93)﴾ طه معصية ﴿ألم ترى إلى الذين نهوا عن النجوى ثم يعودون لما نهوا عنه ويتناجون بالإثم والعدوان ومعصية الرسول وإذا جاءوك حيوك بما لم يحيك به الله ويقولون في أنفسهم لولا يعذبنا الله بما نقول حسبهم جهنم يصلونها فبئس المصير(8)﴾ المجادلة { ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تناجيتم فلا تتناجوا بالإثم والعدوان ومعصية الرسول وتناجوا بالبر والتقوى واتقوا الله الذي إليه تحشرون(9)﴾ المجادلة العصيان ﴿وَاعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنْ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمْ الْإِيمَانَ وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ وَكَرَّهَ إِلَيْكُمْ الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ أُوْلَئِكَ هُمْ الرَّاشِدُونَ(7)﴾ الحجرات عصيا ﴿وبرا بوالديه ولم يكن جبارا عصيا (14)﴾ مريم ﴿ياأبت لا تعبد الشيطان إن الشيطان كان للرحمان عصيا (44)﴾ مريم عصا ﴿وإذ استسقى موسى لقومه فقلنا اضرب بعصاك الحجر فانفجرت منه اثنتا عشرة عينا قد علم كل أناس مشربهم كلوا واشربوا من رزق الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين(60)﴾البقرة ﴿وقطعناهم اثنتي عشرة أسباطا أمما وأوحينا إلى موسى إذ استسقاه قومه أن اضرب بعصاك الحجر فانبجست منه اثنتا عشرة عينا قد علم كل أناس مشربهم وظللنا عليهم الغمام وأنزلنا عليهم المن والسلوى كلوا من طيبات ما رزقناكم وما ظلمونا ولكن كانوا أنفسهم يظلمون(160)﴾ الأعراف ﴿وأوحينا إلى موسى أن ألق عصاك فإذا هي تلقف ما يأفكون(117)﴾ الأعراف ﴿فألقى موسى عصاه فإذا هي تلقف ما يأفكون(45)﴾ الشغراء ﴿فألقى عصاه فإذا هي ثعبان مبين(107)﴾ الأعراف ﴿فألقى عصاه فإذا هي ثعبان مبين(32)﴾ الشعراء ﴿وألق عصاك فلما رآها تهتز كأنها جان ولى مدبرا ولم يعقب ياموسى لا تخف إني لا يخاف لدي المرسلون(10)﴾ النمل ﴿وأن ألق عصاك فلما رآها تهتز كأنها جان ولى مدبرا ولم يعقب ياموسى أقبل ولا تخف إنك من الآمنين(31)﴾ القفصص ﴿قال هي عصاي أتوكأ عليها وأهش بها على غنمي ولي فيها مآرب أخرى(18)﴾ طه { فأوحينا إلى موسى أن اضرب بعصاك البحر فا

Sîgalar(22)

Mücavir kökler57 mücavir (215 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عدو

    6 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  2. أمر

    8 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

  3. رسل

    10 ortak ayet · Saçak demektir

  4. غير

    5 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  5. تبع

    5 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir

  6. جبر

    2 ortak ayet · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir

  7. بوأ

    2 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür

  8. غضب

    2 ortak ayet · Kızgınlık

  9. ذلل

    2 ortak ayet · Zeyl etek denektir

  10. لسن

    2 ortak ayet · Dil demektir

  11. ولد

    3 ortak ayet · “Yavru” demektir

  12. برر

    2 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir

Geçtiği ayetler(32)

  1. … بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

    İsyan ettilerHani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.

  2. … بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

    İsyan ettilerNerede bulunurlarsa bulunsunlar; üzerlerine zillet vurulmuştur. Allah’ın ve mü’minlerin ahdine sığınmış olanlar müstesna. Allah’ın hışmına uğradılar. Üzelerine de miskinlik vuruldu. Bu, Allah’ın ayetlerini inkar etmeleri ve haksız yere peygamberleri öldürmelerindendir. Bu, onların isyan etmeleri ve taşkınlık yapmalarındandır.

  3. لُعِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى لِسَانِ دَاوُدَ وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

    İsyan ettilerİsrailoğullarından küfredenler; Davud’un ve Meryem oğlu İsa’nın diliyle la’netlenmişlerdi. Bu; isyan etmeleri ve aşırı gitmelerindendi.

Sîga sayfası: وَمَعْصِيَةِ
Sîga sayfası: أَفَعَصَيْتَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعصي
YapıÜçlü kök
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli, عصو ile eş kökenli)
Bağlamsal Yakın Köklerفسق, تمرد, طغي
Zıt Kökطوع
Çekirdek Özet 1Bir değnek veya sopa gibi sertleşme, katılaşma, bükülmeye ve yönlendirilmeye direnç gösterme
Çekirdek Özet 2Emre veya kurala karşı iradi olarak bükülmeyip direnç gösterme, emrin gerektirdiği yöne girmeyi reddetme
Çekirdek Özet 3Meşru otorite ve ilahi yasanın belirlediği yörüngeden katılaşarak çıkma hali; itaatin zıddı olan aktif itaatsizlik
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca anlık bir kusur veya pasif bir ihmal sayıp kökteki katılaşma, direnme ve bükülmezlik iradesini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عصBağlama, sıkıştırma, sertleşme ve bükülmez bir katılığa ulaşma; عصب kökünde bağlayıp germe, عصر kökünde sıkıştırma, عصف kökünde şiddetli kırıp savurma ve عصم kökünde tutunup engelleme anlamlarında görülen katı bağ ve dirençيİkili çekirdekteki sertlik ve sıkışmayı failin iradi tutumuna, esnekliğini yitirerek bir sopa veya dal gibi eğilmez bir tavır takınmasına özelleştirir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakDoğrudan algılama, durumu bilerek karşılama ve irade merkezinin bilincini temsil eder
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaDirenç noktası oluşturma, sert bir hatta sıkışıp katılaşma ve tutunma eylemini simgeler
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaİradenin eyleme dökülmesi, bizzat fiil ve güç kullanarak tatbik edilmesi hareketini gösterir
عصيGözün gördüğü ve bildiği bir yöne karşı elin/iradenin katı bir dirençle dikleşmesiBilinçli bir öznenin, kendisine yöneltilen emre karşı esnemeyip sopa gibi dikilerek kendi fiili direncini sergilemesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAğaç dalının veya sopanın sertleşip bükülmez hale gelmesi; kişinin eline bir sopa alıp dikilmesi veya kılıcı sopa gibi tutup sertçe vurması; ayrıca kesilmeksizin inatla akan, pıhtılaşıp durmayan damara da dinmeyen direnci sebebiyle عرق عاص denmiştir.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde kılıcın bir asa gibi kavranıp düşmana karşı dikilmesini anlatmak üzere şu beyitte kök fiil olarak kullanılmıştır: وإنَّ المشرفيةَ قد عَلِمْـتُـمْ / إذا يَعْصَى بها النَّفرُ الكرامُ
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi et-Tır проект / et-Tırımmâh, eleştiricilerin ve kınayıcıların sözüne karşı diklenen, asla eğilmeyen hükümdarı överken kökü şu beyitte kullanır: ملك تدين له الملو / ك أشمّ عصّاء العواذل

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde عصي ve bununla ikiz olan عصو kökü, fiziksel katmanda ağaç, dal, sert çubuk ve bu sertliğin ürettiği bükülmezlik matrisiyle doğrudan ilişkilidir. Batı Sami dillerinde, özellikle İbranicede yer alan ‘ēṣ (ağaç, odun, kereste) ve kökteş ‘āṣāh biçimleri, bitkisel dokunun sertleşip katı bir nesneye dönüşmesini ifade eder. Süryanicede ‘aṣā fiili zorlamak, sıkıştırmak, sert bir dirençle karşı koymak anlamlarını taşır. Arapçada kök bir yandan somut düzlemde dayanak, değnek, cemaatin omurgası ve birliği anlamındaki el-‘asâ (العصا) ismini korumuş; diğer yandan bu sopanın bükülmez, esnemez niteliğini mecazi olarak otoriteye karşı boyun eğmeme, iradi katılık ve başkaldırı anlamına aktarmıştır. Birlik ve otoriteyi kırmak için kullanılan «cemaatin asasını yarmak» (شق عصا الطاعة / الجماعة) deyimi, kökün hem somut alet hem de siyasal/toplumsal itaat bağı eksenindeki semantik sürekliliğini gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisânü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعصو ve عصي geçişliliğiKökün somut çekirdeği asa/sopa olup bükülmezlik ve sertlik bildirir; buradan türeyen fiil emre karşı esnememeyi anlatır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ‘ēṣ (odun/dal), Süryanice ‘aṣā (sıkıştırmak, zorlamak)Sertlik, bükülmez ağaç dokusu ve karşı direnç matrisi Sami zemininde ortaktır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik sert dal / kemik kökleriAğaç dalı, iskelet ve sert doku bildiren arkaik Afro-Asyatik biçimlerle anlamsal paralellik taşır.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisânü’l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عصيAnlamlıSertleşme, bükülmeme, isyanEmre karşı iradi katılık ve itaatsizlik sergilemekHedef kök; Kur'an'da geçer
عيصAnlamlıKök, asıl, dolaşık çalılıkBirbirine girmiş sert dikenli ağaçlar; kişinin asil soy köküKur'an'da geçmez; sertlik çekirdeğini korur
صعيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde mühmel kabul edilmiştir
صيعAnlamlıDağılma, ölçme, kapBir şeyi dağıtıp yaymak veya tahıl ölçmek için kullanılan kapKur'an'da صوع biçimiyle yer alır
يعصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kayıtlı bir kullanımı yoktur
يصعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kayıtlı bir kullanımı yoktur

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عصيMerkezEmre direnç göstermeBükülmez bir sopa gibi katılaşarak emri bilerek yerine getirmeme haliİradeye dayalı, aktif direnç ve boyun eğmeme
فسقKomşuYoldan çıkma, ayrılmaDoğal sınırını ve koruyucu kabuğunu delip dışarı fırlamaMeşru çerçevenin dışına taşarak korumasız kalma
تمردKomşuAzgınlaşma, pürüzsüzleşmeÜzerinde hiçbir tutunma noktası bırakmayacak ölçüde serkeşleşmeNasihat ve uyarının tutunamadığı katı inat
طغيKomşuSınırı aşma, taşmaKendisine tayin edilen hacmi veya haddi taşarak çevreye taşmaGüç ve kibir sarhoşluğuyla haddini aşma
طوعZıtUyum sağlama, boyun eğmeEmre ve yönlendirmeye dirençsizce, esneyerek ve istekle icabet etmeKatılık göstermeden nizama bütünüyle uyma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعصيSertleşmek, itaatsizlik etmekEmre karşı sopa gibi bükülmezlik göstermek, boyun eğmeyi reddetmekKesin
LatinceRebellare, despicereSavaşa dönmek, başkaldırmakOtoriteye karşı yeniden direnç göstermeyi karşılar; kökteki fiziksel sopa metaforunu içermez.Güçlü
İngilizceTo disobey, to rebelİtaat etmemek, başkaldırmakHukuki ve ahlaki itaatsizliği iyi verir; somut eğilmezlik ve sertlik imgesini doğrudan taşımaz.Güçlü
AlmancaUngehorsam sein, sich widersetzenSöz dinlememek, karşı koymakKarşı koyma ve dikilme iradesini karşılar; içsel katılaşma nüansını tam yansıtmaz.Güçlü
FransızcaDésobéir, s'insurgerİtaatsizlik etmek, başkaldırmakEmre uymama ve ayaklanma boyutunu taşır; bükülmez dal tasvirinden yoksundur.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عصي (Geçmiş ve geniş zaman fiilleri)İlahi emri kasten çiğneme, bile bile karşı gelmePeygamberlerin tebliğine ve kesin ilahi sınırlara karşı gösterilen itaatsizlik (Nisâ 4:14, Ahzâb 33:36)
عَصِيًّا (Sıfat formu)Fıtraten veya ahlaken başkaldıran, dikbaşlıAnne babaya karşı saygısızlık veya şeytanın Rahman'a karşı kökleşmiş dikbaşlılığı (Meryem 19:14, 19:44)
مَعْصِيَةِ (Mastar / İsim)Günahkarlık, suç planı, nizamı bozucu eylemToplumsal barışı ve elçinin otoritesini sarsmak üzere gizlice fısıldaşarak yürütülen itaatsizlik (Mücâdele 58:8, 58:9)
عَصَيْنَا (İkrar formu)Emri işittiği halde gereğini yapmayı açıkça reddetmeAhdi bozan toplulukların sözlü veya fiili olarak emre teslim olmayı reddetmeleri (Bakara 2:93, Nisâ 4:46)
وَعَصَى (Zelle / Unutma bağlamı)Kararlılık eksikliği sebebiyle emrin hilafına davranmaHz. Âdem'in kesin kasıt gütmeksizin yasağı çiğnemesi (Tâhâ 20:121)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBüyük günah (kebîre) ve ismet sıfatıPeygamberlerin isyan edip etmeyeceği, isyan fiilinin imanı yok edip etmeyeceği tartışmasıEmre aykırılığın faili dinden çıkarıp çıkarmadığı ekseninde yoğunlaşma
FıkıhHukuki itaatsizlik ve bağy suçuMeşru idareye veya nikah akdinin getirdiği haklara karşı haksız yere dikilme haliHukuken cezai veya tazmini yaptırım gerektiren somut itaatsizlik
Tefsirİlahi sınırların aşılması ve zelle farkıTâhâ 20:121 ayetinde Âdem'e nispet edilen fiilin kasti bir isyan mı yoksa bir sürçme mi olduğuKasti başkaldırı ile zaafiyetten doğan emre aykırılık arasındaki nüans
HadisOtoriteye itaat ve cemaat birliğiMeşru lidere veya hakka karşı cemaatin birliğini (asasını) yarma yasağıToplumsal nizamın omurgasını kıran hizipçi başkaldırı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratıcı-kul ilişkisiİradi teslimiyeti reddetmeSınav alanını belirlemeKulun ilahi irade karşısında kendi bağımsızlığını iddia ederek katılaşmasıKesin
İlmiYasa ve aksiyomlarVerili hakikati inkârBilgi sisteminde kırılmaDoğrulanmış ilkeye veya kanuna karşı dogmatik ve gerekçesiz direnç göstermeGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve otoriteİsyankarlık, nizamı bozmaKamu düzenini tehditMeşru kamu sözleşmesini tanımayarak hukukun bağlayıcılığını reddetmeKesin
İktisadiSözleşme ve pazar ahlakıSözleşmeyi ihlalGüven zeminini çökertmePiyasa kurallarına ve meşru ticaret ahitlerine kasten uymayarak manipülasyon yapmaGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanikte plastik deformasyon veya rijit dirençBir malzemenin kendisine uygulanan kuvvet karşısında esnemeyi reddedip kırılma noktasına kadar katı direnç üretmesiGüçlü
Beşeri bilimlerSosyolojide anomi ve normatif sapmaBireyin veya grubun toplumsal meşru normlara bilerek ve isteyerek entegre olmayı reddetmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel ve duygusal bir günah işleme eylemine indirgeyip, kelimenin kurumsal ve toplumsal otoriteye karşı örgütlü direnç boyutunu unutmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da isyan sadece ahlaki bir zayıflık değil, hakikate ve ilahi düzene karşı iradi olarak katılaşma, bükülmezlik sergileme ve sözleşmeyi kasten tanımama halidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂdem'in zellesi ile İblis ve Firavun'un başkaldırısı arasındaki mahiyet farkını silmek; emre aykırı her davranışı aynı derecede ontolojik bir başkaldırı saymak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın temel ekseni olan طوع (gönüllü uyum ve itaat) kavramının karşıt kutbunu oluşturur; insanın ilahi irade karşısındaki negatif özgürlük iddiasının niteliğini açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi elçilerin getirdiği yasalara toplulukların verdiği tepkilerin anlatıldığı kıssalarda ve ilahi sınırların (hudûdullah) belirlendiği ahkam ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İtaatsizliğin basit bir unutma veya bilgisizlikten ibaret olmadığını, bilakis bilerek ve dikleşerek sergilenen iradi bir katılık olduğunu ortaya koyarak günahın psikolojisini aydınlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğaç dalının veya sopanın sertleşip bükülmez hale gelmesi; kişinin sopa gibi dikilerek esnemeyi ve yönlendirilmeyi reddetmesi.
  • Soyut anlamBir emre, yasaya veya rehberliğe karşı bilinçli bir iradeyle katılaşarak uyum sağlamayı, teslimiyeti ve yönelişi reddetme hali.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin alt bileşeninin, sistemin bütününe yön veren merkezî vektöre zıt yönde veya dik açıyla direnç göstererek sistemsel ahengi bozması.
  • LaTeX modeliR=1−F⃗⋅V⃗∥F⃗∥∥V⃗∥
  • LaTeX açıklamasıModelde F⃗ meşru otoritenin yönlendirici emrini ve vektörünü, V⃗ ise öznenin eylem ve irade yönünü temsil eder. İki vektörün iç çarpımının büyüklüklerine oranı, uyum ve itaati ifade eder; bu değer 1 olduğunda tam itaat gerçekleşir. Direnç ve isyan katsayısı olan R, bu uyum 1'den çıkarıldığında elde edilen sapma ve karşı koyma derecesidir; V⃗ zıt yöne döndükçe bükülmez direnç en üst düzeyine ulaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع