عظم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ظ-م17 sîga, 151 mücavir kök, 127 ayet, 50 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فضلنهرعَظِيمًاوَعِظَامًاعظمفوزعَظِيمٌأجرالْعِظَامَذوعذبخلدالْعَظِيمُترب

KökSîga 17Ayet 127Sure 50Mücavir 151

▶ Ağı aç (3B)

عظم

ع - ظ - م

KÖK
  • 128 geçiş
  • 127 ayet
  • 17 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Büyük

Notlarım

Sözlükler(11)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR957 harf
باب العين والظاء والميم معهما ع ظ م، م ظ ع مستعملان عظم: العِظام: جمع العَظْم، وهو قَصَب المفاصل. والعِظم: مصدر الشيء العظيم. عَظُم الشيء عِظَماً فهو عظيم. والعَظَامَةُ: مصدرُ الأمرِ العظيمِ. عَظُمَ الأمرُ عَظامَةً. وعَظَّمَهُ يُعَظِّمُهُ تعظيماً، أي: كبّره. وسمعت خبراً فأَعْظَمتُه، أي: عَظُمَ في عيني. ورأيت شيئاً فاستعظمته. واستعظمْتُ الشيء: أخذت أُعَظِّمُهُ. واستعظمتُه: أنكرته. وعُظْمُ
Maddenin bağlantısı

باب العين والظاء والميم معهما ع ظ م، م ظ ع مستعملان عظم: العِظام: جمع العَظْم، وهو قَصَب المفاصل. والعِظم: مصدر الشيء العظيم. عَظُم الشيء عِظَماً فهو عظيم. والعَظَامَةُ: مصدرُ الأمرِ العظيمِ. عَظُمَ الأمرُ عَظامَةً. وعَظَّمَهُ يُعَظِّمُهُ تعظيماً، أي: كبّره. وسمعت خبراً فأَعْظَمتُه، أي: عَظُمَ في عيني. ورأيت شيئاً فاستعظمته. واستعظمْتُ الشيء: أخذت أُعَظِّمُهُ. واستعظمتُه: أنكرته. وعُظْمُ الشيءِ: أعظمُهُ وأكبرُهُ، ومُعْظَمُ الشيءِ أكْثَرُهُ. مثل مُعْظَم الماء وهو تبلّده. والعُظْم: جلّ الشيء وأكثره. والعَظَمَةُ من التَعَظُّمِ والزّهو والنّخوة. وعَظُمَ الرّجُلُ عّظامةً فهو عظيمٌ في الرأي والمجد. والعظيمةُ: المُلِمَّةُ النّازلةُ الفظيعة. قال: فإن تنجُ منها تَنْجُ من ذي عظيمة............ وتقول: لا يتعاظمني ذلك، أي لا يَعْظُمُ في عيني. مظع: مَظَعَ الرّجُلُ الوتَرَ يَمْظَعُ مَظْعاً، وهو أن يمسحَ الوتَرَ بخُرَيْقةٍ أو قطعةِ شعر حتى يقوّمَ متنَه. ويمْظَعُ الخشبةَ يملّسُها حتى ييبّسَها، وكلّ شيء نحوه. والمَظْعُ الذّبولُ. مَظَعَه مَشَقَهُ حتى يبّسه.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR580 harf
عَظُمَ الشيء عِظَماً: كبُر، فهو عظيمٌ. والعُظامُ بالضم مثله. وعُظْمُ الشيء: أكثره ومعظمه. وأعْظَمَ الأمرَ وعَظَّمه، أي فخَّمه. والتَعْظيمُ: التبجيلُ. واسْتَعْظَمه: عدَّه عظيماً. واستعظَمَ وتَعَظَّمَ: تكبر. والاسم العُظمُ. وتَعاظَمَهُ أمرُ كذا. وتقول: أصابنا مطر لا يَتَعاظَمُهُ شيء، أي لا يَعْظُمُ عنده شيء. والعَظيمةُ والعِظامةُ: النازِلة الشديدة. والإعظامَةُ والعِظامَةُ: كالوسادة تُعَظِّمُ بها
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.330 harf
باب العين والظاء مع الميم عظم ، مظع استعمل من وجوهه : عظم ، مظع . عظم : قال الله عزَّ وجلَّ : ( فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَاماً فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْماً ) ( المؤمنون : 14 ) ويقرأ : ( فكسونا العظم لحماً ) والتوحيد والجمع ههنا جائزان ؛ لأنه يعلم أن الإنسان ذو عظام ، فإذا وحّد فلأنه يدلّ على الجمع ، ولأن معه اللحم لفظه لفظ الواحد . وقد يجوز من التوحيد إذا كان في الكلام دليل على الجمع ما هو
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR990 harf
(باب العين والظاء وما يثلثهما) (عظم) العين والظاء والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على كِبَر وقُوّة. فالعِظَم: مصدر الشَّيء العظيم. تقول: عَظُمَ يَعْظُم عِظَماً، وعظّمته أنا. فإذا عَظُم في عينيك قلت: أعْظمتُه واستعظمْتُه. ومُعظَم الشّيء: أكثرهُ. وعَظْمةُ الذِّراع: مُستغلَظُها. وهي العظيمة: النازِلةُ المُلمّة الشّديدة. قال:‏ وإلاّ فإنِّي لا إخالُك ناجيا(1) *** إن تنجُ منها تنجُ من ذِي عظيمةٍ‏ ومن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR442 harf
ع ظ م هذا أمر لا يتعاظمني أي لا يعظم في عيني ولا أبالي به ولا تكترث لما نزل بك ولا يتعاظمك ولا يتعاظمني ما أتيت إليك من النبل‏.‏ وأخذ عظمه ومعظمه وهو من معاظم الشئون وإن لفلان معاظم واجبة المراعاة وهي الحرم والحقوق المستعظمة‏.‏ ونزلت به عظيمة ودعوى فرعون عظيمة من العظائم‏.‏ قال‏:‏ فإن تنج منها تنج من ذي عظيمة وإلا فإني لا إخالك ناجياً وسمعت خبراً فأعظمته واستعظمته‏.‏ واستعظمت الأمر‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.776 harf
مِنْ صِفاتِ الله عزَّ وجلَّ العلِيُّ العَظِيمُ، ويُسبِّح العبدُ رَبَّه فيقول: سبحان رَبِّي العظيم؛ العَظِيمُ: الذي جاوَزَ قدْرُهُ وجلَّ عن حدودِ العُقول حتى لا تُتَصَوَّر الإحاطةُ بِكُنْهِه وحَقِيقتهِ. والعِظَمُ في صِفاتِ الأَجْسام: كِبَرُ الطُّولِ والعرضِ والعمْق، والله تعالى جلَّ عن ذلك. قال النبي، صلى الله عليه وسلم: أمَّا الرُّكوعُ فعظِّمُوا فيه الربَّ أي اجْعلُوه في أنْفُسِكم ذا عَظمةٍ،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR447 harf
* ع ظ م * * عَظُمَ * الشيء بالضم يعْظُم * عِظَما * بوزن عنب أي كبُر فهو * عَظِيمٌ * و * عُظَامٌ * أيضا بالضم و * عُظْمُ * الشيء بوزن قُفل أكثره و * مُعْظَمُهُ * و * أعْظَمَ * الأمر و * عَظَّمَهُ تعظيما * أي فخَّمه و * العُظْمُ * بوزن القُفل و * تَعاظَمَهُ * أمر كذا وتقول أصابنا مطر لا يتعاظمه شيء أي لا يعظُم عنده شيء و * العَظِيمَةُ * و * المُعَظَّمَةُ * بفتح الظاء النازلة الشديدة و * العَظَمَةُ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.129 harf
| | ( العِظَمُ ، بِكَسْرِ العَيْنِ ) أي مَعَ فَتْحِ | الظَّاءِ ، ولو قَالَ : كَعِنَبٍ كانَ أجْرىَ على | قَواعِدِه وأضْبَطَ : ( خِلافُ الصّغَر ) ، | وهو كِبَرُ الطُّولِ والعَرْضِ والعُمْقِ . | | وقد ( عَظُمَ - كَصَغُرَ ) أي كَكَرُمَ - | ( عَظَمًا ) بِكَسْرٍ فَفَتْح ( وعَظامَةً ) | كسَحابةٍ : كَبُر ، وقالَ الأصْبَهانِيّ : ( ( أَصْلُ | عَظُم كَبُر عَظْمُه ثُمَّ اسْتُعِير لِكُلِّ كَبِيرِ ، |
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR13.605 harf
عَظُمَ 1 عَظُمَ ذ , [aor. عَظُمَ ,] inf. n. عِظَمٌ (S, Msb, K) and عَظَامَةٌ, (Msb, K,) accord. to El-Isbahلnee, primarily signifies He was, or became, great in his bone: then metaphorically said of anything كَبِير [or great], whether an object of sense or of intel-lect, a substance or an accident: (TA:) i. q. كَبُرَ, (S, TA,) said of a thing [as meaning it was, or became, great, big, or large],
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.561 harf
عَظَمَ عَظَمَ I , U ( n. ac. عَظْم 1 ), a. Hit, hurt the bones of. b. Threw a bone to. عَظُمَ عَظُمَ U ( n. ac. عِظَم 7 , عَظَاْمَة 22t ), a. Was great, large, big; was important; was serious, grave ( matter & c. ). b. [ 'Ala ], Distressed, agitated, troubled. عَظَّمَ عَظَّمَ II , a. Regarded as great; respected, honoured, revered; exalted, magnified. b. Made great: elevated;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok35.071 harf
عظم عَظُمَ - يَعْظُمُ - عَظِيْم - أَعْظَم - عَظْمَة - عَظْم - عِظَام - عَظَّمَ - يُعَظِّمُ - تََعْظِيْم عَظُمَ - يَعْظُم + الشيء أو الكائن: ازدادت مقاديره بشكل كبير، أكثر من المقبول على أنه عادي ووسطي عَظِيْم: على وزن " فـِعيل" اسم فاعل صفة مشبهة من " عَظُمَ - يَعْظُمُ ": الكائن أو الشيء الذي ازدادت مقاديره بشكل كبير، أكثر من المقبول على أنه
Tamamını oku

Sîgalar(17)

Mücavir kökler151 mücavir (414 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فوز

    17 ortak ayet · Fevz Gölgeliktir

  2. أجر

    20 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  3. فضل

    15 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  4. عذب

    26 ortak ayet · Su yosunudur

  5. أله

    69 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  6. تحت

    9 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir

  7. خلد

    11 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

  8. جري

    9 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir

  9. ذو

    11 ortak ayet · Sahip

  10. كرب

    3 ortak ayet · Kuyudan su çekiminde kullanılan ve suyun kovaya dolmasını…

  11. نهر

    10 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

  12. ترب

    5 ortak ayet · Toprak demektir

Geçtiği ayetler(127)

  1. خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    BüyükAllah onların kalblerini ve kulaklarını mühürlemiştir. Gözlerinin üzerinde bir perde vardır ve onlar için büyük bir azab vardır.

  2. وَإِذْ نَجَّيْنَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ وَفِي ذَلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ

    BüyükHani, sizi oğullarınızı boğazlayıp, kadınlarınızı sağ bırakarak en kötü işkenceye tabi tutan Firavun hanedanından kurtarmıştık. Bu da sizin için Rabbınız tarafından büyük bir imtihandı.

  3. … لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    BüyükAllah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

  4. وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَأُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    BüyükKendilerine apaçık deliller geldikten sonra, parçalanıp ihtilafa düşenler gibi olmayın. İşte onlara büyük bir azab vardır.

  5. الَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِلَّهِ وَالرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مَا أَصَابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَاتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِيمٌ

    BüyükKendileri yara aldıktan sonra yine Allah’ın ve peygamberin davetine koşanlar, ihsan edenler ve sakınanlar için pek büyük mükafat vardır.

  6. وَلَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    BüyükKüfre koşanlar, seni üzmesin. Şüphesiz onlar, Allah’a zarar veremezler. Allah, onlara ahirette hiç bir nasib vermemek istiyor. Onlar için büyük bir azab vardır.

  7. … فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَإِنْ تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظِيمٌ

    BüyükAllah; mü’minleri oldukları halde bırakacak değildir. Nihayet murdarı temizden ayıracaktır. Allah, size gaybı da bildirecek değildir. Fakat Allah, peygamberlerinden dilediğini seçer. Bunun için siz, Allah’a ve peygamberlerine inanın. İnanır ve sakınırsanız; size çok büyük bir mükafat vardır.

  8. وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ

    BüyükAllah; iman edenlere ve salih amel işleyenlere, mağfiret ve büyük bir ecir vaadetmiştir.

  9. … لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    BüyükAllah ve Rasulü ile savaşanların ve yeryüzünde fesada koşanların cezası; ancak öldürülmek, asılmak, çaprazvari el ve ayakları kesilmek veya yerlerinden sürülmektir. Bu, onlara dünyada rüzvaylıktır. Onlara ahirette de büyük bir azab vardır.

  10. … لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    BüyükEy peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.

Sîga sayfası: الْعَظِيمِ
Sîga sayfası: الْعَظِيمُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعظم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكبر, جلل, فخم
Zıt Kökصغر
Çekirdek Özet 1İskeleti oluşturan, bedene diklik ve dayanıklılık veren sert kemik dokusu
Çekirdek Özet 2Varlığın veya hadisenin kavrayışı aşan ağırlığı, ontolojik büyüklüğü ve ilahi şeairin ihtiramla yüceltilmesi
Çekirdek Özet 3Taşıyıcı omurga ve kurucu hacim; sistemlerin yıkılmadan ayakta kalmasını sağlayan merkezi yapı
Kritik Hata RiskiKökü sadece hacimsel irilik veya soyut bir ululuk sanarak, bedeni ayakta tutan kemik gibi varoluşsal ve kurucu taşıyıcılık boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عظSertleşme, katılaşma, kenetlenme ve zorlu bir hacim oluşturmaمKuşatıcı ve toplayıcı nitelik kazandırarak sertliği ve gücü bedenin taşıyıcı iskeletine, kalıcı büyüklüğe ve ağırlıklı otoriteye dönüştürmüştür; nitekim عظب kuyruk sokumundaki sert kemiği, عظل birbirine kilitlenip kenetlenmeyi ifade ederken عظم kökünde bu sertlik bütünsel bir heybet ve taşıyıcı direğe dönüşür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakAlgının odaklandığı, dikkat çeken ve bakışları üzerine çeken merkezi görünürlük
ظSepet veya çark imgesinin türevi; örtme, sarma, sert dış sınırİçi toparlayıp koruyan, dış baskıya karşı koyan dirençli ve sert çatı
مSu; akış, çokluk, derinlikBütün bedene veya alana yayılan süreklilik, kuşatıcılık ve toplayıcı hacim
عظمBir yapının bakışları üzerine çekecek derecede sert, kuşatıcı ve taşıyıcı bir hacimle merkezileşmesiDağılmayı önleyen, ete ve yumuşak dokulara dayanak teşkil eden sert iskeletin kurucu direnci

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamEklemleri ve mafsalları birbirine bağlayan, bedenin etten arındıktan sonra kalan sert, kuru ve taşıyıcı çatısı; kaval, kalça ve kol kemikleri
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi tarafından ağır bir felaketin veya altından kalkılması güç büyük bir musibetin şiddetini anlatmak üzere kullanılmıştır: فإن تنجُ منها تنجُ من ذي عظيمةٍ / وإلاّ فإنِّي لا إخالُك ناجيا
Erken Arapça kullanımBir şeyin çoğunluğu, gövdesi ve ana omurgası için مُعْظَمُ الشَّيْءِ denilmiş; koldaki etin en kalın ve kaba yerine عَظْمَةُ الذِّرَاعِ adı verilmiştir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde عظم kökü, doğrudan bedenin ana çatısını ve sert iskelet parçalarını karşılayan kök sözcüklerden biridir. Batı Sami ve Doğu Sami kollarında düzenli ses denklikleriyle tespit edilen kök, İbranicede עצם biçiminde kemik, öz, cevher ve bir şeyin bizatihi kendisi anlamına gelir. Süryanicede ve Aramicede de benzer şekilde cismani sağlamlık, güç ve kemik iskelet anlam alanını korur. Kökün Afro-Asyatik katmandaki en ilksel anlamı, canlı organizmanın dağılmasını önleyen en katı iç direk oluşudur. Zamanla bu somut fiziksel sertlik ve mukavemet, varlığın özüne, ağırlığına ve zihni dehşete düşüren büyüklüğe doğru semantik bir kayma yaşamıştır; Arapçada ise hem fiziksel kemik عظم hem de zihnin sınırlarını aşan mutlak büyüklük ve yetke عظيم olarak çift yönlü yetkinleşmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعظمBedenin sert çatısı olan kemikten, taşınması güç büyük hadiseye ve kudrete intikal eden semantik genişlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice עצם (`'eṣem`), Süryanice ܓܪܡܐ karşılığı kavramsal özdeşlik ve Aramice kök akrabalığıKemik, zat, asıl ve kuvvet anlamıyla müşterek Proto-Sami mirasKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arap dilleri ve Eski Mısır yazıtlarındaki kemik/dayanıklılık göstergeleriBedenin en dirençli unsuru üzerinden ontolojik varlık tanımlamaMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عظمAnlamlıKemik, büyüklük, heybetİskeletin sert dokusu, taşınması güç hadise ve mutlak yücelikHedef kök; Kur'an'da geçer
عمظKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
ظعمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez; Arap fonetiğinde kullanılmaz
ظمعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez; dizilim kullanım dışıdır
معظKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez; sözlüklerde kaydı yoktur
مظعAnlamlıEmme, özümseme, katılaşmaSuyun veya maddenin içine nüfuz edip yerleşmesi, ağacın sertleşmesiKur’an’da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'mel kaydedilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عظمMerkezTaşıyıcı sertlik, ontolojik ağırlık ve sarsılmaz büyüklükDıştan görünüşten ziyade içteki mukavemet ve kurucu omurga büyüklüğüBedenin kemiği ve zihni aşan azamet
كبرKomşuYaşça, hacimce ve mertebece büyümeZamansal süreç veya mekânsal boyut bakımından genişlemeHacimsel ve kademeli büyüklük
جللKomşuGörkem, kuşatıcı ululuk ve saygınlıkGöz kamaştırıcı ve örtü gibi saran yücelikHeybetin dışa yansıyan perdesi
فخمKomşuDolgunluk, ağırlık ve telaffuzda kalınlıkHacmin veya sesin dolgunlaşarak ağırlık kazanmasıSes ve cüssede hissedilen dolgunluk
صغرZıtUfalma, yetersizlik, hakirlik ve zayıflıkHacmin, değerin veya mukavemetin kaybolarak değersizleşmesiTaşıyıcı gücün ve ağırlığın yok olması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعظمKemik, azamet, sarsılmaz büyüklükHem iskeleti kuran nesnel kemik dokusunu hem de kavranamaz yüceliği ve ağır sorumluluğu kuşatırKesin
LatinceOs, magnitudo, maiestasKemik, hacimsel büyüklük, egemen azametOs kemik karşılığını, maiestas ise kökün ululuk boyutunu karşılar; ikisi Latince tek kökte birleşmezGüçlü
İngilizceBone, greatness, grandeur, immenseKemik, büyüklük, haşmet, muazzamBone biyolojik iskeleti verirken grandeur ve immense soyut azameti verir; kökün çatı kurucu nüansı eksik kalırGüçlü
AlmancaKnochen, Erhabenheit, GrößeKemik, yücelik, büyüklükKnochen somut kemik anlamını taşır; Erhabenheit ise aşkın azameti ifade eder, ikisi ayrışıktırGüçlü
FransızcaOs, grandeur, majestéKemik, büyüklük, haşmetOs maddi yapıyı, majesté saygınlığı aktarır; Arapçadaki kurucu direnç tek kelimede karşılanamazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْعَظِيمِ / عَظِيمٌAllah'ın aşkın sıfatı ve mutlak otoritesiİlahi isimler ve arşın büyüklüğü bağlamı; Bakara 2:255, Vâkıa 56:74, Tevbe 9:129
عَظِيمًا / عَظِيمٌAğır ve taşınması güç azap, günah veya iftiraGünahların büyüklüğü ve cehennem azabı bağlamı; Bakara 2:7, Nisâ 4:93, Nûr 24:15
عَظِيمًا / الْعَظِيمُEşsiz mükâfat, kurtuluş ve geniş lütufCennet ehlinin kazancı ve ilahi lütuf bağlamı; Âl-i İmrân 3:172, Nisâ 4:13, Mâide 5:119
عِظَامًا / الْعِظَامَBedenin kemik iskeleti ve diriliş mucizesiYaratılış aşamaları ve ahirette kemiklerin diriltilmesi bağlamı; Bakara 2:259, Mü'minûn 23:14, Yâsîn 36:78
يُعَظِّمْİhtiram gösterme, hakkını teslim etme ve saygıyla yüceltmeHac ibadeti, kurban ve ilahi semboller bağlamı; Hac 22:30, Hac 22:32
أَعْظَمُDerece, rütbe ve değer bakımından daha üstünCihat ve infak ehlinin mertebesi bağlamı; Tevbe 9:20, Hadîd 57:10

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAllah'ın zati ve subuti sıfatları; el-Azîm ismiCismani büyüklük ve hacimden tenzih edilerek, aklın kuşatamayacağı kemal mertebesi ve aşkın kudret tartışmasıCisimsel hacimden arındırılmış mutlak kudret ve celal
FıkıhHac menasiki ve şeairullahın ta'zimiKurbanlık hayvanların fiziki kusursuzluğu ve ilahi sınırlara riayetin farziyetiEmirlere hürmet ve kurucu dini sembolleri baş tacı etme
Tefsirİnsanın anne karnındaki yaratılış safhalarıEtten önce kemiklerin halk edilmesi ve dirilişte çürümüş kemiklerin toplanması mucizesiDağılan varlığın omurgasının yeniden inşası
HadisRükû tesbihi ve kibirden nehiyRükûda Rabbin azametine boyun eğilmesi, kulun kendi nefsini büyük görmesinin yerilmesiKulun aczini bilip azameti yalnızca Allah'a hasretmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhit ve şeairTa'zim ve teslimiyetSistemin manevi omurgasını kurarak ibadetleri laubalilikten korumaİmanın taşıyıcı kemiği hürmet ve azamet idrakidirKesin
İlmiBilgi hiyerarşisiTemel aksiyom ve kurucu prensipİkincil bilgileri ayakta tutan sarsılmaz ana nazariyeleri belirlemeAyrıntılar yumuşak doku, kurucu ilkeler sistemin kemikleridirGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meşruiyetAnayasal omurga ve kamu otoritesiToplumun çözülmesini ve anarşiye düşmesini engelleyen taşıyıcı nizamOtoritenin ciddiyeti ve adaletin çiğnenemez azameti devleti ayakta tutarGüçlü
İktisadiÜretim ve sermaye altyapısıSabit sermaye ve lojistik iskeletPazarın dalgalanmalarına karşı ana sanayi ve üretim altyapısını korumaTüketim et ve deri gibidir, ana üretim hatları ekonominin kemiğidirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMukavemet momenti ve taşıyıcı kafes sistemleriStatik fizikte bir yapının kendi ağırlığını ve dış yükleri taşırken çökmesini önleyen en yüksek dirençli çekirdek ekseni; yükün aktarıldığı ana kirişGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal iskelet ve normatif meşruiyetSosyolojide kurumların toplumdaki gevşemeyi engelleyen bağlayıcı normatif omurgası; anayasanın toplumsal bedeni dik tutan sert normlar bütünüGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramın yalnızca soyut bir hayranlık, debdebe veya geometrik büyüklük olarak algılanıp, bedeni taşıyan iskelet gibi işlevsel ve hayati boyutunun dışlanması
Kur'an içi daha geniş anlamعظم hem biyolojik varoluşun taşıyıcı iskeletini hem sorumluluğun ağırlığını hem de ilahi buyrukların kalpte saygıyla karşılanması gereken kurucu merkezlerini içerir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataŞeairin ta'zimini şekli bir törensellik sanmak; diriliş ayetlerindeki kemik vurgusunu göz ardı ederek ruh-beden bütünlüğünü ve kurucu taşıyıcı ilkeleri hafife almak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da varlığın dağılmasını engelleyen maddi iskelet ile dini hayatın çözülmesini önleyen manevi ta'zim ilkesini aynı kökte birleştirerek form ve mana dengesini kurar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın anne karnındaki yaratılışını ve ba's günündeki dirilişini anlatan ayetler ile hac menasiki ve ilahi şeairi konu edinen ayet gruplarında
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Büyüklüğün sadece çokluk veya hacim olduğunu zanneden algıyı yıkar; asıl büyüklüğün yük taşıma kabiliyeti, sarsılmaz direnç ve kurucu omurga olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBedenin etlerini taşıyan, eklemleri birbirine bağlayan ve canlıyı dik tutan sert kemik yapısı.
  • Soyut anlamKavrayışı aşan ontolojik ağırlık, zihinde hürmet uyandıran azamet ve sistemi ayakta tutan sarsılmaz büyüklük.
  • Sistematik karşılıkBir yapıyı dış etkilere karşı koruyan, dağılmayı önleyen ve tüm ikincil unsurları üzerinde taşıyan ana eksen ve taşıyıcı iskelet.
  • LaTeX modeliΣ=(Φb  ⟹  Ωs)velim⁡S→∞Sκ=A
  • LaTeX açıklamasıFormülde Φb biyolojik taşıyıcı iskeleti (kemik dokusunu), Ωs soyut ve normatif omurgayı temsil eder; maddi temelden kavramsal dayanıklılığa geçişi ifade eder. İkinci kısımda yer alan S sistemin taşıdığı yük ve sorumluluk hacmini, κ kırılma katsayısını, A ise sarsılmaz kurucu büyüklüğü ve ilahi azameti simgeler; yük arttıkça çatının direnci sonsuza yakınsayarak hakiki azamet formuna ulaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع