عظم
ع - ظ - م
KÖK- 128 geçiş
- 127 ayet
- 17 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Büyük
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR957 harfباب العين والظاء والميم معهما
ع ظ م، م ظ ع مستعملان
عظم:
العِظام: جمع العَظْم، وهو قَصَب المفاصل.
والعِظم: مصدر الشيء العظيم. عَظُم الشيء عِظَماً فهو عظيم.
والعَظَامَةُ: مصدرُ الأمرِ العظيمِ. عَظُمَ الأمرُ عَظامَةً.
وعَظَّمَهُ يُعَظِّمُهُ تعظيماً، أي: كبّره.
وسمعت خبراً فأَعْظَمتُه، أي: عَظُمَ في عيني. ورأيت شيئاً فاستعظمته. واستعظمْتُ الشيء: أخذت أُعَظِّمُهُ.
واستعظمتُه: أنكرته.
وعُظْمُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR580 harfعَظُمَ الشيء عِظَماً: كبُر، فهو عظيمٌ. والعُظامُ بالضم مثله. وعُظْمُ الشيء: أكثره ومعظمه. وأعْظَمَ الأمرَ وعَظَّمه، أي فخَّمه. والتَعْظيمُ: التبجيلُ. واسْتَعْظَمه: عدَّه عظيماً. واستعظَمَ وتَعَظَّمَ: تكبر. والاسم العُظمُ. وتَعاظَمَهُ أمرُ كذا. وتقول: أصابنا مطر لا يَتَعاظَمُهُ شيء، أي لا يَعْظُمُ عنده شيء. والعَظيمةُ والعِظامةُ: النازِلة الشديدة. والإعظامَةُ والعِظامَةُ: كالوسادة تُعَظِّمُ بها
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.330 harfباب العين والظاء مع الميم
عظم ، مظع
استعمل من وجوهه : عظم ، مظع .
عظم : قال الله عزَّ وجلَّ : ( فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَاماً فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْماً ) ( المؤمنون : 14 ) ويقرأ : ( فكسونا العظم لحماً ) والتوحيد والجمع ههنا جائزان ؛ لأنه يعلم أن الإنسان ذو عظام ، فإذا وحّد فلأنه يدلّ على الجمع ، ولأن معه اللحم لفظه لفظ الواحد . وقد يجوز من التوحيد إذا كان في الكلام دليل على الجمع ما هو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR990 harf(باب العين والظاء وما يثلثهما)
(عظم) العين والظاء والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على كِبَر وقُوّة. فالعِظَم: مصدر الشَّيء العظيم. تقول: عَظُمَ يَعْظُم عِظَماً، وعظّمته أنا. فإذا عَظُم في عينيك قلت: أعْظمتُه واستعظمْتُه. ومُعظَم الشّيء: أكثرهُ. وعَظْمةُ الذِّراع: مُستغلَظُها. وهي العظيمة: النازِلةُ المُلمّة الشّديدة. قال:
وإلاّ فإنِّي لا إخالُك ناجيا(1) *** إن تنجُ منها تنجُ من ذِي عظيمةٍ
ومن
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR442 harfع ظ م
هذا أمر لا يتعاظمني أي لا يعظم في عيني ولا أبالي به ولا تكترث لما نزل بك ولا يتعاظمك ولا يتعاظمني ما أتيت إليك من النبل.
وأخذ عظمه ومعظمه وهو من معاظم الشئون وإن لفلان معاظم واجبة المراعاة وهي الحرم والحقوق المستعظمة.
ونزلت به عظيمة ودعوى فرعون عظيمة من العظائم.
قال: فإن تنج منها تنج من ذي عظيمة وإلا فإني لا إخالك ناجياً وسمعت خبراً فأعظمته واستعظمته.
واستعظمت الأمر:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.776 harfمِنْ صِفاتِ الله عزَّ وجلَّ العلِيُّ العَظِيمُ، ويُسبِّح العبدُ رَبَّه فيقول: سبحان رَبِّي العظيم؛ العَظِيمُ: الذي جاوَزَ قدْرُهُ وجلَّ عن حدودِ العُقول حتى لا تُتَصَوَّر الإحاطةُ بِكُنْهِه وحَقِيقتهِ. والعِظَمُ في صِفاتِ الأَجْسام: كِبَرُ الطُّولِ والعرضِ والعمْق، والله تعالى جلَّ عن ذلك. قال النبي، صلى الله عليه وسلم: أمَّا الرُّكوعُ فعظِّمُوا فيه الربَّ أي اجْعلُوه في أنْفُسِكم ذا عَظمةٍ،
مِنْ صِفاتِ الله عزَّ وجلَّ العلِيُّ العَظِيمُ، ويُسبِّح العبدُ رَبَّه فيقول: سبحان رَبِّي العظيم؛ العَظِيمُ: الذي جاوَزَ قدْرُهُ وجلَّ عن حدودِ العُقول حتى لا تُتَصَوَّر الإحاطةُ بِكُنْهِه وحَقِيقتهِ. والعِظَمُ في صِفاتِ الأَجْسام: كِبَرُ الطُّولِ والعرضِ والعمْق، والله تعالى جلَّ عن ذلك. قال النبي، صلى الله عليه وسلم: أمَّا الرُّكوعُ فعظِّمُوا فيه الربَّ أي اجْعلُوه في أنْفُسِكم ذا عَظمةٍ، وعَظمةُ اللهِ سبحانه لا تُكَيَّفُ ولا تُحدُّ ولا تُمثَّل بشيء، ويجبُ على العبادِ أن يَعْلَمُوا أنه عظيمٌ كما وصَفَ نفْسه وفَوْقَ ذلك بلا كَيفِيَّةٍ ولا تَحْديدٍ. قال الليث: العَظمةُ التَّعَظُّمُ والنَّخْوةُ والزَّهْوُ؛ قال الأزهري: ولا تُوصَفُ عظمةُ الله بما وصَفَها به الليثُ، وإذا وُصِفَ العبدُ بالعَظمة فهو ذَمٌّ لأن العظمة في الحقيقة لله عز وجل، وأما عَظَمَةُ العبدِ فكِبْرُه المذمومُ وتَجَبُّره. وفي الحديث: مَنْ تَعَظَّمَ في نفسه لَقِيَ الله، تَبارَك وتعالى، غَضْبانَ؛ التَّعَطُّمُ في النفس: هو الكبرُ والزَّهْوُ والنّخْوةُ. والعَظَمَةُ والعَظَمُوتُ: الكبرُ. وعَظَمَةُ اللسان: ما عَظُمَ منه وغَلُطَ فوقَ العَكَدَةِ، وعَكَدَتُه أصْلُه. والعِظَمُ: خلافُ الصِّغَر. عَظُمَ يَعْظُم عِظَماً وعَظامةً: كَبُرَ، وهو عظيمٌ وعُظامٌ. وعَظَّمَ الأمرَ: كَبَّره. وأَعْظَمَه واسْتَعْظَمَه: رآه عَظيماً. وتَعاظَمَه: عَظُمَ عليه. وأَمرٌ لا يَتَعاظَمُه شيءٌ: لا يَعْظُم بالإضافة إليه، وسَيْلٌ لا يَتَعاظَمُه شيءٌ كذلك. وأَصابنا مطرٌ لا يَتعاظَمُه شيءٌ أي لا يَعْظُمُ عِنده شيء. وفي الحديث: قال الله تعالى: لا يَتَعاظَمُني ذَنْبٌ أَن أَغْفِرهَ؛ أي لا يَعْظُمُ عليَّ وعِندِي. وأَعْظَمَني ما قُلْتَ لي أي هالَني وعَظُمَ عليَّ. ويقال: ما يُعْظِمُني أن أفْعلَ ذلك أي ما يَهُولُني. وأَعْظَمَ الأمرُ فهو مُعْظِمٌ: صارَ عَظِيماً. ورَماه بمُعْظَمٍ أي بعظيم. واسْتَعْظمتُ الأَمْرَ إذا أَنْكرتْه. ويقال: لا يتَعاظَمُني ما أتيتُ إليك من عَظِيم النَّيْل والعَطِيَّةِ، وسمعتُ خبراً فأَعْظَمْتُه. وَوَصَفَ الله عذابَ النَّارِ فقال: عَذاب عَظِيم؛ وكذلك العَذاب في الدُّنْيا. ووَصَف كَيْدَ النِّساء فقال: إنَّ كيدَكُنَّ عَظيمٌ. ورجلٌ عَظِيمٌ في المَجْدِ والرَّأْي على المَثلِ، وقد تَعظَّمَ واسْتَعظَمَ. ولِفلان عَظَمةٌ عندَ النَّاسِ أي حُرْمةٌ يُعظَّمُ لهَا، وله مَعاظِمُ مِثْلُه؛ وقال مُرقِّش: والخالُ له مَعاظِمٌ وحُرَمْ (* تمام البيت كما في التكملة: فنحن أخوالك عمرك ولنــــــخال له معاظم وحرم). وإنَّه لَعَظِيمُ المَعاظِم أي عظيمُ الحُرْمة. ويقال: تَعاظَمَني الأَمرُ وتَعاظَمْتُه إذا اسْتَعْظَمْتَه، وهذا كما يقال: تَهَيَّبَني الشيءُ وتهَيَّبْتُه. واسْتَعْظَمَ: تَعَظَّمَ وتكبَّرَ، والاسم العُظْمُ. وعُظْمُ الشيء: وَسَطُه. وقال اللحياني: عُظْمُ الأمرِ وعَظْمُه مُعْظَمُه. وجاء في عُظْمِ النَّاسِ وعَظْمِهم أي في مُعْظَمِهم. وفي حديث ابن سيرين: جَلَسْتُ إلى مَجْلِسٍ فيه عُظْمٌ من الأنْصارِ أي جماعةٌ كبيرةٌ منهم. واسْتَعظَم الشيءَ: أخذ مُعظَمَه. وعَظَمَةُ الذِّراعِ: مُسْتَغْلَظُها. وقال اللحياني: العظَمةُ من الساعد ما يَلي المِرْفقَ الذي فيه العَضَلةُ، قال: والساعد نِصفْان: فنِصْفٌ عَظَمةٌ، ونِصفٌ أَسَلةٌ، فالعَظَمةُ ما يَلي المِرْفقَ من مُسْتَغْلَظ الذِّراعِ وفيه العَضَلةُ، والأَسَلةُ ما يَلي الكفَّ. والعُظمةُ والعِظامةُ والعُظَّامةُ، بالتشديد، والإعْظامةُ والعظيمةُ: ثَوْبٌ تُعظِّمُ به المرأَةُ عجيزتَها؛ وقال الفراء: العُظْمةُ شيءٌ تُعَظِّمُ بعه المرأة رِدْفَها من مِرْفَقةٍ وغيرِها، وهذا في كلامِ بني أَسَدٍ، وغيرُهم يقول: العِظامَةُ، بكسر العين؛ وقوله: وإنْ تَنْجُ مِنها تَنْجُ مِنْ ذي عَظِيمةٍ، وإلاَّ فإنِّي لا إخالُكَ ناجِيا أَراد من أَمرٍ ذي داهيةٍ عَظِيمةٍ. والعَظْمُ: الذي عليه اللحمُ من قَصَبِ الحيوانِ، والجمع أَعْظُمٌ وعِظامٌ وعِظامةٌ، الهاء لتأْنيث الجمع كالفِحالةِ؛ قال: وَيْلٌ لِبُعْرانِ أبي نَعامهْ منْكَ، ومنْ شَفْرَتِك الهُدامهْ إذا ابْتَرَكْتَ فحفَرْتَ قامهْ، ثم نَثرْتَ الفَرْثَ والعِظامهْ وقيل: العِظامةُ واحدةُ العِظام، ومنه الفِحالةُ والذِّكارةُ والحِجارةُ، والنِّقادةُ جمعُ النَّقَد، والجِمالةُ جمعُ الجمل؛ قال الله عز وجل: جِمالاتٌ صُفْرٌ؛ هي جمعُ جِمالةٍ وجِمالٍ. وعَظَّمَ الشاةَ: قَطَّعها عَظْماً عَظْماً. وعَظَمَه عظْماً: ضَرَبَ عِظامَه. وعَظمَ الكلْبَ عَظْماً وأَعْظَمه إيَّاه: أطْعمَه. وفي التنزيل: فَخَلَقْنا المُضْغَةَ عِظاماً فَكَسَونا العِظامَ لحماً؛ ويُقرَأُ: فكسَوْنا العَظْمَ لَحْماً؛ قال الأزهري: التوحيد والجمعُ هنا جائزانِ لأنه يُعْلَم أن الإنسانَ ذو عِظامٍ، فإذا وُحِّدَ فلأنه يَدُلُّ على الجمع ولأن معه اللحمَ، ولَفظُه لَفظُ الواحد، وقد يجوز من التوحيد إذا كان في الكلام دليلٌ على الجمع ما هو أَشدُّ من هذا؛ قال الراجز: في حَلْقِكم عَظْمٌ وقد شَجينا يريد في حُلوقكم عِظامٌ. وقال عز وجل: قال مَنْ يُحْيي العِظامَ وهي رَمِيمٌ؛ قال العِظام وهي جمعٌ ثم قال رميمٌ فَوحَّدَ، وفيه قولان: أَحدُهما أن العِظامَ وإن كانت جمعاً فبناؤها بناء الواحد لأنها على بناء جدارٍ وكِتاب وجِراب وما أشبهها فوَحَّدَ النَّعْت للفظ؛ قال الشاعر: يا عَمْروُ جِيرانُكمُ باكِرُ، فالقَلْبُ لا لاهٍ ولا صابِرُ والجِيرانُ جمعٌ والباكِرُ نعتٌ للواحد، وجاز ذلك لأَن الجيرانَ لم يُبْنَ بناءَ الجمع وهو على بناءِ عِرْفانٍ وسِرْحانٍ وما أَشْبهه، والقول الثاني أن الرَّمِيمَ فعيلٌ بمعنى مَرْمومٍ، وذلك أن الإبلَ تَرُمُّ العِظامَ أي تَقْضَمُها وتأْكُلها، فهي رَمَّةٌ ومَرْمومةٌ ورَمِيمٌ، ويجوز أن يكون رَمِيمٌ من رَمَّ العَظْمُ إذا بَلِيَ يَرِمُّ. فهو رَامٌّ ورَمِيمٌ أي بالٍ. وعَظْمُ وَضَّاحٍ: لُعْبةٌ لهم يَطْرَحُون بالليل قِطْعةَ عَظْمٍ فمن أصابَه فقد غلبَ أصحابَه فيقولون: عُظَيْمَ وَضَّاحٍ ضِحَنَّ اللَّيْلَهْ، لا تَضِحَنَّ بَعْدَها مِنْ لَيْلَهْ وفي حديث: بَيْنا هو يَلْعَبُ مع الصِّبْيانِ وهو صَغيرٌ بِعَظْمِ وَضَّاحٍ مَرَّ عليه يَهُودِيٌّ فقال له لَتَقْتُلَنَّ صَنادِيدَ هذه القَرْيةِ؛ هي اللُّعْبةُ المذكورةُ وكانوا إذا أَصابَه واحدٌ منهم غلَبَ أَصْحابَه، وكانوا إذا غَلَبَ واحدٌ من الفَرِيقين ركِبَ أصْحابُه الفريقَ الآخَرَ من المَوْضِعِ الذي يَجِدُونه فيه إلى المَوْضِعِ الذي رَمَوْا به منه.وعَظْمُ الفَدّانِ: لَوْحُه العَريضُ الذي في رأْسِه الحديدةُ التي تُشَقُّ بها الأرضُ، والضاد لغة. والعَظْم: خَشَبُ الرَّحْلِ بلا أَنْساعٍ ولا أَداةٍ، وهو عَظْمُ الرَّحْلِ. وقولهم في التعجب: عَظُمَ البَطْنُ بَطْنُك وعَظْمَ البَطْنُ بَطْنُك، بتخفيف الظاء، وعُظْمَ البطنُ بطنُك، بسكون الظاء ويَنْقُلون ضَمَّتها إلى العَيْن، بمعنى عَظُمَ، وإنما يكون النَّقْلُ فيما يكون مَدْحاً أو ذَمّاً، وكلُّ ما حَسُنَ أن يكون على مذهب نِعْمَ وبِئْسَ صحَّ تخفيفُه ونَقْلُ حركة وَسَطِه إلى أوّله، وما لم يَحْسُنْ لم يُنْقَل وإن جاز تخفيفه، تقول حَسُنَ الوجْهُ وَجْهُك وحَسْنَ الوَجْهُ وَجْهُك وحُسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ، ولا يجوز أن تقول قد حُسْنَ وجْهُك لأنه لا يصلح فيه نِعْمَ، ويجوز أن تُخَفِّفَه فتقولَ قد حَسْنَ وَجْهُك، فقِس عليه. وأَعْظَمَ الأمْرَ وعَظَّمَه: فَخَّمه. والتَّعْظيمُ: التَّبْجيلُ. والعَظيمةُ والمُعْظَمةُ: النازلةُ الشديدةُ والمُلِمَّةُ إذا أَعْضَلَتْ. والعَظَمَةُ: الكِبْرياءُ. وذو عُظْمٍ: عُرْضٌ من أَعْراضِ خَيْبَر فيه عيونٌ جارية ونخيلٌ عامرة. وعَظَماتُ القَوْمِ: سادتُهم وذو شَرَفِهم. وعُظْمُ الشيء ومُعْظَمُه: جُلُّه وأكْثَرهُ. وعُظْمُ الشيء: أكْبَرُه. وفي الحديث: أنه كان يُحَدِّثُ لَيْلةً عن بَني إسرائيلَ لا يَقُومُ فيها إلا إلى عُظْمِ صلاةٍ؛ كأَنه أراد لا يقومُ إلا إلى الفَريضةِ؛ ومنه الحديث: فأَسْنَدُوا عُظْمَ ذلك إلى ابنِ الدُّخْشُمِ أي مُعْظَمَه. وفي حديث رُقَيْقَةَ: انْظُرُوا رَجُلاً طُوالاً عُظاماً أي عَظِيماً بالغاً، والفُعالُ من أَبنية المبالغة، وأَبلغ منه فُعَّال بالتشديد.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR447 harf* ع ظ م * * عَظُمَ * الشيء بالضم يعْظُم * عِظَما * بوزن عنب أي كبُر فهو * عَظِيمٌ * و * عُظَامٌ * أيضا بالضم و * عُظْمُ * الشيء بوزن قُفل أكثره و * مُعْظَمُهُ * و * أعْظَمَ * الأمر و * عَظَّمَهُ تعظيما * أي فخَّمه و * العُظْمُ * بوزن القُفل و * تَعاظَمَهُ * أمر كذا وتقول أصابنا مطر لا يتعاظمه شيء أي لا يعظُم عنده شيء و * العَظِيمَةُ * و * المُعَظَّمَةُ * بفتح الظاء النازلة الشديدة و * العَظَمَةُ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.129 harf| | ( العِظَمُ ، بِكَسْرِ العَيْنِ ) أي مَعَ فَتْحِ | الظَّاءِ ، ولو قَالَ : كَعِنَبٍ كانَ أجْرىَ على | قَواعِدِه وأضْبَطَ : ( خِلافُ الصّغَر ) ، | وهو كِبَرُ الطُّولِ والعَرْضِ والعُمْقِ . | | وقد ( عَظُمَ - كَصَغُرَ ) أي كَكَرُمَ - | ( عَظَمًا ) بِكَسْرٍ فَفَتْح ( وعَظامَةً ) | كسَحابةٍ : كَبُر ، وقالَ الأصْبَهانِيّ : ( ( أَصْلُ | عَظُم كَبُر عَظْمُه ثُمَّ اسْتُعِير لِكُلِّ كَبِيرِ ، |
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.605 harfعَظُمَ
1 عَظُمَ ذ , [aor. عَظُمَ ,] inf. n. عِظَمٌ (S, Msb, K) and عَظَامَةٌ, (Msb, K,) accord. to El-Isbahلnee, primarily signifies He was, or became, great in his bone: then metaphorically said of anything كَبِير [or great], whether an object of sense or of intel-lect, a substance or an accident: (TA:) i. q. كَبُرَ, (S, TA,) said of a thing [as meaning it was, or became, great, big, or large],
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.561 harfعَظَمَ
عَظَمَ I , U ( n. ac. عَظْم 1 ),
a. Hit, hurt the bones of.
b. Threw a bone to.
عَظُمَ
عَظُمَ U ( n. ac. عِظَم 7 , عَظَاْمَة 22t ),
a. Was great, large, big; was important; was serious, grave ( matter & c. ).
b. [ 'Ala ], Distressed, agitated, troubled.
عَظَّمَ
عَظَّمَ II ,
a. Regarded as great; respected, honoured, revered; exalted, magnified.
b. Made great: elevated;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok35.071 harfعظم
عَظُمَ - يَعْظُمُ - عَظِيْم - أَعْظَم - عَظْمَة - عَظْم - عِظَام - عَظَّمَ - يُعَظِّمُ - تََعْظِيْم
عَظُمَ - يَعْظُم + الشيء أو الكائن: ازدادت مقاديره بشكل كبير، أكثر من المقبول على أنه عادي ووسطي
عَظِيْم: على وزن " فـِعيل" اسم فاعل صفة مشبهة من " عَظُمَ - يَعْظُمُ ": الكائن أو الشيء الذي ازدادت مقاديره بشكل كبير، أكثر من المقبول على أنه
Sîgalar(17)
Mücavir kökler151 mücavir (414 toplam)
- فوز
17 ortak ayet · Fevz Gölgeliktir
- أجر
20 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- فضل
15 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- عذب
26 ortak ayet · Su yosunudur
- أله
69 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- تحت
9 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir
- خلد
11 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- جري
9 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir
- ذو
11 ortak ayet · Sahip
- كرب
3 ortak ayet · Kuyudan su çekiminde kullanılan ve suyun kovaya dolmasını…
- نهر
10 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
- ترب
5 ortak ayet · Toprak demektir
Geçtiği ayetler(127)
خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ
BüyükAllah onların kalblerini ve kulaklarını mühürlemiştir. Gözlerinin üzerinde bir perde vardır ve onlar için büyük bir azab vardır.
وَإِذْ نَجَّيْنَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ وَفِي ذَلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ
BüyükHani, sizi oğullarınızı boğazlayıp, kadınlarınızı sağ bırakarak en kötü işkenceye tabi tutan Firavun hanedanından kurtarmıştık. Bu da sizin için Rabbınız tarafından büyük bir imtihandı.
… لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ
BüyükAllah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.
وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَأُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ
BüyükKendilerine apaçık deliller geldikten sonra, parçalanıp ihtilafa düşenler gibi olmayın. İşte onlara büyük bir azab vardır.
الَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِلَّهِ وَالرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مَا أَصَابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَاتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِيمٌ
BüyükKendileri yara aldıktan sonra yine Allah’ın ve peygamberin davetine koşanlar, ihsan edenler ve sakınanlar için pek büyük mükafat vardır.
وَلَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ
BüyükKüfre koşanlar, seni üzmesin. Şüphesiz onlar, Allah’a zarar veremezler. Allah, onlara ahirette hiç bir nasib vermemek istiyor. Onlar için büyük bir azab vardır.
… فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَإِنْ تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظِيمٌ
BüyükAllah; mü’minleri oldukları halde bırakacak değildir. Nihayet murdarı temizden ayıracaktır. Allah, size gaybı da bildirecek değildir. Fakat Allah, peygamberlerinden dilediğini seçer. Bunun için siz, Allah’a ve peygamberlerine inanın. İnanır ve sakınırsanız; size çok büyük bir mükafat vardır.
وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ
BüyükAllah; iman edenlere ve salih amel işleyenlere, mağfiret ve büyük bir ecir vaadetmiştir.
… لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ
BüyükAllah ve Rasulü ile savaşanların ve yeryüzünde fesada koşanların cezası; ancak öldürülmek, asılmak, çaprazvari el ve ayakları kesilmek veya yerlerinden sürülmektir. Bu, onlara dünyada rüzvaylıktır. Onlara ahirette de büyük bir azab vardır.
… لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ
BüyükEy peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عظم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كبر, جلل, فخم |
| Zıt Kök | صغر |
| Çekirdek Özet 1 | İskeleti oluşturan, bedene diklik ve dayanıklılık veren sert kemik dokusu |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın veya hadisenin kavrayışı aşan ağırlığı, ontolojik büyüklüğü ve ilahi şeairin ihtiramla yüceltilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Taşıyıcı omurga ve kurucu hacim; sistemlerin yıkılmadan ayakta kalmasını sağlayan merkezi yapı |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece hacimsel irilik veya soyut bir ululuk sanarak, bedeni ayakta tutan kemik gibi varoluşsal ve kurucu taşıyıcılık boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عظ | Sertleşme, katılaşma, kenetlenme ve zorlu bir hacim oluşturma | م | Kuşatıcı ve toplayıcı nitelik kazandırarak sertliği ve gücü bedenin taşıyıcı iskeletine, kalıcı büyüklüğe ve ağırlıklı otoriteye dönüştürmüştür; nitekim عظب kuyruk sokumundaki sert kemiği, عظل birbirine kilitlenip kenetlenmeyi ifade ederken عظم kökünde bu sertlik bütünsel bir heybet ve taşıyıcı direğe dönüşür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Algının odaklandığı, dikkat çeken ve bakışları üzerine çeken merkezi görünürlük |
| ظ | Sepet veya çark imgesinin türevi; örtme, sarma, sert dış sınır | İçi toparlayıp koruyan, dış baskıya karşı koyan dirençli ve sert çatı |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Bütün bedene veya alana yayılan süreklilik, kuşatıcılık ve toplayıcı hacim |
| عظم | Bir yapının bakışları üzerine çekecek derecede sert, kuşatıcı ve taşıyıcı bir hacimle merkezileşmesi | Dağılmayı önleyen, ete ve yumuşak dokulara dayanak teşkil eden sert iskeletin kurucu direnci |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Eklemleri ve mafsalları birbirine bağlayan, bedenin etten arındıktan sonra kalan sert, kuru ve taşıyıcı çatısı; kaval, kalça ve kol kemikleri |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi tarafından ağır bir felaketin veya altından kalkılması güç büyük bir musibetin şiddetini anlatmak üzere kullanılmıştır: فإن تنجُ منها تنجُ من ذي عظيمةٍ / وإلاّ فإنِّي لا إخالُك ناجيا |
| Erken Arapça kullanım | Bir şeyin çoğunluğu, gövdesi ve ana omurgası için مُعْظَمُ الشَّيْءِ denilmiş; koldaki etin en kalın ve kaba yerine عَظْمَةُ الذِّرَاعِ adı verilmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde عظم kökü, doğrudan bedenin ana çatısını ve sert iskelet parçalarını karşılayan kök sözcüklerden biridir. Batı Sami ve Doğu Sami kollarında düzenli ses denklikleriyle tespit edilen kök, İbranicede עצם biçiminde kemik, öz, cevher ve bir şeyin bizatihi kendisi anlamına gelir. Süryanicede ve Aramicede de benzer şekilde cismani sağlamlık, güç ve kemik iskelet anlam alanını korur. Kökün Afro-Asyatik katmandaki en ilksel anlamı, canlı organizmanın dağılmasını önleyen en katı iç direk oluşudur. Zamanla bu somut fiziksel sertlik ve mukavemet, varlığın özüne, ağırlığına ve zihni dehşete düşüren büyüklüğe doğru semantik bir kayma yaşamıştır; Arapçada ise hem fiziksel kemik عظم hem de zihnin sınırlarını aşan mutlak büyüklük ve yetke عظيم olarak çift yönlü yetkinleşmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عظم | Bedenin sert çatısı olan kemikten, taşınması güç büyük hadiseye ve kudrete intikal eden semantik genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עצם (`'eṣem`), Süryanice ܓܪܡܐ karşılığı kavramsal özdeşlik ve Aramice kök akrabalığı | Kemik, zat, asıl ve kuvvet anlamıyla müşterek Proto-Sami miras | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arap dilleri ve Eski Mısır yazıtlarındaki kemik/dayanıklılık göstergeleri | Bedenin en dirençli unsuru üzerinden ontolojik varlık tanımlama | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عظم | Anlamlı | Kemik, büyüklük, heybet | İskeletin sert dokusu, taşınması güç hadise ve mutlak yücelik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عمظ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| ظعم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; Arap fonetiğinde kullanılmaz |
| ظمع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; dizilim kullanım dışıdır |
| معظ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; sözlüklerde kaydı yoktur |
| مظع | Anlamlı | Emme, özümseme, katılaşma | Suyun veya maddenin içine nüfuz edip yerleşmesi, ağacın sertleşmesi | Kur’an’da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'mel kaydedilmiştir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عظم | Merkez | Taşıyıcı sertlik, ontolojik ağırlık ve sarsılmaz büyüklük | Dıştan görünüşten ziyade içteki mukavemet ve kurucu omurga büyüklüğü | Bedenin kemiği ve zihni aşan azamet |
| كبر | Komşu | Yaşça, hacimce ve mertebece büyüme | Zamansal süreç veya mekânsal boyut bakımından genişleme | Hacimsel ve kademeli büyüklük |
| جلل | Komşu | Görkem, kuşatıcı ululuk ve saygınlık | Göz kamaştırıcı ve örtü gibi saran yücelik | Heybetin dışa yansıyan perdesi |
| فخم | Komşu | Dolgunluk, ağırlık ve telaffuzda kalınlık | Hacmin veya sesin dolgunlaşarak ağırlık kazanması | Ses ve cüssede hissedilen dolgunluk |
| صغر | Zıt | Ufalma, yetersizlik, hakirlik ve zayıflık | Hacmin, değerin veya mukavemetin kaybolarak değersizleşmesi | Taşıyıcı gücün ve ağırlığın yok olması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عظم | Kemik, azamet, sarsılmaz büyüklük | Hem iskeleti kuran nesnel kemik dokusunu hem de kavranamaz yüceliği ve ağır sorumluluğu kuşatır | Kesin |
| Latince | Os, magnitudo, maiestas | Kemik, hacimsel büyüklük, egemen azamet | Os kemik karşılığını, maiestas ise kökün ululuk boyutunu karşılar; ikisi Latince tek kökte birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | Bone, greatness, grandeur, immense | Kemik, büyüklük, haşmet, muazzam | Bone biyolojik iskeleti verirken grandeur ve immense soyut azameti verir; kökün çatı kurucu nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Knochen, Erhabenheit, Größe | Kemik, yücelik, büyüklük | Knochen somut kemik anlamını taşır; Erhabenheit ise aşkın azameti ifade eder, ikisi ayrışıktır | Güçlü |
| Fransızca | Os, grandeur, majesté | Kemik, büyüklük, haşmet | Os maddi yapıyı, majesté saygınlığı aktarır; Arapçadaki kurucu direnç tek kelimede karşılanamaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْعَظِيمِ / عَظِيمٌ | Allah'ın aşkın sıfatı ve mutlak otoritesi | İlahi isimler ve arşın büyüklüğü bağlamı; Bakara 2:255, Vâkıa 56:74, Tevbe 9:129 |
| عَظِيمًا / عَظِيمٌ | Ağır ve taşınması güç azap, günah veya iftira | Günahların büyüklüğü ve cehennem azabı bağlamı; Bakara 2:7, Nisâ 4:93, Nûr 24:15 |
| عَظِيمًا / الْعَظِيمُ | Eşsiz mükâfat, kurtuluş ve geniş lütuf | Cennet ehlinin kazancı ve ilahi lütuf bağlamı; Âl-i İmrân 3:172, Nisâ 4:13, Mâide 5:119 |
| عِظَامًا / الْعِظَامَ | Bedenin kemik iskeleti ve diriliş mucizesi | Yaratılış aşamaları ve ahirette kemiklerin diriltilmesi bağlamı; Bakara 2:259, Mü'minûn 23:14, Yâsîn 36:78 |
| يُعَظِّمْ | İhtiram gösterme, hakkını teslim etme ve saygıyla yüceltme | Hac ibadeti, kurban ve ilahi semboller bağlamı; Hac 22:30, Hac 22:32 |
| أَعْظَمُ | Derece, rütbe ve değer bakımından daha üstün | Cihat ve infak ehlinin mertebesi bağlamı; Tevbe 9:20, Hadîd 57:10 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah'ın zati ve subuti sıfatları; el-Azîm ismi | Cismani büyüklük ve hacimden tenzih edilerek, aklın kuşatamayacağı kemal mertebesi ve aşkın kudret tartışması | Cisimsel hacimden arındırılmış mutlak kudret ve celal |
| Fıkıh | Hac menasiki ve şeairullahın ta'zimi | Kurbanlık hayvanların fiziki kusursuzluğu ve ilahi sınırlara riayetin farziyeti | Emirlere hürmet ve kurucu dini sembolleri baş tacı etme |
| Tefsir | İnsanın anne karnındaki yaratılış safhaları | Etten önce kemiklerin halk edilmesi ve dirilişte çürümüş kemiklerin toplanması mucizesi | Dağılan varlığın omurgasının yeniden inşası |
| Hadis | Rükû tesbihi ve kibirden nehiy | Rükûda Rabbin azametine boyun eğilmesi, kulun kendi nefsini büyük görmesinin yerilmesi | Kulun aczini bilip azameti yalnızca Allah'a hasretmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhit ve şeair | Ta'zim ve teslimiyet | Sistemin manevi omurgasını kurarak ibadetleri laubalilikten koruma | İmanın taşıyıcı kemiği hürmet ve azamet idrakidir | Kesin |
| İlmi | Bilgi hiyerarşisi | Temel aksiyom ve kurucu prensip | İkincil bilgileri ayakta tutan sarsılmaz ana nazariyeleri belirleme | Ayrıntılar yumuşak doku, kurucu ilkeler sistemin kemikleridir | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve meşruiyet | Anayasal omurga ve kamu otoritesi | Toplumun çözülmesini ve anarşiye düşmesini engelleyen taşıyıcı nizam | Otoritenin ciddiyeti ve adaletin çiğnenemez azameti devleti ayakta tutar | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve sermaye altyapısı | Sabit sermaye ve lojistik iskelet | Pazarın dalgalanmalarına karşı ana sanayi ve üretim altyapısını koruma | Tüketim et ve deri gibidir, ana üretim hatları ekonominin kemiğidir | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mukavemet momenti ve taşıyıcı kafes sistemleri | Statik fizikte bir yapının kendi ağırlığını ve dış yükleri taşırken çökmesini önleyen en yüksek dirençli çekirdek ekseni; yükün aktarıldığı ana kiriş | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal iskelet ve normatif meşruiyet | Sosyolojide kurumların toplumdaki gevşemeyi engelleyen bağlayıcı normatif omurgası; anayasanın toplumsal bedeni dik tutan sert normlar bütünü | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca soyut bir hayranlık, debdebe veya geometrik büyüklük olarak algılanıp, bedeni taşıyan iskelet gibi işlevsel ve hayati boyutunun dışlanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | عظم hem biyolojik varoluşun taşıyıcı iskeletini hem sorumluluğun ağırlığını hem de ilahi buyrukların kalpte saygıyla karşılanması gereken kurucu merkezlerini içerir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şeairin ta'zimini şekli bir törensellik sanmak; diriliş ayetlerindeki kemik vurgusunu göz ardı ederek ruh-beden bütünlüğünü ve kurucu taşıyıcı ilkeleri hafife almak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da varlığın dağılmasını engelleyen maddi iskelet ile dini hayatın çözülmesini önleyen manevi ta'zim ilkesini aynı kökte birleştirerek form ve mana dengesini kurar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın anne karnındaki yaratılışını ve ba's günündeki dirilişini anlatan ayetler ile hac menasiki ve ilahi şeairi konu edinen ayet gruplarında |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Büyüklüğün sadece çokluk veya hacim olduğunu zanneden algıyı yıkar; asıl büyüklüğün yük taşıma kabiliyeti, sarsılmaz direnç ve kurucu omurga olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBedenin etlerini taşıyan, eklemleri birbirine bağlayan ve canlıyı dik tutan sert kemik yapısı.
- Soyut anlamKavrayışı aşan ontolojik ağırlık, zihinde hürmet uyandıran azamet ve sistemi ayakta tutan sarsılmaz büyüklük.
- Sistematik karşılıkBir yapıyı dış etkilere karşı koruyan, dağılmayı önleyen ve tüm ikincil unsurları üzerinde taşıyan ana eksen ve taşıyıcı iskelet.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde biyolojik taşıyıcı iskeleti (kemik dokusunu), soyut ve normatif omurgayı temsil eder; maddi temelden kavramsal dayanıklılığa geçişi ifade eder. İkinci kısımda yer alan sistemin taşıdığı yük ve sorumluluk hacmini, kırılma katsayısını, ise sarsılmaz kurucu büyüklüğü ve ilahi azameti simgeler; yük arttıkça çatının direnci sonsuza yakınsayarak hakiki azamet formuna ulaşır.